ArticlePDF Available

Miejsca odpustowe Kościoła greckokatolickiego na Ukrainie

Authors:
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 189
mgr Roman Kordonskyy
mgr Ewelina Mączka
mgr Roman Tsybulkin
Miejsca odpustowe Kościoła greckokatolickiego na Ukrainie
Wstęp
Kościół greckokatolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego1 został przez
Pana Boga błogosławiony wieloma miejscami świętymi, w których dokonały się
objawienia Jezusa Chrystusa, Najświętszej Bogurodzicy oraz świętych.
Znaczącym elementem towarzyszącym cudownym objawieniom były liczne
uzdrowienia chorych, które zostały uznane za świadectwo przez wiernych
i Kościół. Większość miejsc nabyło odpustowego znaczenia jeszcze w XVII-XVIII
wieku.
Do najbardziej znanych miejsc odpustowych w województwie Iwano-
Frankowskim należą:
Hoszów
(ukr. Гошів),
Pogonia
(ukr. Погоня),
Kryłos
(ukr.
Крилос), Łuczyńce (ukr. Лучинці),
Łypiwka
(ukr. Липівка), katedra pod
wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego i klasztor Chrystusa Króla w Iwano-
Frankowsku oraz kościół Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja w
Fradze
(ukr.
Фрага).
W czasach, gdy Ukraina była pod jarzmem komunistycznym wiele świątyń
greckokatolickich było niedostępnych dla wiernych, ponieważ ówczesna władza
zakazała wszelkich praktyk religijnych w tym kościele2. W tym okresie wiele
kościołów zabytkowych zostało zniszczonych, a te które przetrwały do dnia
dzisiejszego były przekazywane kościołom prawosławnym, czego jednak
pozytywnym skutkiem było ocalenie wielu ważnych zabytków. Rok 1991 był
przełomowy zarówno dla kościoła greckokatolickiego, jak i Ukrainy, poniew
państwo uzyskało niepodległość, a religia wyszła z podziemia i osiągnęła status
1 Kościół greckokatolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (ukr.
Українська Греко-Католицька
Церква
) większy arcybiskupi Kościół wschodni działający obecnie na terenie Ukrainy oraz
wśród diaspory ukraińskiej, uznający władzę i autorytet papieża. Przez wyznawców nazywany
jest również Ukraińską Cerkwią greckokatolicką, Bizantyjskim Katolickim Kościołem
Ukraińskim, Greckokatolicką Cerkwią Ukraińską lub Ukraińskim Kościołem katolickim.
Zwyczajowo jest nazywany Kościołem unickim (nazwa pochodzi od unii brzeskiej w 1596 r.) bądź
greckokatolickim. W niniejszej pracy występować będzie skrót - УГКЦ (UGKC) określający
Kościół greckokatolicki (Zob. Heydenkorn, 1985, z. 72, s. 113; Pelc, 1990, s. 19).
2 Kościoły greckokatolickie były zamieniane na m.in. spichlerze i magazyny. Poniekąd
przetrzymywano w nich bydło.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
legalnej3. Wówczas nastąpiło ożywienie wielu praktyk religijnych, a w szcze-
gólności pielgrzymowania. Należy zasygnalizować, że takie miejsca jak:
Zarwanica
(ukr. Зарваниця),
Uniów
(ukr. Унів),
Krechów
(ukr. Крехів) czy
Hoszów
(ukr. Гошів) stały się znane na skalę światową, jako miejsca
odpustowe, do których przybywają pielgrzymi o różnej narodowości.
Artykuł jest próbą przybliżenia miejsc odpustowych z perspektywy
antropologicznej4. Choć o nich w literaturze, prasie, radiu oraz dokumentach
filmowych wiele zostało napisane5, to jednak te miejsce nie doczekały się
głębszych analiz. Po przedstawieniu faktów historycznych i danych dotyczących
pielgrzymowania, omówione zostaną miejsca pielgrzymowania na terytorium
województwa Iwano-Frankowskiego (kiedyś Stanisławów, Ukraina). Te miejsca
odpustowe stanowią ogromną wartość duchową w ramach pobożności ludowej
i całej wspólnoty kościelnej. Dla wiernych miejsca pielgrzymowania stwarzają
mozliwość modlitwy i duchowej refleksji.
Zamysłem autorów jest przede wszystkim przybliżenie miejsc odpustowych
kościoła grekokatolickiego, sanktuariów uznanych oficjalnie przez Kościół i słu-
żących pątnikom jako miejsca nawrócenia6, czy duchowego wzbogacenia.
1. Wartości duchowe
Człowiek żyje w świecie przepełnionym wartościami o różnym charakterze
- od wartości religijnych, moralnych, społecznych, poznawczych do
ekonomicznych. Wartości tworzą określony system, w którym dana osoba
dokonuje ich hierarchizacji. D. Dobrowolska podaje następującą definicję
wartości:
wartością najogólniej zdefiniowaną jest wszystko to, co stanowi szereg
przedmiotu potrzeb, postaw, dążeń i aspiracji człowieka. Może to więc być
przedmiot materialny, osoba, instytucja, idea, rodzaj działania
(za
:
Mariański,
Zdaniewicz, 1991, s. 175). M. Nowak wskazuje, że „wartości wyrażają to, co być
3 Należy zaznaczyć, że w czasach komunizmu Kościół prawosławny leganie funkcjonował.
Natomiast greckokatolicki poprzez unię ze Stolicą Apostolską uznawany był jako „zdrada”
prawosławia. Masowo odbywały się prześladowania wiernych, szczególnie duchownych,
a praktyki religijne były zakazywane.
4 Niniejszy artykuł jest zarysem prezentującym wyniki badań prowadzonych przez autorów w
województwie Iwano-Frankowskim (Ukraina) w maju 2013 r. Ich obszerność nie pozwoliła na
pełne ich przytoczenie, jak również szersze skomentowanie wyników.
5
Паломницькі місця
, 2011, Київ; Богун, 1947, Мюнхен; Вояковський, 1989, Львів;
Гіщинський, 2003-11, 1-12, Львів; Гіщинський, 2003, Львів;
Відпустові місця
, 2007-11,
Київ; Pasternak, 1931, Lwów, V, s. 69. Literatura w języku ukraińskim jest obfitą lecz w języku
polskim można odnaleźć pojedyncze artykuły w literaturze naukowo-popularnej.
6 Odnotowano wiele przypadków nawrócenia, odzyskania wiary, cudownego uzdrowienia osób
mało praktykujących.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 191
powinno i czego pragniemy, wpisują w rzeczywistość pewien sens ostateczny,
ukazują to co naprawdę istotne i do czego warto dążyć. filarami, na których
opiera się życie społeczne, osobiste i wspólnotowe. Podstawowe zachowania
ludzkie przez nie motywowane i regulowane.
Stanowią podstawowy element
ludzkich postaw i przyjętych stanowisk"
(
Nowak, 2001, Lublin, s. 393). M. Scheller
wyróżnił kilka poziomów w hierarchi wartości - najwyżej stoją absolutne
wartości (inaczej religijne, czyli to, co boskie i święte), następnie duchowe
(poznawcze, prawne i estetyczne), potem witalne (powiązane z życiem i śmiercią)
najniżej hedonistyczne i utylitarne (przynoszące korzyść). Najwyżej
w hierarchii znajdują się wartości absolutne, czyli odnoszące się do Boga oraz
wszelkich treści powiązanych ze świętością takich jak łaska, Opatrzność,
zbawienie. To wartości ponadczasowe, które mogą uszczęśliwić człowieka w pełni
(za: Wołosiuk, 2011, s. 186; por. Brzozowski, 1989, s. 41).
Terminem wartości duchowe określa się podstawowe cele oraz dobra,
dzięki którym człowiek ma możliwość rozwoju. Do elementarnych wartości
duchowych zalicza się: miłość, prawdę, odpowiedzialność i wolność. Wzorce
wartości nie są wrodzone. Człowiek poprzez wychowanie uczy się ich, a następnie
wykorzystuje je w trakcie całego swojego życia.
Celem wychowania jest odkrycie, przyjęcie oraz kierowanie się w dorosłym
życiu przyjętą hierarchią wartości, która kształtuje życie człowieka i jednocześnie
nadaje sens jego egzystencji. Człowiek to istota wolna, która w trakcie swojego
życia realizuje określony system wartości. Wybór określonych wartości winien
prowadzić do rozwoju osobowego. Dlatego też człowiek dokonując wartościowania
warto zaniechać wyborów wartości pozornych, a skoncentrować się na wartości
wyższych oraz najwyższych.
Skupienie się na wartościach duchowych umożliwia osiągnięcie
długofalowych dobrodziejstw, o czym pisze św. Paweł w Liście do Koryntian:
To
bowiem, co widoczne [materialne], jest tymczasowe, ale to, co niewidoczne
[duchowe], jest wieczne
7. Co prawda rzeczy materialne zaspokają codzienne
potrzeby, czy też tymczasowe kaprysy, niemniej nie zapewnią one trwałego
zadowolenia. Tymczasem skarby duchowe rzeczywistością nieprzemijającą
oraz mającą większą wartość aniżeli dobra materialne8. Jezus Chrystus mówił, że
szczęśliwi, którzy są świadomi swej potrzeby duchowej
9.
7 Biblia Tysiąclecia, 2 Koryntian 4:18.
8 Biblia Tysiąclecia, Ewangelia wg św. Łukasza 12: 13-31.
9 Biblia Tysiąclecia, Ewangelia wg św. Mateusza 5:3.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
2. Czym są miejsca odpustowe?
Aktualnie w Kościele greckokatolickim, jak i w Kościele rzymskokatolickim
mamy dwa rodzaje odpustów: zupełne i częściowe. Zasadniczą różnicę między
nimi podaje Prawodawca kościelny, stwierdzając, że:
odpust jest cząstkowy albo
zupełny, zależnie od tego, czy uwalnia od kary doczesnej należnej za grzechy
w części lub całości
10.
Odpust zupełny polega na całkowitym darowaniu wszystkich kar
doczesnych za grzechy zgładzone już co do winy. Można powiedzieć, że osoba,
która uzyskała odpust zupełny, jest w danym momencie w takim stanie jak tuż
po chrzcie śwętym. Paweł VI zdecydowanie ograniczył możliwość zyskania
odpustów zupełnych, chcąc zmobilizować wiernych, by bardziej je doceniali oraz
starali się o właściwą dyspozycję przy ich uzyskiwaniu.
Do uzyskania odpustu zupełnego potrzeba odpowiedniej dyspozycji
psychicznej oraz określonego czasu na właściwe przygotowanie się. W związku z
tym jest możliwość uzyskania tylko jednego odpustu zupełnego dziennie
(
Konstytucja apostolska Indulgentiarum Doctrina
, nr 1, s. 6). Istnieje jednak
wyjątek od tej zasady, zachodzi on w niebezpieczeństwie śmierci.
Dla zrozumienia tej nauki i praktyki Kościoła, warto podkreślić, że grzech
ma podwójny skutek. Ciężki grzech pozbawia komunii z Bogiem, co sprawia, że
człowiek pozbawia się życia wiecznego („wieczna kara za grzech). Z drugiej
strony, każdy grzech, nawet lekki, wymaga oczyszczenia na ziemi, albo po śmierci
w czyścu. Odpust częściowy uwalnia od części kary doczesnej należnej za grzechy
odpuszczone. W tym miejscu nasuwa się pytanie, od jakiej części kary? W nr 5.
Enchiridion Indulgenciarum czytamy, że: wierny, który z przynajmniej
skruszonym sercem wypełnia czynność obdarzoną odpustem częściowym, zyskuje
za pośrednictwem Kościoła takie odpuszczenie kary doczesnej, jakiego już
dostąpił na mocy samej czynności. W związku z tym, czyn, z którym jest związany
odpust częściowy, posiada podwójną wartość: jedna płynie z samego czynu, druga
natomiast już jako odpust zostaje przydzielona ze skarbca Kościoła (1999, nn. 1-
26, pp. 21-28). Stąd też część darowanej kary zależy od nadprzyrodzonej wartości
wykonanego czynu. Prócz tego należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden istotny
element, a mianowicie wewnętrzną dyspozycję wiernego zdobywającego odpust.
Ważnym jest głębokie zaangażowanie jednostki w każdy dobry czyn, szczególnie
ten, do którego dołączony jest odpust.
10 KPK, kan. 993.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 193
Chrześcijanin przez modlitwę i pokutne praktyki doskonali się, pozbywając
się „starego człowieka” stając się „nowym człowiekiem” w Chrystusie11.
***
Pielgrzymowanie jako przejaw religijności znane było już w starożytności
(Starożytny Egipt, Grecja czy Rzym). Również w kulturach Bliskiego Wschodu
istniały tradycyjne dni, w których pielgrzymowano (np. do Jerozolimy w czasach
biblijnych na święto Paschy). Tradycja żydowska przejęta została przez
chrześcijan, którzy pielgrzymowali już w czasach starożytnych do Ziemi Świętej
(Por. Anonimus Piacentinus, Egeria), a następnie do sanktuariów europejskich,
gdy Palestyna dostała się pod panowanie muzułmańskie w 638 r. Więc od
początku chrześcijaństwa były znane pielgrzymki do miejsc, w których objawiła
się moc Boża. W średniowieczu zrodziły się także pielgrzymki do takich miejsc, w
których były figurki lub obrazy słynące łaskami. Prowadziły do nich specjalne
trasy pielgrzymkowe. Przy nich budowano kościoły, klasztory i specjalne
schroniska, by pielgrzymi mogli otrzymać potrzebną im pomoc duchową i
materialną. W Ukrainie zachowały się liczne świadectwa pielgrzymek do różnych
sanktuariów.
3. Charakterystyka miejsc odpustowych metropolii Iwano-
Frankowskiej Kościoła greckokatolickiego
3.1. Hoszów
Miejscowość
Hoszów
położona jest w powiecie Dolińskim, około 4 km od
miasteczka Bolechów (woj. Iwano-Frankowskie). Mieści się tu Hoszowski klasztor
o.o. Bazylianów oraz kościół Przeobrażenia Pańskiego na Jasnej Górze, który
powstał w roku 1570 roku.
Hoszów
to sanktuarium, do którego przybywają
pielgrzymi danego regionu oraz z całego świata.
Dokładnej daty powstania Hoszowskiego klasztoru nie można ustalić,
ponieważ jego historia osłonięta jest tajemnicą. O jego początkach dowiadujemy
się z legend i ustnej tradycji12. W obszarze Czarny Dilok mnisi założyli pustelnie,
które następnie zostały rozbudowane w klasztor.
11 KKK, p.1473.
12 Дяків, 2005, Київ, с. 18-20.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
Pierwsze pisemne wzmianki o zakonie datuje się na rok 1507, kiedy to
został on włączony do rejestru kijowskiej metropolii. Przez wieki monaster ten
uległ wielokrotnej dewastacji, niemniej za każdym razem był odbudowywany13.
Kroniki klasztorne zawierają wzmianki o pobożnym rycerzu - Kuczuładzie
z Tuchli, który pod koniec XVI wieku wspomógł finansowo odbudowę klasztoru.
Dzięki datkom zacnego rycerza ojcowie Bazylianie wybudowali niewielki
drewniany monaster, a koło niego kościółek pod wezwaniem Zaśnięcia NMP.
W 1618 roku monaster ponownie zniszczono. Od 1629 roku dobroczyńcami
klasztoru zostali Eustachy Szumlański wraz z synem Jerzym, lwowskim
biskupem. W tym czasie monaster przeniesiono na tutejszą Jasną Górę14.
W dalszym rozwoju klasztoru ważną rolę odegrała cudowna ikona
Najświętszej Bogurodzicy, która została namalowana na wzór Matki Boskiej
Częstochowskiej (Bełskiej). W kronice monasterskiej zapisano następującą
historię pochodzenia ikony:
opiekę nad nią sprawował ukraiński szlachcic
Andrzej Szuchaj, pochodzący ze wsi Horobrów
(obecnie woj. Tarnopolskie).
Gdy w
kraju rozwijało się powstanie chłopów, córki szlachcica zostały wysłane do
posiadłości Mikołaja Hoszowskiego, zamieszkującego wieś Dunajewo
(obecnie
woj. Lwowskie)
. Udając się do szlachcica, zabrały ze sobą rodzinną relikwie
ikonę Bogurodzicy. Po pewnym czasie dziewczyny powróciły do domu, ale bez
ikony, ponieważ o niej zapomniały15.
Z ikoną Najświętszej Bogurodzicy powiązana jest historia jej cudowności.
W 1736 roku pozostawała w domu Hoszowskich, gdzie miało miejsce następujące
wydarzenie:
ikona zaświeciła się na całą ścianę, zaś Matka Boska płakała
16. Dnia
11 lipca 1737 roku metropolita Atanazy Szeptycki ogłosił cudowną. Tego
samego roku ikonę uroczyście przeniesiono do kościoła ojców Bazylianów w
Hoszowie. Rok później Mikołaj Hoszowski przekazał mnichom swój majątek. W
1760 roku klasztor spalono i dopiero w 1771 roku odbudowano17.
W latach 1834-41 gdy Julian Mokrzycki pełnił funkcję przełożonego
monasteru, wybudował okazałą i przestronną świątynię według planu architekta
A. Mozera. W nowym kościele naczelne miejsce zajął ikonostas wraz z cudowną
ikoną Matki Boskiej oraz amboną w postaci łodzi piotrowej18.
13 Por.
Синопсис
, 1699, Ф. 3, Од. Зб.76; Од. зб. 427.
14 Podobnie jak w Częstochowie. Górę, na którą przeniesiono klasztor i kościół nazwano Jasną
Górą.
15
Хроніка монастиря отців Василіян
, ч. 1, Гошів, c. 45; Por.
Синопсис
, 1699, Ф. 3, Од. Зб.76;
Од. зб. 427.
16 W legendach światło porównywano do jasności halogenu. Tamże, s. 429.
17
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 27.
18 Tamże, s. 28.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 195
Dwudzieste i czterdzieste lata minionego stulecia były „złotą epoką”
w historii Hoszowskiego monasteru. Do klasztoru przybywały ogromne rzesze
pielgrzymów z różnych zakątków Galicji na odpusty maryjne, które odbywały się
co roku19.
II wojna światowa odcisnęła swoje piętno w dziejach klasztoru i piel-
grzymkach wiernych do Hoszowa. W sierpniu 1944 roku odbyła się bitwa pod
Jasną Górą, w wyniku której klasztor doznał znaczących zniszczeń. Niemniej,
mnisi nie zważając na represyjną politykę adz radzieckich, sprawowali pieczę
nad monasterem przez kolejnych 6 lat20. W nocy z 26 na 27 marca 1950 roku
władze radzieckie wtargnęły siłą do klasztoru i przejęły go. Od tego czasu służył
jako zakład dla dzieci o obniżonej sprawności umysłowej. Sam kościół został
zbezczeszczony, a wszelkie widniejące na nim krzyże – pościnano. W latach 1978-
88 monaster służył jako kompleks odpoczynkowy Iwano-Frankowskiego
przedsiębiorstwa „Pozytron”21. Dopiero w roku 1988 klasztor przekazano
mnichom prawosławnym, zaś w 1989 roku bazylianom. W 1990 roku wznowiona
została duszpasterska działalność ojców Bazylianów, a wierni licznie przybywali,
by odnowić się duchowo i pomodlić się w świętym miejscu na Jasnej Górze przed
cudowną ikoną Bogurodzicy22.
W roku 1950 po likwidowaniu monaster, ikona w tajemniczy sposób
zniknęła. W lipcu 2001 roku ojcowie Bazylianie otrzymali najstarszą kopię
Hoszowskiej cudownej ikony.
Dnia 1 lipca 2009 roku Papież Benedykt XVI pobłogosławił złote korony
oraz szaty dla tego wizerunku Matki Bożej23. Uroczystą koronację przeprowadziło
czterech greckokatolickich biskupów: Jan Martyniak, Sofroniusz Mudry, Taras
Seńkiw i Ireneusz Biłyk. W tym roku to centrum odpustowe zostało podniesione
do godności bazyliki, duchowo spokrewnionej z papieską bazyliką Santa Maria
Maggiore (Rzym). W tym miejscu można otrzymać odpust zupełny w każdą
niedzielę przez cały rok. Dnia 18 marca 2011 roku na Jasną Górę uroczyście
przeniesiono relikwię Krzyża Chrystusowego, które postawiono w grocie Grobu
Pańskiego na terytorium Hoszowskiego klasztoru24.
19 Гіщинський, 2003, Львів, c. 11.
20 Tamże, s. 22.
21 Винниченко, 1990, Київ, с. 124-126.
22 Tamże, s. 128-141.
23 Korona jak i szaty zostają nałożone na ikonę. Praktykę często spotykamy w tradycji
prawosławnej.
24
Відпустові місця
, 2007, Київ, c. 111.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
3.2. Pogonia
Miejscowość Pogonia położona jest w powiecie Tyśmienickim (woj. Iwano-
Frankowskie). Znajduje się tu klasztor ojców Bazylianów, który ma długą historię
sięgającą czasów książęcych. Według tradycji ustnej na miejscu zwycięstwa
Rusinów na Połowcami, książę Roman Mścisławowicz (Roman II Halicki, 1155-
1205) zapoczątkował klasztor św. Mikołaja25.
W czasie jednego z licznych napadów tatarskich w 1594 klasztor zaznał
wielkiego spustoszenia. Od tej pory mnisi kontynuowali życie pustelnicze w pie-
czarach. Dopiero w 1634 roku klasztor został odbudowany dzięki funduszom
Mikołaja Potockiego. Od tej pory opiekę nad nim sprawowała rodzina Potockich
oraz wielu ormiańskich kupców z Tyśmienicy. W 1736 roku Joanna Welegorska
(z rodziny Potockich) i Zofia Zawojska (z domu Uherska) ufundowali nowy,
murowany kościół pod wezwaniem Najświętszej Bogurodzicy, w podziękowaniu
za otrzymane łaski dzięki wstawiennictwu cudownej ikony26.
Bazyliański klasztor w tym miejscu od początku swego istnienia miał
autonomiczny status. W 1979 roku został włączony do ruskiej prowincji
Bazylianów. W 1749 roku do monasteru przyłączono równolegle istniejący
niewielki klasztory Bazylianów. W 1780 roku klasztor w Pogoni został włączony
do prowincji Najświętszego Zbawiciela Bazyliańskiego Zgromadzenia w Galicji.
Dzięki działalności duszpasterskiej w miejscowej parafii Bazylianom udało się
przeżyć próbę likwidacji klasztoru w czasie reformy wprowadzonej przez
austriackiego Imperatora Józefa II Habsburga27.
9 czerwca 1908 roku odpowiednim dekretem papieża Piusa X główny ołtarz
monasterskiej świątyni Zaśnięcia NMP został ogłoszony uprzywilejowanym
z prawem nadania pełnego odpustu cztery razy w roku28.
Budownictwo nowego kościoła i rekonstrukcja klasztoru została przerwana
przez I Wojnę Światową. Przed II wojną światową to święte miejsce zostało
przebudowane. W latach 1926-30 na terenie klasztoru pracowały siostry
Bazylianki.
Od września 1939 do czerwca 1941 roku pomieszczenia klasztorne służyły
za koszary żołnierskie Armii Czerwonej. Później klasztor został przemieniony na
internat dla dzieci chorych umysłowo.
25 Грушевський, 1923, Київ-Львів, с. 325-326.
26 Zgodnie z relacją ks. Nikodem, lat 62 (kustosz sanktuarium w Pogonie, bazylianin) [3.05.2013].
27 Tamże.
28
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 31.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 197
Dnia 29 marca 1946 roku, zgodnie z postanowieniem miejscowej władzy
radzieckiej Bazyliański klasztor w Pogoni został zlikwidowany. W tych czasach
kościół pod wezwaniem NMP popadł w ruinę, a ostatecznie został zniszczony w
1950 roku. Ikonostas, boczne ołtarze, oraz cudowny obraz Matki Bożej zostały
przeniesione do sąsiedniej wsi Pszenycznyky (ukr. Пшеничники). Dopiero
w 1992 roku klasztor Bazylianów został odbudowany. Tego samego roku do
nowozbudowanej kaplicy klasztornej uroczyście przeniesiono odrestaurowaną
ikonę Bogurodzicy. 27 czerwca 2001 roku papież Jan Paweł II pobłogosławił
cudowną ikonę w Pogoni29.
3.3. Kryłos
Miejscowość Kryłos położona jest w powiecie Galickim (woj. Iwano-
Frankowskie). Na terytorium wsi w średniowieczu znajdowała się stolica galicko-
wołyńskiego księstwa (dawna Galicja). Nie przypadkowo w tej miejscowości jest
wiele pamiątek historycznych, m.in. fundamenty Uspeńskiego soboru30 z XII
wieku, który był zniszczony przez hordę tatarów chana Batyja. W soborze
znajdowały się szczątki księcia Jarosława Ośmomysła, kaplica św. Bazylego
Wielkiego, kościół Zaśnięcia NMP, Pałac Metropolity (ostatnia letnia rezydencja
Andrzeja Szeptyckiego) oraz kurhan pod nazwą „Galicka Mogiła”.
Jeden z najważniejszych zabytków to kościół Zaśnięcia NMP, w którym
znajduje się galicka cudowna ikona Matki Przenajświętszej z Kryłosa.
Kościół ma długą oraz złożoną historię. Zbudowany został w 1530 roku
obok fundamentu Uspeńskiego soboru z XII wieku. Zniszczono go podczas
turecko-tatarskiej inwazji w roku 1676. Dopiero po trzydziestu latach
odbudowano kościół (za czasów biskupa Józefa Szumańskiego). Po odnowieniu
kościoła przeniesiono tam cudowną ikonę Bogurodzicy z kaplicy Bazylego
Wielkiego31.
Przekazy ludowe podają, że ikona została sprowadzona do Galicji z
Konstantynopola w połowie XII wieku. Następnie galicki książę Jarosław
Ośmomysł podarował soborowi Uspienskiemu. Po zniszczeniu soboru,
odnaleziono nieuszkodzoną ikonę w lesie około Kryłosa i od tej pory znajdowała
się w klasztorze ojców Bazylianów we wsi Sokół. W 1707 roku biskup Josef ogłosił
jako cudowną i przekazał do kaplicy św. Bazylego Wielkiego32.
29 Zgodnie z relacją ks. Nikodem [3.05.2013].
30 Na Ukrainie soborem nazywano świątynię, która jest siedzibą biskupa czy metropolity.
Używano również słowo katedra, lecz rzadziej.
31
Замки та храми України
, 2010, Львів, с. 56-59.
32
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 32.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
W trakcie I wojny światowej kościół Zaśnięcia NMP w dużej mierze został
zrujnowany, ale ikona nie została uszkodzona. Po wojnie świątynię
odremontowano wraz z ikonostasem, a ikonę umieszczono w ołtarzu.
Do roku 1960 pielgrzymi licznie przybywali do cudownej ikony. Kościół
został zamknięty w 1960, a w jego wnętrzu utworzono muzeum historyczne
Księstwa galickiego (filia Iwano-Frankowskiego Ludowego Muzeum). Cudowna
ikona wraz z innymi religijnymi przedmiotami znajdowała się w kościele na
chórze. W 1990 roku kościół zwrócono grekokatolikom33.
Uroczysta koronacja cudownej ikony Najświętszej Bogurodzicy odbyła się
29 sierpnia 2006 roku, w dniu odpustu Zaśnięcia NMP. Koronacji dokonał
kardynał Lubomir Huzar – głowa Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła34.
3.4. Łuczyńce
Miejscowość Łuczyńce położona jest w powiecie Rohatyńskim (ukr.
Рогатин, woj. Iwano-Frankowskie). O historii życia kościelnego tej wsi
dowiadujemy się z
Kroniki Parafii i kościoła w wsi Luczynci
”, napisanej przez
ksiedza Osypa Jaworskiego.
W połowie XVII wieku w Łuczyńcach wybudowano pierwszy kościół.
Następny ufundowany został przez Stefana Bazylewicza w latach 1743-59, a
wybudowano go na Handzyniej Górze. Jednak w 1780 roku spłonął. W 1781 roku
wybudowano ponownie drewniany kościół pod wezwaniem św. Mikołaja. W tym
kościele po raz pierwszy została wystawiona publicznie Łuczyńska ikona
Bogurodzicy35.
Od 1860 roku datowane cuda przypisywane wstawiennictwu ikony
Bogarodzicy. Początkowo znajdowała się ona w domu Mikołaja i Anny Kuhratiw.
Według podań ludowych ikona była stara, zakopcona oraz sczerniała, ale
samoodnowiła się. Tak odnowioną ikonę podczas uroczystej procesji przeniesiono
do kościoła św. Mikołaja, gdzie została umieszczona na głównym ołtarzu.
Papież Pius IX w roku 1861 nadał monasterowi w Łuczyńcach prawo
zupelnego odpustu w takie święta jak: Współcierpienie Przenajświętszej
Bogurodzicy (dziesiąty piątek po Zmartwychwstaniu), Zaśnięcia NMP (18
sierpnia) oraz Pokrow (Opieka) Bogurodzicy (14 października)36.
33 Tamże, s. 33.
34 Тимо, 2011, Львів, с. 54-55.
35 Jaworski, (brw), s. 4-6. Biblioteka parafialna w Łuczyńcach.
36 Daty podano według kalendarza juliańskiego. Obchodzone święta różnią się trzynastoma
dniami (później) od kalendarza gregoriańskiego. W Kościele greckokatolickim obowiązuje
kalendarz juliański.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 199
W 1903 roku na miejscu drewnianej świątyni wybudowano obecny
murowany kościół św. Mikołaja. Ikonę umieszczono w specjalnie zbudowanej
kapliczce. W 1906 roku w czasie pielgrzymki duchowieństwa oraz wiernych do
Jerozolimy, metropolita Andrzej Szeptycki poświęcił Łuczyńską ikonę
Bogurodzicy przy Grobie Pańskim. W tym samym roku metropolita wydał dekret,
w którym odnowiono odpusty nadane przez papieża Piusa IX37.
W czasie I wojny światowej przy kapliczce eksplodował ładunek
wybuchowy, który spowodował spłonięcie kapliczki, ale zachowała się ściana wraz
z wiszącą ikoną nietkniętą przez ogień. Cudem zachowaną ikonę przeniesiono
do kościoła38.
Znaczących zniszczeń w okresie wojennym zaznał sam kościół, zarówno we
wewnątrz jak i na zewnątrz. Odnowiono go dopiero w dwudziestych latach
ubiegłego wieku. W czasie komunistycznego reżimu regent kościoła ratując
dzwony od zniszczenia zakopał je w ziemi nie zdradzając nikomu miejsca ich
ukrycia. Kiedy mieszkańcy chcieli zbudować nową dzwonnicę, modlili się przed
ikona Bogurodzicy o odnalezienie zabytkowych dzwonów. Jak podano w kronice
parafii modlitwy zostały wysłuchane, a dzwonny odnalezione zostały w czasie
kopania rowów pod nową dzwonnice39.
Od 1997 roku. Obecnie Łuczyńska ikona Najświętszej Bogurodzicy
umieszczona jest w ikonostasie tuż nad „rajskimi drzwiami”40. Od tej pory do
miejscowości Łuczyńce przybywają pielgrzymi z całego świata.
3.5. Łypiwka
Kilka kilometrów od Iwano-Frankowska (d. Stanisławów) leży duża, kiedyś
polska wieś Lackie-Szlacheckie. Dziś nazywa się Łypiwka, a po mieszkających tu
Polakach pozostały tylko wspomnienia (powiat Tyśmienicki).
Przy wjeździe do wsi widoczny jest las, który przyciąga swoim pięknem.
Wśród miejscowej ludności jest owiany wielką liczbą legend. Według jednej z
nich:
Trzej mnisi z Podola, przez kilka tygodni szli do Halicza
.
Pragnienie i
zmęczenie skierowało podróżnych do rzeczki Wrony. Nagle przed mnichami
rozpostarł się widok na piękną zieloną dolinę, gdzie do Wrony z dużym hałasem
wpadała druga rzeka. U jej brzegów pływały dzikie łabędzie. Mnisi nazwali
rzekę Łebediwka. Podeszli słudzy boży do źródła, aby napić się wody i odpocząć.
37 Богун, 1947, Мюнхен, c. 39-40.
38 Jaworski, s. 34.
39 Tamże, s. 36-39.
40 Jedne z drzwi w ikonostasie przez które wchodzi kapłan.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
Tam zmorzył ich sen. We śnie, pojawiła się nad źródłem Matka Boska
z Dzieciątkiem na ręku. Po obudzeniu mnisi postanowili zbudować obok źródła
klasztor z kościołem. Z czasem ludzie zaczęli przychodzić do tych leczniczych
źródeł. Niektórzy, po napiciu się wody ze źródła odczuwali wzmożoną siłę ducha
i lekkość w sercu41.
Kościół, zbudowany z bali dębowych w 1700 roku, urzeka swym pięknem.
Dziś przy źródle odbywają się nabożeństwa, a do naszych czasów przetrwał tylko
jeden dąb. Kościół stał w lesie po zamknięciu klasztoru jeszcze cztery lata.
W 1728 roku, przeniesiono go na nowe, specjalnie przygotowane miejsce. Obecnie
świątynia położona jest na usypanym sztucznym pagórku i jest zewsząd
widoczna. Jej obecny wygląd nie odpowiada pierwotnemu kształtowi. Pierwotnie
była mniejsza. Niestety o budowniczych nic nie wiadomo. Jednak gdzieś w
latach czterdziestych ubiegłego wieku, gdy naprawiano krzyż na centralnej
kopule, znaleziono notatkę na cielęcej skórze, w której zapisano, że krzyż
ustawiał mistrz Antoniuk42.
W istniejącym prawie od 300 lat sanktuarium znajduje się ikona Matki
Boskiej. W tle obrazu namalowano klasztor, błękitne niebo, zielony las, z którego
wypływa źródło. Warto zaznaczyć, że ikona Łypiwskiej Bogurodzicy zdecydowanie
odróżnia się od wszystkich znanych w Ukrainie cudownych ikon. Pod obrazem
napis: „To ród poszukujących Pana”43. Początkowo przechowywana była w
sanktuarium pod wezwaniem Świętej Trójcy w klasztorze, który działał we wsi w
latach 1711-24. Kiedy kościół został rozebrany i przeniesiony do wsi, co stało się
w kilka lat po zamknięciu klasztoru, przeniesiono tam i ikonę. Według legendy,
ikona trzykrotnie powracała na stare klasztorne miejsce i pływała po wodzie
źródła, a mieszkańcy uroczyście przenosili ją do cerkwi. W 1887 r. postacie Maryi
i Jezusa zostały ubrane w srebrne szaty ze złotymi koronami. Korony ozdobiono
dziewięcioma klejnotami które ufundowała Aniela Majkowska w roku 1887. Do
tego roku korony były jedynie namalowane44.
W kościele Zmartwychwstania Chrystusa ikona Bogurodzicy pozostawała
na ołtarzu, a w 2003 została po raz pierwszy zdjęta i mieszkańcy Łypiwki
i okolicznych wiosek przenieśli na coroczną modlitwę w miejsce objawienia w
lesie, w pobliżu starego dębu i źródła.
Podczas renowacji artysta-konserwator Walery Twardochleb znalazł cztery
warstwy malowideł. Restauratorzy chcieli zakryć krajobraz, ale wspólnota wsi
41
До Діви Марії Шляхетної
, 2012, с. 8.
42
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 36-37.
43 Nadpis w języku cerkiewno słowiańskim: „Сей родь ищущихь Господа”.
44 Гіщинський, 2005, Львів, c. 22.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 201
sprzeciwiła się temu, gdyż widok klasztoru ma wielką wartość historyczną. Tło
jest potwierdzeniem, że opowieść o cudownym obrazie zaczęła się właśnie tutaj.
Każdorazowo obrazowi dodawano jakieś elementy, szczególnie w drugiej połowie
sześćdziesiątych lat XIX wieku, kiedy to porę jesienną zmieniono na okres
wiosenno-letni. Zmiana pór roku powiązana jest z odpustem obchodzonym latem
Narodzenie Jana Chrzciciela (7 lipca). Od roku 2000 cudotwórcza ikona
Bogurodzicy znajduje się w nowym kościele św. Jozafata w Łypiwce45.
3.6. Katedra w Iwano-Frankowsku
Katedra pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego pierwotnie była
własnością ojców Jezuitów (obrządku łacińskiego). Zalicza się do kultowych
budowli austro-bawarskiej barokowej szkoły i wyróżnia się szczególnie
kompozycją głównych przestrzeni, proporcjonalnością oraz plastyczną obróbką
ścian. Pionową sylwetkę głównej fasady dopełniają dwie wieże po równoległych
stronach, których formę zaczerpnięto z góralskiej architektury. Liczne renowacje
i remonty nie zmieniły ogólnej formy budowli oraz jej konstrukcji.
W 1720 roku ojcowie Jezuici rozpoczęli budowę kościoła, którą ukończyli
w 1729, również w tym roku odprawiona została pierwsza Msza Święta.
Techniczne błędy w budowie świątyni przyczyniły się do pojawienia pęknięć na
ścianach, co w konsekwencji zagrażało wiernym przebywającym w nim oraz
samemu budynkowi. W lutym 1752 roku podjęto decyzję o rozebraniu świątyni
i jej przebudowie. W 1763 ukończono prace budowlane46.
W roku 1849 zwierzchnicy kościelni w Ukrainie według porozumienia
z cesarzem w Stanisławowie utworzono greckokatolickie biskupstwo. Następnie
kościół został przekazany UGKC i pełnił funkcje katedry. W świątyni tej
ustanowiono pięciorzędowy ikonostas, którego autorami byli - malarz-artysta
Modest Sosenko i rzeźbiarz Anton Monasterski47.
W katedrze sprawowali posługę znani pasterze tj. metropolita Andrzej
Szeptycki (trzeci Stanisławski biskup w latach 1899-1890), biskup Grzegorz
Homyszyn (w latach 1904-1945), którego papież Jan Paweł II w trakcie wizyty
duszpasterskiej na Ukrainie ogłosił błogosławionym.
45 Tamże, s. 44-48.
46 Por. Вояковський, 1989, Львів, c. 23-24.
47
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 36.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
W latach 1946-90 katedra, jak i większość greckokatolickich kościołów,
przeszła pod władzę rosyjskiej prawosławnej cerkwi. Po odzyskaniu
niepodległości przez Ukrainę katedra powróciła do grekokatolików48.
Obecnie do świątyni Zmartwychwstania Pańskiego przybywa tysiące
wiernych, aby uczcić relikwie św. Piotra, błogosławionej Matki Teresy z Kalkuty,
błogosławionego Męczennika Emiliana Korcza oraz Stanisławskich biskupów
Symeona Łukacza (1893-1964) i Jana Slezuka (1896-1973). Biskupi ci przeszli do
historii jako gorliwi słudzy podziemnego kościoła UGKC. Za wierność
Chrystusowi byli oni aresztowani przez władze radzieckie - ojciec Symeon na 10
lat został wysłany na Syberię, zaś biskup Jan do Workuckich Taborów. Po czym
aresztowano ich razem i pozbawiono wolności na pięć lat. Ceremonia beatyfikacji
odbyła się 27 czerwca 2001 roku we Lwowie w czasie apostolskiej wizyty Papieża
Jana Pawła II49.
3.7. Klasztor Chrystusa Króla w Iwano-Frankowsku
Klasztor Chrystusa Króla znajduje się w spokojnej dzielnicy, dużego
miasta Iwano-Frankowska. To najmłodszy klasztor ojców Brazylianów na
terytorium współczesnej Ukrainy. Jego budowa trwała od 1928-31 roku (chociaż
wstępne prace rozpoczęły się cztery lata wczesniej). Świątynia przy klasztorze
została poświęcona przez trzech biskupów: Jozafata Kocyłowskiego, Grzegorza
Homyszyna, Jana Łatyszewskiego. Lecz klasztor istniał niedługo. Z przyjściem
bolszewików w 1945 roku klasztor zlikwidowano. Władza radziecka klasztor
przekazała rosyjskiej prawosławnej cerkwi. Od 1957 kościół służył najpierw jako
pomieszczenia gospodarcze, następnie magazyn mebli, a później archiwum
państwowe50.
Kościół Chrystusa Króla i pomieszczenia klasztorne zwrócono ojcom
Bazylianom po wyjściu UGKC spod ziemi. We wrześniu 1990 roku kościół został
poświęcony na cześć Chrystusa Króla przez dwóch biskupów Iwano-
Frankowskich: Sofroniusza Dmyterkę i Ireneusza Biłyka. Pod koniec 90 lat
przełożonym zakonu i opiekunem kościoła był o. Włodzimierz Pałczyński, który
odrestaurował monaster.
W kościele Chrystusa Króla znajdują się relikwie świętego Jozafata
(Kuncewicza), grekokatolickiego arcybiskupa Połockiego, kanonizowanego w roku
1867 (męczennik za pojednanie chrześcijan). W kwietniu 2010 roku do kościoła
48 Tamże, s. 37.
49 Гіщинський, 2004, с. 19-20.
50
Монастирі Чину святого Василія Великого
, 2011, Київ, с. 25-27.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 203
przekazano kolejną relikwię kopię Stanisławskiej cudownej ikony
Przenajświętszej Bogurodzicy Łaskawej51. Oryginał tej ikony pochodzi z końca
XVII początku XVIII wieku. Według legend ikonę namalował 70-letni pobożny
ikonopisarz Daniel, na zamówienie ormiańskiego sekretarza Daninga. Przyjęto,
że to on jako pierwszy dostąpił cudownego uzdrowienia oczu oraz jako pierwszy
zobaczył łzy na twarzy Matki Bożej. Uznając siebie za niegodnego takiego skarbu
oddał ikonę do kościoła. Dnia 22 sierpnia 1742 roku komisja w składzie
duchownych i świeckich osób stwierdziła niezaprzeczalny, nadprzyrodzony
charakter pojawienia się łez na ikonie. Tego samego roku w czasie Mszy Św. za
zmarłych zminiły się barwy ikony -
ikona napełniła się błękitnym kolorem i tak
pozostała do końca Boskiej
Liturgii52.
Dnia 20 października 1763 roku ikonę uroczyście przeniesiono do
nowozbudowanej świątyni NMP Łaskawej i umieszczono w głównym ołtarzu.
Dnia 28 września 1777 roku papież Pius VI nadał temu sanktuarium prawo
odpustów dla wszystkich wiernych ormiańskiego, łacińskiego i grekokatolickiego
obrządku53.
Dnia 30 maja 1937 roku ikonę koronowano. W roku 1946 w obawie przed
możliwym jej zniszczeniem Ormianie wywieźli ikonę do Gdańska, gdzie znajduje
się do dnia dzisiejszego. Dzięki staraniom ojców Bazylianów z Iwano-
Frankowska, została przygotowana kopia cudownej ikony Matki Boskiej
Łaskawej, którą namalowala siostra Augustyna. W dniu 5 kwietnia 2010 roku
biskup Iwano-Frankowski Włodzimierz Wojtyszyn oraz emerytowany biskup
Sofroniusz Mudry pobłogosławili oraz poświęcili kopię ikony. Z 21 na 24 kwietnia
tego samego roku ojcowie Bazylianie Jozafat Fitel i Porfiriusz Szumyło poświęcili
obok oryginału Bogurodzicy Łaskawej w Gdańsku oraz obok Góreckiej
cudownej ikony Matki Bożej w miejscowości Łobżenica i w Częstochowie54.
3.8. Kościół Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja w Fradze
Pierwsze pisemne wzmianki o miejscowości Fraga datuje się na rok 1460.
Według danych archiwalnych do 1541 Fraga była miasteczkiem. Obecnie to wieś
w woj. Iwano-Frankowskim, położonym w odległości 54 kilometrów od Lwowa.
51 Ikona ta uznaje się za opiekunkę miasta Iwano-Frankowka (d. Stanisławów).
52
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 26.
53 Гіщинський, 2003, Львів, с. 29-33.
54 Гіщинський, 2011, Львів, с. 18-20.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
W latach 1947-93 miejscowość nosiła nazwę Jagodówka, a 1945 roku znajdowała
się w składzie II Rzeczypospolitej Polski55.
Fraga została uznana za miejsce odpustowe w drugiej połowie XVII wieku.
Pierwszy drewniany kościół (wspominany już w historycznych źródłach 1573
roku) znajdował się na wysokiej górze zwanej Skałą (ukr. Скала). Kościół
spłonął za czasów Bogdana Chmielnickiego. Cudem uratowała się tylko ikona
Najświętszej Bogurodzicy namalowana na płótnie podobna do Bełskiej (obecnie
Częstochowskiej). Na miejscu spalonego kościoła zbudowano niewielką
greckokatolicką kapliczkę, w której umieszczono ikonę.
W związku z rozgłosem o cudch i łaskach otrzymywanych za pośre-
dnictwem ikony, hetman Jan Stanisław Jabłonowski w roku 1732 kazał przenieść
do kościoła zakonu bernardyńskiego. Kościół ten zlikwidowano w 1790 roku, a
ikonę przeniesiono do kościoła w Bereżanach (woj. Tarnopolskie). Niemniej
wspólnota lokalna w Fradze pod przywództwem proboszcza Todora Ściłowskiego
i Grafa Wiktora Baworowskiego sprzeciwiali się przeniesieniu ikony do
miejscowości Bereżany ich starania skończyły się jednak niepowodzeniem56.
Z przekazywanej legendy dowiadujemy się, że mnisi zabrali ikonę, ale
mieszkańcy widzieli jeszcze przez dwa miesiące w jasności nad górą, skąd
później wybiło się źródło. W roku 1942 skała, z której wypływało źródło, została
zniszczona ładunkiem wybuchowym przez żołnierzy niemieckich. Niemniej po
przeciwległej stronie wybiło ponownie źródło z wodą o uzdrawiających
właściwościach. Ostatnim czasem zanotowano dwa znaczące przypadki
uzdrowienia dzięki obmyciu w tej wodzie jedna kobieta uzdrowiona została
z raka skóry, inna odzyskała wzrok57.
W 1904 roku ikona powróciła razem z Bernardynami do Fragi. W czasie II
wojny światowej klasztor i kościół został całkowicie zniszczony. Jednak ikona
Przenajświętszej Bogurodzicy kolejny raz cudownie ocalała. Mieszkańcy wsi
znaleźli w ruinach kościoła nieuszkodzoną. Dnia 28 sierpnia 1944 roku ikona
wróciła na swoje pierwotne miejsce do kościoła Przeniesienia Relikwii św.
Mikołaja. Warto zaznaczyć, że szczególnej opieki doświadczają młode małżeństwa
przychodzące wyprosić pomyślność we wspólnym małżeńskim pożyciu58.
55 Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r.
umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich
o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
56
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 38-39.
57 Дяків, 2008, Львів, с. 66-73.
58
Паломницькі місця
, 2011, Київ, c. 39.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 205
Zakończenie
Terminy cud i cudowność implikują coś niewyobrażalnego, nieosiągalnego
dla ludzkiego rozumu. Wszelkie wyobrażenia o cudach były i do dnia dzisiejszego
wpisują się jako składowa część wierzeń religijnych oraz jako element tradycyjnej
religijności ludowej. W ukraińskim folklorze wiara w cuda jest obecna od
najdawniejszych czasów i jej echo przebrzmiewa w wierzeniach chrześcijańskich
do dziś59.
Dawna obrzędowa poezja, motywy oraz obrazy uległy również wpływom
chrześcijańskich wierzeń, co w konsekwencji przyniosło także bogaty repertuar
legend, ballad i pieśni ludowych występujących w różnych odmianach folkloru.
W znacznej mierze religia chrześcijańska ubogaciła ludowy folklor rozumieniem
pojęcia cudu oraz licznymi scenami ewangelicznymi i biblijnymi.
Pogłębienie rozumienia cudu w ujęciu folklorystycznym w Zachodniej
Ukrainie jest ważne nie tylko ze względu na historyczno-kulturową pełnię, ale
również z uwagi na relacje zachodzące między tradycją a religią. Badacze
studiując owe miejsc mają możliwość przedłożenia narodowych wartości na
duchowo-religijną problematykę w dawnych czasach, jak i dziś.
Wykaz skrótów:
KKK - Katechizm Kościoła Katolickiego
KPK Kodeks Prawa Kanonicznego
NMP - Najświętsza Maryja Panna
UGKC Kościół greckokatolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, ukr.
Українська
Греко-Католицька Церква
Literatura w języku polskim:
Biblia Tysiąclecia (1991), Poznań.
Brzozowski P. (1989), Opracowanie skali wartości Schellera, Lublin.
Enchiridion Indulgentiarum (1999), Normae et Concessiones, quarta editio, Libreria
Editrice, Vaticana.
Heydenkorn B. (1985), Polityczna działalność metropolity Szeptyckiego, Zeszyty
Historyczne, z. 72 (406), s. 99-114.
Jaworski O. (brw), Kroniki Parafii i kościoła w wsi Łuczyńce, Łuczyńce.
Kodeks Prawa Kanonicznego Jana Pawła II (1984), Poznań, kan. 993.
59 Por. Дяків, 2008, Львів, с. 14-52; Юзвенко, 1975, Київ, с. 76-82; Дунаєвська, 1987, Київ,
с.127;
Колядки та щедрівки. Зимова обрядова поезія трудового року,
1965, Київ, с. 47-48.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY
Katechizm Kościoła Katolickiego (1994), Poznań, p. 1472 -73.
Mariański J., Zdaniewicz W. (1991), Wartości religijne i moralne młodych Polaków,
Warszawa.
Nowak M. (2001), Podstawy pedagogiki otwartej, Lublin.
Pasternak J. (1931), Katedra Halicka w Kryłosie, Lwów.
Paweł VI (1961), Konstytucja apostolska Indulgentiarum Doctrina.
Pelc P. (1990), Położenie prawne Kościoła Greckokatolickiego w Polsce po drugiej wojnie
światowej, Warszawa.
Wołosiuk B. (2011), Wartości chrześcijańskie w wychowaniu dzieci w młodszym wieku
szkolnym, Paedagogia Christiana, nr 1/27, s. 185-202.
Literatura w języku ukraińskim:
Богун Д. (1947), Чудотворні ікони Матері Божої в Україні, Мюнхен.
Винниченко В. (1990), Відродження нації, Київ, с. 124-126.
Відпустові місця, (2007), Вісник Києво-Галицького Верховного Архиєпископства,
Київ.
Вояковський Н. (1989), Шляхами наших прочан: Проповіді про чудотворні ікони
Божої Матері, Львів.
Гіщинський В. (2003), Духовні святині Галичини, № 1, Львів.
Гіщинський В. (2005), Духовні святині Галичини, № 4, Львів.
Гіщинський В. (2004), Під твою милість прибігаємо, Богородице Діво, Брідщина.
Літературо-краєзнавчий журнал, № 16, с. 19-20.
Гіщинський В. (2011), Духовні святині Галичини, Журнал християнської родини, №
12, Львів.
Грушевський М. (1923), Історія української літератури, ч 1, Київ-Львів, с. 325-326.
Гіщинський В. (2011), Святині отців василіян, Чудотворні ікони Пресвятої
Богородиці у василіянських монастирях (науково-популарні нариси), Діти
Непорочної, Журнал християнської родини, № 12, Львів, с. 18-20.
Гіщинський В. (2003), Чудотворні ікони Божої Матері у василіянських монастирях,
Історичні нариси, Львів.
Дяків В. (2008), Фольклор чудес у підрадянській Україні 1920-х років, Львів.
Дяків В. (2005), Паломництва у підрадянській Україні, Київ.
До Діви Марії Шляхетної, (2012), Курєр Галичини, № 12 (160), Галич.
Дунаєвська Л. (1987), Українська народна казка, Київ, с.127.
Замки та храми України (2010), Львів, с. 56-59.
Колядки та щедрівки. Зимова обрядова поезія трудового року (1965), Наукова
думка, Київ, с. 47-48.
Монастирі Чину святого Василія Великого (2011), Київ, с. 25-27.
WARTOŚCI I ICH ZNACZENIE
F I D E S E T R A T I O
Strona 207
Паломницькі місця (2011), Довідник патріаршого паломницького центру УГКЦ,
Видавництво НВФ „Карпати і Атласи”, Київ.
Синопсис, 1699 р. Відділ рукописів Львівської наукової бібліотеки ім. В. Сиефаника
НАН України, Ф. 3, Од. Зб.76; Од. зб. 427.
Хроніка монастиря отців Василіян, частина 1, Архівні матеріали, Гошів.
Тимо С. (2011), Проща до святих місць. Ікона в житті Церкви і християнина, Львів,
с. 54-55.
Юзвенко В. (1975), Фантастичні казки в системі жанрів фольклору, Київ, с. 76-82.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
Full-text available
Legal situation of the grek-katholic church in Poland after the second world word till 1989.
Book
Full-text available
У монографії проаналізовані поетичні та прозові тексти українського фольклору на тему чудес, що були створені чи приурочені до актуальних подій у підрадянській Україні 20-х рр., зокрема релігійного народного руху й пов’язаних з ним тривожних суспільних настроїв. На основі науково-методологічного досвіду української та зарубіжної фольклористики автор з’ясовує ґенезу цієї творчості, досліджує її пов’язаність з конкретними подіями, складання та функціонування, сюжетно-змістові і художньо-стилістичні особливості (специфіку теми та руху фольклорного тексту й особливість відображення реалій дійсності). У дослідженні доведено фольклорність більшості текстів цієї новотворчості, що була одним з найяскравіших проявів народної релігійності й антирежимних настроїв у підсовєтській Україні 20-х років. Для фольклористів, етнографів, філологів, істориків, культурологів, педагогів, студентів, усіх, хто цікавиться укра їнською культурою.
Article
Full-text available
This article is devoted to the role of family environment in shaping the values of a young learner. A child’s personality is set at an early school age. It is a special period of a child’s susceptibility to formative influences and his increased cognitive curiosity. A theoretical section of the article explicates the notion of Christian values and looks at the process of values-oriented education as well at as the role of family environment in values-oriented education of young learners. The empirical section of the article presents findings of research into Christian values-oriented education of young learners. The research was carried out involving 310 grade three students and 310 parents. The research has proven that family plays a crucial role in valuesoriented education of young learners. The parents have viewed God, family and patriotism as prime values in their lives. The children have made a choice of the values similar to those which their parents hold in high regards (God, family, patriotism).
Wartości religijne i moralne młodych Polaków
  • J Mariański
  • W Zdaniewicz
Mariański J., Zdaniewicz W. (1991), Wartości religijne i moralne młodych Polaków, Warszawa.
Podstawy pedagogiki otwartej
  • M Nowak
Nowak M. (2001), Podstawy pedagogiki otwartej, Lublin.
Під твою милість прибігаємо, Богородице Діво, Брідщина. Літературо-краєзнавчий журнал
  • В Гіщинський
Гіщинський В. (2004), Під твою милість прибігаємо, Богородице Діво, Брідщина. Літературо-краєзнавчий журнал, № 16, с. 19-20.
Духовні святині Галичини, Журнал християнської родини
  • В Гіщинський
Гіщинський В. (2011), Духовні святині Галичини, Журнал християнської родини, № 12, Львів.
Історія української літератури
  • М Грушевський
Грушевський М. (1923), Історія української літератури, ч 1, Київ-Львів, с. 325-326.
Святині отців василіян, Чудотворні ікони Пресвятої Богородиці у василіянських монастирях (науково-популарні нариси), Діти Непорочної, Журнал християнської родини
  • В Гіщинський
Гіщинський В. (2011), Святині отців василіян, Чудотворні ікони Пресвятої Богородиці у василіянських монастирях (науково-популарні нариси), Діти Непорочної, Журнал християнської родини, № 12, Львів, с. 18-20.
Чудотворні ікони Божої Матері у василіянських монастирях, Історичні нариси
  • В Гіщинський
Гіщинський В. (2003), Чудотворні ікони Божої Матері у василіянських монастирях, Історичні нариси, Львів.