ChapterPDF Available

Cúrsa FGL (Gaeilge): Ag tacú le daltaí a bhfuil RSO acu i scoileanna làn-Ghaeilge

Authors:

Abstract

This is a short course CPD course developed to help teachers in primary and post-primary Irish-medium and Gaeltacht schools to meet the special educational needs of their students. At present it is only available through the medium of Irish but much of the content is transferrable to other immersion education contexts as well as students learning through a second language.
Ag tacú le daltaí a
bhfuil riachtanais
speisialta oideachais
acu i scoileanna
Gaeltachta agus lán-
Ghaeilge
An Dr. Sinéad Nic Aindriú
An Dr. Lorraine Connaughton-Crean
An tOllamh Pádraig Ó Duibhir
An Dr. Joe Travers
Meitheamh 2022
1
Ábhar
Réamhrá 1
Láithreoirí an Chúrsa 3
1 An Dátheangachas agus Daltaí a bhfuil RSO acu 7
1.1 Réamhrá 7
1.2 Páistí a bhfuil RSO acu sa chóras lán-Ghaeilge 7
1.3 Riachtanais Speisialta Oideachais (RSO) i mBunscoileanna lán-Ghaeilge lasmuigh den
Ghaeltacht 8
1.4 RSO sa bhunscoil lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht 8
1.5 RSO i mBunscoileanna Gaeltachta 9
1.6 RSO in iar-bhunscoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta 10
1.7 Oiriúnacht an dátheangachais agus an tumoideachais do dhaltaí a bhfuil RSO acu 10
1.8 Éiteas na Scoile 12
1.9 Cuimsiú i dTumoideachas Fraincise 13
1.10 Féinmheastóireacht Scoile 13
1.11 Gníomhaíocht Foghlama 14
2 Céimeanna Shealbhú an Dara Teanga (Teanga & Cumarsáid) 17
2.1 Réamhrá 17
2.2 Sealbhú an Dara Teanga (Teanga & Cumarsáid) 17
2.3 Ag úsáid ceisteanna chun an teanga a fhorbairt 19
2.4 Gníomhaíocht bunaithe ar cheisteanna 19
2.5 An tábhacht a bhaineann le teanga acadúil a theagasc 20
2.6 Sealbhú teanga agus an cur chuige cumarsáideach 21
2.7 Cad iad na rudaí a imríonn tionchar ar shealbhú na teanga agus ar shealbhú na
litearthachta? 21
2.8 Tuiscint ar Litriú na Gaeilge 22
2.9 Gníomhaíochtaí Foghlama 22
3 Measúnú i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta 24
3.1 Réamhrá 24
3.2 Measúnú i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta 24
3.3 An Cur Chuige Céimnithe 25
3.4 Pleanáil iomlánaíoch do dhaltaí a bhfuil RSO acu i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta
26
3.5 Measúnú Neamhfhoirmiúil 26
3.6 Samplaí Teanga Neamhfhoirmiúil 26
2
3.7 Edmondton Narrative Norm Instrument 27
3.8 Uirlisí Tuairiscithe Tuismitheoirí 28
3.9 Seicliostaí Forbartha Teanga agus Measúnuithe Neamhchaighdeánaithe 29
3.10 Measúnú Dinimiciúil 29
3.11 Féinmheastóireacht Scoile 30
4 Idirghabhálacha oiriúnacha don suíomh tumoideachais 31
4.1 Réamhrá 31
4.2 Seicliosta Tumoideachais 31
4.3 Gníomhaíocht - Seicliosta Tumoideachais 32
4.4 Idirghabhálacha Litearthachta 32
4.5 Straitéis shamplach/gníomhaíochtaí samplacha 33
4.6 Ag Tacú le Daltaí a bhfuil Disléicse orthu 36
4.7 Amharclannaíocht an Léitheora 36
4.8 Cur i bhfeidhm amharclannaíocht an léitheora 37
4.9 Teagasc Chómhalartach 40
4.10 An Cur Chuige Taithí Teanga 41
4.11 Focail Ghaolmhara 43
4.12 Closleabhair 43
4.13 Idirghabhálacha Scríbhneoireachta 44
4.14 Idirghabhálacha Teanga Baile curtha i bhFeidhm ag Tuismitheoirí 44
4.15 Liosta Acmhainní Gaeilge 45
4.16 Seimineáir Ghréasáin Gaeloideachais 45
4.17 Féinmheastóireacht Scoile 45
4.18 Gníomhaíocht Foghlama 47
5 Ag Tacú le Fadhbanna Teanga agus Urlabhra 48
5.1 Réamhrá 48
5.2 Measúnú 48
5.3 Idirghabhálacha 48
6 Dearadh Uilíoch don Fhoghlaim 49
6.1 Réamhrá 49
6.2 Cad is dearadh uilíoch don fhoghlaim ann? 49
6.3 Treoirlínte do dhearadh uilíoch don fhoghlaim 50
6.4 Féach ar conas atá Dhearadh Uilíoch don Fhoghlaim (DUF) i seomraí ranga! 50
6.5 Dearadh uilíoch don fhoghlaim sa chomhthéacs tumoideachais 51
6.6 Conas is féidir ceacht a dhearadh i ndearadh uilíoch don fhoghlaim? 52
6.7 Ag pleanáil sa seomra ranga 52
3
6.8 Físeán Idirghníomhach: Nótaí Sceitse 53
6.9 Féinmheastóireacht Scoile 53
6.10 Gníomhaíocht Foghlama 55
7 Teicneolaíocht Faisnéise agus Cumarsáide 56
7.1 Réamhrá 56
7.2 An luach a bhaineann le TFC sa rang: 56
7.3 Suíomhanna Idirlíne #1 - www.scoilnet.ie 57
7.4 Ag cruthú inneachair dhigitigh sa Rang 57
7.5 Book Creator 58
7.6 Grianghrafadóireacht 59
7.7 Beochan 64
7.8 Toontastic 3D 66
7.9 Adobe Spark Video 67
7.10 Kahoot 69
7.11 Scratch - Códú 70
7.12 Padlet 71
7.13 Féinmheastóireacht Scoile 72
7.14 Gníomhaíocht Foghlama 74
Tagairtí agus Ábhar Léitheoireachta 75
1
Réamhrá
Is ar mhaithe le díriú ar riachtanais mhúinteoireachta agus mheasúnaithe de chuid múinteoirí
bunscoile agus iar-bhunscoile scoileanna Gaeltachta agus lán-Ghaeilge atá ag plé le daltaí a bhfuil
riachtanais speisialta oideachais (RSO) acu a leagadh amach an lámhleabhar seo go príomha.
Bunaíodh ábhar an lámhleabhair ar mheasúnú a rinneadh ar riachtanais na múinteoirí seo maidir le
freastal ar RSO de chuid daltaí atá ag foghlaim trí mheán na Gaeilge mar dhara teanga nó mar
mhionteanga. Is trí shuirbhé (U=135 rannpháirtithe) agus agallaimh leathstruchtúrtha (U=15) a
rinneadh measúnú ar na riachtanais sin. Is iad seo a leanas na príomhthéamaí a tháinig chun solais sa
taighde seo:
aithint na ndaltaí a bhfuil RSO acu,
measúnú trí Ghaeilge,
idirghabhálacha ar mhaithe le freastal ar riachtanais na ndaltaí,
úsáid áiseanna agus oideolaíochtaí ionchuimsitheacha sa seomra ranga.
Tugadh faoina leithéid de thaighde toisc a thábhachtaí is a bhí sé go bhféachfadh lucht deartha/lucht
forbartha an chúrsa chuige go réiteodh an t-ábhar a chuirfí i láthair leis an gcleachtas a mholtar ar
bhonn náisiúnta agus ar bhonn idirnáisiúnta, agus chomh maith leis sin ionas go mbeadh an cúrsa
ábhartha agus go rachadh sé chun sochair do na rannpháirtithe. Tá seacht modúl sa chúrsa:
1. An dátheangachas agus daltaí a bhfuil RSO acu,
2. Céimeanna shealbhú an dara teanga,
3. Measúnú i scoileanna Gaeltachta agus lán-Ghaeilge,
4. Idirghabhálacha oiriúnacha don suíomh tumoideachais,
5. Ag tacú le fadhbanna teanga agus urlabhra,
6. Dearadh Uilíoch don Fhoghlaim/Universal Design for Learning (UDL),
7. Úsáid teicneolaíochtaí digiteacha agus áiseanna digiteacha le freastal ar riachtanais na
ndaltaí go léir arb í an Ghaeilge a dteanga foghlama.
Tá ábhar na modúl thuasluaite fréamhaithe sa taighde agus sa litríocht i dtaca leis an gcomhthéacs
náisiúnta agus idirnáisiúnta (Andrews, 2020; Casey, et al., 2013; Rodriguez, 2005). Tá liosta tagairtí a
cuireadh san áireamh agus an staidéar seo á fhorbairt ar fáil ag cúl an lámhleabhair seo. Is é an modh
deartha cúrsa ABC a úsáideadh agus an lámhleabhar seo á chur le chéile (Ní Shé et al., 2020).
Is é an tAonad um Fheabhsú Múinteoireachta in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath a d’éascaigh
dearadh an chúrsa seo. Cuirfear dóthain eolas ábhartha ar fáil do na rannpháirtithe maidir le hábhar
an chúrsa, tascanna agus caighdeáin ionchais mar aon le gach cabhair eile a neartóidh a gcuid
foghlama, mar shampla, doiciméid, naisc agus bealaí cumarsáide.
Bainfear úsáid as modheolaíochtaí éagsúla chun an oiread sin foghlaimeoirí agus is féidir a
mhealladh chun páirt a ghlacadh sa chúrsa seo. Ina measc siúd beidh:
Podchraoltaí (fuaime)
Físeáin
Ábhar saincheaptha agus ábhar is gá a léamh
2
Gabhálacha scáileáin/fístaispeántais
Tascanna foghlama idirghníomhacha le cur i gcrích
Machnamh struchtúrtha ar fhoghlaim agus ar chleachtas
Fiosrú - foghlaim fhadhb-bhunaithe, teacht ar áiseanna, cás-staidéir
Cleachtadh agus Táirgeacht tabhairt faoi mheasúnú (fís-scannán á úsáid mar spreagthach),
áis a chruthú, pleanáil nó measúnú
Trí úsáid a bhaint as an réimse seo teicnící oideolaíochta teagaisc agus foghlama ar líne, cinnteofar
an méid seo a leanas:
(1) rachaidh na rannpháirtithe i ngleic le hábhar an chúrsa ar bhonn gníomhach,
(2) beidh deis acu machnamh a dhéanamh ar a gcleachtas féin agus
(3) beidh deis acu an méid a fhoghlaimeoidh siad i rith an chúrsa a chur i bhfeidhm ar a
gcleachtas gairmiúil féin.
Tá gníomhaíochtaí foghlama a spreagfaidh na rannpháirtithe chun plé agus machnamh a dhéanamh
ar an méid atá foghlamtha acu i ngach modúl le críochnú i gcaitheamh an chúrsa.
3
Láithreoirí an Chúrsa
An Dr. Sinéad
Nic Aindriú
Is múinteoir bunscoile í Sinéad agus is taighdeoir iardhochtúireachta í i Scoil an
Oideachais Ionchuimsithigh agus Speisialta. Faoi láthair tá sí ag múineadh ar
fud cláir fochéime agus iarchéime san Institiúid Oideachais. Rinne a tráchtas
dochtúireachta imscrúdú ar na tacaíochtaí breise atá de dhíth ó dhaltaí a bhfuil
riachtanais speisialta oideachais acu i scoileanna lán-Ghaeilge.
sineadnicaindriu@gmail.com
An Dr. Lorraine
Connaughton-
Crean
Is múinteoir bunscoile í Lorraine agus is taighdeoir iardhochtúireachta í i Scoil
an Oideachais Ionchuimsithigh agus Speisialta. Bhí sí ina hoifigeach oideachais
leis an gComhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta agus ina
comhairleoir leis an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí. Tá suim
faoi leith aici i bhforbairt curaclaim agus ilteangachas agus beartas oideachais
teanga. Scrúdaigh a taighde dochtúireachta beartas teanga i dteaghlaigh
imirceacha Pholannacha in Éirinn. lorraine.connaughton-crean@dcu.ie
An tOllamh
Pádraig Ó
Duibhir
Tá Pádraig ina Leas-Déan ar Institiúid Oideachais Ollscoil Chathair Bhaile Átha
Cliath. Chaith sé tréimhse ina phríomhoide ar bhunscoil lán-Ghaeilge áit ar
spreagadh a spéis i dtaighde ar shealbhú agus oideolaíocht an dara teanga mar
a bhaineann sé le mionteangacha. Tá sé ina stiúrthóir ar SEALBHÚ, Lárionad
Taighde DCU um Fhoghlaim agus Teagasc na Gaeilge. Tá sé ina
chomheagarthóir ar an iris idirnáisiúnta Journal of Immersion and Content-
Based Language Education. Tá an-tóir ar a leabhar Immersion Education:
Lessons from a Minority Language Context i measc oideachasóirí
tumoideachais. Tá tuilleadh eolais faoi Phádraig anseo.
padraig.oduibhir@dcu.ie
An Dr. Joe
Travers
Is ollamh cúnta é an Dr. Joseph Travers agus is é an chéad cheann scoile i Scoil
an Oideachais Ionchuimsithigh agus Speisialta in Institiúid Oideachais Ollscoil
Chathair Bhaile Átha Cliath - an chéad dámh oideachais in ollscoil in Éirinn.
Roimhe seo, bhí sé ina stiúrthóir oideachais speisialta (2008 - 2016) i gColáiste
Phádraig, Droim Conrach, agus thosaigh sé ag obair ann i 1998. Ba mhúinteoir
bunscoile é (múinteoir príomhshrutha, rang speisialta, múinteoir tacaíochta nó
múinteoir acmhainne don lucht siúil). Is céimí ó Choláiste Mhuire, Marino é
(BEd), Coláiste na Tríonóide (Dioplóma i mBainistíocht san Oideachais), Coláiste
Phádraig, Droim Conrach (Dioplóma in Oideachas Speisialta), Ollscoil na
hÉireann, Maigh Nuad (Máistreacht san Oideachas) agus Ollscoil na Banríona,
Béal Feirste (Dochtúireacht san Oideachas). D’fhoilsigh sé páipéir i réimsí ar nós
polasaí agus cleachtas in oideachais speisialta/tacaíocht foghlama do
mhatamaitice, cuimsiú, ceannaireacht agus idirghabháil luath. Bhí an Dr.
Travers ina phríomhthaighdeoir ar thionscadail taighde don Chomhairle
Náisiúnta um Oideachas Speisialta agus don Roinn Oideachais agus Scileanna.
4
Múineann sé thar chláir oideachas múinteoirí ó dhioplóma iarchéime, leibhéal
máistreachta agus dochtúireachta. joe.travers@dcu.ie
An Dr. Emily
Barnes
Is taighdeoir í Emily i Scoil an Oideachais Ionchuimsithigh agus Speisialta.
Tá an-suim ag Emily i sealbhú na litearthachta i nGaelscoileanna agus i
scoileanna Gaeltachta. Bhain a PhD le measúnú a dhéanamh ar scileanna
teanga agus ar scileanna litearthachta, agus tá sí ag obair ar thionscadail
taighde sa réimse sin faoi láthair. Bíonn Emily ag múineadh cúrsaí iarchéime
agus ag déanamh stiúrthóireacht ar thráchtais mháistreachta chomh maith.
emily.m.barnes@dcu.ie
Karen Buckley
Is ollamh cúnta í Karen i Scoil an Oideachais Ionchuimsithigh agus Speisialta.
Cáilíodh í mar mhúinteoir iar-bhunscoile agus tá taithí léachtóireachta aici in
oiliúint múinteoirí. Taitníonn sé le Karen a bheith ag obair i réimse suíomhanna
oideachais ag an dara leibhéil, sa bhreisoideachas agus san ardoideachas. Tá
suim faoi leith aici in oideolaíocht ionchuimsitheach. Cuireann Karen cleachtas
ionchuimsitheach teagaisc, foghlama agus measúnú chun cinn san
ardoideachas chun é a fheabhsú agus a bharrfheabhsú. Is iarrthóir
dochtúireachta í Karen in Ollscoil Mhaigh Nuad agus tá sí ag plé le hoiliúint
múinteoirí, agus le Féiniúlacht agus Cleachtas Fhorbairt Ghairmiúil.
karen.buckley@dcu.ie
Ruairí Mac
Conduibh
Is múinteoir bunscoile é Ruairí i mbunscoil Ghaeltachta i Ráth Chairn, Contae
na Mí. Tá sé ag múineadh sa nGaeltacht ó 2008 agus é ina Phríomhoide Ionaid
agus ina Phríomhoide Cúnta ó 2017. Bhain sé amach Dioplóma Iarchéime i
gCeannaireacht Scoile le hOllscoil na hÉireann, Gaillimh, agus máistreacht i
gCeannaireacht Scoile le hOllscoil Luimnigh bunaithe ar chomh-múinteoireacht
agus ceannaireacht. Tá an-taithí aige ar theicneolaíocht agus ar an nGaeilge
agus tá neart cúrsaí deartha aige do na hIonaid Oideachais timpeall na tíre
bunaithe orthu siúd. Is éascaitheoir teicneolaíochta é leis an bPDST agus an
INTO le cúpla bliain anuas. ruairi.macconduibh@dcu.ie
Amy Ní
Chonaire (SLT)
Is iarrthóir Dochtúireachta í Amy, le Scoil na Sláinte Gaolmhara ag Ollscoil
Luimnigh, Éire. (BA Síceolaíocht; BSc Urlabhra cliniciúil agus staidéar teanga). Is
teiripeoir cainte í Amy, atá ag cleachtadh a gairme, le Feidhmeannacht na
Seirbhíse Sláinte (FSS) in iardheisceart Bhaile Átha Cliath. Tá taithí fhairsing aici
ar thaithí cliniciúil thar shuíomhanna mhíchumais agus cúraim phríomhúil. Tá
suimeanna cliniciúla agus taighde aici i gcóir leighis stadaireachta ar pháistí
agus daoine fásta araon, i gcleachtas fhianaise-bhunaithe agus i
gcomhdhearadh idirghabhálacha ilpháirtithe leasmhara. Is féidir tuilleadh
eolais faoi thaighde Amy a fháil anseo. amy.connery@ul.ie
Eibhlín
Breathnach
(SLT)
Is teiripeoir urlabhra agus teanga í Eibhlín le suim ar leith aici sa dátheangachas
agus i sealbhú teanga i measc leanaí óga - scoláirí iar-bhunscoile.
5
Tá taithí fhairsing aici a bheith ag obair mar theiripeoir sa Roinn Sláinte. Tá
taithí aici le tograí éagsúla don Roinn Oideachais mar chuid den Chomhairle
Náisiúnta um Oideachas Speisialta (CNOS) freisin.
Faoi láthair tá sí ag obair don CNOS ar an ‘Tionscadal Léirithe um Theiripe ar
Scoil agus Tacaíocht na Luathbhlianta’. ewalsh@yahoo.com
Claire
Comerford
Bhain Claire céim baitsiléara eolaíochta amach san oideachas. Cháiligh sí ina
múinteoir iar-bhunscoile ag múineadh bitheolaíochta agus ceimice. Chuaigh sí
ar ais chun dioplóma iarchéime i riachtanais speisialta oideachais a dhéanamh
ag Cathair Ollscoile Bhaile Átha Cliath. Tá réimse a chuid saineolais in
uimhearthacht agus i Riachtanais Oideachais Bhreise. Tá obair Claire ar
acmhainní uimhearthachta curtha i láthair ag an bhFóram Náisiúnta
Uimhearthachta agus Litearthachta ar an Roinn Oideachais. Bhí sí ag obair go
páirtaimseartha leis an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí ar
fhorbairt acmhainní bunaithe ar uimhearthacht agus chuir sí topaicí éagsúla sa
réimse RSO i láthair ar an JMB, OECD, an Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus
Measúnachta. Tá sí ag obair le hIonad Oideachais Thrá Lí ar shraith seimineáir
ghréasáin ar scileanna staidéir. clairecomerford27@gmail.com
Muireann Ní
Arrachtáin
Is Príomhoide bunscoile í Muireann le suim faoi leith san Oideachas Speisialta
agus i ngnóthachtáil na ndaltaí atá ag freastal ar scoileanna Gaeltachta agus
Gaelscoileanna. Chaith Muireann deich mbliana mar mhúinteoir ranga i Scoil
na nÓg mar Mhúinteoir Oideachais Speisialta agus mar Phríomhoide ag
múineadh. Faoi láthair tá Muireann i mbun Máistreachta san Oideachas Lán-
Ghaeilge le béim sa taighde ar scileanna scríbhneoireachta a chur chun cinn
tríd an bhfoghlaim ríomhchuidithe a chur ar fáil do leanaí le Riachtanais
Oideachais Speisialta. info@scoilnanog.com
Sarah Mc
Guinness
Is cúntóir taighde í Sarah i Scoil an Oideachais Ionchuimsithigh agus Speisialta.
Bhain Sarah a céim amach sa Ghaeilge agus sa Fhraincis in Ollscoil Chathair
Bhaile Átha Cliath in 2019. Thosaigh sí ag obair san Ionad taighde ADAPT in
2018. Tá taighde déanta aici i dteicneolaíocht teanga agus comhionannas
teanga don Ghaeilge. Thosaigh sí ag obair ar thionscnamh taighde
Gaeloideachas ag deireadh 2020. Scríobh sí páipéar comhairliúcháin le Sinéad
Nic Aindriú agus Pádraig Ó Duibhir ar na hacmhainní reatha teagaisc agus
foghlama do pháistí a bhfuil riachtanais oideachais bhreise acu sa chóras lán-
Ghaeilge agus Gaeltachta. sarah.mcguinness@dcu.ie
Anne English
Tá spéis ar leith ag Anne san oideachas ionchuimsitheach agus speisialta, i
bhforbairt leanúnach ghairmiúil múinteoirí, agus sa Ghaeilge. Ba phríomhoide
bunscoile í ar feadh breis is seacht mbliana agus tá tréimhsí caite aici mar
mhúinteoir ranga (cúig bliana i scoil lán-Ghaeilge san áireamh), mar mhúinteoir
oideachais speisialta/comhordaitheoir oideachais speisialta, mar chomhairleoir
leis an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí agus mar theagascóir
páirtaimseartha in institiúid tríú leibhéal. anne.english@dcu.ie
6
Rob Lowney
Is teicneolaí foghlama é Rob Lowney, ag obair leis an Institiúid Náisiúnta um
Fhoghlaim Dhigiteach. Tá saineolas aige maidir le foghlaim dhigiteach, córais
foghlama (Moodle ach go háirithe), agus FGL do léachtóirí. Is ball foirne den
tionscadal náisiúnta Enhancing Digital Teaching and Learning é, á stiúradh ag
Cumann Ollscoileanna Éireann. Is mac léinn dochtúireachta é leis an Institiúid
Oideachais, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. rob.lowney@dcu.ie
7
1 An Dátheangachas agus Daltaí a bhfuil RSO acu
1.1 Réamhrá
Fáilte romhat chuig Aonad a haon atá bunaithe ar an dátheangachas agus ar dhaltaí a bhfuil
riachtanais speisialta acu (RSO). Is iad cuspóirí an aonaid seo ná:
Tuiscint a fháil ar na céimeanna a bhaineann le sealbhú an dara teanga.
Na difríochtaí a aithint idir daltaí a bhfuil deacracht foghlama acu agus daltaí a dteastaíonn
níos mó ionchur teanga uathu sa dara teanga nó tacaíocht an mhúinteora chun cabhrú leo
rochtain éifeachtach a fháil ar an gcuraclam.
Tuiscint a fháil ar tháscairí deacrachtaí foghlama atá bunaithe ar thaighde idirnáisiúnta i
réimse an dátheangachais agus sealbhú an dara teanga.
Machnamh a dhéanamh ar an dátheangachas agus ar shealbhú an dara teanga do dhaltaí a
bhfuil RSO acu i gcomhthéacs do scoile agus do chuid oibre mar mhúinteoir.
1.2 Páistí a bhfuil RSO acu sa chóras lán-Ghaeilge
Tá dhá phríomhthuairim ann maidir le hoiriúnacht an tumoideachais agus an dátheangachais do
dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu. Ceann de na tuairimí ná go bhféadfadh an
dátheangachas agus an tumoideachas mearbhall a chur ar dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta
oideachais acu. Síleann daoine gur féidir leis forbairt céad teanga na ndaltaí a mhoilliú agus iad a
chur amú.
Is é an dara tuairim ná go mbeidh na deacrachtaí céanna ag na daltaí seo beag beann ar an teanga
teagaisc sa scoil. Cén tuairim atá i gceart? Déanfaidh an chuid seo den chúrsa samhraidh imscrúdú ar
oiriúnacht an dátheangachais agus an tumoideachais do dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta
oideachais acu. Féach anois ar an bhfíseán seo maidir le riachtanais speisialta oideachais i scoileanna
Gaeltachta agus lán-Ghaeilge.
8
1.3 Riachtanais Speisialta Oideachais (RSO) i mBunscoileanna lán-Ghaeilge lasmuigh den
Ghaeltacht
Meastar go bhfuil diagnóis riachtanais speisialta oideachais (RSO) ag 9.4% de dhaltaí bunscoile a
fhreastalaíonn ar bhunscoileanna lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht (Nic Aindriú, Ó Duibhir, &
Travers, 2020). I gcomparáid le taighde roimhe seo a rinneadh i scoileanna lán-Ghaeilge, tá an ráta
seo níos airde ná an ráta de 7.9% a luaigh Nic Gabhann (2008). D’fhéadfadh an t-ardú seo a bheith
mar gheall ar dhul chun cinn i gcúrsaí diagnóiseacha agus leathnú na gcatagóirí RSO. Cúis eile a
d’fhéadfadh a bheith leis ná go raibh cleachtas ann go traidisiúnta, daltaí a raibh RSO acu a aistriú ó
scoileanna lán-Ghaeilge go scoileanna ina raibh an Béarla mar mheán. Mar sin féin, tá tuilleadh
faisnéise ar fáil le déanaí faoi oiriúnacht an tumoideachais agus an oideachais dátheangaigh do na
daltaí a bhfuil RSO acu. Tá an figiúr a fuarthas i staidéar Andrews (2020) i bhfad níos ísle ná an figiúr
de 27.8% (N = 2,381) do dhaltaí 9 mbliana d’aois i ngach cineál scoile (Cosgrove et al., 2014), agus
25% (Banks & McCoy, 2011) do gach leanbh bunscoile ar fud Phoblacht na hÉireann.
1.4 RSO sa bhunscoil lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht
Tuairiscítear gurb í an disléicse an chatagóir is forleithne de RSO sa bhunscoil lán-Ghaeilge lasmuigh
den Ghaeltacht (Barrett, Kinsella, & Prendeville, 2020; Nic Aindriú et al., 2020; Nic Gabhann, 2008).
Is iad na catagóirí eile RSO is minice a thuairiscítear ná; diospraicse, neamhord de chuid speictream
uathachais, deacrachtaí mothúchánacha agus iompraíochta, agus neamhord sonrach cainte agus
teanga (Barrett, Kinsella, Prendeville, 2020; Nic Aindriú et al., 2020). Measadh go bhfuair 16.6% de
dhaltaí atá cláraithe i mbunscoileanna lán-Ghaeilge tacaíocht bhreise teagaisc ón múinteoir
oideachais speisialta sa scoilbhliain 2017-2018 (Nic Aindriú, Ó Duibhir, & Travers, 2021). Tá an figiúr
seo níos airde ná an figiúr de 13% (N = 1,719) a mheas Nic Gabhann (2008) roimhe seo do scoileanna
lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht. Mar sin féin, tá an céatadán seo do dhaltaí (16.6%), cosúil leis
an gcéatadán de 17% a gineadh do dhaltaí a bhí ag fáil tacaíocht breise teagaisc ón múinteoir
9
tacaíocht foghlama i ngach bunscoil i bPoblacht na hÉireann (Banks & McCoy, 2011) agus i
mbunscoileanna lán-Ghaeilge i dTuaisceart Éireann (17%, n = 431, Ní Chinnéide, 2009). Dá réir sin,
tagann an chomparáid seo le tuiscint nach bhfuil mórán difríochta i líon na ndaltaí a fhaigheann
tacaíocht i mbunscoileanna lán-Ghaeilge agus Béarla.
1.5 RSO i mBunscoileanna Gaeltachta
Tá an taighde a rinneadh ar riachtanas speisialta oideachais i scoileanna Gaeltachta teoranta
(Barrett, 2016; Mac Donnacha et al., 2005). Ar an drochuair, ní chuimsíonn an staidéar is déanaí le
Barrett (2016) ráta foriomlán do dhaltaí a bhfuil RSO acu i mbunscoileanna Gaeltachta. Tugann sé
forbhreathnú, áfach, ar na catagóirí RSO is minice a thuairiscítear sna scoileanna Gaeltachta (N = 15)
a thug faoin suirbhé. Is iad na cúig chatagóir is minice a thuairiscítear ná; (1) sain-mhíchumas
foghlama, (2) míchumais foghlama ginearálta éadroma, (3) sain-neamhord teanga agus urlabhra,
agus (4) neamhord de chuid speictream an uathachais nó neamhord comhordaithe forbartha
(Barrett, 2016: 14).
10
1.6 RSO in iar-bhunscoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta
Níl mórán taighde ar fáil ar rátaí na ndaltaí a bhfuil RSO acu in iar-bhunscoileanna lán-Ghaeilge
lasmuigh nó laistigh den Ghaeltacht (Mac Donnacha et al., 2005). Maidir le hiar-bhunscoileanna
Gaeltachta, meastar go raibh diagnóis RSO ar thart ar 7% de dhaltaí (n = 324) sa bhliain 2004 (Mac
Donnacha et al., 2005). Ba iad na cúig chatagóir RSO is minice a tuairiscíodh sna scoileanna seo ag an
am ná; (1) sain-mhíchumas Foghlama, (2) míchumas foghlama ginearálta teorantach, (3)
mionmhíchumas foghlama ginearálta, (4) ollmhíchumas/míchumas trom foghlama ginearálta, agus
(5) suaitheadh mothúchánach fadhbanna iompraíochta (ADD agus ADHD san áireamh) (Mac
Donnacha et al., 2005, p. 81). Ar an drochuair, níl aon sonraí staidrimh cothrom le dáta ar fáil maidir
leis na riachtanas speisialta oideachais a bhíonn ag daltaí in iar-bhunscoileanna T1. Is féidir níos mó a
léamh faoi thaighde Mac Donnacha et al. (2005) ag an nasc seo.
1.7 Oiriúnacht an dátheangachais agus an tumoideachais do dhaltaí a bhfuil RSO acu
sé tábhachtach go bhfaigheann muid léargas ar an taighde náisiúnta agus idirnáisiúnta maidir le
hoiriúnacht an dátheangachais agus an tumoideachais do dhaltaí a bhfuil RSO acu. Tá sé soiléir go
mbíonn an claonadh ag roinnt seirbhísí seachtracha (m.sh. síceolaithe oideachais agus teiripeoirí
urlabhra) moladh a dhéanamh i gcoinne an dátheangachais/tumoideachais do na daltaí seo. Ach cad
a deir an taighde linn? Féach anois ar an bhfíseán seo atá ceangailte a mhaireann 6 nóim. agus 44
soic.
Ceisteanna Machnaimh:
1. Má tá sé de chumas ag leanaí teanga amháin a fhoghlaim is féidir leo an dara teanga a
fhoghlaim.
Fíor nó Bréagach?
2. Tá fianaise eolaíoch ann a léiríonn gur fearr do dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta
oideachais acu gan ach teanga amháin a úsáid.
11
Fíor nó Bréagach?
3. Taispeánann an taighde go gcuireann an dátheangachas bac ar fhorbairt teanga leanaí a
bhfuil siondróm downs orthu.
Fíor nó Bréagach?
4. Cabhraíonn forbairt chéad teanga daltaí le sealbhú an dara teanga.
Fíor nó Bréagach?
Anois féach ar an bhfíseán seo maidir le hoiriúnacht an dátheangachais/tumoideachais do dhaltaí a
bhfuil RSO acu
12
1.8 Éiteas na Scoile
Tá sé an-tábhachtach go bhfuil cultúr dearfach scoile ag scoileanna. Déanann an NCSE cur síos ar
chuimsiú mar phróiseas chun aghaidh a thabhairt agus freagairt d’éagsúlachtaí riachtanais
foghlaimeoirí. Baineann sé le baic a bhaint ionas go gcuirfear ar chumas gach foghlaimeora an leas is
mó a bhaint amach as a chuid scolaíochta (NCSE, 2011 a luadh i DES, 2017, lch 21). Féach ar an
bhfíseán gairid seo chun na cleachtais atá i bhfeidhm i scoil chuimsitheach a thuiscint.
Anois tóg roinnt ama chun féachaint ar an gcreat forbartha atá ag an NCSE chun cabhrú le scoileanna
a n-ionchuimsitheacht a fhorbairt (brúigh ar an íomhá).
Agus tú ag déanamh athbhreithniú ar an gcreat, caith tamall ag machnamh ar na ceisteanna seo a
leanas:
- Cé chomh hionchuimsitheach is atá mo scoil agus mo sheomra ranga?
- Cad iad na cleachtais ionchuimsitheacha atá i bhfeidhm i mo scoil / seomra ranga?
- Cad iad na dúshláin atá ann don scoil/seomra ranga?
- Conas a d’fhéadfaí na dúshláin seo a shárú?
13
1.9 Cuimsiú i dTumoideachas Fraincise
Sa phodchraoladh seo pléann an Dr. Nancy Wise cuimsiú i
dtumoideachas Fraincise. Is sainchomhairleoir tumoideachas Fraincise
í Nancy. Chomh maith le cur i láthair a dhéanamh do bhoird scoile,
d’eagraíochtaí múinteoirí agus do ghrúpaí tuismitheoirí, cuireann
seirbhísí comhairliúcháin ar fáil a chabhróinn le tuismitheoirí atá ag
smaoineamh ar thumoideachas Fraincise dá leanbh nó dóibh siúd a
bhfuil leanbh acu atá ag streachailt i gclár tumoideachas Fraincise. Is
abhcóide oideachas speisialta í do leanaí a bhfuil riachtanais speisialta
oideachais acu atá cláraithe i scoileanna tumoideachais i gCeanada.
Cuireann sí faisnéis ar fáil maidir leis na seirbhísí tacaíochta atá ar fáil
do dhaltaí atá ag freastal ar scoileanna tumoideachais Fraincise a
bhfuil deacrachtaí foghlama acu.
an podchraoladh
1.10 Féinmheastóireacht Scoile
D’fhoilsigh an ROS Ciorclán 16/2018 in 2018 (ag leasú Ciorcláin 39/2016) ag soiléiriú conas a bhí ar
bhunscoileanna dul i ngleic leis an bpróiseas féinmheastóireacht scoile arís idir 2018 agus
Meitheamh 2020. Leis an gCiorclán nua seo, ní mór do scoileanna réimse curaclaim nó dhó nó
gnéithe den teagasc agus den fhoghlaim a roghnú (bunaithe ar na réimsí agus na caighdeáin sa
doiciméad Ag Breathnú ar Ár Scoil 2016 atá ar fáil anseo) mar fhócas a bpróiseas
féinmheastóireachta (in ionad an dá cheann le ceithre réimse / ghné a bhí riachtanach i gCiorclán
39/2016). Seachas na hathruithe ar líon na réimsí curaclaim a ndíreofar orthu agus na tréimhsí ama,
fanann próiseas 6 chéim fhéinmheastóireacht na scoile agus na doiciméid riachtanacha mar an
gcéanna.
D'eisigh an Roinn Oideachais agus Scileanna Ciorclán 40/2020 an 17 Meitheamh 2020 maidir le
meastóireachtaí scoile do 2020/2021. Ní bheidh aon riachtanais nua nó breise ar scoileanna sa
scoilbhliain 2020/2021.
Tóg am chun dul siar agus féachaint ar na cáipéisí agus físeáin FMS a leanas.
14
Bunscoil
Iar-bhunscoil
Ciorcláin FMS Bunscoil
Circular-0039_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Imlititir-0039-2016.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Treoirlínte Bunscoile FMS
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-
Primary_Web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Feinmeastoireacht-Scoile-Treoirlinte-2016-2020-
Bunscoileanna.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_English-Version.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_Gaeilge.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Próiseas sé-chéim Bhunscoile
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-
Framework-for-Primary-
Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
Ciorcláin FMS Iar-bhunscoil
Circular-0040_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Treoirlínte Iar-bhunscoile
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-Post-
Primary_web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Próiseas sé-chéim Iar-bhunscoile
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Post-Primary-Schools_English_WEB.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Primary-Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
1.11 Gníomhaíocht Foghlama
Sna Treoirlínte do Bhunscoileanna agus Iar-bhunscoileanna: Ag Tacú le Daltaí i Scoileanna
Príomhshrutha a bhfuil Riachtanais Speisialta Oideachais acu in Aguisín 5, tugtar comhairle do
scoileanna Gaeltachta agus Gaelscoileanna maidir le freastal ar dhaltaí a bhfuil RSO acu.
Aguisín 5: Comhairle do scoileanna Gaeltachta agus Gaelscoileanna faoi chur i bhfeidhm an mhúnla
athbhreithnithe maidir le hoideachas speisialta a imlonnú (sic)
An Comhthéacs
1
1
Is cuid den téacs ó chiorclán na Roinne Oideachais an sliocht seo i gcló iodálach.
15
Ba chóir d’oideachas Gaeilge soláthar a dhéanamh do riachtanais gach dalta, lena n-áirítear
daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu. Freastalaíonn daltaí ó chúlraí éagsúla
teangeolaíocha ar scoileanna Gaeilge, i gceantair Ghaeltachta agus Ghalltachta araon. Tá
comhthéacsanna difriúla teangeolaíochta ann laistigh den Ghaeltacht agus lasmuigh di, agus
laistigh agus lasmuigh de gach rang i scoileanna Gaeilge agus i scoileanna Gaeltachta. Ní mór do
scoileanna na cúlraí sin a aithint agus a chur san áireamh sula leithdháiltear tacaíochtaí.
Meabhraítear do scoileanna gur gá an aird chéanna a thabhairt ar fhorbairt inniúlacht
litearthachta na ndaltaí sa Ghaeilge agus sa Bhéarla araon, de réir riachtanais oideachais na
ndaltaí, i gcomhthéacs an oideachais Ghaeilge. Chun tacú le cur chun feidhme an mhúnla
athbhreithnithe leithdháilte, ba chóir go gcuirfeadh scoileanna Gaeilge na nithe seo a leanas san
áireamh:
Ba chóir do phobail scoile a bheith ar an eolas faoina éifeachtaí agus a oiriúnaí atá an t-
oideachas Gaeilge chun riachtanais daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu a
chomhlíonadh.
Agus cur chuige scoile uile i leith na litearthachta á fhorbairt, ba chóir go gcuirfeadh
scoileanna Gaeilge riachtanais shóisialta teanga agus riachtanais chognaíocha agus
acadúla teanga na ndaltaí san áireamh.
Ba chóir do scoileanna a mbeartais measúnaithe agus oideachais speisialta a
athbhreithniú chun riachtanais oideachais daltaí a aithint sa Ghaeilge, sa Bhéarla agus
sa Mhatamaitic ar na trialacha caighdeánacha cuí.
Ba chóir do scoileanna torthaí na dtrialacha seo a úsáid chun riachtanais a aithint agus
chun an próiseas leithdháilte acmhainní a threorú go cuí.
Ba chóir do scoileanna cuid dá leithdháileadh a úsáid chun tacaíochtaí Gaeilge a
sholáthar do dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu nuair is gá sin chun fáil
ar an gcuraclam ina iomláine a thabhairt do na daltaí sin.
Tá sé seo tábhachtach go háirithe má aithnítear fadhb litearthachta i ndalta i Rang a
hAon, tar éis dhá bhliain den tumoideachas.
Is féidir go mba chabhair é clár tacaíochta teanga béil a dhréachtú, de réir riachtanais
theangeolaíocha an dalta ag leibhéal na naíonán, ag díriú ar shealbhú agus saibhriú na
teanga.
Is léir ó chineálacha cur chuige múinteoireachta in-ranga agus buíonteagaisc gurb iad is
éifeachtaí chun cláir den chineál seo a chur chun feidhme mar chur chuige
luathidirghabhála.
I gcás scoileanna a chleachtann tumoideachas iomlán luath, ba chóir tacaíochtaí Gaeilge
a chur ar fáil ag leibhéal na naíonán sa Ghaeilge agus sa Mhatamaitic.
Ba chóir do scoileanna Gaeilge dul i mbun cumarsáide agus comhair ar leibhéal áitiúil
chun a riachtanais leanúnacha forbartha gairmiúla a aithint maidir le hoideachas
speisialta.
Ba chóir na riachtanais sin a phlé leis na seirbhísí tacaíocht d’fhonn fáil a fháil ar oiliúint
agus chun dea-chleachtas a aithint agus a chomhroinnt.
16
Nótáiltear i gCiorclán 0013/2017 na Roinne ar Leithdháileadh Múinteoireachta Oideachais
Speisialta gur féidir an tacaíocht a thugann scoileanna Gaeilge do dhaltaí chun cabhrú le forbairt
litearthachta daltaí a bheith i nGaeilge nó i mBéarla, nó i gcumasc den dá cheann, de réir mar a
mheasann an scoil a bheith riachtanach.
Gníomhaíocht Léitheoireachta agus Machnamh
Glac tamall anois chun na doiciméid thíos a léamh. Agus é seo á dhéanamh agat déan machnamh ar
na cleachtais reatha atá i bhfeidhm i do sheomra ranga agus i do scoil.
- Cad iad na láidreachtaí sna réimsí seo?
- Cad iad na réimsí atá le forbairt?
- Conas a d’fhéadfá athrú a chur i bhfeidhm sna réimsí seo?
Bunscoileanna:
Treoirlínte: https://www.education.ie/ga/An-
C%C3%B3ras-Oideachais/Oideachas-
Speisialta/Treoirlinte-do-Bhunscoileanna-
Ag-Tacu-le-Daltai-i-Scoileanna-
Priomhshrutha-a-bhfuil-Riachtanais-
Speisialta-Oideachais-acu.pdf
Ciorclán 13/2017:
https://www.education.ie/ga/Ciorcl%C3%A
1in-agus-Foirmeacha/Ciorcl%C3%A1in-
Gn%C3%ADomhacha/cl0013_2017_ir.pdf
Iar-bhunscoileanna:
Treoirlínte: https://www.education.ie/ga/An-
C%C3%B3ras-Oideachais/Oideachas-
Speisialta/treoirlinte-diar-bhunscoileanna-
ag-tacu-le-daltai-i-scoileanna-
priomhshrutha-a-bhfuil-riachtanais-
speisialta-oideachais-acu.pdf
Ciorclán 014/2017:
https://www.education.ie/ga/Ciorcl%C3%A
1in-agus-Foirmeacha/Ciorcl%C3%A1in-
Gn%C3%ADomhacha/cl0014_2017_ir.pdf
17
2 Céimeanna Shealbhú an Dara Teanga (Teanga & Cumarsáid)
2.1 Réamhrá
Fáilte romhat chuig Aonad a Dó atá bunaithe ar chéimeanna shealbhú an dara teanga (teanga agus
cumarsáid). Is iad cuspóirí an aonaid seo ná:
Tuiscint a fháil ar na céimeanna a bhaineann le sealbhú an dara teanga.
Tuiscint a fháil ar an tábhacht a bhaineann le teanga acadúil a theagasc.
Tuiscint a fháil ar fhadhbanna labhartha sa dara teanga a aithint.
2.2 Sealbhú an Dara Teanga (Teanga & Cumarsáid)
Is léir don té a chaith seal riamh i gcuideachta páistí atá ag foghlaim na cainte gur próiseas é seo
a thiteann amach i gcéimeanna tuiscint ar dtús, ráitis nach bhfuil iontu ach aon fhocal amháin
ina dhiaidh sin, ráitis a bhfuil dhá fhocal iontu ansin, agus mar sin de. Leanann daltaí a bhfuil an
dara teanga á foghlaim acu cúig chéim intuartha: Réamhghiniúint, Luathghiniúint, Teacht chun cinn
na Cainte, Meánlíofacht agus Ardlíofacht (Krashen & Terrell, 1983). Braitheann an ráta ag a dtéann
na daltaí trí na céimeanna seo ar iliomad cúinsí; an leibhéal oideachais fhoirmiúil atá bainte amach
acu, a gcúlra teaghlaigh, agus an t-achar ama atá caite acu i dteagmháil leis an dara teanga san
áireamh.
Tá sé tábhachtach teagasc daltaí a bhunú ar an gcéim sealbhaithe teanga atá bainte amach
acu. Nuair a bhíonn an t-eolas seo agat faoi dhaltaí bíonn tú in ann feidhmiú laistigh den
zón neasfhorbartha (Zone of proximal development) ag a bhfuil siad is í sin an bhearna idir an méid
atá daltaí in ann a dhéanamh as a stuaim féin agus an méid atá siad in ann a dhéanamh nuair atá
daoine níos eolaí ná iad féin ag cabhrú leo (Vygotsky, 1978).
Na Sé Chéim a bhaineann le Sealbhú an Dara Teanga
Réamhghiniúint
Tugtar “an tréimhse thostach” ar an gcéim seo freisin, is é sin nuair a thugann
na daltaí an teanga nua leo ach nuair nach labhraíonn siad í. Maireann an
tréimhse seo ar feadh sé seachtaine nó níos faide ná sin; braitheann sé sin ar
an duine atá i gceist.
Luathghiniúint
Tosaíonn duine ar leith ag caint agus úsáid á baint aige as focail ghearra agus
abairtí ghearra, ach bíonn an bhéim fós ar éisteacht leis an dara teanga agus
ar an teanga a shú isteach. Beidh go leor botún i gceist sa tréimhse luath-
réamhghiniúna.
Teacht chun cinn
na Cainte
Tarlaíonn an chaint níos minice, úsáidtear focail níos faide agus abairtí níos
faide, ach bíonn an duine fós ag brath go mór ar leideanna a bhaineann leis an
gcomhthéacs agus ar ábhair choitianta. Bíonn an foclóir ag dul i méid go fóill
agus tagann laghdú ar na botúin, go háirithe maidir leis na
hidirghníomhaíochtaí coitianta nó na cinn a tharlaíonn arís is arís eile.
Tús na Líofachta
Sách líofa agus ar bheagán botún, sin mar a bhíonn an chaint a bhaineann le
cúrsaí sóisialta. Bíonn comhthéacsanna nua agus teanga acadúil dúshlánach
18
agus téann sé dian ar an duine aonair é féin a chur in iúl de dheasca bearnaí
san fhoclóir agus sa stór frásaí cuí.
Meánlíofacht
Bíonn líofacht ag baint le cumarsáid sa dara teanga, go háirithe i gcásanna a
bhaineann le teanga shóisialta. Tá an duine beagnach in ann labhairt go líofa i
gcásanna neamhchoitianta nó i réimsí acadúla, ach tá bearnaí fós le sonrú
maidir le heolas foclóra agus nathanna cainte nach bhfuil sé eolach orthu. Ní
bhíonn ach dornán beag botún ann agus tá an duine aonair in ann scileanna
tuisceana ardoird a léiriú sa dara teanga, tuairim a thairiscint nó anailís a
dhéanamh ar fhadhb, mar shampla.
Ardlíofacht
Déanann an duine aonair cumarsáid líofa i ngach comhthéacs agus is féidir leis
feidhmiú i gceart i gcomhthéacsanna nua agus nuair a bhíonn sé ag plé le
heolas acadúil nua. Ag an bpointe seo, b’fhéidir go mbeadh blas ar chaint an
duine aonair go fóill agus b’fhéidir go mbainfeadh sé úsáid mhíchuí as
nathanna cainte anois is arís, ach go bunúsach, tá líofacht bainte amach ag an
duine aonair agus tá sé ar a shuaimhneas agus é á chur in iúl trí mheán an
dara teanga.
Cliceáil anois ar an nasc seo chun samplaí de chéimeanna forbartha an dara teanga a fheiceáil.
19
Is féidir níos mó eolais a fháil faoi fhadhbanna labhartha sa dara teanga a aithint leis an Ollamh Kathy
Kohnert anseo.
2.3 Ag úsáid ceisteanna chun an teanga a fhorbairt
Maidir leis na daltaí atá ag tréimhse na luathghiniúna, glactar le ceisteanna a éilíonn freagra gearr le
focal amháin nó dhá fhocal, mar shampla, is ea/ní hea nó é seo/é siúd. Ag an bpointe sin, is féidir
tosú ag cur ceisteanna a éilíonn frása nó abairt ghearr ar na daltaí freisin.
Ba chóir ceisteanna a éilíonn abairt ghearr mar fhreagra a chur ar na daltaí atá ag tréimhse thús na
líofachta. Tá sé inghlactha ceisteanna a éilíonn freagra a bhfuil cúpla abairt iontu a chur ar na daltaí
seo anois is arís ach níl sé inghlactha ceisteanna a chur orthu nach n-éilíonn ach freagra aonfhoclach
nó freagra díreach.
Cad mar gheall ar na daltaí atá ag céim na meánlíofachta nó na hardlíofachta? Tá sé inghlactha
ceisteanna a éilíonn go leor aschur briathartha a chur orthu ach níl sé inghlactha ceisteanna nach n-
éilíonn ach fíorbheagán aschur briathartha a chur orthu.
Is féidir leat ceisteanna srathacha a úsáid ar mhaithe le gach dalta a tharraingt isteach sna
himeachtaí ranga uile nó is féidir iad a úsáid duine le duine chun tuiscint nó foghlaim ábhair a
sheiceáil. Ní mór duit a bheith ar an eolas maidir le céim sealbhaithe teanga gach dalta chun é sin a
chur i gcrích.
Teacher uses questioning techniques to engage students - Example 8
How to ask questions that encourage language development
2.4 Gníomhaíocht bunaithe ar cheisteanna
Tóg roinnt am anois chun na cáipéisí ceistiúcháin thíos a léamh. Agus é seo á dhéanamh agat,
smaoinigh ar na rudaí seo a leanas:
- Cén leibhéal ceisteanna a chuirim ar dhaltaí den chuid is mó?
- An bhfuil na ceisteanna a chuirim ar an leibhéal cuí?
- An dtugaim dóthain ama do mo dhaltaí freagraí a thabhairt dom ar na ceisteanna a chuirim?
20
- Conas is féidir liom mo theicnící ceistiúcháin a fhorbairt a thuilleadh?
***Ansin roghnaigh topaic agus cruthaigh ceisteanna don ábhar seo ag gach leibhéal ceistiúcháin. Is
féidir leat an teimpléad seo a úsáid. Is féidir an teimpléad a íoslódáil chun é a líonadh.
Five principles for effective questioning
assessment-booklet-2_en.pdf (ncca.ie)
2.5 An tábhacht a bhaineann le teanga acadúil a theagasc
Déanann teangeolaithe idirdhealú mór idir sealbhú teanga agus foghlaim teanga. Sealbhaíonn
páistí teanga trí phróiseas fo-chomhfhiosach agus ní léir dóibh rialacha gramadaí le linn dóibh a
bheith ag dul i ngleic leis an bpróiseas sin. Ar mhaithe le teanga a shealbhú, bíonn foinse
chumarsáide nádúrtha de dhíth ar an bpáiste (Haynes, 2005). Ní rud cumarsáideach atá i gceist
le foghlaim teanga. Is toradh í an fhoghlaim teanga ar theagasc díreach maidir le rialacha na teanga.
Nuair atá foghlaim teanga ar siúl bíonn eolas comhfhiosach ag na daltaí faoin teanga nua agus bíonn
siad in ann labhairt fúithi (Haynes, 2005).
Anois féach ar an bhfíseán seo. Tá coincheapa an fhíseáin seo ábhartha do dhaltaí atá ag foghlaim
Gaeilge mar dhara teanga nó atá ag foghlaim trí Ghaeilge.
21
2.6 Sealbhú teanga agus an cur chuige cumarsáideach
Tóg roinnt am anois chun tú féin a chur ar an eolas faoi threoirlínte an NCCA thíos (brúigh ar an
íomhá). Agus é sin á dhéanamh agat, smaoinigh ar na ceisteanna seo a leanas:
1. Cad iad na straitéisí a úsáidim cheana i mo rang?
2. Cad iad na straitéisí nua a d’fhéadfainn a úsáid amach anseo?
3. Cad iad na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith agam agus na straitéisí seo á gcur i bhfeidhm?
4. Conas a d’fhéadfainn na dúshláin seo a shárú?
2.7 Cad iad na rudaí a imríonn tionchar ar shealbhú na teanga agus ar shealbhú na
litearthachta?
Anseo déanann an Dr. Emily Barnes cur síos ar cad iad na rudaí a imríonn tionchar ar shealbhú na
teanga agus ar shealbhú na litríochta. Féach ar an bhfíseán thíos. Tá na sleamhnáin ar fáil anseo. Tá
gníomhaíocht a bhaineann leis an gcur i láthair seo. Tá an leathanach oibre a bhaineann leis an
ngníomhaíocht seo ar fáil anseo le híoslódáil. Nasc chuig an gcur i láthair:
https://drive.google.com/file/d/1Nnhv4nvUNgLOksTkJ0FjJsgY2kAFYYDV/view?usp=sharing
22
2.8 Tuiscint ar Litriú na Gaeilge
Tóg am anois chun lámhleabhar an mhúinteora, Tuiscint ar Litriú na Gaeilge a léamh.
- Cad iad na straitéisí a úsáideann tú faoi láthair i do scoil/rang?
- Cad iad na straitéisí a d’fhéadfá a chur i bhfeidhm sa todhchaí?
- Cad iad na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith ann duit agus tú á dhéanamh seo?
- Conas a d’fhéadfá na dúshláin seo a shárú?
Tá dhá cheardlann le Nancy Stenson, Tina Hickey agus Claire Dunne bunaithe ar thuiscint ar an litriú
ar fáil ar shuíomh COGG ag na naisc seo a leanas Ceardlann 1, Ceardlann 2. Tá áiseanna agus
gníomhaíochtaí a chuir Claire Dunne ar fáil ag an nasc seo a leanas https://www.cogg.ie/tuiscint-ar-
litriu-na-gaeilge/
2.9 Gníomhaíochtaí Foghlama
Cé na difir atá i gceist idir teanga le córas scríofa
simplí (cosúil leis an Spáinnis) agus teanga le
córas scríofa casta (cosúil leis an mBéarla) ó
thaobh an méid ama a thógann sé an
léitheoireacht a shealbhú?
A. Níl difear ar bith ann idir teangacha
simplí agus teangacha casta ó thaobh
an méid ama a thógann sé
léitheoireacht a shealbhú.
B. Tógann sé níos mó ná a dhá oiread ama
an léitheoireacht a shealbhú i dteanga
chasta.
C. Tógann sé beagáinín níos mó ama an
léitheoireacht a shealbhú i dteanga
chasta.
Cé acu córas scríofa atá níos casta, an Ghaeilge
nó an Béarla?
A. Tá an Ghaeilge níos rialta ná an Béarla.
B. Tá an dá theanga mar an gcéanna ó
thaobh castachta de.
C. Tá an Béarla níos rialta ná an Ghaeilge.
23
An bhfuil scileanna léitheoireachta níos láidre
ag buachaillí nó ag cailíní (ar an iomlán)?
A. Níl difear seasmhach idir buachaillí agus
cailíní in aon scil léitheoireachta.
B. Níl difear seasmhach idir buachaillí agus
cailíní ó thaobh bunscileanna
léitheoireachta de; tá scileanna níos
láidre ag buachaillí ó thaobh
ardscileanna léitheoireachta de.
C. Níl difear seasmhach idir buachaillí agus
cailíní ó thaobh bunscileanna
léitheoireachta de; tá scileanna níos
láidre ag cailíní ó thaobh ardscileanna
léitheoireachta de.
24
3 Measúnú i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta
3.1 Réamhrá
Fáilte romhat chuig Aonad a Trí atá bunaithe ar an measúnú i scoileanna lán-Ghaeilge agus
Gaeltachta. Is iad cuspóirí an aonaid ná:
Próifíl iomlánaíoch fhorbartha a chruthú do dhaltaí atá ag foghlaim trí Ghaeilge ag úsáid raon
cleachtas a mholtar go hidirnáisiúnta.
Anailís agus tuiscint a fháil ar an bpróiseas chun plean forbartha iomlánaíoch a leagan amach
le freastal ar riachtanais daltaí a bhfuil RSO acu i scoileanna T1.
A thuiscint conas monatóireacht agus meastóireacht éifeachtach a dhéanamh ar dhul chun
cinn daltaí a bhfuil RSO acu.
Machnamh agus meastóireacht a dhéanamh ar chleachtas reatha an mhúinteora agus na
scoile sna réimsí seo.
3.2 Measúnú i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta
Is é an cleachtas is fearr ná deacrachtaí litearthachta i measc daltaí a aithint agus idirghabhálacha a
chur ar fáil go luath chun freastal ar riachtanais speisialta oideachais na ndaltaí agus a gcumas
léitheoireachta a fheabhsú (Painéal Náisiúnta Léitheoireachta, 2000; Schneider, Roth, & Ennemoser,
2000; Simmons et al, 2008; Velluntino, Scanlon, Zhang & Schatschneider, 2008; Wise & Chen, 2010).
Tá sé seo fíor ach go háirithe do dhaltaí i suíomhanna tumoideachais atá ag foghlaim tríd an dara
teanga (T2) (Bournot-Trites, 2008; Geva, 2006; MacCoubrey, Wade-Woolley, & Kirby, 2003; Wise &
Chen, 2010). Sa suíomh tumoideachais, is minic nach n-aithnítear daltaí a bhfuil deacrachtaí
litearthachta acu go dtí go mbíonn siad níos sine agus tús curtha acu le litearthacht an Bhéarla.
Ciallaíonn sé sin go minic go gcailleann siad amach ar an tréimhse an-tábhachtach luath-idirghabhála
(Andrews, 2020; Barnes, 2017; Keep, 2003; MacCoubrey, Wade-Woolley, Klinger, & Kirby, 2004;
Wise & Chen 2010; 2015).
I gcomhthéacsanna tumoideachas Fraincise i gCeanada, is minic go n-aistríonn tuismitheoirí a bpáistí
chuig oideachas trí mheán an Bhéarla toisc nach bhfuil siad sásta go bhfuil na tacaíochtaí cuí
oideachais ar fáil dóibh sa chóras tumoideachais (Halsall, 1998; Wise & Chen, 2015). D’fhéadfadh sé
seo a bheith i gceist freisin do dhaltaí atá ag foghlaim trí Ghaeilge (Andrews, 2020; Nic Aindriú, Ó
Duibhir, & Travers, 2020). Tá sé dúshlánach do dhaltaí a bhfuil RSO acu atá ag foghlaim na
litearthachta trí theanga mhionlaigh nó T2 a aithint go luath toisc go gcuirtear foghlaim na
litearthachta i mBéarla siar chun tréimhse tumoideachais sa mhionteanga/sa T2 a thabhairt dóibh.
Ar an drochuair, níl aon mheasúnuithe caighdeánaithe ar luathlitearthacht Ghaeilge ar fáil. Tá
tábhachtach a chur san áireamh, áfach, dá mbeadh tástáil ar fáil do na daltaí a thagann ó chúlraí arb
é an Béarla a gcéad teanga, b’fhéidir nach mbeadh a dtorthaí ar an measúnú Gaeilge seo cruinn ach
oiread toisc nach bhfuil mórán teagmhála acu leis an nGaeilge agus béim ar an bhforbairt teanga ó
bhéal a tharlaíonn i dtosach sna comhthéacsanna seo (NCCA, 2019; Paradis, 2010). Dá bhrí sin, is
measúnú caighdeánaithe dátheangach (Gaeilge-Béarla) atá ag teastáil chun forbairt
luathlitearthachta na ndaltaí seo a mheas. Sa chomhthéacs tumoideachais in Éirinn fuair Murphy &
Travers (2012) amach go raibh buntáistí ag baint le measúnú dátheangach (Gaeilge-Béarla) toisc go
dtugann sé forbhreathnú níos cuimsithí ar chumais iomlána teanga leanaí óga.
25
I gcomhthéacs an oideachais lán-Ghaeilge, tuairiscíodh go bhfuil daltaí i scoileanna T1 a bhfuil
deacrachtaí léitheoireachta acu á meas agus á n-aithint le RSO trí theanga thromlaigh an phobail,
Béarla (Andrews, 2020; Barnes, 2017; Ní Chinnéide, 2009). Léirigh taighde Wise & Chen (2015) gur
féidir le feasacht fóineolaíochta tuar a dhéanamh ar chumas léitheoireachta sa todhchaí i gcás daltaí
atá ag foghlaim trí theanga thromlaigh an phobail. Léiríonn taighde eile sa chomhthéacs
tumoideachais gur féidir le measúnuithe feasachta fóineolaíochta Béarla tuar a dhéanamh ar
ghnóthachtáil léitheoireacht na Fraincise sa todhchaí (Comeau, Cormier, Grandmaison, & Lacroix,
1999; Endler, 2008; Erdos, Genesee, Savage, & Haigh, 2014; Erdos, Genesee, Savage, & Haigh, 2011;
Jared, Cormier, Tobhach, & Wade-Woolley, 2011; Wise & Chen, 2010). Cé go bhféadfadh an modh
seo a bheith oiriúnach do dhaltaí atá ag foghlaim trí Ghaeilge mar dhara teanga, ní bheadh sé
oiriúnach do dhaltaí atá ag foghlaim trí Ghaeilge mar chéad teanga i scoileanna T1. Léiríonn an
taighde go leanann daltaí atá ag foghlaim trí Ghaeilge rian difriúil d’fhorbairt litearthachta i
gcomparáid le daltaí atá ag foghlaim trí Bhéarla (Barnes, 2017; Parsons & Lyddy, 2009). D’fhéadfadh
moill a bheith ar dhaltaí ó thaobh a gcuid scileanna léitheoireachta neamhfhocail agus focail i
mBéarla mar gheall ar thréimhse tumoideachais Ghaeilge. Tá sé seo amhlaidh go háirithe i gcás
daltaí ó chúlraí Gaeilge mar chéad teanga. B’fhéidir nach gcuirfeadh na torthaí a d’fhéadfaidís a fháil
sna tástálacha Béarla seo pictiúr cruinn ar a gcumas. Dá bhrí sin, tá sé riachtanach go gcruthófar
tástálacha caighdeánaithe ar léamh neamhfhocail agus ar léamh focail, mar aon le measúnuithe
cumais chognaíocha, do dhaltaí atá ag freastal ar scoileanna T1 (Barnes, 2017).
3.3 An Cur Chuige Céimnithe
Moltar cur chuige céimnithe chun freastal ar riachtanais speisialta oideachais na daltaí i
mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna i bPoblacht na hÉireann.
Glac tamall anois chun na cáipéisí seo a leanas a léamh ar chur chuige céimnithe a chur i bhfeidhm ar
scoil. Déan machnamh ar na ceisteanna seo a leanas:
Cad iad na cleachtais dearfacha atá i bhfeidhm i do scoil?
Cad iad na réimsí a bhféadfadh do scoil feabhas a chur orthu?
Conas a d’fhéadfaí feabhsuithe sna réimsí seo a chur i bhfeidhm?
Riachtanais Speisialta Oideachais: Contanam Tacaíochta: Treoirlínte do Mhúinteoirí & Pacáiste
Acmhainní do Mhúinteoirí
26
Measúnú i gCuraclam na mBunscoileanna: Treoirlínte do Mhúinteoirí
3.4 Pleanáil iomlánaíoch do dhaltaí a bhfuil RSO acu i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta
Féach anois ar an bhfíseán seo le Sinéad Nic Aindriú bunaithe ar pleanáil iomlánaíoch do dhaltaí a
bhfuil RSO acu i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta.
3.5 Measúnú Neamhfhoirmiúil
Tá measúnú neamhfhoirmiúil an-tábhachtach nuair a bhíonn daltaí ag foghlaim trí mhionteanga nó
dara teanga. Tarlaíonn sé seo toisc go mbíonn easpa measúnuithe caighdeánaithe chuí ar fáil go
minic sa teanga mhionlaigh nó sa dara teanga. Féach ar an bhfíseán seo a leanas a phléann tábhacht
measúnú neamhfhoirmiúil a úsáid do dhaltaí atá ag foghlaim tríd an dara teanga.
Glac roinnt ama anois chun féachaint ar na háiseanna seo maidir le measúnú neamhfhoirmiúil.
https://ncca.ie/media/2172/primary-school-assessment-kit.pdf
https://ncca.ie/en/resources/assessment-guidelines/
3.6 Samplaí Teanga Neamhfhoirmiúil
Is cuid bhunúsach í sampláil teanga i meastóireacht teanga agus urlabhra agus léiríonn taighde nach
bhfuil sé chomh claonta i gcoinne páistí ó chúlraí cultúrtha agus teangeolaíochta éagsúla agus atá
tástálacha caighdeánaithe.
Is féidir gníomhaíochtaí éagsúla a úsáid chun sampla maith teanga a fháil ón bpáiste, m.sh. pictiúir
nó bréagáin. Is cuma cad a úsáideann tú, is é an smaoineamh ná an páiste a spreagadh agus a
mhealladh chun cainte ag an leibhéal is airde. Tá sé tábhachtach sampla guth a fháil chomh maith ón
dtuismitheoir nó ón gcaomhnóir. Tá seans nach mbeidh an páiste ag iarraidh na tascanna a
dhéanamh do dhuine fásta anaithnid (m.sh. an measúnóir), mar sin, is féidir leis an tuismitheoir
samplaí den leibhéal feidhme is airde atá ag an leanbh a thabhairt duit roimh an
meastóireacht. Úsáidtear an sampla teanga chun scileanna urlabhra a fhiosrú (m.sh., repertoire
fóinéimeach, earráidí urlabhraíochta) agus forbairt teanga a chur i gcomparáid lena bpiaraí ó phobal
cainte an linbh. Tá sampla ar fáil anseo.
27
Conas tabhairt faoi Shampla Teanga a Fháil.
1. Roghnaigh leabhar gan focail (https://curriculumonline.ie/getmedia/ccd4de02-56f0-4aa6-
9231-f0bcdb9e9554/Wordless-Picture-Books.pdf).
2. Lig don dalta an scéal a insint gan chabhair
3. Déan taifeadadh agus trascríobh
4. Measúnú - Macro agus Micro
Tóg roinnt ama anois le fiosrú conas a d’fhéadfá sampla teanga a bhailiú ó leanbh i do rang.
Smaoinigh ar na ceisteanna seo a leanas:
Cé chomh furasta a bheadh sé an straitéis seo a chur i bhfeidhm le do chuid daltaí?
Cad iad na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith agat?
Conas a d’fhéadfá na dúshláin seo a shárú?
https://leader.pubs.asha.org/do/10.1044/the-how-and-why-of-collecting-a-language-sample/full/
3.7 Edmondton Narrative Norm Instrument
Is uirlis mheasúnaithe é an ENNI a úsáidtear chun faisnéis teanga a bhailiú ó pháistí idir ceithre
bliana agus naoi mbliana d’aois trí mheán na scéalaíochta. Cuirtear pictiúir a léiríonn scéal os
comhair an pháiste agus insíonn an páiste an scéal don scrúdaitheoir ansin. Sraitheanna pictiúr a
tharraing cartúnaí gairmiúil atá i gceist; tá réimse scéalta ann, cinn nach bhfuil iontu ach beirt
charachtar, mar shampla, suas go dtí scéalta níos casta a bhfuil ceathrar carachtar iontu.
Cuirtear noirm atá bunaithe ar an sampla seo san áireamh agus anailís de chineálacha éagsúla á
déanamh. I measc na gcineálacha anailíse sin tá faisnéis scéil agus anailís chaighdeánach teanga, mar
shampla, líon na bhfocal éagsúil, meánfhad an aonaid chumarsáide, agus an t-innéacs fo-ordaithe. Tá
eolas sa lámhleabhar faoin réasúnaíocht atá taobh thiar den ENNI, faoi fhorbairt na bpictiúr, faoin
sampla normatach, faoin nós imeachta normaithe, agus faoi na treoracha riaracháin. Is féidir an
ENNI a úsáid chun measúnú a dhéanamh ar pháistí i dteanga ar bith.
Anois téigh chuig suíomh Gréasáin Edmondton Narrative Norm agus féach ar na rudaí seo a leanas:
An lámhleabhar
28
Pictiúir, Anailís agus Tuiscint
Na scéalta.
Tá sampla do chur i bhfeidhm an ENNI le fheiceáil san fhíseán seo.
3.8 Uirlisí Tuairiscithe Tuismitheoirí
Is táscaire láidir iad tuarascála tuismitheoirí ar lagú teanga i leanaí nuair a dhéantar garspriocanna
luath-theanga a mheas (Hoff, Core, Place, Rumiche, Señor, Parra, 2012; De Houwer, 2009). Léiríonn
an taighde go bhfuil tairbhe le baint as agallaimh mhionsonraithe le tuismitheoirí, agus le múinteoirí
maidir le forbairt mionteanga an dalta chun forbairt T1 an linbh agus a scileanna T1 reatha a
mheas(Boerma & Blom, 2017; De Lamo, & Jin, 2011; Grimm & Schulz, 2014; Paradis, Emmerzael, &
Duncan, 2010; Paradis, Schneider, & Duncan, 2013; Restrepo, 1998). Tugann torthaí le fios go bhfuil
ríthábhachtach cáilíocht agus méid an ionchuir theanga sa theanga a mheas do leanaí
dátheangacha chun forbairt teanga a mheas go cruinn (Boerma & Blom, 2017; Paradis, 2011; Tuller,
2015). Fuair Paradis et al. (2013) amach gur chuidigh ceistneoir do thuismitheoirí maidir le forbairt T1
d’fhoghlaimeoirí Béarla ó chúlraí éagsúla (N = 152) le deacrachtaí teanga a aithint nuair nach raibh na
foghlaimeoirí seo fós ag forbairt scileanna T2. Ar an gcaoi chéanna, fuair Boerma & Blom (2017) amach
go soláthraíonn tuairiscí tuismitheoirí ar fhorbairt teanga dhátheangach comhthéacs chun anailís a
dhéanamh ar thorthaí ar thástálacha athrá neamhfhocail agus sampláil scéalaíochta. Nuair a cuireadh
na modhanna seo le chéile, chuir siad táscaire láidir ar fáil ar lagú teanga i ndaltaí dátheangacha. I
29
gcomhthéacs an oideachais trí mheán na Gaeilge, forbraíodh Fardal Forbartha Cumarsáide Mac
Arthur-Bates sa Ghaeilge do leanaí óga (17-36 mí) a bhí á dtógáil le Gaeilge (O’Toole & Hickey, 2017).
Is uirlis tuairiscithe tuismitheoirí í seo a chuimsíonn faisnéis thábhachtach faoi chumais fhorbartha
leanaí sa luath-theanga, lena n-áirítear tuiscint foclóra, aschur, gothaí agus gramadach (O’Toole &
Hickey, 2017).
Tóg roinnt ama le breathnú ar na hacmhainní ceistneora tuismitheoirí seo:
Gaeilge mar Theanga - Breathnóireachta do thuismitheoirí
Alberta Language Development Questionnaire
The Alberta Language Environment Questionnaire (ALEQ)
3.9 Seicliostaí Forbartha Teanga agus Measúnuithe Neamhchaighdeánaithe
Tá raon leathan uirlisí measúnaithe teanga curtha le chéile ag an NCSE ar a suíomh gréasáin. I measc
na n-uirlisí i mBéarla tá; seicliosta scileanna cumarsáide atá ag forbairt, seicliosta scileanna
éisteachta, gníomhaíochtaí céimnithe próiseála teanga, seicliosta foclóra teibí, measúnú feasachta
fóinéimeach, measúnú fóin luasléitheoireachta, agus scagthástáil teanga. Tá acmhainn fheidhmiúil
teanga agus cumarsáide i mBéarla ann freisin a chuimsíonn príomhthreoir foclóra, seicliosta um
phleanáil agus monatóireacht múinteoirí, agus seicliosta do dhaltaí. Is acmhainní iontacha iad seo
uile d’fhorbairt an Bhéarla agus na cumarsáide. Tá liosta d'fheidhmchláir i mBéarla ar fáil freisin. Ach,
ar an drochuair, níl na hacmhainní seo ar fáil trí Ghaeilge dóibh siúd atá ag múineadh i scoileanna T1.
Maidir le measúnuithe caighdeánaithe foirmiúla urlabhra agus teanga atá ar fáil trí Bhéarla, moltar
go ndéanfaí daltaí a mheas i roinnt réimsí éagsúla, mar shampla, próiseáil fóineolaíochta,
gabhchumas teanga, teanga léiritheach, agus cumarsáid shóisialta agus measúnú scileanna sóisialta.
Níl na measúnuithe seo ar fáil faoi láthair trí mheán na Gaeilge do dhaltaí atá ag foghlaim trí
Ghaeilge mar T1 nó T2.
Glac roinnt ama anois chun féachaint ar na suíomhanna seo a leanas.
Second Language Development
Checklist: https://apps.esc1.net/ProfessionalDevelopment/uploads/WKDocs/66135/5.%20E
C%20Stages%20L2%20Acquisition.pdf
Classroom Language Interaction Checklist
(CLIC): https://www.k12.wa.us/sites/default/files/public/migrantbilingual/pubdocs/clic2016.
pdf
Carla Checklists - https://carla.umn.edu/assessment/vac/improvement/p_3.html
Rubrics from Carla Site: https://carla.umn.edu/assessment/vac/improvement/e_1.html
3.10 Measúnú Dinimiciúil
Anseo tugann an Dr Emily Barnes forbhreathnú dúinn ar mheasúnú dinimiciúil.
https://drive.google.com/file/d/10KjhUlruVIlgj_9vtS4m95UrRDO8eaTh/view?usp=sharing
Is féidir leat na sleamhnáin don cur i láthair a fháil anseo.
30
Anois glac roinnt ama chun an t-ábhar thíos a léamh bunaithe ar mheasúnú dinimiciúil.
https://www2.asha.org/practice/multicultural/issues/dynamic-assessment/
3.11 Féinmheastóireacht Scoile
Tóg roinnt ama chun dul siar agus féachaint ar na cáipéisí agus ar na físeáin FMS atá thíos.
Tar éis duit dul i ngleic leis an ábhar seo, déan machnamh ar na ceisteanna seo a bhaineann le
measúnú i do scoil:
- Conas is féidir linn monatóireacht agus tuairisciú a dhéanamh ar an dul chun cinn?
- An bhfuil muid ag úsáid cur chuige timthriallach réiteach fadhbanna maidir le pleanáil,
teagasc agus athbhreithniú a léiríonn spriocanna soiléire a bhaineann le príomhriachtanais
fhoghlama ár ndaltaí?
- Conas a dhéanaimid spriocanna a leagan síos agus pleananna a dhearadh dár ndaltaí a
aithníonn riachtanais agus ar féidir monatóireacht agus taifead a dhéanamh orthu?
- Conas a chinntímid go mbíonn forbairt ar spriocanna incriminteach do dhaltaí thar
thréimhse ama?
Bunscoil
Iar-bhunscoil
Ciorcláin FMS Bunscoile
Circular-0039_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Imlititir-0039-2016.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Treoirlínte Bunscoile FMS
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-
Primary_Web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Feinmeastoireacht-Scoile-Treoirlinte-2016-2020-
Bunscoileanna.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_English-Version.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_Gaeilge.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Próiseas sé-chéim Bunscoile
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Ciorcláin FMS Iar-bhunscoile
Circular-0040_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Treoirlínte Iar-bhunscoile
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-Post-
Primary_web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Próiseas sé-chéim Iar-bhunscoile
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Post-Primary-Schools_English_WEB.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Primary-Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
31
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-
Framework-for-Primary-
Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
4 Idirghabhálacha oiriúnacha don suíomh tumoideachais
4.1 Réamhrá
Fáilte romhat chuig Aonad a Ceathair atá bunaithe ar idirghabhálacha oiriúnacha don suíomh
tumoideachais. Is iad seo cuspóirí an aonaid ná:
Na heilimintí riachtanacha a aithint i seomra ranga oideachais tumoideachais lena chinntiú
go gcuirtear na coinníollacha is fearr ar fáil do dhaltaí chun a gcuid foghlama a chur chun
cinn.
Machnamh a dhéanamh ar na gnéithe tábhachtacha den tumoideachas i gcomhthéacs
suíomhanna scoile.
Eolas a chur ar raon idirghabhálacha is féidir a úsáid i réimsí na teanga agus na cumarsáide,
na litearthachta, na huimhearthachta agus na forbartha pearsanta agus sóisialta chun
freastal ar dhaltaí a bhfuil RSO acu.
4.2 Seicliosta Tumoideachais
Is uirlis iontach í an breathnóireacht do mhúinteoirí. Is féidir úsáid a bhaint as an seicliosta
tumoideachais seo chun tabhairt faoi bhreathnóireacht i do sheomra ranga. Is féidir le múinteoirí
tumoideachais úsáid a bhaint as an uirlis seo go neamhspleách chun a gcleachtas múinteoireachta a
iniúchadh trí chlostéip nó fístéip a dhéanamh agus iad ag múineadh. Féidearthacht eile ná dul i
bpáirt le múinteoir tumoideachais eile chun breathnóireacht a dhéanamh agus aiseolas fiúntach a
fháil. Tá sé tábhachtach a chur san áireamh go bhfuil sé níos fiúntaí uaireanta díriú ar chatagóir
seicliosta amháin nó dhó in ionad na seacht gcinn ar fad. Léiríonn an Seicliosta Breathnóireachta
Straitéisí Teagaisc Tumoideachais na topaicí a phléadh ag Institiúid Tumoideachais Samhraidh 2000
chomh maith le taithí na múinteoirí tumoideachais a bhí páirteach.
32
Tóg am anois chun an alt ar líne seo a léamh.
Tá cóip den seicliosta trí mheán na Gaeilge anseo.
4.3 Gníomhaíocht - Seicliosta Tumoideachais
Anois agus deis faighte agat an t-alt agus an seicliosta tumoideachais a léamh, déan an
ghníomhaíocht seo a leanas:
Líon an seicliosta agus tú ag déanamh machnaimh ar an rang a mhúineann tú.
- Cad iad na réimsí ar an seicliosta a chuir tú i bhfeidhm go maith?
- Cad iad na réimsí ar an seicliosta a d’fhéadfá a fhorbairt a thuilleadh i do sheomra ranga?
- Conas a d’fhéadfá é seo a dhéanamh?
- Cad iad na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith ann duit agus tú á dhéanamh seo?
- Conas a d’fhéadfá na dúshláin seo a shárú
Tá cóip den seicliosta ar fáil trí Ghaeilge gur féidir leat a íoslódáil anseo.
4.4 Idirghabhálacha Litearthachta
Léiríonn an taighde go bhfuil nasc láidir idir idirghabhálacha feasachta fóineolaíochta lena n-áirítear
deighilt fóinéime, cumasc, agus treoir comhfhreagrais fuaim litreach agus mic léinn a ghnóthaíonn
leibhéil níos airde gnóthachtála léitheoireachta (August & Shanahan, 2006; Dressler & Kamil, 2006;
Genesee & Geva, 2006; Genesee, Geva, Dressler, & Kamil, 2006; Painéal Náisiúnta Léitheoireachta;
2000). Tá na tréithe dearfacha seo freisin le feiceáil i ndaltaí atá ag foghlaim tríd an dara teanga. Mar
sin féin, is beag taighde a rinneadh sa réimse seo i gcomhthéacsanna tumoideachais (MacCoubrey et
al., 2004; Wise agus Chen, 2010). Fuarthas amach go ndearna daltaí a rinne idirghabhálacha
feasachta fóineolaíochta ina T2 (Fraincis) gnóthachtáil íos fearr i dtéarmaí feasachta fóineolaíochta
sa dá theanga (Béarla agus Fraincis). Tarlaíonn sé seo toisc go bhfuil prionsabal idirspleáchais teanga
ann, áit a bhfuil inniúlacht chognaíoch acadúil teanga (CALP) ann a éascaíonn aistriú scileanna
acadúla agus litearthachta ó theanga amháin go teanga eile (Archambault, Mercer, Cheng, & Saqui,
2019, lch. 114). Treisíodh fianaise an coincheapa seo trí mheiteashonrú ar 47 staidéar ar aistriú
33
scileanna fóineolaíochta tras-theangeolaíocha agus díchódaithe ón T1 go T2 (Melby-Lervåg & Lervåg,
2011). Léiríonn an taighde freisin go n-aistríonn scileanna cruinnis léitheoireachta, luais agus
tuisceana ón T1 go T2 (Geva & Clifton, 1994; Geva, Wade-Woolley, & Shany, 1997; Verhoeven,
1994).
I scoileanna T1, moltar gur chóir tacaíocht bhreise teagaisc a sholáthar do dhaltaí trí theanga
theagaisc na scoile, Gaeilge (Andrews, 2020; Ní Bhaoill & Ó Duibhir, 2004; Ní Chuaráin, 2009) agus an
cleachtas a bheith bunaithe ar fhianaise (NEPS, 2019). Ach, ar an drochuair, níl aon idirghabhálacha
bunaithe ar fhianaise ar fáil do litearthacht na Gaeilge, rud a rachadh chun sochar na scoileanna T1. I
dtaighde ar ‘Measúnú Disléicse agus Idirghabháil Léitheoireachta do Dhaltaí in Oideachas trí
Ghaeilge: Léargais ar Chleachtas Reatha agus Breithnithe le haghaidh Feabhsúcháin’ fuarthas amach
go dteastaíonn idirghabháil léitheoireachta éifeachtach i litearthacht na Gaeilge ó dhaltaí atá ag
foghlaim trí Ghaeilge;
1) forbairt réamhriachtanach scileanna dóibh siúd a bhfuil Gaeilge acu mar T2, m.sh.,
sainaithint fóinéime agus múineadh do dhaltaí conas litreacha na haibítre a aithint,
2) scileanna díchódaithe,
3) scileanna litrithe,
4) forbairt foclóra béil,
5) amharcfhocal a aithint (Barnes, 2017). Ina theannta sin, moltar gur chóir go mbeadh forbairt
ghairmiúil bhreise ag múinteoirí scoileanna T1 sna réimsí seo a leanas: fuaimeanna na
Gaeilge, an gaol idir fuaim agus litir, feasacht fhóinéimeach, forbairt scileanna
fóineolaíochta, agus inspreagadh daltaí a mhéadú (Barnes, 2017).
PDST: straitéisí léamhthuisceana: https://pdst.ie/ga/node/1384
4.5 Straitéis shamplach/gníomhaíochtaí samplacha
Feasacht Fóineolaíochta 1: Fuaimeanna a aithint óna chéile
Straitéis/Gníomhaíocht Shamplach
1. Déan na péirí a bheidh mar chuid den chluiche a theagasc (m.sh. lon/lón, tuí/tí, súil/siúl,
cluas/chluas)
2. Siúlann páiste timpeall an chiorcail.
3. Deir sé/sí focal amháin den íosphéire (m.sh. cluas) le roinnt páistí agus an focal eile (m.sh.
chluas) le duine amháin.
4. Caithfidh an duine sin éirí ansin agus an rud céanna a dhéanamh le péire eile.
Measúnú
1. Cleachtadh Meaitseála (m.sh., “An dtosaíonn sú agus sí leis an bhfuail chéanna?)
2. Cuardach focal (m.sh. “Aimsigh na focail ar fad a thosaíonn leis an bhfuail /i:/ le haghaidh
íseal.
34
Feasacht Fóineolaíochta 2: Fóinéimí a chumasc agus a scaradh óna chéile
Straitéis/Gníomhaíocht Shamplach
A: Fuaimeanna a chumasc: Feicim le mo shúil bheag cinn…
1. Faigh bréagáin/ tarraing pictiúr do 6-9 bhfocal atá ar eolas ag na páistí.
2. Abair leo go gcaithfidh siad an pictiúr/bréagán a aimsiú a théann leis an bhfocal a
chloisfidh siad.
3. Ansin, abair na fuaimeanna éagsúla a bhaineann le focal amháin (m.sh. r/ó/n)
4. Iarr orthu an bréagán/pictiúr ceart a roghnú
(Nóta: Is féidir an leibhéal deacrachta a ardú roghnaigh focail atá cosúil lena chéile, m.sh.,
cáis/cás)
B: Fuaimeanna a scriosadh
1. Smaoinigh ar fhocail a bhfuil focail bheaga iontu (m.sh., cluas-luas; srón- rón; subh-ubh; siúl
-úll)
2. Déan amach cártaí biongó le pictiúr de na focail bheaga (m.sh., luas, rón, ubh)
3. Tabhair na cártaí biongó do na páistí agus abair leo, m.sh., Tá focal beag laistigh den
fhocal seo. Smaoinigh ar an bhfocal cluas. Anois bain an chéad uaim /c/ den fhocal cluas. Cén
focal beag atá fágtha? Má tá an focal beag sin ar do chárta, cuir ciorcal timpeall air.”
Measú
A. Fuaimeanna a chumasc: Abair amach trí fhuaim (m.sh., r-ó-n) agus iarr ar na páistí an
pictiúr a théann leo a aimsiú (rang iomlán) nó an focal iomlán a rá (páiste aonair).
B. Fuaimeanna a scriosadh: “Abair an focal cluas. Anois, abair an focal cluas gan an /c/”
(páiste aonair).
Stór amharcfhocal a fhorbairt
Measúnú (páiste aonair)
1. Cuir liosta focal le chéile bunaithe ar fhocail atá múinte agat sa rang.
2. Abair leis an bpáiste gur cheart dó/di a oiread agus is féidir de na focail ar an liosta a léamh,
agus stopfaidh tú é/í tar éis nóiméad amháin/dhá nóiméad. Tá an bhéim anseo ar an
luas/líofacht léitheoireachta.
3. Déan nóta de na focail atá acu mar amharcfhocail agus de na focail a fhuaimníonn siad
amach.
35
Cluiche Cártaí Snap
1. Roghnaigh péirí focal atá oiriúnach don aoisghrúpa agus a bhfuil taithí ag na páistí orthu.
Cuir síos ar chártaí iad.
2. Tabhair cártaí do gach grúpa agus déan an cluiche le grúpa amháin leis na rialacha a léiriú
don rang.
3. Tá orthu dhá chárta a roghnú agus iarracht a dhéanamh iad a léamh amach. Má aimsíonn
siad péire focal, is féidir leis an bpáiste iad a chóiméad - is fiú pointe amháin iad. Mura n-
aimsíonn siad péire, caithfidh siad na cártaí a chur ar ais.
Nóta: Ní bheadh an cluiche seo oiriúnach do pháistí atá an-mhíchompordach ag léamh i
ngrúpa.
Feasacht Moirfeolaíochta
Straitéis/Gníomhaíocht Shamplach
1. Múin na rialacha a bhaineann leis an urú tar éis réamhfhocal + an t-ailt (m.sh., ar an mbus,
faoin gcathaoir)
2. Ansin déan tóraíocht taisce leis na páistí roinnt in dhá fhoireann. Cuir bréagáin/milseáin/
rudaí i bhfolach sa seomra ranga nó sa chlós.
3. Caithfidh an chéad fhoireann noid a scríobh síos (nó á rá ó bhéal) don fhoireann eile (m.sh.,
téigh díreach ar aghaidh agus seas in aice leis an mballa. Féach faoin mbord, áit a bhfaighidh
tú nod eile).
4. Caithfidh an foireann eile an áit ina raibh an rud a scríobh síos go beacht (m.sh., Bhí an
líreacán ar an gcathaoir in aice leis an bhfuinneog).
Measúnú
Má tá go leor taithí ag páistí leis na rialacha, is féidir triail iomlánaithe a úsáid le measúnú a
dhéanamh ar an scil seo (m.sh. Tá an cóta ar an (cathaoir) _____________).
Léamhthuiscint
Straitéis/Gníomhaíocht Shamplach:
1. Múin straitéisí léamhthuisceana do na páistí (is féidir úsáid a bhaint as na straitéisí seo tá
deartha ag an PDST).
2. Déantar an ghníomhaíocht seo le dhá ghrúpa. Tá ar an gcéad ghrúpa scéal a léamh, agus
iarracht an scéal a mhímeáil don ghrúpa eile.
3. Caithfidh an dara grúpa iarracht a dhéanamh an scéal a thuiscint, agus é a scríobh síos.
4. Cuirtear an dá scéal i gcomparáid lena chéile ansin agus pléitear ceisteanna a bhaineann le
codanna éagsúla den scéal. M.sh., An bhfuil na carachtair cosúil lena chéile sa dá scéal? An
bhfuil an plota sa chéad scéal cosúil leis an bplota sa dara scéal? Cad iad na
cosúlachtaí/difríochtaí? An bhfuil an suíomh sa chéad scéal cosúil leis an suíomh sa dara
scéal?
Measúnú:
36
Is féidir measúnú a dhéanamh ar an scil seo ar bhealach simplí le scéal gairid agus ceisteanna atá
le freagairt ag na páistí.
Nóta: Má tá scór íseal ag an bpáiste, seans go mbeidh deacracht ag an bpáiste (1) an scéal a léamh,
(2) an scéal a thuiscint, (3) freagraí a scríobh ar cheisteanna. Is féidir an deacracht a fhiosrú a
thuilleadh. Is féidir iarraidh orthu an scéal a léamh ós ard leat le seiceáil an bhfuil deacracht acu leis
an léitheoireacht. Mura bhfuil deacracht acu an scéal a léamh, cuir na ceisteanna orthu ó bhéal agus
iarr ar an bpaiste an scéal a léamh, agus má thuigeann siad an scéal, is dócha go bhfuil deacracht
aige/aici na freagraí a scríobh síos nó struchtúr a chur ar na freagraí.
Tá straitéisí léamhthuisceana (PDST) ar fáil ag: https://pdst.ie/ga/node/1384
4.6 Ag Tacú le Daltaí a bhfuil Disléicse orthu
Tá sé tábhachtach go dtacaímid go cuí le daltaí a bhfuil deacrachtaí léitheoireachta acu atá ag
foghlaim tríd an dara teanga nó trí mhionteanga. Tóg am anois chun féachaint ar na háiseanna
seo. (Is féidir iad seo a íoslódáil más maith leat)
https://www.dyslexiafoundation.org.nz/dyslexiaadvocacy/pdf/Mind%20Map%202014_lowres.pdf
4.7 Amharclannaíocht an Léitheora
Is éard atá i gceist le hamharclannaíocht an léitheora ná straitéis le líofacht sa léitheoireacht a
chothú. Glacann daltaí páirt sa léitheoireacht ó bhéal trí pháirteanna a léamh i scripteanna a leagtar
orthu. Ní gá do na daltaí a bpáirt a chur de ghlanmheabhair agus an straitéis seo á húsáid acu; ní
bhíonn orthu ach í a léamh arís is arís eile, rud a fhorbraíonn a gcuid scileanna líofachta. Is iad na
37
scripteanna is fearr ó thaobh amharclannaíocht an léitheora de ná na cinn a bhfuil go leor dialóige
iontu. Is cur chuige spraíúil agus spreagúil don teagasc sa líofacht agus sa léiriú é a bheith ag léamh
os ard ó script atá bunaithe ar cheann de na leabhair is ansa leo.
Cén fáth a mbainfí úsáid as amharclannaíocht an léitheora?
Cothaíonn sí líofacht.
Cuidíonn sí le léitheoirí foghlaim conas léamh os ard le léiriú.
Cuidíonn sí le misneach sa léitheoireacht a chothú.
Conas feidhm a bhaint as amharclannaíocht an léitheora?
Roghnaigh scéal is féidir a roinnt i bpáirteanna nó i gcarachtair.
Leag páirteanna léitheoireachta ar gach páiste.
Iarr ar na daltaí a gcuid scripteanna a léamh os ard ar mhaithe le cleachtadh a
dhéanamh orthu.
Bíodh na páirteanna a leagadh ar na daltaí á léamh acu don lucht éisteachta.
Teagasc difreáilte
Do léitheoirí dara teanga, daltaí a bhfuil scileanna léitheoireachta éagsúla acu, daltaí a bhfuil
míchumais foghlama acu, agus foghlaimeoirí óga
Maidir leis na foghlaimeoirí óga nó na foghlaimeoirí atá ag streachailt leis an
léitheoireacht, bain úsáid as scripteanna níos éasca.
Bíodh an script (nó an chuid di atá le léamh ag an dalta) scríofa i bprionta atá éasca
le léamh i.e. a rogha cló nó cló atá níos mó ná an gnáthchló. Bíodh scripteanna i
mBraille ar fáil nuair a bhíonn gá leo.
Tabhair páirt don dalta roimh ré. Spreag na daltaí le cleachtadh a dhéanamh uirthi
lena dtuismitheoirí sa bhaile.
Bíodh na páirteanna á léamh le chéile ag na daltaí.
Lig do na daltaí ardleibhéil giotaí den script a scríobh.
Bí tuisceanach maidir le riachtanais daltaí indibhidiúla le linn duit a bheith ag
dáileadh na ról. Bíodh na riachtanais sin á gcur san áireamh nuair a leagtar róil ar na
daltaí; tabhair seans dóibh cleachtadh indibhidiúil sa bhreis a dhéanamh más gá.
Féach anois ar an bhfíseán seo a d'fhorbair an PDST
Tagairtí eile:
Bafile, C. (2005). Reader's Theater: Giving Students a Reason to Read Aloud.
Prescott, J. (2003). The Power of Reader's Theater.
4.8 Cur i bhfeidhm amharclannaíocht an léitheora
Is í cuspóir Amharclannaíocht an Léitheora ná luas, cruinneas agus léiriú cuí sa léitheoireacht a chur
chun cinn trí ligean do na páistí cóiriú tarraingteach amharclannaíochta ar cheann de na scéalta is
ansa leo a léamh arís is arís eile.
38
Am Ullmhúcháin
10-20 nóiméad
Roghnaigh script amharclannaíocht an léitheora
- Fótachóipeáil na scripteanna (ceann an
duine do na daltaí)
- Eagraigh na grúpaí
Am an Taisc
- 2 sheisiún 30 nóiméad
Seisiún 1
- Roinneann an múinteoir agus na daltaí
léamh na scripte eatarthu
- Léann na daltaí an script ina ngrúpaí beaga
- Léann na daltaí an script arís agus cuireann
siad léiriú léi
Seisiún 2
- Déanann na daltaí cur i láthair os comhair an
ranga
Na hÁbhair atá ag teastáil
An múinteoir:
- Cóip den script
Na daltaí:
- Cóip den script
Ról an Mhúinteora
Múnlú:
- le linn don rang a bheith ag léamh na scripte
le chéile
Tacaí:
- le linn do na daltaí a bheith ag léamh na
scripteanna
Éascaitheoir:
- le linn do na daltaí a bheith á cur i láthair
Rang iomlán:
- le linn léitheoireacht chomhroinnte scripte
agus cur i láthair
Grúpaí beaga:
- le linn scriptléamh
Moltaí maidir le Measúnú
- Bain úsáid as seicliosta chun líofacht agus
léiriú a rianú nuair atá na daltaí ag léamh os
39
ard i ngrúpaí agus nuair atá an cur i láthair
os comhair an ranga ar siúl
- Rianaigh rannpháirtíocht na ndaltaí chomh
maith lena scileanna labhartha agus
éisteachta
- Tabhair aiseolas ó bhéal do na daltaí maidir
lena láidreachtaí agus maidir leis na céad
chéimeanna eile
- Leideanna gonta
Síntí ar na Gníomhaíochtaí
- Bain úsáid as feistis, prapaí agus seiteanna
cúlra
- Lig do na daltaí a n-amharclannaíocht
léitheora a chur i láthair os comhair na
scoile nó os comhair ranga eile
- Tabhair cuireadh do na tuismitheoirí teacht
isteach sa seomra ranga i gcomhair cur i
láthair amharclannaíocht léitheora
Nótaí Eile:
- Ba chóir béim amharclannaíocht an léitheora a bheith ar an líofacht agus ar an léiriú. I ndiaidh an
chéad léimh, is féidir an cur i láthair a fheabhsú ar bhealach spraíúil agus spreagúil trí ghluaiseachtaí,
geáitsíochta, prapaí agus feistis a chur leis.
- Gríosaigh na daltaí le léamh ón téacs. Beidh sé níos éasca do na daltaí misneach sa léitheoireacht os
ard a fhorbairt nuair a bheidh a fhios acu nach gá dóibh an téacs a chur de ghlanmheabhair, na daltaí
is lú misneach ach go háirithe.
- Cum script atá bunaithe ar cheann de na scéalta is ansa leo.
- Spreagann amharclannaíocht an léitheora comhoibriú. Déan an chuma atá ar chomhoibriú agus na
fuaimeanna a bhaineann leis a phlé leis na daltaí ionas go mbeidh a fhios acu cad leis a bhfuiltear ag
súil.
- Nuair a dhéantar an drámaíocht a chomhtháthú le do chlár léitheoireachta, cothaítear dúil san
fhoghlaim agus tugtar deis do gach uile dalta a bheith páirteach.
Cóirithe/Athruithe Eile:
- Cuir áit chiúin oibre ar fáil do na daltaí a gcuireann gleo isteach orthu
Anois féach ar an bhfíseán seo a d’fhorbair an PDST
Tóg roinnt ama anois chun cuairt a thabhairt ar na suíomhanna seo a leanas chun tuilleadh a fháil
amach faoi amharclannaíocht an léitheora do dhaltaí atá ag foghlaim tríd an dara teanga.
40
Reading Rockets
Tesol International Association
Introduction to Readers Theater for EFL Classrooms
4.9 Teagasc Chómhalartach
Is straitéis léamhthuisceana faoi threoir é Teagasc Cómhalartach a spreagann daltaí chun na
scileanna a dhéanann léitheoirí agus foghlaimeoirí éifeachtacha go huathoibríoch a fhorbairt
(achoimre a dhéanamh, ceistiú, soiléiriú, tuar agus freagairt don mhéid atá á léamh acu) (Palinscar &
Brown 1984). Úsáideann daltaí na ceithre straitéis tuisceana seo ar ghnáththéacs, i mbeirteanna nó i
ngrúpaí beaga. Is féidir úsáid a bhaint as Teagasc Cómhalartach le ficsean, neamhfhicsean, prós nó
filíocht.
Céim 1
Déan scafláil ar fhoghlaim na ndaltaí trí na straitéisí a mhúnlú, a threorú agus a chur i bhfeidhm agus
tú ag léamh. Léigh cuid den téacs os ard agus múnlaigh na ceithre chéim - ag déanamh achoimre,
soiléiriú, ceistiú agus tuar (*d’fhéadfadh tuar a bheith roghnach ag brath ar an ábhar).
Céim 2
Tabhair ról do gach dalta i ngrúpaí de cheathrar i.e. achoimre, ceistitheoir, soiléiritheoir agus tuar.
Céim 3
Léann daltaí cúpla alt dá rogha téacs. Mol straitéisí breactha nótaí cosúil le líne a chur faoi, códú srl.
do dhaltaí.
Tóg roinnt ama anois chun léamh faoi theagasc cómhalartach ag na naisc seo a leanas:
41
https://www.nbss.ie/sites/default/files/publications/reiciprocal_teaching_strategy_handout__copy
_2_0.pdf
https://www.education.ie/en/Education-Staff/Information/NEPS-Literacy-
Resource/neps_literacy_good_practice_guide.pdf
4.10 An Cur Chuige Taithí Teanga
Trí chaint scafláilte, tacaíonn an múinteoir leis na daltaí taifead a dhéanamh ar a dtaithí agus a
smaointe, trí stór focail choitianta agus fairsingithe, ag tabhairt sampla dóibh a gcuid smaointe agus
focail a scríobh síos agus iad ag léamh níos déanaí.
Féach anois ar an bhfíseán seo a phléann buntáistí an chur chuige taithí teanga do dhaltaí atá ag
foghlaim tríd an dara teanga.
An taithí:
De ghnáth, tá taithí comhroinnte i gceist leis an gcur chuige taithí teanga, mar shampla, imeachtaí
laethúla, taithí scoile coitianta, imeacht ranga nó gníomhaíocht teagmhála, turais - ach is féidir taithí
phearsanta nó smaointe na ndaltaí a chur san áireamh freisin.
Teanga labhartha:
Is é ról an mhúinteora sa taithí teanga ná tacú leis na daltaí an taithí a athchruthú ó bhéal mar a
dhéanann siad
leas a bhaint as spéis agus taithí na ndaltaí
na daltaí a spreagadh chun machnamh a dhéanamh ar an taithí
ceisteanna a chur chun sonraí mion faoin taithí a fháil trí theanga níos follasaí
cabhrú le daltaí na smaointe a bheidh á scríobh acu a chleachtadh.
Ag cruthú an téacs
42
D’fhéadfadh an múinteoir nó an dalta an téacs a scríobh. Mar scríbhneoir, feidhmíonn an múinteoir
mar eiseamláir, ag taispeáint conas is féidir smaointeoireacht agus focail a léiriú i scríbhinn agus na
daltaí ag deachtú a gcuid smaointe. D’fhéadfadh leanaí aonair abairt a dheachtú, nó d’fhéadfaí téacs
níos faide a scríobh.
De rogha air sin, scríobhfaidh na daltaí a dtéacsanna féin. Anseo, is féidir leis an múinteoir
scríbhneoireacht na ndaltaí a threorú, agus iad a spreagadh chun tuiscint a bheith acu gur féidir leo a
rá cad a smaoiníonn siad agus cad a deir siad, a scríobh síos (Hill, 2012).
Sa scríbhneoireacht a tharlaíonn mar chuid den chur chuige taithí teanga, d’fhéadfadh sé a bheith
ina cabhair chun meabhrú do na páistí go gcuirfidh an scríbhneoireacht a chruthaítear faisnéis ar fáil
dóibh siúd nach raibh baint dhíreach acu leis an taithí.
Ar an mbealach sin, is féidir béim a leagan ar dhifríochtaí idir teanga labhartha agus teanga scríofa.
“Conas is féidir linn é sin a scríobh síos do dhuine nach raibh ann?” Is ceist í a d’fhéadfadh tacú le
páistí téacs níos casta agus níos fairsinge a chruthú.
De réir mar a léiríonn na téacsanna a scríobhadh tríd an gcur chuige taithí teanga agus phearsanta,
beidh éagsúlacht sna formáidí - mar shampla, cairteacha, lipéid, ceannteidil, liostaí nó seánraí mar
insint, gnásanna, tuarascálacha faisnéise.
Cuireann tarraingt roimh nó i ndiaidh na scríbhneoireachta leis an téacs scríofa. Ina cuid taighde ar
naisc idir tarraingt agus scríbhneoireacht, fuair Mackenzie (2011) amach go gcruthaítear téacsanna
níos casta nuair a fheiceann scríbhneoirí atá ag tosú amach tarraingt agus scríbhneoireacht mar
chóras aontaithe le bríonna a dhéanamh.
Léitheoireacht
Is féidir an méid atá scríofa a léamh anois. Toisc go mbaineann na téacsanna taithí teanga leis na
daltaí, cruthaíonn an deis chun iad a léamh os ard taithí dearfach agus treisíonn sé an
chómhalartacht idir an léitheoireacht agus an scríbhneoireacht.
Feidhmíonn téacsanna a chruthaigh na daltaí bunaithe ar a dtaithí, ag úsáid teanga choitianta, mar
ábhar luathléitheoireacht mhaith, ar féidir é a léamh go córúil nó ina n-aonair.
Rud atá tábhachtach, leathnaítear teanga na bpáistí trí idirghníomhaíochtaí le ‘saineolaí eile’, is é sin,
an múinteoir. Trí leathnú agus forbairt na teanga ó bhéil atá bunaithe ar thaithí phearsanta, tacaítear
leis na daltaí scríobh faoin taithí seo.
Samplaí den chur chuige taithí teanga
Taispeánann na samplaí seo a leanas an chaoi ar thug múinteoir deiseanna éagsúla dá daltaí
téacsanna a chruthú ag úsáid an chur chuige taithí teanga:
tar éis plé, rinneadh taifeadadh ar ábhair agus taithí éagsúla is féidir léamh ina dhiaidh sin
(mar shampla, turas chuig an zú, cuairt ón bhfear dóiteáin, imscrúdú ar ainmhithe oíche)
scríobhtar abairtí simplí ag baint úsáid as struchtúr éagsúil do na daltaí chun iad a léiriú agus
a chóipeáil, ag tacú leis an léitheoireacht agus an scríbhneoireacht
spreagtar daltaí a gcuid smaointe féin a scríobh, ag úsáid abairtí comhfhocail nó casta agus
grúpaí ainmfhocail leathnaithe
43
Tá lipéadú léaráide san áireamh leis an scríbhneoireacht
Glac roinnt ama anois chun féachaint ar na naisc thíos chun níos mó a fháil amach faoin gcur chuige
taithí teanga.
Literacy Bug
Introduction to the Language Experience Approach
https://www.dentonisd.org/cms/lib/TX21000245/Centricity/Domain/55/The%20language%20Exp%2
0hand%20out.pdf
Tagairtí eile:
Hill, S. (2012). Developing early literacy: Assessment and teaching (2nd ed.). South Yarra, Vic: Eleanor
Curtain.
Mackenzie, N. (2011). From drawing to writing: What happens when you shift teaching priorities in
the first months of school? Australian Journal of Language and literacy, 34 (3), 322-340.
4.11 Focail Ghaolmhara
Tá go leor taighde déanta ar bhuntáistí focail ghaolmhara a úsáid chun foclóir agus teanga a
mhúineadh do dhaltaí atá ag foghlaim an dara teanga. Cé nach bhfuil mórán taighde déanta ar an
réimse seo sa chóras oideachais lán-Ghaeilge, tá go leor buntáistí ag baint leis. Is focail iad focail
ghaolmhara in dhá theanga a bhfuil brí, litriú agus fuaimniú comhchosúil acu, mar shampla, Cat as
Gaeilge agus as Béarla. Is féidir focail ghaolmhara a úsáid i réimsí ábhar, mar shampla, matamaitic,
eolaíocht agus stair. Fuair taighdeoirí a dhéanann staidéar ar shealbhú na chéad agus an dara teanga
amach go mbaineann daltaí an-leas as focail ghaolmhara. Is féidir le páistí foghlaim faoi fhocail
ghaolmhara ag aois ar bith agus iad a úsáid, fiú chomh luath leis an réamhscoil. De réir mar a
bhogann na daltaí ar aghaidh tríd an gcóras scolaíochta, is féidir leo tabhairt faoi fhocail ghaolmhara
atá níos sofaisticiúla, agus focail a bhfuil bríonna iomadúla acu sa dá theanga. Tá cúpla straitéis
éagsúil gur féidir le múinteoirí a úsáid chun cabhrú le daltaí focail ghaolmhara a aithint agus a
fhoghlaim, mar shampla, ag léamh ós ard, sórtáil focal, aimsigh na difríochtaí, agus focail ghaolmhara
bhréagacha.
Bain triail as an tráth na gceist seo le fáil amach cé chomh furasta agus atá sé focail ghaolmhara a
aithint in dhá theanga.
Glac roinnt ama anois chun féachaint ar an ábhar ag na naisc thíos:
https://www.readingrockets.org/article/using-cognates-develop-comprehension
https://www.colorincolorado.org/article/using-cognates-develop-comprehension-
english#:~:text=Cognate%20awareness%20is%20the%20ability,cognates%20as%20early%20as%20pr
eschool.&text=One%20example%20of%20a%20cognate,to%20attend%20(different%20meaning). ;
4.12 Closleabhair
Is iad na buntáistí a bhaineann le closleabhair a úsáid ná:
44
Forbairt ar líofacht teanga,
Aithint radharcfhocail a fheabhsú,
Cuidíonn sé le tuiscint.
Forbairt ar thuin agus luas léitheora.
Is straitéis sholúbtha í is féidir a úsáid le réimse ábhar.
1. Roghnaigh sliocht léitheoireachta agus déan taifeadadh fuaime den léitheoireacht atá beagán os
cionn leibhéal léitheoireachta neamhspleách na ndaltaí.
2. Iarr ar dhaltaí éisteacht leis an taifeadadh agus iad ag leanúint cóip chlóite den sliocht.
3. Iarr ar na daltaí léamh amach os ard leis an taifeadadh fuaime.
4. Iarr ar dhaltaí an sliocht a léamh gan an taifeadadh.
5. Iarr ar na daltaí léamh agus athléamh in éineacht leis an taifeadadh go dtí go mbraitheann siad
compordach ag léamh an téacs gan chúnamh.
Is féidir leat teacht ar roinnt closleabhair Ghaeilge ag na suíomhanna thíos. Glac roinnt ama anois
chun féachaint ar na closleabhair atá ar fáil.
Closleabhar
Audiobooks as Gaeilge
Cois Life
Cló Iar-Chonnacht
We are Irish
Foras na Gaeilge
COGG
4.13 Idirghabhálacha Scríbhneoireachta
Féach anois ar an bhfíseán seo atá bunaithe ar idirghabhálacha scríbhneoireachta i scoileanna lán-
Ghaeilge curtha i láthair ag Muireann Ní Arrachtáin, Príomhoide Scoil na nÓg, Gleann Maghair, Co.
Chorcaí.
https://www.loom.com/share/0cb5db1f110d47b0871f3a38c67a43c6
Tá roinnt gníomhaíochtaí foghlama anseo duit le tabhairt faoi i do chuid ama as líne.
4.14 Idirghabhálacha Teanga Baile curtha i bhFeidhm ag Tuismitheoi
Deirtear sa taighde gur féidir le hidirghabhálacha Béarla (L1) arna gcur i bhfeidhm ag tuismitheoirí sa
bhaile tionchar dearfach a imirt ar fhorbairt teanga agus litearthacht dhátheangach leanaí (Adesope,
Lavin, Thompson, & Ungerleider, 2011; Lonigan & Shanahan, 2010; Roberts & Kaise, 2011; Sénéchal
& Young, 2008). Taispeánann na cláir seo go mbaineann leanaí leibhéil litearthachta níos airde
amach nuair a thaispeántar dá dtuismitheoirí / gcaomhnóirí conas páiste a theagasc go héifeachtach.
Ar an drochuair, is beag taighde atá ar fáil ar idirghabhálacha teanga a dhéantar sa bhaile i
45
dteangacha seachas Béarla (Ijalba, 2016). Tá an chuid is mó den taighde a dhéantar sa réimse seo
bunaithe ar éifeachtacht na n-idirghabhálacha teanga baile le daoine dátheangacha a bhfuil Spáinnis
agus Béarla acu. Tá gá le tuilleadh taighde sa réimse seo agus teangacha seachas Spáinnis á n-úsáid.
Mar sin féin, léirigh torthaí staidéir go bhfuil buntáistí ag baint le hidirghabhálacha teanga baile
tuismitheoirí do leanaí dátheangacha a bhfuil neamhord teanga orthu agus iad siúd nach bhfuil
(Ijalba, 2016; Thordardottir et al., 2015).
4.15 Liosta Acmhainní Gaeilge
Tá liosta d'acmhainní atá ar fáil trí Ghaeilge curtha le chéile againn anseo. Tá liosta de shuíomhanna
eile ina bhfuil acmhainní ar fáil trí Ghaeilge.
Glac roinnt ama anois chun féachaint ar na hacmhainní atá ar fáil trí Ghaeilge.
Cad iad na cinn atá in úsáid agat sa seomra ranga/ar scoil?
Cad iad na cinn ba mhaith leat a úsáid sa todhchaí?
Liosta Acmhainní (is féidir é seo a íoslódáil)
Gaeloideachas Acmhainní Bunscoile
Gaeloideachas Acmhainní Iar-bhunscoile
Gaeloideachas Oideachas Speisialta
COGG Áiseanna Bunscoile
COGG Áiseanna Iar-bhunscoile
COGG An Tairseach
4.16 Seimineáir Ghréasáin Gaeloideachais
Tá go leor seimineáir ghréasáin curtha ar fáil ag Gaeloideachas bunaithe ar thacú le daltaí a bhfuil
RSO acu sa chóras lán-Ghaeilge. Tá na físeáin ar fáil anseo. Glac roinnt ama anois chun féachaint ar
na seimineáir ghréasáin.
4.17 Féinmheastóireacht Scoile
Tóg roinnt ama chun dul siar agus féachaint ar na cáipéisí agus físeáin FMS thíos. Tar éis duit é seo a
dhéanamh déan machnamh ar na ceisteanna seo:
- Conas is féidir linn éifeacht na gclár / na n-idirghabhálacha a úsáideann muid a mheas?
- Conas a dhéanaimid monatóireacht ag leibhéal grúpa, ranga, agus scoile uile?
- An féidir linn a bheith nuálach agus cur lenár gcleachtais?
- Cé leis a dtéann muid i gcomhairle agus cad é atá i gceist leis an monatóireacht ar thorthaí /
ar an dul chun cinn?
- Conas a thugaimid ar thuismitheoirí agus ar dhaltaí a bheith páirteach sa mhonatóireacht ar
an dul chun cinn?
- Conas a roinnimid eolas maidir leis na forbairtí atá déanta ag ár ndaltaí?
46
Is féidir na straitéisí i Cur chuige Cothromaithe i Leith na Litearthachta i mBunranganna na
Bunscoile a chur in oiriúint do pháistí i suíomh tumoideachais. Tá cóip den doiciméad ar fáil do
scoileanna lán-Ghaeilge anseo.
Bunscoil
Iar-bhunscoil
Ciorcláin FMS Bunscoile
Circular-0039_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Imlititir-0039-2016.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Treoirlínte Bunscoile FMS
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-
Primary_Web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Feinmeastoireacht-Scoile-Treoirlinte-2016-2020-
Bunscoileanna.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_English-Version.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_Gaeilge.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Próiseas -chéim Bunscoil
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-
Framework-for-Primary-
Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ciorcláin FMS Iar-bhunscoile
Circular-0040_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Treoirlínte Iar-bhunscoile
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-Post-
Primary_web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Próiseas sé-chéim Iar-bhunscoile
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Post-Primary-Schools_English_WEB.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Primary-Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
47
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
4.18 Gníomhaíocht Foghlama
Pioc amach trí straitéis go bhféadfá a úsáid as Gaeilge le páistí le saindeacracht foghlama.
Cuir an t-eolas seo le chéile don dialann mhachnaimh.
Téigh go dtí Common Core Sheets (Múineadh Beacht www.commoncoresheets.com)
Cuir liosta isteach chuig an Spelling Sheets Maker a bhaineann le hobair a bheidh ar súil agat
i mí Meán Fómhair sa rang.
Roghnaigh 10 bhfocal a bheadh in oiriúint don téama agus cruthaigh gníomhaíochtaí a
chabhródh le leanaí.
Téigh go johnandgwyn ( Múineadh Beacht an fhoclóra: www.johnandgwyn.co.uk) agus cuir
liosta líofachta le chéile leis na deich bhfocal seo.
Scríobh 300-500 focail faoi:
- Cad a cheap tú faoin gcur chuige seo?
- Breac síos nóta faoi cad a bhí éifeachtach agus cad nach dtaitníonn leat agus cuir é
sa dialann mhachnaimh.
- Cén tionchar a bheidh ag ábhar an doiciméid seo agus ag ábhar an mhodúil seo ar do
theagasc sa litearthacht sa todhchaí?
- Cad iad na straitéisí a d'fheadfaí a úsáid i gcur chuige scoile uile?
48
5 Ag Tacú le Fadhbanna Teanga agus Urlabhra
5.1 Réamhrá
Fáilte romhat chuig Aonad a Cúig atá bunaithe ar thacú le daltaí a bhfuil fadhbanna teanga agus
urlabhra acu. Is iad cuspóirí an aonaid seo ná:
Foghlaim faoi conas tabhairt faoi mheasúnú ar daltaí a bhfuil fadhbanna teanga agus
urlabhra acu.
Conas tacú le daltaí a bhfuil fadhbanna teanga agus urlabhra acu.
5.2 Measúnú
Tá an seisiún seo á sholáthar ag Amy Connery. Is iarrthóir Dochtúireachta í Amy, le Scoil na Sláinte
Gaolmhara ag Ollscoil Luimnigh (BA Síceolaíocht; BSc Urlabhra cliniciúil agus staidéar teanga). Is
teiripeoir cainte í Amy, agus tá sí ag cleachtadh a gairme le Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
(FSS) in iardheisceart Bhaile Átha Cliath. Tá taithí fhairsing aici ar thaithí chliniciúil thar shuíomhanna
míchumais agus cúraim phríomhúil. Tá suim aici sa réimse cliniciúil agus tá taighde déanta aici i gcóir
leighis stadaireachta ar pháistí agus daoine fásta araon, cleachtas atá bunaithe ar fhianaise agus
comhdhearadh idirghabhálacha ilpháirtithe leasmhara. Is féidir tuilleadh eolais faoi thaighde Amy a
fháil anseo.
Tá taifeadtaí fuaime den chur i láthair i nGaeilge ar fáil anseo. Tá trascríbhinn Ghaeilge den chur i
láthair ar fáil anseo.
5.3 Idirghabhálacha
Sa chuid seo tugann Eibhlín Breathnach léargas dúinn ar conas tacú le daltaí a bhfuil fadhbanna
teanga agus urlabhra acu sa chóras lán-Ghaeilge. Tá taithí fhairsing aici a bheith ag obair mar
theiripeoir sa Roinn Sláinte. Tá taithí aici le tograí éagsúla don Roinn Oideachais mar chuid den
Chomhairle Náisiúnta um Oideachas Speisialta (CNOS) freisin. Faoi láthair tá sí ag obair don CNOS ar
an ‘Tionscadal Léirithe um Theiripe ar Scoil agus Tacaíocht na Luathbhlianta’. Is teiripeoir urlabhra
agus teanga í Eibhlín le suim ar leith aici sa dátheangachas agus i sealbhú teanga i measc leanaí óga -
scoláirí iar-bhunscoile.
Ag tacú le fadhbanna teanga agus urlabhra (cuid 1)
Ag tacú le fadhbanna teanga agus urlabhra (cuid 2)
49
6 Dearadh Uilíoch don Fhoghlaim
6.1 Réamhrá
Fáilte romhat chuig Aonad a Sé atá bunaithe ar dhearadh uilíoch don fhoghlaim. Is iad cuspóirí an
aonaid seo ná:
Tuiscint a fháil ar na prionsabail agus na teicnící a bhaineann le teagasc éifeachtach
chun foghlaim gach dalta a bhfuil RSO acu agus atá ag foghlaim trí Ghaeilge a chuimsiú.
Dul i dtaithí ar raon leathan straitéisí teagaisc d’fhorbairt teanga agus cumarsáide,
uimhearthachta, litearthachta, agus forbairt phearsanta agus shóisialta.
Cur chuige teagaisc atá oiriúnach do na cuspóirí foghlama agus do riachtanais foghlama na
ndaltaí a roghnú agus a phlé trí chreat an Dearaidh Uilíoch don Fhoghlaim (UDL).
Machnamh a dhéanamh ar an réimse seo ag leibhéal na scoile agus an ranga.
6.2 Cad is dearadh uilíoch don fhoghlaim ann?
Is bunphrionsabal é Dearadh Uilíoch don Fhoghlaim (UDL) a thugann comhdheiseanna do gach duine
foghlaim, ina measc, daltaí a bhfuil riachtanais speisialta acu. Tá sé mar aidhm ag an UDL seo
eispéireas oideachasúil gach dalta a fheabhsú trí mhodhanna níos solúbtha maidir le teagasc,
measúnú agus soláthar seirbhíse a thabhairt isteach chun freastal ar stíleanna éagsúla foghlaimeoirí.
Tá taighde i réimse na néareolaíochta agus na n-eolaíochtaí foghlama mar bhonn agus taca leis an
gcur chuige seo agus tá sé deartha chun eispéireas foghlama agus torthaí gach dalta a fheabhsú.
Ní oideas iad na treoracha UDL, ach moladh is féidir bac a laghdú agus deiseanna foghlama do gach
foghlaimeoir a uasmhéadú. Is féidir iad a mheascadh nó cur lena chéile de réir aidhm foghlama ar
leith agus is féidir iad a chur i bhfeidhm ar réimsí ábhar agus comhthéacsanna áirithe.
I go leor cásanna, faigheann oideachasóirí amach go bhfuil siad ag cur roinnt gnéithe de na
treoirlínte seo san áireamh ina gcleachtas cheana féin; ach d’fhéadfadh bacainní ar an gcuspóir
foghlama a bheith ann fós. Is uirlis iad na treoirlínte chun tacú le forbairt teanga roinnte i ndearadh
spriocanna, measúnuithe, modhanna agus ábhar as a n-éiríonn taithí foghlama so-aimsithe, fiúntach
agus dúshlánach do gach duine dá bharr.
Féach anois ar an bhfíseán seo a mhíníonn cad é dearadh uilíoch don fhoghlaim.
50
Tóg roinnt ama anois chun féachaint ar na buntáistí atá ann ó thaobh dearadh uilíoch don fhoghlaim
a úsáid sa seomra ranga i gcomparáid le modhanna múinte traidisiúnta.
https://www.understood.org/articles/en/the-difference-between-universal-design-for-learning-udl-
and-traditional-
education?_ul=1*14o76tr*domain_userid*YW1wLUtWdFhJWVBRWTQ4dVd4YTduSDBZa2c.
6.3 Treoirlínte do dhearadh uilíoch don fhoghlaim
Tá na treoirlínte do dhearadh uilíoch don fhoghlaim a sholáthraíonn eagraíocht sna Stát Aontaithe
CAST - bunaithe ar an smaoineamh nach bhfuil a leithéid de rud ann agus ‘gnáthdhaltaí’, go
bhfoghlaimíonn gach dalta ar bhealach difriúil agus go gcaithfimid níos mó solúbthachta a thabhairt
isteach chun gach dalta a mhúineadh go rathúil. Deirtear gur chóir d’oideachasóirí trí
chroíphrionsabal a leanúint agus taithí foghlama á ndearadh acu:
Modhanna éagsúla rannpháirtíochta - Suim a spreagadh agus díograis leanúnach a chothú i leith na
foghlama trí bhealaí éagsúla chun dul i ngleic le hábhar a chur chun cinn.
Modhanna éagsúla le heolas a chur i láthair - Eolas agus ábhar a chur i láthair ar bhealaí éagsúla
chun tacú le tuiscint daltaí a bhfuil stíleanna / cumais foghlama éagsúla acu.
Modhanna éagsúla don chur in iúl agus don chumarsáid - Roghanna a thabhairt do dhaltaí a gcuid
foghlama a thaispeáint ar bhealaí éagsúla (e.g. rogha ar an gcineál measúnaithe a thabhairt dóibh).
Glac roinnt ama anois chun féachaint ar threoirlínte dearaidh uilíoch don fhoghlaim anseo. Agus sin
á dhéanamh agat, déan machnamh ar na ceisteanna seo a leanas:
Cé na straitéisí i ndearadh uilíoch don fhoghlaim atá curtha i bhfeidhm agat go dtí seo sa
seomra ranga?
Cad iad na straitéisí is féidir leat a chur i bhfeidhm sa seomra ranga amach anseo?
Cén dúshlán atá romhat agus tú ag cur straitéisí i bhfeidhm i ndearadh uilíoch don fhoghlaim
sa seomra ranga?
Conas is féidir leat na dúshláin seo a shárú?
6.4 Féach ar conas atá Dhearadh Uilíoch don Fhoghlaim (DUF) i seomraí ranga!
Forbartha ag an Ionad Náisiúnta um Dhearadh Uilíoch don Fhoghlaim, tabharfaidh an tsraith seo de
shé fhíseán gairid YouTube, samplaí beaga duit de chleachtas dearadh uilíoch don fhoghlaim, i
seomraí ranga ó Ghrád 1 go Grád 6. Anois féach ar an bhfíseán seo.
51
6.5 Dearadh uilíoch don fhoghlaim sa chomhthéacs tumoideachais
Léigh anois faoin gcaoi a gcuireann múinteoirí i scoileanna tumoideachais Fraincise i gCeanada
dearadh uilíoch don fhoghlaim i bhfeidhm chun cabhrú leo freastal ar riachtanais speisialta
oideachais a gcuid daltaí. Agus an t-alt á léamh agat smaoinigh ar na rudaí seo a leanas;
- Cad iad na cleachtais a chuireann tú i bhfeidhm cheana féin a phléitear san alt?
- Cad iad na cleachtais a d’fhéadfá a chur i bhfeidhm amach anseo?
- Cad iad na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith romhat agus na cleachtais seo á gcur i bhfeidhm agat?
Cén fáth?
- Conas a d’fhéadfá na dúshláin seo a shárú?
Teacher adaptations to support students with special education needs in French immersion: An
observational study
Má tá breis eolas uait maidir le dearadh uilíoch don fhoghlaim d'fhoghlaimeoirí teanga féach ar an
bhfíseán seo.
52
6.6 Conas is féidir ceacht a dhearadh i ndearadh uilíoch don fhoghlaim?
Tar éis duit féachaint ar bhunphrionsabail dearadh uilíoch don fhoghlaim, is dócha gurb é an chéad
cheist eile atá agat ná “conas a úsáidfidh mé dearadh uilíoch don fhoghlaim i mo chuid pleananna?”
Faigh freagraí sa seimineár gréasáin seo leis an Dr. Patti Ralabate. Tugann an Dr. Ralabate treoir céim
ar chéim le sé chéim éasca gur féidir leat a leanúint chun tosú le DUF i do chuid pleananna ceachta, ó
spriocanna soiléire a shainiú go ceachtanna a bheachtú trí mhachnamh cúramach. Tá an seimineár
gréasáin seo réamhthaifeadta agus réidh le féachaint air ag am ar bith - níl aon chlárú ag teastáil.
Féach anois ar an bhfíseán seo.
6.7 Ag pleanáil sa seomra ranga
Tá teimpléid phleanála ar fáil ag na naisc thíos. Cliceáil ar na naisc le do thoil agus déan machnamh
ar an gcaoi a bhféadfá na pleananna seo a úsáid i do sheomra ranga.
- Cén teimpléad ab fhearr leat a úsáid? Cén fáth?
- Cad iad na buntáistí a bhaineann le ceann de na teimpléid seo a úsáid le haghaidh pleanála?
- Cad iad na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith romhat agus na teimpléid seo á n-úsáid agat?
- Conas a d’fhéadfá na dúshláin seo a shárú?
53
https://epsd.us/wp-content/uploads/2019/05/UDL-lesson-plan-template.pdf
https://assets.ctfassets.net/p0qf7j048i0q/7vXo4bBocglQvcdUzeNDmv/ea7f4880d59f6321072b4769
9085e1d4/StepbystepplannerUDL_Understood.pdf
Líne ama chun dearadh uilíoch don fhoghlaim a chur i bhfeidhm sa scoil.
6.8 Físeán Idirghníomhach: Nótaí Sceitse
Cur i láthair ó Claire Comerford maidir le nótaí sceitse.
Breathnaigh ar an bhfíseán seo agus freagair na ceisteanna lonnaithe ann ag pointí éagsúla. Ná déan
dearmad iad a chur isteach ar an scáileán deireanach, ag deireadh an fhíseáin.
Íoslódáil na sleamhnáin chomh maith, chun na naisc éagsúla a iniúchadh.
Déantar an cur i láthair seo trí mheán an Bhéarla. Tá taifeadtaí fuaime den chur i láthair trí Ghaeilge
ar fáil anseo. Tá trascríbhinn Gaeilge den chur i láthair ar fáil anseo.
6.9 Féinmheastóireacht Scoile
Tóg am chun dul siar agus féachaint ar na cáipéisí agus físeáin FMS thíos. Tar éis duit é seo a
dhéanamh déan machnamh ar na ceisteanna seo a leanas:
- Conas is féidir linn dearadh uilíoch don fhoghlaim a chur i bhfeidhm sa scoil? Cad atá ar súil
againn go dtí seo?
- Conas a dhéanaimid monatóireacht ar chur i bhfeidhm dearadh uilíoch don fhoghlaim ag
leibhéal grúpa, ranga, agus na scoile uile?
- An féidir linn a bheith nuálach agus cur lenár gcleachtais?
54
- Cé a dhéanfaidh monatóireacht ar na torthaí / ar an dul chun cinn?
Bunscoil
Iar-bhunscoil
Ciorcláin FMS Bunscoile
Circular-0039_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Imlititir-0039-2016.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Treoirlínte Bunscoile FMS
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-
Primary_Web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Feinmeastoireacht-Scoile-Treoirlinte-2016-2020-
Bunscoileanna.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_English-Version.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Circular-0016.2018_Final_Gaeilge.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Próiseas sé-chéim Bunscoile
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-
Framework-for-Primary-
Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
Ciorcláin FMS Iar-bhunscoile
Circular-0040_2016_English.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Treoirlínte Iar-bhunscoile
School-Self-Evaluation-Guidelines-2016-2020-Post-
Primary_web.pdf (schoolself-evaluation.ie)
Próiseas sé-chéim Iar-bhunscoile
Próiseas Sé-Chéim | Féinmheastóireachta Scoile
(schoolself-evaluation.ie)
Quality Framework for Schools/Creat cáilíochta
do scoileanna
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Post-Primary-Schools_English_WEB.pdf
(schoolself-evaluation.ie)
Looking-at-Our-School-2016-A-Quality-Framework-
for-Primary-Schools_English_WEB.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Ag-Breathnu-ar-an-Scoil-Againne-2016-Creat-
Cailiochta-do-Bhunscoileanna.pdf (schoolself-
evaluation.ie)
Webinar as Gaeilge - Creat cáilíochta do
scoileanna
https://vimeo.com/263479802
55
6.10 Gníomhaíocht Foghlama
Céim 1
Ar dtús, roghnaigh ceacht a mhúin tú le bheith mar fhócas do do chuid oibre don ghníomhaíocht
athdhearaidh. Samplaí coitianta gur féidir a roghnú na ceacht a bhí deacair le múineadh, sraith
cheachtanna gearra ar thopaic áirithe, nó ceacht don rang iomlán. Is fearr leasuithe a dhéanamh ar
an gceacht atá éasca a chur i bhfeidhm ach ar ardchaighdeán.
Céim 2
Ag baint úsáide as an eolas agus an taithí atá agat go dtí seo sa chúrsa seo, déan an plean ceachta
roghnaithe a athdhearadh ag úsáid prionsabail dearaidh uilíoch don fhoghlaim. Úsáid an teimpléad
pleanála seo agus tú á dhéanamh.
Céim 3
Scríobh dialann machnaimh (300-500 focail) ar an ngníomhaíocht athdhearaidh ar thug tú fúithi.
Glac grianghraf den cheacht a ndearna tú athdhearadh air agus déan uaslódáil air le do
ghníomhaíocht foghlama.
Conas a bhí do thaithí ar an bpróiseas athdhréachtaithe?
Cad a d’athraigh tú i do cheacht? Cén fáth ar athraigh tú é seo?
Cén réimse den athdhréachtú a bhí deacair duit? Cén fáth?
Cad iad na dúshláin a bhfuil súil agat leo agus tú ag tabhairt faoi do cheacht
athdhréachtaithe leis an rang?
56
7 Teicneolaíocht Faisnéise agus Cumarsáide
7.1 Réamhrá
Fáilte romhat chuig Aonad a Seacht atá bunaithe ar theicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide a
úsáid chun tacú le daltaí a bhfuil RSO acu. Seo iad cuspóirí an aonaid seo:
Tuiscint a fháil ar an luach a bhaineann le TFC a úsáid chun gach dalta a chur san áireamh sa
seomra ranga.
Dul i dtaithí ar na roghanna TFC éagsúla atá ar fáil le cur i bhfeidhm sa seomra ranga chun
tacú le Daltaí a bhfuil RSO acu agus atá ag foghlaim trí Ghaeilge.
Pleanáil le haghaidh úsáid TFC sa seomra ranga.
Deis a thabhairt do mhúinteoirí na dúshláin atá acu maidir le TFC agus acmhainní a roinnt.
Machnamh a dhéanamh ar ábhar an chúrsa agus ar ghníomhartha ó thaobh cleachtais scoile
agus ranga.
7.2 An luach a bhaineann le TFC sa rang:
Tá go leor luachanna a bhaineann le TFC a úsáid sa rang, mar shampla:
Stíleanna difriúla foghlama
Mealltar na gasúir chuige go héasca
Níl an bhéim ar uimhearthacht agus litearthacht chomh soiléir le leabhar srl.
Foghlaim ghníomhach
Réiteach fadhbanna
Scileanna nua le foghlaim nó le cur chun cinn
Obair ghrúpa/aonarach/neamhspleách
Traschur scileanna teanga
Suimeanna speisialta a spreagadh
Idirdhealú
Deiseanna cómhúinteoireachta
Measúnú
Forbairt an pháiste iomláin
Seo roinnt buntáistí eile a bhaineann le húsáid TFC sa rang do na daltaí le riachtanais
speisialta/riachtanais bhreise.
Tá na háiseanna seo uilig in ann an Ghaeilge a chur chun cinn
Is féidir leo ar fad gach uile dhalta a chur san áireamh sa seomra ranga
Déantar idirdhealú ar na háiseanna le go mbeidh siad in oiriúint do riachtanais na ngasúr
Is féidir tacaíocht inranga a dhéanamh nó é a dhéanamh taobh amuigh den rang
Go hiontach chun cómhúinteoireacht a chur i bhfeidhm
Timpeallacht ionchuimsitheach
Spraíúil
Luach sóisialta
Caint indíreach
Spreagann sé iad chun cainte
57
7.3 Suíomhanna Idirlíne #1 - www.scoilnet.ie
Is áis iontach í Scoilnet do mhúinteoirí agus do dhaltaí scoile. Tá na háiseanna ar fad saor in aisce
agus réidh le húsáid. Tá rogha maith áiseanna ann agus iad rangaithe de réir leibhéal Curaclaim de. Is
féidir breathnú air de réir téama nó is féidir dul ag cuardach rudaí de réir ábhair de. Is suíomh
sothuigthe é do pháistí scoile agus i bhfad níos fearr ná Google dóibh.
Breathnaigh ar an suíomh anois. www.scoilnet.ie
Ansin déanaigí cinnte go bhfuil na rudaí seo a leanas ar fáil ar an suíomh trí Ghaeilge:
Mothúcháin - luaschártaí Rang 3 & 4
Dathanna - Crosfhocal Rang 3&4, 5&6
PowerPoint - mo pheata Rang na Naíonáin
Ceacht Crann Nollag athchúrsáilte Rang 3&4, 5&6
Póstaer Peil Ghaelach Rang 1 & 2
Féach anois ar an bhfíseán seo le Ruairí Mac Condhuibh.
https://ruairidcu.h5p.com/content/1291360757163344387
7.4 Ag cruthú inneachair dhigitigh sa Rang
Tá neart bealaí amuigh ansin chun inneachair dhigitigh a thabhairt isteach sa seomra ranga. Níl in
TFC ach ina áis foghlama; ní mhúintear TFC go foirmeálta agus mar sin caithfear é a nascadh tríd an
gCuraclam. Tá cúpla sampla anseo againn chun blaiseadh beag a thabhairt daoibh ar na háiseanna
atá amuigh ansin chun tacú le daltaí a bhfuil RSO acu agus atá ag foghlaim trí Ghaeilge.
Ina measc siúd beidh muid ag breathnú ar:
Book Creator
Grianghrafadóireacht
Scannánaíocht
Beochan
58
Adobe Spark Video
Kahoot
Scratch
7.5 Book Creator
Is áis iontach í seo, agus tá sí ar fáil ar an ríomhaire tríd an idirlíon nó ar Aip do tháibléid/iPad. Is
féidir leis na daltaí leabhar a chumadh agus a bheith ina n-údair.
Tá neart féidearthachtaí mar a fheictear sa phictiúr thuas. Ar an idirlíon, is féidir leat 40 leabhar a
chruthú saor in aisce. Mar mhúinteoir, is féidir iad uilig a bheith in aon leabharlann amháin agus is
féidir leat iad a fheiceáil. Go hiontach mar mheasúnú ar dhul chun cinn an pháiste i rith na
bliana. Féach anois ar an bhfíseán seo ón PDST.
Is iontach an rud é mar gur áis dhigiteach í:
Is féidir í a roinnt leis an mbaile
Tá sí ag an scoil i gcónaí
Beidh tú in ann leabhair a choinneáil thar na blianta
59
Is féidir í a athdhréachtú go héasca
l aon costas clódóireachta uirthi
Is féidir íomhánna a tharraingt nó cinn ón idirlíon a úsáid
Beidh an Ghaeilge ann agus deis ag an scoil bailiúcháin dóibh a chur le chéile don todhchaí.
Léirmheas ar Book Creator
7.6 Grianghrafadóireacht
Is scil saoil í seo. Tá gach uile duine in ann grianghraf a ghlacadh, ach an féidir linn ár gcuid scileanna
a fheabhsú. Múintear an oiread ábhar trí ghrianghrafadóireacht.
Seo samplaí den chaoi gur féidir grianghrafadóireacht a úsáid i ngach ábhar. Is minic gur féidir leat
grianghraf a úsáid mar thúsphointe do cheacht. Ní bhíonn grianghraif mar an gcéanna. Sin an rud is
fearr fúthu.
60
Tá pinn luaidhe i ngach uile cheann acu ach is féidir leis na páistí a stíl féin a chur orthu. Tagann a
bpearsantacht agus tallann tríd. Pléigh na pictiúir agus iarr ar na páistí machnamh siar ar an bhfáth a
ndearna siad mar sin é. Tugann sé an-chuid tacaíochta do dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta acu
nuair atá samplaí éagsúla ann agus nuair a mhíníonn duine éigin dóibh an chaoi a ndearna siad é.
go leor foghlaimeoirí difriúla ann. Is féidir táibléid/iPad/fón/ceamara digiteach a úsáid. Tá an bhéim
anseo ar an bhfoclóir. Tá sé tábhachtach go n-úsáidtear an téarmaíocht cheart agus go dtuigeann
siad cén uair len é a chur i bhfeidhm. - na seatanna éagsúla srl. Féach anois ar an bhfíseán seo le
Ruairí Mac Conduibh.
Mar shampla (dalta R6): D'úsáid mé seat gearr chun an ghrianghraf a ghlacadh. Chuir mé an liathróid
díreach in aice leis an gcúl. Luigh mé síos taobh leis an liathróid ag breathnú anuas ag cinntiú go
raibh an solas i gceart agus bhí béim ar an liathróid leis an gcúl sa chúlra. Chun feabhas a chur ar na
grianghraif, seo dhá fhíseáin áille. Tá roinnt nod/samplaí ar fáil anseo.
An rud is fearr faoi seo ná gur féidir é a úsáid le rang iomlán nó le duine amháin. Gheobhaidh siad
rudaí éagsúla uaidh agus tá seans acu i gcónaí dul chun cinn a dhéanamh. Is tallann é chomh maith le
scil agus seans go mbeidh grianghrafadóir proifisiúnta amach anseo ag tosú amach leat sa scoil!!
Scannánaíocht
Is í an scannánaíocht an chéad chéim eile i ndiaidh na grianghrafadóireachta.
Ag freastal ar riachtanais speisialta
61
Seicheamhú
Forbairt ar theanga ó bhéal: athchuimhne, athinsint srl. Ag comhlíonadh thacsanomaíocht
Bloom.
gné chinéistéise leis chomh maith. Is rud gníomhach é atá á dhéanamh agat go fisiciúil
Cur chuige ilchéadfach
Féinriar ag an bpáiste agus iad in ann a bheith i gceannas ar bhealach timpeallacht, ról,
poist srl.
Scileanna saoil á bhfoghlaim agus á bhforbairt
Comhoibriú fiú leis an múinteoir is obair é le duine eile. Aiseolas a fháil agus a thabhairt.
Is féidir scannán ranga nó scannán aonair a dhéanamh. Tá cúpla céim i gceist.
1. Scéal a roghnú
Céard atá tábhachtach don pháiste?
Ábhar/cuspóir foghlama?
An bhfuil sé suimiúil/teacht uirthi?
Nasc d’obair ranga/contanam foghlama?
Cruthaíocht?
Solúbthacht
Próiseas!
2. Script a scríobh
62
Ní chaithfear é seo a dhéanamh. Braitheann sé ar an bhfoghlaim atá uait do na páistí agus an cumas
atá acu.
D'fhéadfá é seo a dhéanamh ó bhéal leo agus scríobhfaidh tú síos é.
3. Scéalchlár a dhéanamh
Achoimre roimh ré. Tábhachtach go dtuigeann siad céard atá chun tarlú.
4. Liosta seatanna
63
5. Scannán a thaifeadadh
6. Eagarthóireacht agus Cur le Chéile
Tá iMovie nó Filmora go iontach chun é seo a dhéanamh, agus tá siad saor in aisce.
Seo samplaí de roinnt scannán.
64
An Grianghraf - YouTube
An Gréasaí agus na Leipreacháin - YouTube
https://www.youtube.com/watch?time_continue=3&v=MkprVOylXcc
7.7 Beochan
Tá sé seo díreach cosúil leis an scannánaíocht, ach amháin nach bhfuil daoine i gceist. Is sraith
ollmhór grianghraf atá i gceist ina mbogtar na rudaí go mion agus go minic chun gluaiseacht a
dhéanamh.
Seo múinteoir ag labhairt faoi Stop Motion Studio
Tá go leor scileanna i gceist:
Forbairt ar scil mhínluaile
Foighne
Bua na healaíne
Buntáistí:
Úsáideach mar stáisiúin
65
Idirdhealú: roinnt daltaí ag obair ar phíosa amháin den scéal, daltaí eile ag cur abairtí le píosa
réamhdhéanta, daltaí eile ag scríobh scripte srl.
In ann freastal ar leibhéal ar bith
In ann freastal ar ábhar ar bith
Bealach iontach difriúil in ionad aiste/achoimre a scríobh
Obair ghrúpa nó obair aonarach
In ann é a dhéanamh am ar bith agus in ann teacht ar ais chuige.
Tá trí chineál beochana i gceist sa seomra ranga.
1. Crébheochan
Déantar na daoine srl. as cré
Is féidir cúlraí a chur leo
Cuireann tú iad ag bogadh
2. Legobheochan
Nasc le STEM.
An-tóir air na laethanta seo
Éasca le bogadh agus suimiúil
66
3. Beochan íomhá ar íomhá
An ceann traidisiúnta.
An-éasca le hidirdhealú a dhéanamh
Ealaíon go mór chun cinn
Bíonn script i gceist agus neart cainte istigh ann. Tá féinmheasúnú agus fadhbréiteach tríd. Tá
Aip Stop Motion Studio a dhéanann an obair ar fad duit gan aon mhúineadh i ndáiríre.
An-éasca le húsáid le páistí. Is obair é seo atá feiliúnach ó na Naíonáin go daoine fásta.
Tá cúrsaí tríú leibhéal á ndéanamh agus mar sin is deis iontach é do pháistí triail a bhaint as.
Iontach le dul lena scéalta sóisialta, le seicheamhú, le hathchuimhne srl do dhaltaí a bhfuil
riachtanais speisialta acu. Rogha eile ón scríbhneoireacht chun an brú a laghdú. Múinteoir fós in
ann an fhoghlaim a mheas. Sciobtha le déanamh.
Seo sampla duit
7.8 Toontastic 3D
Is aip iontach í seo má tá tú ag iarraidh beochan a dhéanamh gan an tarraingt le peann luaidhe nó
earraí a bhailiú. Tá an aip saor in aisce.
67
Tá gach uile rud déanta ar an aip le carachtair agus cúlraí réamhdhéanta. Bogann tú na carachtair
thart timpeall le do mhéar.
Tá roghanna eile ann chun:
carachtair a tharraingt
cúlra a tharraingt
grianghraf a ghlacadh agus a úsáid mar charachtair/chúlra
grianghraf a ghlacadh d'éadan féin le húsáid ar charachtair eile
7.9 Adobe Spark Video
68
Rogha eile in ionad PowerPoint a úsáid
I bhfad níos fusa do pháistí
Achoimre
Ag baint úsáid as íomhánna/físeáin, abairtí, ceol agus obair ó bhéal
Teimpléid ann do ghasúir
Comhéadan álainn le scéalta sóisialta a chumadh, a fhorbairt agus a oibriú amach
Bealach úr do na daltaí chun freagairt don téama bealach gonta chun foghlaim a
thaispeáint in ionad aiste a scríobh
Mothú níos so-láimhsithe do na daltaí
Adobe Spark Video
69
7.10 Kahoot
Is cluiche measúnaithe é Kahoot atá ar fáil ar an idirlíon.
http://www.kahoot.com
Tríd an gcluiche, is féidir leat:
Réamheolas a bhailiú
Ábhar a mheas
Botúin a chlárú
Luas na bhfreagraí a fheiceáil
Sprioc a thabhairt don dalta
Atreisiú a dhéanamh ar an obair
Obair ghrúpa a éascú
Tuairimí a bhailiú
Daoine a áireamh fiú mura bhfuil siad sa seomra
Áis stáisiúin/ uile-ranga
An-úsáideach le fáil amach go díreach céard a d’fhoghlaim siad
Is féidir an brú ama a bhaint/a athrú
Idirdhealú: níos lú freagraí roghnacha. Grianghraif a úsáid
Sampla: Má tá an rang ag déanamh dealú sa cheacht Mata, agus má tá siad le dul ar aghaidh chuig
dealú le hathainmniú an chéad lá eile, is féidir leat a chinntiú le Kahoot go bhfuil na gasúir réidh dó
agus in ann é a dhéanamh taobh istigh d'am áirithe.
Nó is féidir leis an múinteoir oideachas speisialta/múinteoir ranga é a úsáid mar chonclúid ag
deireadh ceachta - le fáil amach céard a rinne na daltaí i ngach grúpa sna stáisiúin agus cé atá in ann
bogadh ar aghaidh go dtí an chéad chéim eile.
Kahoot sa Rang
70
7.11 Scratch - Códú
Tá Scratch ar fáil saor in aisce agus i nGaeilge.
Thíos ag bun an leathanaigh, tá rogha ann do na teangacha éagsúla, roghnaigh Gaeilge agus ar
aghaidh leat.
Múineann sé an chaoi le códú.
Tá an-tóir air le gach uile ghasúr, ach go háirithe iad siúd a bhfuil riachtanais speisialta acu.
Bealach iontach chun iad a chur ag fadhbréiteach.
Ceachtanna srl. ar fáil do mhúinteoirí agus do pháistí.
Ní gá do mhúinteoirí a bheith ina saineolaí!
Éasca le leanúint mar go bhfuil tú in ann an códú do gach uile chluiche/ghníomh a oscailt agus a
fheiceáil.
https://scratch.mit.edu/
Scratch agus Léitheoireacht
Scratch agus Scríbhneoireacht
71
Scratch le Litearthacht agus Uimhearthacht
7.12 Padlet
Seo dhá Padlet atá curtha le chéile don TFC Ghaeilge le cur i bhfeidhm sa seomra ranga.
Tá ceann an Dr. Ciara Uí Chonduibh briste i bhfillteáin éagsúla a chlúdaíonn:
Tacaíochtaí ón Tuaisceart
Tacaíochtaí ó COGG
Teanga ó Bhéal
Léitheoireacht
Scríbhneoireacht
Codú Srl.
Tá ceann eile ag Clár Ní Cheanabhuaidh ón bPDST, áiseanna do scoileanna Gaeltachta agus
Gaelscoileanna a chlúdaíonn:
Teanga ó Bhéal
Léitheoireacht
Scríbhneoireacht
Comhtháthú le hÁbhair Eile
72
Tá neart cinn eile amuigh ansin más maith leat dul ag cuardach!!
7.13 Féinmheastóireacht Scoile
Is áis foghlama í an TFC, agus mar sin, ní mhúintear go foirmiúil í.
Tá sí fite fuaite idir na ceachtanna agus mar chúnamh don teagasc agus don fhoghlaim a bhíonn ag
dul ar aghaidh sna ranganna.
Tá na treoirlínte don Fhéinmheastóireacht Scoile ar fáil anseo:
https://www.education.ie/ga/Foilseach%C3%A1in/Tuairisc%C3%AD-Cigireachta-
Foilseach%C3%A1in/Tuarasc%C3%A1lacha-Treoirl%C3%ADnte-
Meast%C3%B3ireachta/Feinmeastoireacht-Scoile-Treoirlinte-2016-2020-Bunscoileanna.pdf
Mar chuid de, bíonn scoileanna ag díriú isteach ar ábhar nó dhó chun barrfheabhas a chur ar a gcuid
dea-chleachtas sa scoil.
Tá an Straitéis Dhigiteach do Scoileanna 2015-2020 ar fáil anseo:
https://www.education.ie/ga/Foilseach%C3%A1in/Tuarasc%C3%A1lacha-Beartais/Straiteis-
Dhigiteach-Do-Scoileanna-2015-2020-Plean-Gniomhaiochta-2017.pdf
Cé go mbeidh ceann nua amach go luath, bhí an straitéis seo díreach ar nós an Féinmheastóireacht
Scoile.
Mar sin, is féidir linn PRÓISEAS SÉ-CHÉIM NA FÉINMHEASTÓIREACHTA SCOILE a úsáid agus muid ag
pleanáil don TFC sa scoil.
73
1. Aimsigh an Fócas:
Céard atá uait? Níos mó deiseanna cainte a thabhairt do na gasúir chun an Ghaeilge a fheabhsú agus
a chur chun cinn? An Ghaeilge a úsáid sa tacaíocht oideachas speisialta? Bailiúcháin de scéalta a
chlúdaíonn an próiseas scríbhneoireachta a dhéanamh sa scoil?
2. Fianaise a bhailiú:
Céard atá agaibh? Cén sórt rudaí a bheadh úsáideach?
3. Déan anailís agus déan breithiúnas:
Cé na háiseanna TFC a chabhródh leat? Cén leibhéal ag a bhfuil na gasúir faoi láthair? An bhfuil
múinteoirí in ann é a dhéanamh?
Roghnaigh rud nó dhó le cur i bhfeidhm ó thaobh na n-áiseanna chun an Ghaeilge a neartú/a chur
chun cinn sna ranganna/i ranganna áirithe. Cén fhad a bheadh i gceist?
4. Scríobh agus roinn tuairisc agus plean feabhsúcháin:
É a phlé leis an bhfoireann. An bhfuil aon smaointe breise? Aon bhuarthaí? An bhfuil oiliúint i gceist?
5. Cuir plean feabhsúcháin i bhfeidhm:
Déan cinnte go bhfuil neart ama ann chun tabhairt faoi m.sh. téarma iomlán. Cruinniú leath bealaigh
tríd le cinntiú go bhfuil tús curtha leis agus go bhfuil ag éirí go maith le daoine. Tuilleadh tacaíochta
más gá.
6. Déan monatóireacht ar ghníomhartha agus déan meastóireacht ar thionchar:
Cén chaoi ar éirigh leis? Céard a dhéanfaidh muid anois?
74
7.14 Gníomhaíocht Foghlama
1. Roghnaigh ceann de na haipeanna idir Stop Motion Studio, Toontastic 3D nó iMovie/Filmora Go.
2. Déan scannán/beochan bheag (nóiméad nó mar sin)
3. Déan é/í a uaslódáil anseo leis an nasc ceamara.
4. Déan machnamh ar an méid a d'fhoghlaim tú sa mhodúl seo.
Scríobh 150-300 focail ag déanamh cur síos air - na féidearthachtaí, úsáid sa rang, deacrachtaí srl.
Ceisteanna Samplacha:
Céard atá á dhéanamh ag do scoil faoi láthair?
An mbeidh tú in ann aon cheann díobh a chur i bhfeidhm sa scoil?
Céard iad na dúshláin chun é a chur i bhfeidhm?
Cén chaoi a bheidh tú in ann iad a shárú?
75
Tagairtí agus Ábhar Léitheoireachta
Adesope, O. O., Lavin, T., Thompson, T., & Ungerleider, C. (2011). Pedagogical strategies for
teaching literacy to ESL immigrant students: A meta-analysis. British Journal of
Educational Psychology, 81, 629653.
An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG) (2010). Special Education
Needs in Irish Medium Schools: All-Island Research on the Support and Training Needs of
the Sector. An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta: POBAL.
Andrews, S. (2020). The additional supports required by pupils with special educational needs in
Irish-medium schools. An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta.
https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Additional-supports...-2.pdf
Archambault, C., Mercer, S. H., Cheng, M. P., & Saqui, S. (2019). Lire en Français: Cross-Linguistic
Effects of Reading Fluency Interventions in French Immersion Programs. Canadian
Journal of School Psychology, 34(2), 113-132.
Arthur-Kelly, M., Sigafoos, J., Green, V., Mathisen, B., & Arthur-Kelly, R. (2009). Issues in the use
of visual supports to promote communication in individuals with autism spectrum
disorder. Disability and rehabilitation, 31(18), 1474-1486.
Attwood, T. (2000). Strategies for improving the social integration of children with Asperger
syndrome. Autism, 4(1), 85100.
August, D. E., & Shanahan, T. E. (2006). Developing literacy in second-language learners: Report
of the National Literacy Panel on Language-Minority Children and Youth. Lawrence
Erlbaum Associates Publishers.
Baker, S., Lesaux, N., Jayanthi, M., Dimino, J., Proctor, C. P., Morris, J., ... & Newman-Gonchar, R.
(2014). Teaching Academic Content and Literacy to English Learners in Elementary and
Middle School. IES Practice Guide. NCEE 2014-4012. What Works Clearinghouse.
https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED544783.pdf
Banks, J., & McCoy, S. (2011). A Study on the Prevalence of Special Educational Needs.
National Council for Special Education.
Barnes, E. (2017). Dyslexia Assessment and Reading Intervention for Pupils in Irish-Medium
Education: Insights into Current Practice and Considerations for Improvement.
(Unpublished master’s thesis).
https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Trachtas-WEB-VERSION.pdf
Barrett, M. (2016). Doras Feasa Fiafraí: Exploring special educational needs provision and
practices across Gaelscoileanna and Gaeltacht primary schools in the Republic of Ireland
(Unpublished master’s thesis).
http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/doras-feas-fiafrai.pdf
Barrett, M., Kinsella, W. & Prendeville, P. (2019). Special educational needs in bilingual
primary schools in the Republic of Ireland. Irish Educational Studies, 39(3), 273-
295, doi: 10.1080/03323315.2019.1697946
Belfast Education and Library Board [Bord Oideachais agus Leabharlainne Bhéal Feirste]. (2011)
Fónaic na Gaeilge. BELB/An tÁisaonad.
Below, J. L., Skinner, C. H., Fearrington, J. Y., & Sorrell, C. A. (2010). Gender differences in
early literacy: Analysis of kindergarten through fifth-grade dynamic indicators of basic
early literacy skills probes. School Psychology Review, 39(2), 240-257.
Benish, T. M., & Bramlett, R. K. (2011). Using social stories™ to decrease aggression and increase
positive peer interactions in normally developing pre-school children. Educational
Psychology in Practice, 27, 117.
76
Berkowitz, T., Schaeffer, M. W., Maloney, E. A., Peterson, L., Gregor, C., Levine, S. C., & Beilock,
S. L. (2015). Math at home adds up to achievement in school. Science, 350(6257), 196-
198.
Berninger, V. W., Nagy, W., Tanimoto, S., Thompson, R., & Abbott, R. D. (2015). Computer
instruction in handwriting, spelling, and composing for students with specific learning
disabilities in grades 49. Computers & Education, 81, 154168.
Bjekiü, D., Obradoviü, S. &Vuþetiü, M. (2012). Students with Disabilities in e-Environment:
Psychological View, 3rd eLearning Conference, September 27-28, 2012, Belgrade.
Proceedings, (pp. 150-155), Belgrade Metropolitan University.
Bjekiü, D., Obradoviü, S., Vuþetiü, M. &Bojoviü, M. (2014).E-teacher in inclusive e-education for
students with specific learning disabilities, Procedia Social and Behavioral Sciences,
128(2014), 128-133.
Boerma, T., & Blom, E. (2017). Assessment of bilingual children: What if testing both languages
is not possible? Journal of Communication Disorders, 66, 65-76.
Boucenna, S., Narzisi, A., Tilmont, E., Muratori, F., Pioggia, G., Cohen, D., & Chetouani, M.
(2014). Interactive technologies for autistic children: A review. Cognitive
Computation, 6(4), 722-740.
Bournot-Trites, M. (2008). Fostering reading acquisition in French immersion. Encyclopedia of
language and literacy development, 1-8.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in
Psychology, 3(2), 77-101. doi:10.1191/1478088706qp063oa
Brillante, P. and Nemeth, K. N. (2017) "Teaching Emergent Bilingual Learners with Disabilities
and Challenging Behaviors in Preschool," Journal of Multilingual Education Research,
7(5).
Brooks, G. (2016). What works for children and young people with literacy difficulties: The
effectiveness of intervention schemes (5th ed.). The Dyslexia-SpLD Trust.
https://www.helenarkell.org.uk/documents/files/What-works-for-children-and-young-
people-with-literacy-difficulties-5th-edition.pdf
Brownell, M. D. (2002). Musically adapted social stories to modify behaviors in students in
autism: Four case studies. Journal of Music Therapy, 39(2), 117-144.
Bruce, C. Edmundson, A., Coleman, M. (2003). Writing with voice: an investigation of the use of
a voice recognition system as a writing aid for a man with aphasia. International Journal
of Language & Communication Disorders, 38(2), 131-148.
Camilli, G., Vargas, S., & Yurecko, M. (2003). Teaching children to read: The fragile link
between science & federal education policy. Education policy analysis archives, 11, 15.
Carlisle, J. F. (2003). Morphology matters in learning to read: A commentary. Reading
Psychology, 24(3-4), 291-322
Carr, J. M. (2012). Does math achievement h’APP’en when iPads and game-based learning are
incorporated into fifth-grade mathematics instruction? Journal of Information
Technology Education: Research, 11(1), 269-286.
Castro, D., Espinosa, L., & Paéz, M. (2011). Defining and measuring quality in early childhood
practices that promote dual language learners’ development and learning. In M. Zaslow,
l. Martinez-Beck, K. Tout, & T. Halle (Eds.), Quality measurement in early childhood
settings (pp. 257-280). Paul H. Brookes.
Cheatham, G. A., Armstrong, J., & Santos, R. M. (2009). Y’all listenin’? Accessing children’s
dialects in preschool. Young Exceptional Children, 12(4), 2-14.
Chiu, T.L., Liou, H.C., Yeh, Y. (2007). A study of web-based oral activities enhanced by automatic
speech recognition for EFL college learning. Computer Assisted Language Learning,
20(3), 209-233.
77
Clarke, V. and Braun, V. (2013b). Successful qualitative research: A practical guide for beginners.
Sage.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2013). Research methods in education: Routledge.
Comeau, L., CormierE, P., Grandmaison, É., & Lacroix, D. (1999). A longitudinal study of
phonological processing skills in children learning to read in a second language. Journal
of Educational Psychology, 91(1), 29.
Cosgrove, J., McKeown, C., Travers, J., Lysaght, Z., Ní Bhroin, O., & Archer, P. (2014). Educational
experiences and outcomes for children with special educational needs: A secondary
analysis of data from the Growing Up in Ireland Study (NCSE Research Report No. 17).
Trim: National Council for Special Education.
Couse, L. J., & Chen, D. W. (2010). A tablet computer for young children? Exploring its viability
for early childhood education. Journal of research on technology in education, 43(1), 75-
96.
Creswell, J.W. and Plano Clark, V.L. (2011). Designing and Conducting Mixed Methods Research
(2nd ed.). Sage.
Cullen, J., Richards, S. B., & Frank, C. L. (2008). Using software to enhance the writing skills of
students with special needs. Journal of Special Education Technology, 23(2), 33-44.
Dawson, K., Antonenko, P., Lane, H., & Zhu, J. (2018). Assistive Technologies to Support Students
with Dyslexia. TEACHING Exceptional Children, 51 (3), 226 239.
De Courcy, M., & Burston, M. (2000). Learning mathematics through French in Australia.
Language and Education, 14(2), 75-95.
De Lamo White, C., & Jin, L. (2011). Evaluation of speech and language assessment approaches
with bilingual children. International Journal of Language & Communication Disorders,
46(6), 613-627.
de Valenzuela, J. S., Bird, E. K., Parkington, K., Mirenda, P., Cain, K., MacLeod, A. A. N., & Segers,
E. (2016). Access to opportunities for bilingualism for individuals with developmental
disabilities: Key informant interviews. https://doi-
org.dcu.idm.oclc.org/10.1016/j.jcomdis.2016.05.005
Department of Education (DE). (2011). Needs Assessment & Feasibility Study for the
Development of High-Level Diagnostic Tools in Irish for Children with Special Educational
Needs in the Irish Medium Sector. https://dera.ioe.ac.uk//14000/
Dettmer, S., Simpson, R. L., Smith Myles, B. & Ganz, J. (2000). The Use of Visual Supports to
Facilitate Transitions of Students with Autism. Focus on Autism and Other
Developmental Disabilities, (15), 163-169.
Donlan, C. (2009). The role of language in mathematical development: Typical and atypical
pathways. Encyclopedia of language and literacy development (pp. 17). Canadian
Language and Literacy Research Network.
http://literacyencyclopedia.ca/pdfs/topic.php?topId=272
Donlan, C., Cowan, R., Newton, E. J., & Lloyd, D. (2007). The role of language in mathematical
development: Evidence from children with specific language impairments. Cognition,
103, 2333.
Dörfler, T., Golke, S., & Artelt, C. (2009). Dynamic assessment and its potential for the
assessment of reading competence. Studies in Educational Evaluation, 35(2-3), 77-82.
Dowker, A. (2004). What works for children with mathematical difficulties? (Vol. 554).
DfES Publications.
Dowker, A. (2009). Use of derived fact strategies by children with mathematical
difficulties. Cognitive Development, 24(4), 401-410.
Dowker, A. (2017). Interventions for primary school children with difficulties in
mathematics. Advances in child development and behavior, 53, 255-287.
78
Dressler, C., & Kamil, M. L. (Collaborator). (2006). First- and Second-Language Literacy. In D.
August & T. Shanahan (Eds.), Developing literacy in second-language learners: Report of
the National Literacy Panel on Language-Minority Children and Youth (p. 197238).
Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Driver, M. K., & Powell, S. R. (2017). Culturally and linguistically responsive schema intervention:
Improving word problem solving for English language learners with mathematics d#
difficulty. Learning Disability Quarterly, 40(1), 41-53.
Durán, L. K., Hartzheim, D., Lund, E. M., Simonsmeier, V., & Kohlmeier, T. L. (2016). Bilingual and
home language interventions with young dual language learners: A research synthesis.
Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 47(4), 347-371.
Ebert, K. D., & Kohnert, K. (2016). Language learning impairment in sequential bilingual children.
Language Teaching, 49(3), 301.
Ebert, K. D., Kohnert, K., Pham, G., Disher, J. R., & Payesteh, B. (2014). Three treatments for
bilingual children with primary language impairment: examining cross-linguistic and
cross-domain effects. Journal of speech, language, and hearing research : JSLHR, 57(1),
172186. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2013/12-0388).
Educational Research Centre. (2020). Drumcondra Early Numeracy Test.
https://www.erc.ie/erc-paper-tests/early-screening-diagnostic-tests/drumcondra-tests-
of-early-numeracy-dten/
Eivers, E., Gilleece, L., & Delaney, E. (2017). Reading achievement in PIRLS 2016: Initial
report for Ireland. Educational Research Centre.
Endler, M. (2008). Predictors of early reading in a second language: The transfer of phonological
processing skills and the implications for French immersion (Doctoral dissertation,
University of Toronto).
Erdos, C., Genesee, F., Savage, R., & Haigh, C. (2014). Predicting risk for oral and written
language learning difficulties in students educated in a second language. Applied
Psycholinguistics, 35(2), 371.
Erdos, C., Genesee, F., Savage, R., & Haigh, C. A. (2011). Individual differences in second
language reading outcomes. International Journal of Bilingualism, 15(1), 3-25.
Evmenova, A. S., Graff, H. J., Jerome, M. K., & Behrmann, M. M. (2010). Word prediction
programs with phonetic spelling support: Performance comparisons and impact on
journal writing for students with writing difficulties. Learning Disabilities Research &
Practice, 25, 170182. doi:10.1111/j.1540-5826.2010.00315.x
Fani, T., & Rashtchi, M. (2015). Dynamic assessment of reading comprehension ability:
Group or individualized. Education Journal, 4(6), 325-331.
Fazio, B. B. (1994). The counting abilities of children with specific language impairment: A
comparison of oral and gestural tasks. Journal of Speech, Language and Hearing
Research, 37, 358.
Fazio, B. B. (1999). Arithmetic calculation, short-term memory, and language performance in
children with specific language impairment: A 5-year follow-up. Journal of Speech,
Language and Hearing Research, 42, 420431.
Feng, L., & Sass, T. R. (2010). What makes special education teachers special? Teacher training
and achievement of students with disabilities (Working Paper No. 49). Centre for
Analysis of Longitudinal Data in Educational Research, Urban Institute.
Figueredo, L. (2006). Using the known to chart the unknown: A review of first-language
influence on the development of English-as-a-second-language spelling skill. Reading
and writing, 19(8), 873-905.
Flege, J. E. (1995). Second language speech learning: Theory, findings, and problems. Speech
perception and linguistic experience: Issues in cross-language research, 92, 233-277.
79
Foorman, B., Beyler, N., Borradaile, K., Coyne, M., Denton, C. A., Dimino, J., ... & Wissel, S.
(2016). Foundational Skills to Support Reading for Understanding in Kindergarten
through 3rd Grade. Educator's Practice Guide. NCEE 2016-4008. What Works
Clearinghouse.
Galuschka, K., Ise, E., Krick, K., & Schulte-Körne, G. (2014). Effectiveness of treatment
approaches for children and adolescents with reading disabilities: a meta-analysis of
randomized controlled trials. PloS One, 9(2), e89900.
García, O., Makar, C., Starcevic, M., & Terry, A. (2011). The translanguaging of Latino
kindergarteners. In K. Potowski & J. Rothman (Eds.), Bilingual youth: Spanish in English-
speaking societies (pp. 33 56). John Benjamins.
Gardner, T.J. (2008). Speech recognition for students with disabilities in writing. Physical
Disabilities: Education and Related Services, 26(2), 43-53.
Genesee, F. (1978). A longitudinal evaluation of an early immersion school program. Canadian
Journal of Education/Revue canadienne de l’éducation, 31-50.
Genesee, F., Geva, E., Dressler, C., & Kamil, M. L. (2006). Synthesis: Cross-Linguistic
Relationships. In D. August & T. Shanahan (Eds.), Developing literacy in second-language
learners: Report of the National Literacy Panel on Language-Minority Children and Youth
(p. 153174). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Geva, E. (2006). Learning to read in a second language: Research, implications, and
recommendations for services. Encyclopedia on early childhood development, 1-12.
Geva, E., & Clifton, S. (1994). The development of first and second language reading skills in
early French immersion. Canadian modern language review, 50(4), 646-667.
Geva, E., & Genesee, F. (2006). First-Language Oral Proficiency and Second-Language Literacy. In
D. August & T. Shanahan (Eds.), Developing literacy in second-language learners: Report
of the National Literacy Panel on Language-Minority Children and Youth (p. 185195).
Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Geva, E., Wade-Woolley, L., & Shany, M. (1997). Development of reading efficiency in first and
second language. Scientific Studies of Reading, 1(2), 119-144.
Gillberg, C., & Coleman, M. (2000). The biology of autistic syndromes. London: MacKeith Press.
Gilleece, L., Shiel, G., Clerkin, A., & Millar, D. (2012). Measúnachtaí Náisiúnta 2010 ar
léitheoireacht Bhéarla agus ar mhatamaitic i scoileanna a bhíonn ag teagasc trí mheán
na Gaeilge. Príomhthuarascáil. /The 2010 National Assessments of English reading and
mathematics in Irish-medium schools. Main report. An Foras Taighde ar Oideachas.
Goldenberg, C. (2008). Teaching English language learners: What the research does-and does
not-say. American Educator, Summer, 8-44.
Goodwin, A. P., & Ahn, S. (2010). A meta-analysis of morphological interventions: Effects
on literacy achievement of children with literacy difficulties. Annals of dyslexia, 60(2),
183-208
Gray, C. A., & Garand, J. D. (1993). Social stories: Improving responses of students with autism
with accurate social information. Focus on Autistic Behavior, 8(1), 110.
Gray, C. (2022). Carol Gray social stories. https://carolgraysocialstories.com/workshops/
Grimm, A., & Schulz, P. (2014). Specific language impairment and early second language
acquisition: The risk of over- and under- diagnosis. Journal of Child Indicators Research,
7(4), 821-841. https://doi-org.dcu.idm.oclc.org/10.1007/s12187-013-9230-6
Hagiwara, T. & Myles, B. S. (1999). A multimedia social story intervention: Teaching skills to
children with autism. Focus an Autism and Other Developmental Disabilities, 14(2), 82-
95.
Halsall, N. (1998). French immersion: The success story told by research. Alberta School Boards
Association for Bilingual Education.
80
Hammer, C. S., Detwiler, J. S., Detwiler, J., Blood, G. W., & Dean Qualls, C. (2004). Speech
language pathologists’ training and confidence in serving Spanish–English bilingual
children https://doi-org.dcu.idm.oclc.org/10.1016/j.jcomdis.2003.07.002
Harris, J., Forde, P., Archer, P. Nic Fhearaile, S., O Gorman, M. (2006). Irish in Primary Schools:
Long-term national trends in achievement. Department of Education and Science.
Herbert, M. (2010). Finding new solutions for ELL assessments.
http://www.districtadministration.com/article/finding-new-solutions-ellassessments
Hersh, M. A. (2014). Experiencing Mathematics: What do we do, when we do mathematics?
AMS.
Hersh, M. A., & Leporini, B. (2013). An oVerview of accessibility and usability of educational
games. In C. Gonzalez (Ed.), Student usability in educational software and games:
improving experiences (pp. 140). IGI Global.
Higgins, E. L., & Raskind, M. H. (2000). Speaking to read: A comparison of continuous vs. discrete
speech recognition in the remediation of learning disabilities. Journal of Special
Education Technology, 15, 1930.
Higgins, E.L., Raskind, M.H. (2004). Speech recognition-based and automaticity programs to help
students with severe reading and spelling problems. Annals of Dyslexia, 54(2), 365-392.
Holloway, D., Green, L., & Livingstone, S. (2013). Zero to eight: Young children and their internet
use. LSE.
Hromek, R., & Roffey, S. (2009). Promoting Social and Emotional Learning With Games: “It’s Fun
and We Learn Things”. Simulation & gaming, 40(5), 626-644.
Hubber, P. J., Outhwaite, L. A., Chigeda, A., McGrath, S., Hodgen, J., & Pitchford, N. J. (2016).
Should touch screen tablets be used to improve educational outcomes in primary school
children in developing countries? Frontiers in Psychology, 7, 839
Hufferd-Ackles, K., Fuson, K. C., & Sherin, M. G. (2004). Describing levels and components of a
math-talk learning community. Journal for research in mathematics education, 81-116.
Huriyah, S. (2018). Using ICT Programs to Support Students with Dyslexia in Acquiring Literacy.
ETERNAL (English Teaching Journal), 9(2).
Ijalba, E. (2016). Hispanic immigrant mothers of young children with autism spectrum
disorders: How do they understand and cope with autism? American Journal of
Speech-language Pathology, 25(2), 200-213.
Inal, Y., & Cagiltay, K. (2007). Flow experiences of children in an interactive social game
environment. British Journal of Educational Technology, 38(3), 455-464.
Irish Association of Speech and Language Therapists (IASLT). (2016). Guidelines for Speech and
Language Therapists working with Linguistically Diverse Service Users.
www.iaslt.ie
Israelson, M. H. (2015). The app map: A tool for systematic evaluation of apps for early literacy
learning. The Reading Teacher, 69(3), 339-349.
Jared, D., Cormier, P., Levy, B. A., & Wade-Woolley, L. (2011). Early predictors of biliteracy
development in children in French immersion: A 4-year longitudinal study. Journal of
educational psychology, 103(1), 119.
Johnston, R. S., McGeown, S., & Watson, J. E. (2012). Long-term effects of synthetic versus
analytic phonics teaching on the reading and spelling ability of 10 year old boys and girls.
Reading and Writing, 25(6), 1365-1384.
Jordaan, H. (2008). Clinical intervention for bilingual children: An international survey. Folia
Phoniatrica Et Logopaedica, 60(2), 97-105.
Kamil, M. L., Borman, G. D., Dole, J., Kral, C. C., Salinger, T., & Torgesen, J. (2008). Improving
Adolescent Literacy: Effective Classroom and Intervention Practices. IES Practice Guide.
81
NCEE 2008-4027. National Center for Education Evaluation and Regional Assistance.
https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED502398.pdf
Kapantzoglou, M., Restrepo, M. A., & Thompson, M. S. (2012). Dynamic assessment of
word learning skills: Identifying language impairment in bilingual children. Lang Speech
Hear Serv Sch, 43(1)., 81-96. doi: 10.1044/0161-1461(2011/10-0095).
Katz, L., & Frost, R. (1992). The reading process is different for different orthographies: The
orthographic depth hypothesis. In Advances in psychology (Vol. 94, pp. 67-84). North-
Holland.
Keep, L. (1993). French immersion attrition: Implications for model building (Unpublished
doctoral dissertation). University of Alberta, Edmonton, Canada.
Kohnert, K. & Derr, A. (2012). Language intervention with bilingual children. In B. Goldstein, (Ed.)
Bilingual language development and disorders in Spanish-English speakers (2nd ed.; pp.
315-343). Baltimore, MD: Brookes.
Kohnert, K. (2010). Bilingual children with primary language impairment: Issues, evidence and
implications for clinical actions. Journal of communication disorders, 43(6), 456-473.
Kong, J. E., & Swanson, H. L. (2019). The effects of a paraphrasing intervention on word
problem-solving accuracy of English learners at risk of mathematic disabilities. Learning
Disability Quarterly, 42(2), 92-104.
Koorland, M. A., Edwards, B. J., & Doak, P. (1996). Evaluating a Systematic Keyboarding Strategy
with Learning Disabilities. Computers in the Schools, 12(3), 13-20.
Kucirkova, N. (2014). iPads in early education: Separating assumptions and evidence. Frontiers
in Psychology. 5. doi:10.3389/fpsyg.2014.00715.
Kwon, J., & Lee, Y. (2016). Serious games for the job training of persons with developmental
disabilities. Computers & Education, 95, 328339.
Lämsä, J., Hämäläinen, R., Aro, M., Koskimaa, R., & Äyrämö, S.-M. (2018). Games for enhancing
basic reading and maths skills: A systematic review of educational game design in
supporting learning by people with learning disabilities. British Journal of Educational
Technology, 49(4), 596-607. doi:10.1111/bjet.12639
Letts, C., Pert, S., Czaplewska, E., Ashton, E., Benson, K., Preston, E., ... & Jack, C. (2020,
November). Working with bilingual children at risk of developmental language disorder:
adapting assessment and intervention for the nursery-aged bilingual child. In NALDIC 28
Conference 2020: Multilingual Britain: Successes, challenges and future directions.
https://www.research.manchester.ac.uk/portal/files/182684499/NALDIC_2020_V3_4.p
df
Li, Q., & Ma, X. (2010). A meta-analysis of the effects of computer technology on school
students’ mathematics learning. Educational Psychology Review, 22(3), 215-243.
Lindahl, M. G., & Folkesson, A. M. (2012). ICT in preschool: friend or foe? The significance of
norms in a changing practice. International Journal of Early Years Education, 20(4), 422-
436.
Lindsay, G., Dockrell, J., Law, J., & Roulstone, S. (2012). Better communication research
programme: Improving provision for children and young people with speech, language
and communication needs. London: DfE.
Lonigan, C. J., & Shanahan, T. (2010). Developing early literacy skills: Things we know we know
and things we know we don’t know. Educational Researcher, 39(4), 340-346.
Lorimer, P. A., Simpson, R. L., Myles, B. S., & Ganz, J. B. (2002). The use of social stories as a
preventative behavioral intervention in a home setting with a child with autism. Journal
of Positive Behavior Interventions, 4, 5360.
82
Mac Donnacha, S., Ní Chualáin, F., Ní Shéaghdha, A. & Ní Mhainín, T. (2005). Staid Reatha na
Scoileanna Gaeltachta. An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus
Gaelscolaíochta (COGG)
MacArthur, C.A. (2009). Reflections on research on writing and technology for struggling
writers. Learning Disabilities Research & Practice, 24(2), 93-103.
McArthur, G., Sheehan, Y., Badcock, N. A., Francis, D. A., Wang, H. C., Kohnen, S., ... & Castles, A.
(2018). Phonics training for English‐speaking poor readers. Cochrane Database of
Systematic Reviews, (11).
MacCoubrey, S. J., Wade-Woolley, L., & Kirby, J. R. (2003). A phonemic awareness intervention f
for at-risk second language readers in French immersion. Unpublished master’s thesis.
Queen’s University, Ontario, Canada.
MacCoubrey, S., Wade-Woolley, L., Klinger, D., & Kirby, J. (2004). Early identification of at-risk L2
readers. Canadian Modern Language Review, 61(1), 11-29.
Magliaro, S. G., Lockee, B. B., & Burton, J. K. (2005). Direct instruction revisited: A key model for
instructional technology. Educational technology research and development, 53(4), 41-
55.
May, S. (Ed.). (2013). The multilingual turn: Implications for SLA, TESOL, and bilingual education.
Routledge.
May, S., Hill, R., & Tiakiwai, S. (2009). Bilingual Education in Aotearoa/New Zealand Key findings
from Bilingual/Immersion Education: Indicators of Good Practice. New Zealand: Ministry
of Education. https://thehub.sia.govt.nz/assets/documents/41343_Bilingual_0.pdf
Mayer, R. E. (2005). Introduction to Multimedia Learning. In R. E. Mayer (ed.), The Cambridge
Handbook of Multimedia Learning (pp. 116). Cambridge University Press.
Mazzocco, M. (2009). Cognitive processes underlying numeracy. Encyclopedia of Language and
Literacy Development (pp. 111). London, ON: Canadian Language and Literacy Research
Network. http://www.literacyencyclopedia.ca/pdfs/topic.php?topId=285
McGill, R. J., Baker, D., & Busse, R. T. (2015). Social Story™ interventions for decreasing
challenging behaviours: a single-case meta-analysis 19952012. Educational Psychology
in Practice, 31(1), 21-42.
McGill, Ryan & Kami, Diana & Busse, R.. (2015). Social Story™ Interventions for Decreasing
Challenging Behaviours: A Single-Case Meta-Analysis 19952012. Educational
Psychology in Practice. 31. 10.1080/02667363.2014.975785.
McIntosh, K., Reinke, W. M., Kelm, J. L., & Sadler, C. A. (2013). Gender differences in
reading skill and problem behavior in elementary school. Journal of Positive Behavior
Interventions, 15(1), 51-60.
McLeod, S., & Verdon, S. (2014). A review of 30 speech assessments in 19 languages other than
English. American Journal of Speech-Language Pathology, 23(4), 708-723.
McMahon, D. (2020). Maths Apps Middle & Senior Classes - iCurriculum Integrating
Technology & Curriculum. PDST.
https://www.pdst.ie/sites/default/files/Maths%20Apps%20iCurriculum.pdf
McWilliam, R. A. (2010). Routines based early intervention: Supporting young children with
special needs and their families. Brookes.
Melby-Lervåg, M., & Lervåg, A. (2012). Oral language skills moderate non-word repetition skills
in children with dyslexia: A meta-analysis of the role of non-word repetition skills in
dyslexia. Scientific Studies of Reading, 16(1), 1-34.
Mitchell, P., Parsons, S., & Leonard, A. (2007). Using virtual environments for teaching social
understanding to 6 adolescents with autistic spectrum disorders. Journal of autism and
developmental disorders, 37(3), 589-600.
83
Moschkovich, J. (1999). Supporting the participation of English language learners in
mathematical discussions. For the learning of mathematics, 19(1), 11-19.
Murphy, D., & Travers, J. (2012). Including young bilingual learners in the assessment process: A
study of appropriate early literacy assessment utilising both languages of children in a
Gaelscoil. Special and inclusive education: A research perspective, 167-184.
Mutki, N. A. & Hwa, S. P. (2004). Malaysian Perspective: Designing interactive multimedia
learning environment for moral values education. Educational Technology & Society,
7(4), 143-152.
National Behavioural Support Service (NBSS). (2013). Social and Emotional Literacy Programmes
and Resources Information.
https://www.nbss.ie/sites/default/files/publications/emotional_lit_resources_proofed_
cu.pdf
National Behavioural Support Service (NBSS). (2014). The Vocabulary Enrichment Programme:
An Intervention to Improve Vocabulary Skills with First Year Students.
https://www.nbss.ie/sites/default/files/publications/vocabulary_enrichment_programm
e_research_report.pdf
National Behavioural Support Service (NBSS). (n.d.). Learning Environment Checklist.
https://www.nbss.ie/sites/default/files/publications/nbss_learning_behaviour_checklist
_lec.pdf
National Council for Curriculum and Assessment (NCCA). (2019). Language Curriculum.
https://www.curriculumonline.ie/Primary/Curriculum-Areas/Primary-Language/
National Council for Curriculum and Assessment (NCCA). (2014a). Research Report 17:
Mathematics in Early Childhood and Primary Education (38 years) Definitions, Theories,
Development and Progression.
https://ncca.ie/en/resources/ncca_research_report_17
National Council for Curriculum and Assessment (NCCA). (2014b). Research Report 18:
Mathematics in Early Childhood and Primary Education (3-8 years) Teaching and
Learning. https://ncca.ie/en/resources/ncca_research_report_18
National Council for Curriculum and Assessment. (2007). Language and Literacy in Irish-Medium
Primary Schools: supporting school policy and practice.
www.ncca.ie/uploadedfiles/publications/LL_Supporting_school_policy.pdf
National Council for Special Education (NCSE). (n.d.) The Friends Programme.
https://assets.gov.ie/41216/fc1f9f7ae6df4749924eea240b9f3b98.pdf
National Council for Special Education (NCSE). (2021). Speech Language and Communication.
https://www.nbss.ie/interventions-and-projects/behaviour-for-learning/speech-
language-and-communication
National Council for Special Education (NCSE). (2022). For Teachers. https://ncse.ie/for-teachers
National Educational Psychological Service. (2007). Special Educational Needs. A Continuum of
Support: A Resource Pack for Teachers.
https://assets.gov.ie/40645/20f442fa414940f894506ed717d7f635.pdf
National Educational Psychological Service. (2015a). Children with Language Difficulties in
Primary SchoolTeacher Guidelines & Strategies for In-Class Support.
https://assets.gov.ie/41296/283e60e2a902464bb684e8faaa007267.pdf
National Educational Psychological Service. (2015b). Classroom Support for Students with
Language Difficulties (Post-Primary) Tips for Teachers.
https://assets.gov.ie/41292/a390ed6c8dc04e8a9e3ed0e830c1f663.pdf
National Educational Psychological Service. (2019). Effective Interventions for Struggling
Readers. https://www.education.ie/en/Publications/Education-Reports/Effective-
Interventions-for-Struggling-Readers-A-Good-Practice-Guide-for-Teachers.pdf
84
National Educational Psychological Service (NEPS). (2020). A good practice guide for teachers.
https://www.gov.ie/en/publication/430cc-maths-support-2020/
National Reading Panel (US), National Institute of Child Health, & Human Development (US).
(2000). Teaching children to read: An evidence-based assessment of the scientific
research literature on reading and its implications for reading instruction: Reports of the
subgroups. National Institute of Child Health and Human Development, National
Institutes of Health.
Ní Bhaoill, M., & Duibhir, Ó. P. (2004). Tús na léitheoireachta i scoileanna Gaeltachta agus lán-
Ghaeilge’. COGG.
Ní Chiaruáin, M. (2009). An Examination of How Children with Dyslexia Experience Reading in
Two Languages in a Gaelscoil. Unpublished thesis, St. Patrick’s College, Dublin City
University. https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/mairead-ni-chiaruain-1.pdf
Ní Chinnéide, D. (2009). The Special Educational Needs of Bilingual (Irish-English) Children, 52.
POBAL, Education and Training.
https://dera.ioe.ac.uk/11010/7/de1_09_83755__special_needs_of_bilingual_children_r
esearch_report_final_version_Redacted.pdf
Nic Aindriú, S., Ó Duibhir, P., & Travers, J. (2020). The prevalence and types of special
educational needs in Irish immersion primary schools in the Republic of Ireland,
European Journal of Special Needs Education.
https://doi.org/10.1080/08856257.2020.1732109
Nic Aindriú, S., & Duibhir, P., & Travers, J. (2021). A Survey of Assessment and Additional
Teaching Support in Irish Immersion Education. Languages, 6(62).
https://doi.org/10.3390/languages6020062.
Nic Gabhann, D. (2008). Survey of Special Education Needs in Gaelscoileanna, 2006-2007
Unpublished Masters’ thesis.
Ó Duibhir, P., NigUidhir, G., Ó Cathalláin, S., Ní Thuairisg, L. & Cosgrove, J. (2015). Anailís ar
mhúnlaí soláthair Gaelscolaíochta (Tuairisc Taighde). An Coiste Seasta Thuaidh Theas ar
Ghaeloideachas.
O’Halloran, K.L. (2005). Mathematical discourse: Language, symbolism, and visual images.
Continuum.
O’Toole, C., & Hickey, T. M. (2013). Diagnosing language impairment in bilinguals: Professional
experience and perception. Child Language Teaching and Therapy, 29(1), 91-109.
O’Toole, Ciara, and Tina M. Hickey. (2017) Bilingual language acquisition in a minority context:
using the IrishEnglish Communicative Development Inventory to track acquisition of an
endangered language. International Journal of Bilingual Education and
Bilingualism 20(2), 146-162.
Orosco, M. J. (2013). The Development of a Math Strategy in Spanish for Latino English
Language Learners at Risk for Math Disabilities. International Journal for Research in
Learning Disabilities, 1(2), 86-109.
Orosco, M. J. (2014a). Word problem strategy for Latino English language learners at risk for
math disabilities. Learning Disability Quarterly, 37(1), 45-53.
Orosco, M. J. (2014b). A math intervention for third grade Latino English language learners at
risk for math disabilities. Exceptionality, 22(4), 205-225.
Outhwaite, L. A., Faulder, M., Gulliford, A., & Pitchford, N. J. (2019). Raising early achievement in
math with interactive apps: A randomized control trial. Journal of Educational
Psychology, 111(2), 284.
Outhwaite, L. A., Gulliford, A., & Pitchford, N. J. (2017). Closing the gap: efficacy of a tablet
intervention to support the development of early mathematical skills in UK primary
school children. Computers & Education, 108, 43-58.
85
Outhwaite, L. A., Gulliford, A., & Pitchford, N. J. (2020). Language counts when learning
mathematics with interactive apps. British Journal of Educational Technology.
https://bera-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/bjet.12912
Paradis, J. (2010).M The interface between bilingual development and specific language
impairment. Applied Psycholinguistics, 31(2), 227-252.
Paradis, J. (2011). Individual differences in child English second language acquisition: Comparing
child-internal and child external factors. Linguistic Approaches to Bilingualism, 1, 213
237.
Paradis, J., Emmerzael, K., & Duncan, T. S. (2010). Assessment of English language learners:
Using parent report on first language development, 43(6), 474497.
Paradis, J., Schneider, P., & Duncan, T. S. (2013). Discriminating children with language
impairment among English-language learners from diverse first-language backgrounds.
Journal of Speech, Language, and Hearing Research (Online), 56(3), 971-981.
Parr, M. (2013). Text-to-speech technology as inclusive reading practice: Changing perspectives,
overcoming barriers. Learning Landscapes, 6, 303322.
Parsons, C. E., & Lyddy, F. (2009). Early reading strategies in Irish and English: Evidence from
error types. Reading in a Foreign Language, 21(1), 22.
Parsons, C. E., & Lyddy, F. (2016). A longitudinal study of early reading development in two
languages: comparing literacy outcomes in Irish immersion, English medium and
Gaeltacht schools. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 19(5),
511-529.
Patterson, J. L., Rodríguez, B. L., & Dale, P. S. (2020). Dynamic Assessment Language Tasks
and the Prediction of Performance on Year-End Language Skills in Preschool Dual
Language Learners. American Journal of Speech-Language Pathology, 29(3), 1226-1240.
Place, S., & Hoff, E. (2011). Properties of dual language exposure that influence 2‐year‐olds’
bilingual proficiency. Child development, 82(6), 1834-1849.
Peña, E., & Iglesias, A. (1992). The application of dynamic methods to language assessment: A
nonbiased procedure. The Journal of Special Education, 26(3), 269-280.
Pert, S., & Letts, C. (2001). Developing an expressive language assessment for children in
Rochdale with a Pakistani heritage background. Child Language Teaching and Therapy,
19, 268-289.
Pert, S., & Letts, C. (2006). Codeswitching in Mirpuri speaking Pakistani heritage preschool
children: Bilingual language acquisition. International Journal of Bilingualism, 10(3), 349-
374.
Petersen, D. B., Allen, M. M., & Spencer, T. D. (2016). Predicting reading difficulty in first
grade using dynamic assessment of decoding in early kindergarten: A large-scale
longitudinal study. Journal of Learning Disabilities, 49(2), 200-215.
Pitchford, N. J. (2015). Development of early mathematical skills with a tablet intervention: a
randomized control trial in Malawi. Frontiers in psychology, 6, 485.
Pitchford, N. J., Chigeda, A., & Hubber, P. J. (2019). Interactive apps prevent gender
discrepancies in early‐grade mathematics in a low‐income country in sub‐Sahara Africa.
Developmental Science, 22(5), e12864.
Pitchford, N. J., Kamchedzera, E., Hubber, P. J., & Chigeda, A. L. (2018). Interactive apps promote
learning of basic mathematics in children with special educational needs and
disabilities. Frontiers in Psychology, 9. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00262
Politi-Georgousi, S., & Drigas, A. (2020). Mobile Applications, An Emerging Powerful Tool for
Dyslexia Screening and Intervention: A Systematic Literature Review.
86
Professional Development Support Service (PDST). (n.d). Five Components of Effective Oral
Language Instruction.
https://pdst.ie/sites/default/files/Oral%20Language%20Booklet%20PDF.pdf
Puig, V. (2010). Are early intervention services replacing home languages and cultures “at risk”?
Early Childhood Research and Practice, 12(1), 1-19.
Rao, S. M. & Gagie, B. (2006). Learning through seeing and doing: Visual supports for children
with autism. Teaching Exceptional Children, 38(6), 26-33.
Rasanen, P., Salminen, J., Wilson, A. J., Aunio, P., & Dehaene, S. (2009). Computer-assisted
interventions for children with low numeracy skills. Cognitive Development, 24, 450
472.
Rello, L., Saggion, H., & Baeza-Yates, R. (2014). Keyword highlighting improves comprehension
for people with dyslexia. In Proceedings of the 3rd Workshop on Predicting and
Improving Text Readability for Target Reader Populations (PITR) (pp. 30-37).
Restrepo, M. A. (1998). Identifiers of predominantly Spanish-speaking children with language
impairment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 41(6), 1398-411.
Rhodes, C. (2014). Do social stories help to decrease disruptive behavior in children with autism
spectrum disorders? A review of published literature. Journal of Intellectual Disabilities,
18, 3550.
Ríordáin, M. N., & O’Donoghue, J. (2009). The relationship between performance on
mathematical word problems and language proficiency for students learning through
the medium of Irish. Educational Studies in Mathematics, 71(1), 43-64.
Roberts, M.Y., & Kaiser, A. P. (2011). The effectiveness of parent-implemented language
interventions: A meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 20,
18099.
Roberts, T. A. (2008). Home storybook reading in primary or second language with preschool
children: Evidence of equal effectiveness for second-language vocabulary acquisition.
Reading Research Quarterly, 43, 103130. https:10.1598/rrq.43.2.1
Robson, C. & McCartan, K. (2016). Real World Research: A resource for users of social
research in applied settings. Wiley.
Roinn Oideachais agus Eolaíochta. (2011). Litearthacht agus uimhearthacht don fhoghlaim agus
don saol. https://assets.gov.ie/24521/851bd6974acd49749ede08f65fab96d0.pdf
Royal College of Speech and Language Therapists. (2006). Communicating Quality Three.
www.rcslt.org
Rutherford, M., Lahood-Kullberg, B., Baxter, J., Johnston, L., & Cebula, K. (2020). Pupils' views on
visual timetables and labels in mainstream primary classrooms. Good Autism Practice
(GAP), 21(2), 11-22.
Sani-Bozkurt, S., Vuran, S., & Akbulut, Y. (2017). Design and Use of Interactive Social Stories for
Children with Autism Spectrum Disorder (ASD). Contemporary Educational Technology,
8, 1-25.
Sansosti, F. J., & Powell-Smith, K. A. (2008). Using computer-presented social stories and video
models to increase the social communication skills of children with high-functioning
autism spectrum disorders. Journal of Positive Behavior Interventions, 10(3), 162-178.
Schacter, J., & Jo, B. (2016). Improving low-income pre-schoolers maths achievement with
Maths Shelf, a preschool tablet computer curriculum. Computers in Human Behavior, 55,
223229.
Schacter, J., & Jo, B. (2017). Improving preschoolers’ mathematics achievement with tablets: a
randomized controlled trial. Mathematics Education Research Journal, 29(3).
87
Schneider, W., Roth, E., & Ennemoser, M. (2000). Training phonological skills and letter
knowledge in children at risk for dyslexia: A comparison of three kindergarten
intervention programs. Journal of Educational Psychology, 92(2), 284.
Schneps, M. H., Chen, C., Pomplun, M., Wang, J., Crosby, A., & Kent, K. (2016). Re-inventing
reading: Rapid multi-channel processing of language accelerates reading. Journal of
Vision, 16, 462. doi:10.1167/16.12.462
Schneps, M. H., Thomson, J. M., Chen, C., Sonnert, G., & Pomplun, M. (2013). E-readers are
more effective than paper for some with dyslexia. PloS One, 8(9), e75634.
Sénéchal, M. & Young, L. (2008). The effect of family literacy interventions on children’s
acquisition of reading from kindergarten to grade 3: A meta-analytic review. Review of
Educational Research, 78, 880907.
Seymour, P. H., Aro, M., Erskine, J. M., & Cost, A. (2003). Foundation literacy acquisition in
European orthographies. British Journal of Psychology, 94, 143-174.
Sfard, A. (2007). When the rules of discourse change, but nobody tells you: Making sense of
mathematics learning from a communitive standpoint. The journal of the learning
sciences, 16(4), 565-613.
Sharp, E., & Shih Dennis, M. (2017). Model drawing strategy for fraction word problem solving of
fourth-grade students with learning disabilities. Remedial and Special Education, 38(3),
181-192.
Shukla-Mehta, S., Miller, T., & Callahan, K. J. (2010). Evaluating the effectiveness of video
instruction on social and communication skills training for children with autism spectrum
disorders: A review of the literature. Focus on Autism and Other Developmental
Disabilities, 25(1), 23-36.
Simmons, D. C., Coyne, M. D., Kwok, O. M., McDonagh, S., Harn, B. A., & Kame'enui, E. J. (2008).
Indexing response to intervention: A longitudinal study of reading risk from kindergarten
through third grade. Journal of Learning Disabilities, 41(2), 158-173.
Singleton, C. (2009). Intervention for dyslexia. A review of published evidence on the impact of
specialist dyslexia teaching.
https://www.4d.org.nz/school/dyslexia_intervention_research.pdf
Slavin, R. E., & Lake, C. (2008). Effective programs in elementary mathematics: A best-evidence
synthesis. Review of educational research, 78(3), 427-515.
Snowling, M. J., & Hulme, C. (2011). Evidence-based interventions for reading and language
difficulties: creating a virtuous circle. The British journal of educational psychology, 81(Pt
1), 123. https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.2010.02014.x
Spriggs, A. D., Mims, P. J., van Dijk, W., & Knight, V. F. (2017). Examination of the evidence base
for using visual activity schedules with students with intellectual disability. The Journal of
Special Education, 51(1), 14-26.
Stenson, N. and Hickey, T. M. (2014) In defense of decoding. Journal of Celtic Language
Learning, 18, 11-4.
Swanson, H. L., Kong, J. E., & Petcu, S. D. (2019). Individual differences in math problem solving
and executive processing among emerging bilingual children. Journal of experimental
child psychology, 187, 104653.
Tabors, P. (2008). One child, two languages (2nd ed.). Brookes.
Tedick, D. & Cammarata, L. (2012). Content and Language Integration in K-12 Contexts: Student
Outcomes, Teacher Practices, and Stakeholder Perspectives. Foreign Language Annals.
45. S28-S53.
http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1944. 10.1111/j.1944-9720.2012.01178.x.
88