PreprintPDF Available
Preprints and early-stage research may not have been peer reviewed yet.

Abstract

Społeczną percepcję wpływu pandemii na polską gospodarkę możemy podzielić na dwie odrębne kategorie ze względu na rodzaj zbiorowości, która dokonywała oceny. Pierwszą grupą są przedsiębiorcy oraz menadżerowie, którzy zetknęli się bezpośrednio z gospodarczymi skutkami COVID-19. Drugim wymiarem społecznej percepcji wpływu pandemii na gospodarkę jest ocena tego zjawiska dokonana przez ogół obywateli. W artykule autor odnosi się do tych dwóch wymiarów w kontekście badań opinii publicznej przeprowadzonych przez CBOS, IQS, PWC, SpotData oraz własnych zrealizowanych w ramach projektu Społeczna percepcja zjawisk i procesów w okresie transformacji systemowej w Polsce. Dodatkowym elementem jest analiza wskaźnika Purchasing Managers Index (PMI).
1
Robert Staniszewski
1
SPOŁECZNA PERCEPCJA WPŁYWU PANDEMII COVID-19 NA
POLSKĄ GOSPODARKĘ ORAZ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ RZĄD
MATEUSZA MORAWIECKIEGO
Społeczna percepcja wpływu pandemii COVID-19 na polską gospodarkę oraz działań
podejmowanych przez rząd w początkowym okresie jej trwania (marzec-maj 2020)
Społeczną percepcję wpływu pandemii na polską gospodarkę możemy podzielić na
dwie odrębne kategorie ze względu na rodzaj zbiorowości, która dokonywała oceny.
Pierwszą grupą są przedsiębiorcy oraz menadżerowie, którzy zetknęli się bezpośrednio
z gospodarczymi skutkami COVID-19 szczególnie w początkowym okresie obecności
koronawirusa SARS-CoV-2 na terytorium Polski.
Podstawowym wskaźnikiem identyfikującym ich postawę jest Purchasing Managers
Index (PMI). PMI pozwala zweryfikować stan gospodarki, jak również perspektywy jej
dalszego rozwoju. Wartość tego wskaźnika pozwala prognozować także dynamikę zmian, które
zachodzą w gospodarce. PMI dla sektora przemysłowego w Polsce w okresie przed pandemią
wynosił 48,2 pkt. (luty 2020 roku) (https://tradingeconomics.com/poland/manufacturing-pmi,
30.06.2020). Należy jednak zaznaczyć, że od 2018 roku z niewielkimi korektami tendencja dla
tego wskaźnika była malejąca. W pierwszym miesiącu pandemii w Polsce PMI spadł do
poziomu 42,4 pkt. (https://tradingeconomics.com …). W kwietniu kolejnym miesiącu
pandemii wskaźnik spadł jeszcze niżej odnotowując wartość 34,6 pkt.
(https://tradingeconomics.com …). Odczyt ten był najniższy w historii badania, które zostało
zainicjowane w Polsce w czerwcu 1998 roku. Nawet w czasach tzw. kryzysu finansowego - w
grudniu 2008 roku - wskaźnik ten był wyższy i wynosił 38,3 pkt.
(https://tradingeconomics.com). W maju 2020 roku odnotowano poprawę nastrojów w
przemyśle, a wskaźnik PMI zwiększył swoją wartości do poziomu 40,6 pkt.
(https://tradingeconomics.com …). Należy jednak zaznaczyć, że każda wartość wskaźnika
1
Katedra Socjologii Polityki i Marketingu Politycznego, Wydział Nauk Politycznych i Studiów
Międzynarodowych, Uniwersytet Warszawski, Gmach Audytoryjny ul. Krakowskie Przedmieście
26/28, 00-927 Warszawa, e-mail: robert.staniszewski@uw.edu.pl, https://orcid.org/0000-0001-8458-
4290
2
poniżej 50 pkt. oznacza, że ocena branży oraz jej kondycji jest postrzegana w kategoriach
negatywnych.
Wydaje się, że korzystna kierunkowo zmiana PMI po trzech miesiącach trwania
pandemii była efektem konsekwentnie realizowanego przez rząd Mateusza Morawieckiego
planu stopniowego znoszenia kolejnych obostrzeń związanych z lockdownem, stopniowego
otwierania gospodarki oraz wdrożonych programów i rozwiązań osłonowych w ramach tarcz
antykryzysowych. Nie bez znaczenia pozostaje również aspekt psychologiczny tzw.
„aklimatyzacja pandemiczna”, tj. akceptacja nowych warunków prowadzenia działalności
gospodarczej w świecie, w którym koronawirus jest jednym z kluczowych czynników
wpływających na gospodarkę i prowadzenie działalności gospodarczej.
Negatywna ocena sytuacji gospodarczej w pierwszych miesiącach pandemii została
również potwierdzona w badaniu przeprowadzonym na zlecenie PWC oraz SpotData przez
CBM Indicator „Polski mikro, mały i średni biznes w obliczu pandemii COVID-19”. Blisko
90% firm w Polsce odczuło w marcu 2020 roku niekorzystny wpływ pandemii na prowadzoną
działalność gospodarczą, w tym przeszło 1/3 odnotowała spadek przychodów w stosunku do
analogicznego okresu roku ubiegłego przekraczający 50%. Największe straty odczuły
mikrofirmy zatrudniających od 2 do 9 pracowników. Spadek przychodów nie był jedynym
wyzwaniem czasu pandemii. Ponad 50% badanych firm wskazywało na problemy z płynnością.
Warto zaznaczyć, że w sektorze przedsiębiorstw przemysłowych problemy z opóźnieniem
płatności ma aż 70% podmiotów. Konsekwencją COVID-19 zdaniem przedsiębiorców miała
być m.in. redukcja zatrudnienia, szczególnie w sektorze małych firma. Przeszło dwie piąte z
nich (42,5%) deklarowało w marcu 2020 roku, że zamierza dokonać tego typu cięć (PWC,
Polski mikro, mały i średni biznes w obliczu pandemii COVID-19. Przychody, płynność i
reakcja na wstrząs, kwiecień 2020, s. 3-4).
Drugim wymiarem społecznej percepcji wpływu pandemii na gospodarkę jest ocena
tego zjawiska dokonana przez ogół obywateli. W okresie od 23 do 27 kwietnia 2020 roku CBOS
oraz IQS zrealizowały badanie metodą CAWI na 1000 osobowej próbie ogólnopolskiej. Z
opublikowanego raportu wynika, że we wstępnej fazie rozprzestrzeniania się COVID-19 utrata
możliwości zarobkowania dotknęła jedną czwartą badanych rodzin (25%) (Centrum Badania
Opinii Społecznej, Skutki epidemii koronawirusa w życiu zawodowym i budżetach domowych,
Komunikat z badań nr 56/2020, maj 2020, s. 1.). Oznacza to, że albo sam respondent został
zwolniony lub musiał zamknąć działalność gospodarczą bądź (dużo częściej) pracę stracił ktoś
z jego rodziny. Najbardziej negatywne skutki pandemii dotknęły 2% Polaków (Centrum
Badania Opinii Społecznej, Skutki epidemii …, s. 2). Pozostała część społeczeństwa nie straciła
3
możliwości zarobkowania. Wraz z koronawirusem rozprzestrzeniła się również na dużo
większą skalę tzw. praca zdalna, która stała się udziałem ponad jednej piątej badanych.
Istotnym elementem społecznej percepcji wzywań czasu pandemii jest ocena działań
rządu. Pod koniec kwietnia 2020 roku opinie dotyczące tej kwestii podzieliły się niemal po
równo 44% badanych oceniła dobrze działania rządu mające na celu walkę z epidemią
koronawirusa w Polsce. Odmiennego zdania było 46% respondentów. Co dziesiąty Polak nie
zadeklarował jednoznacznego stanowiska w tej kwestii (Centrum Badania Opinii Społecznej,
Ocena działań rządu w okresie pandemii, Komunikat z badań nr 55/2020, maj 2020, s. 2).
Analizując powyższe wyniki wydaje się, że postawy te uwarunkowane są bardziej
preferencjami politycznymi, nie zaś realną oceną sytuacji oraz wdrażanych rozwiązań.
Inaczej przedstawia się sytuacja dotycząca oceny wprowadzonych przez rząd
ograniczeń oraz zakazów w tym lockdownu. Blisko połowa Polaków (48%) deklarowała, że
ograniczenia były odpowiednie do sytuacji, jedna czwarta (23%) że zbyt duże, a 16% badanych
uważało, że zbyt małe (Centrum Badania Opinii Społecznej, Ocena działań rządu …, s. 3).
Polacy w większości byli jednomyślni w początkowym okresie pandemii w kwestii
zakresu działań, które powinien podjąć rząd w celu pomocy polskim firmom i ich
pracownikom. Dwie trzecie badanych uważało, że one niewystarczające (65%), a
odmiennego zdania był co piąty (21%) (Centrum Badania Opinii Społecznej, Ocena działań
rządu …, s. 4). Tym samym Polacy opowiadali się za silnym interwencjonizmem państwowym,
deklarując jednocześnie, że realizowana pod koniec kwietnia 2020 roku polityka rządu nie
stwarza szansy na poprawę sytuacji gospodarczej (64%) (Centrum Badania Opinii Społecznej,
Ocena działań rządu …, s. 5).
Reasumując. W pierwszych miesiącach pandemii Polacy chcieli silnego rządu, który
zrealizuje działania o szerokiej skali mające na celu przede wszystkim ochronę miejsc pracy.
Wydaje się, że byli również w stanie zaakceptować liczne ograniczenia, ale pod warunkiem
spełniania powyższych postulatów. Realnym wskaźnikiem akceptacji działań rządu i miarą
jego skuteczności jest skala bezrobocia. Wraz z jego wzrostem będzie rósł poziom
niezadowolenia społecznego, który może w skrajnie niekorzystanych warunkach doprowadzić
do delegitymizacji władzy. Tym samym w wymiarze gospodarczym walka z pandemią to
przede wszystkim walka z bezrobociem.
4
Społeczna percepcja wpływu pandemii COVID-19 na polską gospodarkę oraz działań
podejmowanych przez rząd w drugim roku jej trwania (maj 2021)
Jak wynika z raportu opracowanego przez Centrum Badania Opinii Społecznej
pandemia COVID-19 była najważniejszym w 2020 roku wydarzeniem dla Polski oraz świata
2
.
W drugim roku jej trwania (w maju 2021 roku) zostało przeprowadzone badanie opinii
publicznej Opinia Polaków na temat działań rządu Mateusza Morawieckiego w trakcie
pandemii koronawirusa
3
, które zostało zrealizowane pod kierunkiem autora artykułu w ramach
projektu Społeczna percepcja zjawisk i procesów w okresie transformacji systemowej w Polsce.
Zdecydowana większość Polaków (74,1%) po przeszło roku trwania pandemii uważa,
że rząd Zjednoczonej Prawicy nie radzi sobie ze skutkami pandemii, a tym samym oceniany
jest zdecydowanie gorzej, niż rządy poprzednich ekip. Odmiennego zdania była jedna czwarta
respondentów (25,9%).
Blisko trzy piąte badanych (57,0%) deklaruje, że pandemia koronawirusa nie
pogorszyła stanu ich życia. Negatywny wpływ pandemii dostrzega dwie piąte respondentów
(43,0%).
Z pomocy finansowej oferowanej przez rząd Mateusza Morawieckiego skorzystał co
piąty Polak (19,7%). Najczęściej były to instrumenty dostępne w ramach tzw. tarcz
antykryzysowych (68,8%)
4
. Z innych form pomocy skorzystało ok 15,8% badanych.
W kwestii wsparcia przedsiębiorców przez rząd osoby objęte badaniem uważają, że
zostali oni w obliczu pandemii pozostawieni sami sobie. Jednocześnie władza nie zrobiła
wszystkiego, co w jego mocy, aby walczyć z pandemią. Tym samym pozostałe kraje Unii
Europejskiej nie powinny wzorować się na polskich rozwiązaniach (restrykcjach) związanych
z pandemią COVID-19. Szczegółowe dane prezentuje tabela 1.
2
Centrum Badania Opinii Publicznej, Komunikat z badań: Rok 2020 pod znakiem pandemii, Warszawa luty 2021,
s. 2-4.
3
Badanie opinii publicznej Opinia Polaków na temat działań rządu Mateusza Morawieckiego w trakcie pandemii
koronawirusa zostało zrealizowane na ogólnopolskie próbie udziałowej (kwotowe) liczącej 228 respondentów w
wieku od 18 roku życia. Badanie przeprowadzono w okresie od 2 do 23 maja 2021 roku. Metoda badawcza:
Computer Assisted Web Interview (CAWI). Badanie zostało przeprowadzone w ramach projektu Społeczna
percepcja zjawisk i procesów w okresie transformacji systemowej w Polsce realizowanego przez Katedrę
Socjologii Polityki i Marketingu Politycznego, Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych,
Uniwersytetu Warszawskiego.
4
Pytanie zadano tym respondentom, którzy odpowiedzieli Tak na pytanie „Czy korzystał Pan(i) z pomocy
finansowej oferowanej przez władze?”. N=48.
5
Tabela 1. Ocena działań rządu M. Morawieckiego w trakcie pandemii COVID-19 na skali od 0
do 10. Stan na maj 2021 roku. Porządkowanie wg średnich.
Wymiar podlegający ocenie
Średnia
ocen
1. Przedsiębiorcy w obliczu pandemii zostali pozostawieni sami sobie.
(0-zdecydowanie się nie zgadzam, 10 zdecydowanie się zgadzam)
6,78
2. Rząd zrobił wszystko, co w jego mocy, aby walczyć z pandemią COVID-
19.
(0-zdecydowanie się nie zgadzam, 10 zdecydowanie się zgadzam)
3,56
3. Pozostałe kraje Unii Europejskiej powinny się wzorować na naszych
rozwiązaniach (np. restrykcjach) związanych z pandemią COVID-19.
(0-zdecydowanie się nie zgadzam, 10 zdecydowanie się zgadzam)
3,15
Źródło: opracowanie własne
Analizując szczegółowe rozwiązania dotyczące przeciwdziałania pandemii COVID-19
Polacy opowiadają się za regionalizacją obostrzeń tj. za wprowadzaniem restrykcji tylko na
określonych obszarach Polski. Jednocześnie uważają, że zamknięcie siłowni, zakładów
fryzjerskich i kosmetycznych było niezasadne.
Rząd Mateusza Morawieckiego po roku trwania pandemii COVID-19 tj. w maju 2021
roku na skali od 1 (wzbudza poczucie niebezpieczeństwa) do 5 (wzbudza poczucie
bezpieczeństwa) została przez Polaków oceniony na poziomie 2,08. Tym samym działania
podejmowane przez władzę wykonawczą zostały zaklasyfikowane do wymiaru negatywnego.
Pełne dane prezentuje tabela 2.
Tabela 2. Ocena poszczególnych rozwiązań dotyczących walki z pandemią COVID-19
wdrażanych przez rząd Mateusza Morawieckiego na skali od 1 do 5. Stan na maj 2021 roku.
Porządkowanie wg średnich.
Wymiar podlegający ocenie
Średnia
ocen
1. Regionalizacja obostrzeń (wprowadzanie restrykcji tylko na określonych
terenach Polski) jest:
(1-niepotrzebna, 5-potrzebna)
3,36
2. Zamknięcie siłowni jest:
(1-niezasadne, 5-zasadne)
2,62
3. Zamknięcie zakładów fryzjerskich i kosmetycznych jest:
(1-niezasadne, 5-zasadne)
2,45
Źródło: opracowanie własne
6
Analizując społeczną percepcję wpływu pandemii na polską gospodarkę po przeszło
roku jej trwania należy spojrzeć na ten proces również z perspektywy przedsiębiorców. W maju
2021 roku wskaźnik Purchasing Managers Index (PMI) dla polskiego przemysłu osiągnął
najwyższą wartość 57,2 punktów (https://tradingeconomics.com/poland/manufacturing-pmi,
30.05.2021) w przeszło 20-letniej historii badania, przebijając nawet dotychczasowy rekord z
kwietnia 2004 roku (56,8 pkt.). Szczegółowe dane prezentuje wykres 1.
Wykres 1. Purchasing Managers Index (PMI) dla polskiego przemysłu.
Źródło: https://tradingeconomics.com/poland/manufacturing-pmi
Reasumując można stwierdzić, że pomimo bardzo szerokiego zakresu restrykcji
wprowadzanych przez rząd Mateusza Morawieckiego szczególnie w pierwszym roku trwania
pandemii COVID-19 przedsiębiorcy działający w Polsce potrafili po raz kolejny w okresie
transformacji systemowej po 1989 roku dostosować się do wymagających warunków i spojrzeć
optymistycznie w przyszłość.
Preprint
Full-text available
Abstract: the article conducts a multidimensional diagnosis of the state of the Polish economy after two years of the COVID-19 pandemic. The author assessed the impact of the pandemic on the situation of enterprises and Polish households. The reference to the analysis are above mentioned such variables as: gross domestic product (GDP), CPI/HICP inflation, domestic demand, retail sales of goods, registered unemployment rate, consumer situation (BWUK, WWUK), economic situation, bankruptcy proceedings, restructuring proceedings, etc. The issues raised in the article have been grouped into four thematic blocks, i.e.: 1) the restrictiveness of the policy of the government of Mateusz Morawiecki at individual stages (waves) of the pandemic, 2) the impact of the COVID-19 pandemic on key economic indicators, 3) the impact of the pandemic on indicators regarding the perception of the economic and consumer situation, 4) the social perception of the impact of the pandemic on the standard of living of Poles, the perception of the government of Mateusz Morawiecki and the actions taken by it concerning economic restrictions. This part is based on the results of the public opinion poll Opinion of Poles on the activities of the government of Mateusz Morawiecki during the coronavirus pandemic, which was carried out under the direction of the author in May 2021. For the purposes of the article, the author formulated a research thesis, i.e. the COVID-19 pandemic affected the state of the Polish economy, slowed it down, but did not lead to a collapse such as regression.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.