ArticlePDF Available

Wybrane instrumenty wsparcia mieszkaniowego w Republice Czeskiej. Studium przypadku Brna i Ostrawy

Authors:

Abstract and Figures

Artykuł dotyczy implementacji koncepcji mieszkalnictwa społecznego w Republice Czeskiej (uwarunkowania powstania koncepcji i jej rozwoju, przyjęte zasady oraz skutki wdrożenia w życie). Koncepcja mieszkalnictwa społecznego Republiki Czeskiej na lata 2015-2025 jest dokumentem ramowym określającym kierunek tworzenia systemu mieszkalnictwa społecznego dla osób potrzebujących mieszkań w Republice Czeskiej. Celem koncepcji mieszkalnictwa społecznego w Republice Czeskiej jest stworzenie nowego systemu, który powinien opierać się na obecnym systemie interwencji państwa, regionów i gmin w zakresie mieszkalnictwa, usług społecznych oraz świadczeń socjalnych. Wsparcie w zakresie mieszkalnictwa występu-je nie tylko w formie materialnego dostarczania zasobu mieszkaniowego, lecz również w formie zasiłków wypłacanych przez Urząd Pracy Republiki Czeskiej. Państwo czeskie wspiera grupy społeczne o niskich dochodach w pokrywaniu ich kosztów mieszkaniowych. Do podstawowych subsydiów mieszkaniowych w Re-publice Czeskiej należą zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz doda-tek mieszkaniowy (doplatek na bydleni). Celem opracowania jest ocena skuteczności wybranych programów wsparcia mieszkalnictwa w miastach Brnie oraz Ostrawie. W artykule pojęcie "skuteczność" dotyczy realizowanych lokalnych polityk mieszkaniowych badanych miast, natomiast pojęcie „efektywność” odnosi się do instrumentów wsparcia mieszkaniowego Brna i Ostrawy. Lokalne programy pomocy mieszkaniowej oraz subsydiów mieszkaniowych badanych miast są często określane w sposób bardzo ogólny, co w połączeniu z brakiem danych statystycznych o wysokości tych świadczeń i ich liczbie utrudnia przeprowadzenie skutecznej analizy porównawczej. Z tego powodu wybór programów poddanych empirycznej i ilościowej porównawczej analizie efektywności został ograniczony do następujących subsydiów: zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszkaniowy (doplatek na bydleni). Problem badawczy sformułowano następująco: czy analizowane subsydia mieszkaniowe – zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszkaniowy (doplatek na bydleni) – zmniejszają obciążenie finansowe kosztami mieszkaniowymi osób, których dochody nie wystarczają na pokrycie tych kosztów? Badane miasta poddano porównawczej analizie ze względu na różne instrumenty wsparcia mieszkaniowego. W pracy empirycznej oraz ilościowej ocenie skuteczności zostały poddane wybrane instrumenty polityki mieszkaniowej, które zostały oparte na liczbie i wysokości wypłat poszczególnych analizowanych subsydiów mieszkaniowych. Zastosowaną metodą badawczą jest krytyczna analiza danych literaturowych, a także wyników porównawczych analiz ilościowych i analiz komparatywnych. Dokonana ocena skuteczności wybranych programów wsparcia mieszkalnictwa w miastach Brno i Ostrawa wykazała następujące zależności: w przeciwieństwie do innych ocenianych instrumentów pomocy mieszkaniowej zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszkaniowy (doplatek na bydleni) są świadczeniami uzależnionymi od dochodów, a odsetek gospodarstw domowych uprawnionych do tych świadczeń jest wyraźnie najwyższy wśród gospodarstw domowych o najniższych dochodach. Przeprowadzona analiza porównawcza wykazała, że oba subsydia mieszkaniowe, tj. zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszkaniowy (doplatek na bydleni), przyczyniają się do zmniejszenia poziomu nierówności dochodowych w czeskim społeczeństwie.
Content may be subject to copyright.
65
Ekonomia Międzynarodowa 33 (2021) https://doi.org/10.18778/2082-4440.33.03
Wybrane instrumenty wsparcia mieszkaniowego
w Republice Czeskiej. Studium przypadku
Brna i Ostrawy
Artur Włodzimierz Parys*1
Streszczenie
Artykuł dotyczy implementacji koncepcji mieszkalnictwa społecznego w Repu-
blice Czeskiej (uwarunkowania powstania koncepcji i jej rozwoju, przyjęte zasa-
dy oraz skutki wdrożenia w życie).
Koncepcja mieszkalnictwa społecznego Republiki Czeskiej na lata 2015–
2025 jest dokumentem ramowym określającym kierunek tworzenia systemu
mieszkalnictwa społecznego dla osób potrzebujących mieszkań w Republice Cze-
skiej. Celem koncepcji mieszkalnictwa społecznego w Republice Czeskiej jest
stworzenie nowego systemu, który powinien opierać się na obecnym systemie
interwencji państwa, regionów i gmin w zakresie mieszkalnictwa, usług społecz-
nych oraz świadczeń socjalnych. Wsparcie w zakresie mieszkalnictwa występu-
je nie tylko w formie materialnego dostarczania zasobu mieszkaniowego, lecz
również w formie zasiłków wypłacanych przez Urząd Pracy Republiki Czeskiej.
Państwo czeskie wspiera grupy społeczne o niskich dochodach w pokrywaniu ich
kosztów mieszkaniowych. Do podstawowych subsydiów mieszkaniowych w Re-
publice Czeskiej należą zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz doda-
tek mieszkaniowy (doplatek na bydleni).
Celem opracowania jest ocena skuteczności wybranych programów wsparcia
mieszkalnictwa w miastach Brnie oraz Ostrawie. W artykule pojęcie „skuteczność”
*Artur Włodzimierz Parys, magister, Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny,
artur.parys@edu.uni.lodz.pl.
© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an
open access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution
license CC BY-NC-ND 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
66
dotyczy realizowanych lokalnych polityk mieszkaniowych badanych miast, nato-
miast pojęcie „efektywność” odnosi się do instrumentów wsparcia mieszkanio-
wego Brna i Ostrawy. Lokalne programy pomocy mieszkaniowej oraz subsydiów
mieszkaniowych badanych miast są często określane w sposób bardzo ogólny,
co w połączeniu z brakiem danych statystycznych o wysokości tych świadczeń
i ich liczbie utrudnia przeprowadzenie skutecznej analizy porównawczej. Z tego
powodu wybór programów poddanych empirycznej i ilościowej porównawczej
analizie efektywności został ograniczony do następujących subsydiów: zasiłek
mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszkaniowy (doplatek na
bydleni). Problem badawczy sformułowano następująco: czy analizowane sub-
sydia mieszkaniowe – zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek
mieszkaniowy (doplatek na bydleni) zmniejszają obciążenie finansowe kosz-
tami mieszkaniowymi osób, których dochody nie wystarczają na pokrycie tych
kosztów?
Badane miasta poddano porównawczej analizie ze względu na różne instru-
menty wsparcia mieszkaniowego. W pracy empirycznej oraz ilościowej ocenie
skuteczności zostały poddane wybrane instrumenty polityki mieszkaniowej, któ-
re zostały oparte na liczbie i wysokości wypłat poszczególnych analizowanych
subsydiów mieszkaniowych. Zastosowaną metodą badawczą jest krytyczna ana-
liza danych literaturowych, a także wyników porównawczych analiz ilościowych
i analiz komparatywnych.
Dokonana ocena skuteczności wybranych programów wsparcia mieszkal-
nictwa w miastach Brno i Ostrawa wykazała następujące zależności: w przeci-
wieństwie do innych ocenianych instrumentów pomocy mieszkaniowej zasiłek
mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszkaniowy (doplatek na
bydleni) świadczeniami uzależnionymi od dochodów, a odsetek gospodarstw
domowych uprawnionych do tych świadczeń jest wyraźnie najwyższy wśród
gospodarstw domowych o najniższych dochodach. Przeprowadzona analiza po-
równawcza wykazała, że oba subsydia mieszkaniowe, tj. zasiłek mieszkaniowy
(příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszkaniowy (doplatek na bydleni), przy-
czyniają się do zmniejszenia poziomu nierówności dochodowych w czeskim spo-
łeczeństwie.
Słowa kluczowe: potrzeby mieszkaniowe, lokalne programy mieszkaniowe, sub-
sydia mieszkaniowe
JEL: R21, R28
67
Wstęp
Interwencje regulacyjne państwa w sektorze mieszkaniowym mają w Republice
Czeskiej stosunkowo długą tradycję. Już po I wojnie światowej, w okresie pierw-
szej republiki (1918–1939), polityka mieszkaniowa oprócz wspierania budowy
nowych kwater obejmowała działania na rzecz ochrony lokatorów i regulacji
czynszów ze względu na powojenny niedobór mieszkań i gwałtowne zwiększenie
się kosztów budowy. Wspierano również budowę małych mieszkań dla słabszych
ekonomicznie grup ludności. W bezpośrednim okresie powojennym regulacja
czynszów dotyczyła praktycznie wszystkich mieszkań czynszowych (nájemní
byty). W związku z ich ciągłą budową niektóre rodzaje mieszkań oraz silniejsze
dochodowo grupy najemców zostały wyłączone z reglamentacji. Czynsze zmniej-
szały się stopniowo, ogłaszając maksymalne procentowe stawki zwiększenia się
czynszów w stosunku do przedwojennego poziomu bazowego. Celem tych dzia-
łań było, podobnie jak w innych krajach europejskich, całkowite zniesienie regu-
lacji czynszów (Sunega 2005, s. 271–272).
Polityka mieszkaniowa państwa czeskiego po 1948 r. opierała się na zasa-
dzie, że mieszkanie jest tak ważnym dobrem w życiu człowieka, że zwiększające
się koszty jego budowy, utrzymania oraz zarządzania nie powinny być przekła-
dane wyłącznie na wydatki gospodarstw domowych. W krajach bloku komuni-
stycznego polityka mieszkaniowa związana była z nacjonalizacją własności pry-
watnej i ideologicznym podejściem do kwestii egalitaryzmu. Jej negatywnymi
konsekwencjami były stale zwiększające się kwoty dotacji państwowych na fi-
nansowanie zarówno budowy mieszkań, jak również ich eksploatacji, zarządzania
i utrzymania, a także niewystarczające inwestycje w istniejące zasoby mieszka-
niowe oraz nierówny dostęp do mieszkań. Finansowanie mieszkalnictwa odbywa-
ło się w formie dotacji celowych państwa na inwestycje mieszkaniowe, wkładów
państwowych na spółdzielcze mieszkalnictwo oraz wkładów państwowych na
indywidualne mieszkalnictwo (Lérová 1983). Komunalne mieszkalnictwo obej-
mowało wyłącznie budowę budynków mieszkalnych z mieszkaniami czynszowy-
mi, które pozostawały w administracji komitetów narodowych (lub zarządzanych
i finansowanych przez nie przedsiębiorstw mieszkaniowych) i były w całości fi-
nansowane z dotacji państwowych. W przypadku mieszkań gminnych komu-
nalnych (komunalnych bytu) czynsze zostały zamrożone ustawowo na poziomie
z 1964 r. do 1991 r. Stosowano administracyjną reglamentację mieszkań, lecz
mimo oficjalnie głoszonej tezy o odpowiedzialności społeczeństwa za zapewnie-
nie mieszkania każdemu obywatelowi prowadziło to do niesprawiedliwości, prze-
kupstwa i faworyzowania (Sunega 2005, s. 271–272).
Podobnie jak w innych dziedzinach gospodarki również w sektorze mieszka-
niowym po 1989 r. rozpoczęto transformację od reglamentacyjnego systemu go-
spodarki mieszkaniowej do systemu opartego na respektowaniu zasad rynkowych.
68
Rola państwa, zgodnie z pierwszymi koncepcjami polityki mieszkaniowej oparty-
mi na zasadach neoliberalnych, miała być ograniczona do stworzenia warunków
dla powstania rynku mieszkaniowego.
W ramach decentralizacji władzy państwowej i przywrócenia samorządno-
ści lokalnej nastąpiło nieodpłatne przekazanie zasobów mieszkaniowych z wła-
sności państwowej na własność komunalną. Transfer rozpoczął się w 1991 r.
i według niektórych źródeł (Sýkora 2003) dotyczył 877 tys. mieszkań (23,5%
zasobów mieszkaniowych), a według innych (Slavata 2000, s. 8–9) 1,44 mln
mieszkań (około 39% zasobów mieszkaniowych w Republice Czeskiej). Autor
Sýkora (Sýkora 2003) podaje, że własnością państwa pozostawały tylko te do-
my, w których ponad jedna trzecia powierzchni użytkowej była wykorzystywana
do celów niemieszkalnych (Slavata 2000, s. 8–9). Ponieważ gminy zostały po-
stawione w roli administratorów zasobów mieszkaniowych, przeniesiono na nie
odpowiedzialność za kształtowanie lokalnej polityki mieszkaniowej i zmuszono
do ponoszenia kosztów eksploatacji, zarządzania i utrzymania nowo nabytych
nieruchomości. Przekazaniu zasobów mieszkaniowych nie towarzyszyło jednak
wzmocnienie budżetów gmin o dodatkowe środki finansowe; gminy nie były
przygotowane do nowej roli pod względem metodologicznym, nie opracowano
zasad ani zaleceń dotyczących zarządzania zasobami mieszkaniowymi. Na po-
czątku lat 90. w większości gmin środki zebrane z tytułu czynszu nie wystarczały
na pokrycie kosztów związanych z bieżącą eksploatacją i utrzymaniem zasobów
mieszkaniowych, co stanowiło dodatkowe obciążenie dla budżetów gmin. Kon-
sekwencją tego był utrzymujący się stan długotrwałego niedoinwestowania zaso-
bów mieszkaniowych oraz wynikająca z niego próba prywatyzacji przez gminy
przynajmniej części zasobów mieszkaniowych i odciążenia własnych budżetów.
W związku z przekazaniem dużej części państwowych zasobów mieszkanio-
wych na własność gminy zakładano, że gminy w pewnej mierze je sprywatyzują.
Nie sformułowano jednak ważnych w skali kraju zaleceń co do tego, jaka część
zasobów mieszkaniowych powinna zostać sprywatyzowana przez gminy, a ja-
ka powinna pozostać w ich posiadaniu. Nie sformułowano także zaleceń co do
cen, w jakich powinny być sprzedawane komunalne zasoby mieszkaniowe, nie
określono zasad wyboru domów/mieszkań do prywatyzacji, nie sformułowano
zaleceń co do warunków płatności, rozliczeń z nowymi właścicielami ani dyspo-
nowania środkami uzyskanymi ze sprzedaży części zasobów mieszkaniowych.
Wszystkie te kwestie pozostawiono w gestii gmin, co z konieczności doprowa-
dziło do dużego zróżnicowania warunków, w jakich odbywała się prywatyza-
cja. Początek procesu prywatyzacji można datować już na 1991 r. Mimo braku
dokładnych danych statystycznych na temat jego przebiegu można stwierdzić
(zwłaszcza na podstawie danych z badania Instytutu Rozwoju Terytorialnego
w Brnie), że jego największy rozmach przypadł na drugą połowę lat 90. (Sunega
2005, s. 271–272).
69
W przeciwieństwie do innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej, na-
jemcy w Republice Czeskiej (jak również w Polsce) nie uzyskali „prawa do za-
kupu” (right to buy), które pozwoliłoby im wystąpić o przejęcie mieszkania na
własność, tak aby gmina musiała spełnić ten wniosek. W rezultacie sektor komu-
nalnych mieszkań czynszowych w Republice Czeskiej (podobnie jak w Polsce)
jest nadal stosunkowo dobrze reprezentowany w porównaniu z innymi krajami
Europy Środkowo-Wschodniej (Sunega 2005, s. 271–272).
Ocena efektywności różnych instrumentów wsparcia
mieszkaniowego w Republice Czeskiej na przykładzie
miast Brna i Ostrawy
Brno
Brno jest drugim co do wielkości miastem w Republice Czeskiej pod względem
liczby mieszkańców i powierzchni. W Brnie i jego najbliższej okolicy koncen-
trują się średnie i większe przedsiębiorstwa oraz rozwijają się usługi edukacji
i kształcenia na wszystkich poziomach (szkolnictwo podstawowe, średnie i wyż-
sze). Obecna powierzchnia miasta wynosi 230,2 km2 (Tematický akční plan pro
oblast sociálního bydlení ve městě Brně 2019–2022, s. 4). Statutowe miasto
Brno jest podzielone na 29 dzielnic miejskich. Pod koniec 2018 r. Brno liczyło
380 681 mieszkańców, z czego 196 633 stanowiły kobiety. Liczba przebywają-
cych w mieście zwiększa się codziennie o 100–160 tys. osób, które przyjeżdżają
do Brna w celach zarobkowych lub edukacyjnych. Obszar metropolitalny Brna
zamieszkuje około 600 tys. mieszkańców. Następuje proces urban sprawlzmia-
na miejsca zamieszkania osób w wieku produkcyjnym, które przenoszą się na
podmiejskie tereny, co zmniejsza liczbę osób mieszkających w mieście i zwięk-
sza ich średni wiek (Tematický akční plan pro oblast sociálního bydlení ve městě
Brně 2019–2022, s.4).
Zaangażowanie w tworzenie Koncepcji Mieszkalnictwa Społecznego
w Brnie sięga 2016 r., kiedy to Statutowe Miasto Brno zostało wybrane jako jedno
z szesnastu miast i gmin do testowania Koncepcji Mieszkalnictwa Społecznego
Republiki Czeskiej 2015–2025 (zatwierdzonej przez czeski rząd 12 październi-
ka 2015 r.). Na podstawie umowy o współpracy pomiędzy Statutowym Miastem
Brno a Ministerstwem Pracy i Spraw Społecznych Republiki Czeskiej (zwanym
dalej Ministerstwem Pracy i Spraw Społecznych) w kwietniu 2017 r. rozpoczę-
to realizację trzyletniego projektu pilotażowego testowania koncepcji mieszkal-
nictwa społecznego w Brnie (Koncepce sociálního bydlení v Brně Analytická
a návrhová část 2020–2030, s. 8).
70
Celem mieszkalnictwa społe cznego jest zaspokojenie potrzeb mieszkanio-
wych osób, które z powodu niekorzystnej sytuacji finansowej nie w stanie
znaleźć mieszkania na warunkach rynkowych1. Potrzeby mieszkaniowe są jednak
znacznie szerszym pojęciem i mają wpływ na ogólną jakość życia. Osoby o nie-
zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych narażone na większe ryzyko dla
zdrowia. Ubóstwo mieszkaniowe odbija się na psychice, finansach, zatrudnieniu,
nie zapewnia wystarczającego spokoju i przestrzeni do nauki etc., a więc nara-
ża ludzi na ciągły kryzys egzystencjalny, który uniemożliwia realizację innych
aspektów życia.
W związku z tym konkretyzacja głównych celów polityki mieszkaniowej po-
winna nawiązywać do potrzeb mieszkaniowych obywateli i popytu mieszkaniowego
zgłaszanego w danym czasie i miejscu. Ponieważ sposób realizacji „prawa do (za)
mieszkania” będzie miał wpływ na model społeczny funkcjonujący w danym kraju
(Lis 2005), wobec tego (…) kształt potrzeb mieszkaniowych i ich zmiana w czasie
będzie decydującym determinantem wyznaczania celów głównych polityki miesz-
kaniowej (Lis 2017, s. 114). Dlatego też przewidywanie zmian w sferze potrzeb
mieszkaniowych nie tylko będzie decydować o skuteczności prowadzonej polityki
mieszkaniowej (widzianej jako wiązka instrumentów), lecz również może wpływać
na efektywność poszczególnych instrumentów tejże polityki (Lis 2017, s. 114).
Ponieważ ustawa o mieszkalnictwie społecznym nie została jeszcze przyjęta
w Czechach, obecnie to gminy są głównie odpowiedzialne za ten obszar. W dłuż-
szej perspektywie korzystne społecznie jest kompleksowe i odpowiedzialne roz-
wiązywanie problemu mieszkaniowego, zgodnie z zaleceniami MPSV (Minister-
stwo Pracy i Spraw Socjalnych Republiki Czeskiej): „Zapewnienie mieszkań na
jasno określonych warunkach jest jednym z podstawowych narzędzi rozwiązy-
wania problemów społecznych i gospodarczych na poziomie lokalnym i regio-
nalnym. Jeśli gmina ma do dyspozycji to narzędzie, może skutecznie chronić się
przed ubóstwem i powstawaniem miejscowości wykluczonych społecznie oraz
rozwiązywać poważne sytuacje kryzysowe swoich mieszkańców” (Sociální by-
dlení metodická a informační podpora v oblasti sociálních agend). Konieczne
jest ustalenie standardów i kryteriów dla mieszkalnictwa społecznego w taki spo-
sób, aby sprzyjało ono również integracji społecznej.
Na podstawie potrzeby rozwoju mieszkalnictwa społecznego i zgodnie z kon-
cepcją rządową powstaje koncepcja mieszkalnictwa społecznego na poziomie lo-
kalnym, która opiera się na doświadczeniach Rady Miasta Brna wynikających
1 W swojej koncepcji mieszkalnictwa socjalnego Komisja Europejska (2020/C 429/13), działając
jako europejski organ ochrony konkurencji, jest bardzo restrykcyjna: stwierdza, że mieszkalnic-
two socjalne powinno być zarezerwowane wyłącznie dla „osób znajdujących się w niekorzystnej
sytuacji lub mniej uprzywilejowanych grup społecznych, które ze względu na wypłacalność nie są
w stanie zna leźć mieszkania na warunkach rynkowych”, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/
TXT/PDF/?uri=CELEX:52020IE1076&from=EN.
71
z pilotażowego projektu Rapid Re-Housing. Projekt ten był skierowany do rodzin
z dziećmi i dzięki decyzji Rady Miasta Brna po raz pierwszy w Czechach zosta-
ła przeniesiona oraz wdrożona innowacyjna metoda społeczna Housing First.
Podejście to opiera się na prostym założeniu, że potrzeby mieszkaniowe powin-
ny być rozwiązywane przede wszystkim poprzez to, czego ludziom najbardziej
brakuje, czyli mieszkania. Oznacza to, że potrzeby mieszkaniowej nie można za-
stąpić żadną usługą zakwaterowania w ramach usług społecznych lub pobytem
w komercyjnym schronisku. Dopiero po ustabilizowaniu sytuacji mieszkaniowej
można skutecznie rozwiązać inne problemy społeczne lub zdrowotne, z którymi
boryka się gospodarstwo domowe.
Grupę docelową mieszkalnictwa społecznego stanowią osoby potrzebujące
mieszkań, które mają również niskie dochody. Kategoria mieszkań społecznych
nie obejmuje zatem mieszkań chronionych lub mieszkań specjalnego przezna-
czenia, jak również innych kategorii mieszkań komunalnych, które są oddzielnie
zdefiniowane w regulaminie wynajmu mieszkań w lokalach należących do Statu-
towego Miasta Brna (Koncepce sociálního bydlení v Brně Analytická a návrhová
část 2020–2030, s. 8).
Rozmieszczenie terytorialne mieszkań społecznych i ich udział
w dzielnicach miejskich
W 2020 r. mieszkania społeczne prowadzone przez miasto znajdowały się tylko
w ośmiu dzielnicach, ponadto w trzech przypadkach były to mieszkania w nie-
powierzonych budynkach mieszkalnych. Tak zwane mieszkania niepowierzone
(tzn. mieszkania w domach, które nie zostały powierzone w zarząd danego ob-
wodu miejskiego i zarządzane bezpośrednio przez miasto) oraz tak zwane
mieszkania powierzone, które są w tym celu zapewniane przez obwód miejski,
przydzielane jako mieszkania społeczne (z kompleksowym wsparciem lub bez).
Liczba mieszkań niepowierzonych jest niewielka (597 mieszkań w 64 budynkach
mieszkalnych), zaś w zakresie mieszkań powierzonych miasto boryka się z fak-
tem, że większość dzielnic, którym powierzono środki na zarządzanie mieszka-
niami, nie przekazuje ich na cele mieszkalnictwa społecznego.
Spośród 23 obwodów miejskich, które zarządzają mieszkaniami komu-
nalnymi, tylko pięć udostępniło co najmniej jedno mieszkanie na cele spo-
łeczne. Trzy obwody miejskie (Líšeň, Vinohrady, Židenice) zapewniły od 1 do
3 mieszkań, dwa obwody miejskie (Brno-střed i Brnosever) zapewniły więcej niż
10 mieszkań. Mieszkań społecznych nie zapewnia (lub praktycznie nie zapewnia)
13 obwodów miejskich, w których znajduje się stosunkowo duża liczba mieszkań
komunalnych.
Z analizy przedstawionych powyżej danych liczbowych wynika, że cze-
skie obwody miejskie w większości niechętnie angażują się w mieszkalnictwo
72
społeczne w swoich zasobach mieszkaniowych. Wśród najczęściej wymienianych
powodów jest obawa przed stratami finansowymi spowodowanymi obniżeniem
czynszu w mieszkaniach społecznych. Kolejną obawą jest możliwość powsta-
nia długów czynszowych czy dodatkowych kosztów związanych z koniecznymi
remontami. W celu poprawy sytuacji związanej z mieszkalnictwem społecznym
w Brnie program prac Urzędu Miasta Brno został również rozszerzony o prze-
prowadzanie, dokumentowanie oraz weryfikację dochodów (dwa razy w roku),
odnawianie umów najmu (raz w roku oraz w indywidualnych przypadkach) i roz-
patrywanie skarg.
Z ogólnej liczby 227 mieszkań społecznych w 2019 r. gminy przekazały
133 mieszkania z zasobu mieszkaniowego, który został im powierzony. Jest to
niespełna 60% mieszkań społecznych w mieście, natomiast pozostałe 94 miesz-
kania społeczne (40%) miasto zapewniło z mieszkań niepowierzonych dzielni-
com miasta (Koncepce sociálního bydlení v Brně Analytická a návrhová část
2020–2030, s. 8).
Analiza ilościowa – spis gospodarstw domowych potrzebujących mieszkań
w mieście Brno
Gospodarstwa domowe, które nie mają wystarczających dochodów na utrzymanie
lub odpowiednie mieszkanie bądź są obciążone wypadkami losowymi, kwalifiku-
ją się do otrzymania zasiłku z tytułu trudnej sytuacji materialnej (dávky pomoci
v hmotné nouzi). Z dostępnych danych Urzędu Pracy Republiki Czeskiej (Úřadu
práce ČR) wynika, że liczba wypłaconych świadczeń z tytułu pomocy w trudnej
sytuacji materialnej w 2017 r. na terenie gminy Brno wyniosła łącznie 91 375,
opiewając na kwotę 366 975 000 CZK (Tematický akční plan pro oblast sociál-
ního bydlení ve městě Brně 2019–2022 s. 9–10.).
Analiza danych przedstawionych na wykresie 1 i 2 wskazuje na zmniejsze-
nie się liczby wypłaconych świadczeń społecznych z 70 336 w 2014 r. do 55 285
w 2017 r. Zmniejszenie się liczby świadczeń wypłaconych oraz wydatków na
świadczenia nastąpiło po 2015 r. i trend ten utrzymywał się do 2017 r. Kwota płat-
ności z tytułu dodatków mieszkaniowych nie uległa jednak znacznym zmianom
w latach objętych przeglądem.
73
Wykres 1. Liczba świadczeń wypłaconych w sytuacji poważnego zagrożenia wykluczeniem miesz-
kaniowym wypłaconych przez gminę Brno w latach 2014–2017
0
20 000
40 000
60 000
80 000
Gmina Brno 2014 Gmina Brno 2015 Gmina Brno 2016 Gmina Brno 2017
Zasiłek na utrzymanie
(Příspěvek na živoby)
Dodatek mieszkaniowy
(Doplatek na Bydleni)
Inne formy pomocy (Mimoř. ok. Pomoc)
Źródło: opracowanie własne na podstawie Úřadu práce ČR.
Wykres 2. Wydatki na świadczenia dotyczące istotnych potrzeb (w tysiącach CZK; z wyłączeniem
skutków dodatkowych płatności, nadpłat i zwrotów) w latach 2014–2017
0
50 000
100 000
150 000
200 000
250 000
300 000
350 000
Gmina Brno 2014 Gmina Brno 2015 Gmina Brno 2016 Gmina Brno 2017
Zasiłek na utrzymanie
(Příspěvek na živoby)
Dodatek mieszkaniowy
(Doplatek na Bydleni)
Inne formy pomocy (Mimoř. ok. Pomoc)
Źródło: opracowanie własne na podstawie Úřadu práce ČR.
Wyobrażenie o liczbie gospodarstw domowych otrzymujących zasiłek na
utrzymanie można również uzyskać na podstawie analizy liczby zasiłków wy-
płaconych w danym miesiącu. Wynika to z faktu, ż e określone gospodarstwa do-
mowe są liczone więcej niż jeden raz w ogólnej liczbie świadczeń wypłacanych
w ciągu roku (w zależności od tego, przez ile miesięcy otrzymują świadczenie).
W czerwcu 2018 r. było to 2 352 gospodarstw domowych, w których mieszkało
łącznie 5 312 osób. W ogólnej liczbie gospodarstw domowych otrzymujących
świadczenie było 1 020 gospodarstw z co najmniej jednym dzieckiem. W gospo-
darstwach tych mieszkało łącznie 2013 dzieci.
74
Przytoczony powyżej Raport Wykluczenia Mieszkaniowego z 2018 r. wy-
kazał, że znaczna liczba gospodarstw domowych znajdujących się w potrzebie
mieszkaniowej z różnych powodów nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego
(doplatek na bydleni). Średnio tylko 60% bezdzietnych gospodarstw domowych
w ośrodkach pomocy mieszkaniowej, 60% gospodarstw domowych z dziećmi
w schroniskach i 40% bezdzietnych gospodarstw domowych przebywających
przez dłuższy czas w schroniskach otrzymuje dodatek mieszkaniowy, nie licząc
pracowników (Tematický akční plan pro oblast sociálního bydlení ve městě Brně
2019–2022, s. 9–10).
Mieszkalnictwo społeczne w Brnie na tle innych miast
Podsumowując, mieszkania społeczne prowadzone przez miasto i te prowadzo-
ne przez organizacje non-profit, to w sumie 306 mieszkań społecznych różne-
go typu w Brnie. Interesujące byłoby porównanie wielkości zasobów mieszkań
społecznych w Brnie z innymi miastami Czech i Moraw. Niestety, dla większo-
ści miast niezbędne dane nie są publicznie dostępne. Jednym z niewielu miast,
o których możemy dowiedzieć się czegoś więcej, jest miasto statutowe Ostrawa2
(290 000 mieszkańców). Na koniec 2018 r. w Ostrawie znajdowało się łącznie
726 mieszkań społecznych (tj. dwukrotnie więcej niż liczba mieszkań społecz-
nych w Brnie), a przydział kolejnych 100 mieszkań społecznych planowany
był na lata 2020–2021. Podczas gdy w Brnie na 1000 mieszkańców przypada
0,93 mieszkania społecznego, w Ostrawie jest to 2,52 mieszkania społeczne-
go; z czego 102 z tych mieszkań są zarządzane przez Statutowe Miasto Ostra-
wa, 137 przez prywatnego właściciela, a pozostałe mieszkania społeczne (487)
są zarządzane przez 13 organizacji non-profit (Statutární město Ostrava 2019,
Akční plán koncepce sociálního bydlení statutárního města Ostravy). W kolej-
nym projekcie dotyczącym mieszkań społecznych Ostrawa przewiduje również
współpracę z prywatnym właściciele m, który udostępni 10 lokali na cele miesz-
kań społecznych. Jest to ten sam prywatny właściciel, który już wynajmuje
mieszkania na cele społeczne i który posiada ponad 40 tys. mieszkań w regionie
morawsko-śląskim (Koncepce sociálního bydlení v Brně Analyti cká a návrhová
část 2020–2030, s. 20).
2 Spośród nich 221 mieszkań zostało oddanych do użytku przez 6 ostrawskich dzielnic, 3 przez
miasto, 490 przez prywatnych właścicieli i 12 przez organizacje non-profit. W 102 mieszkaniach
wsparcia udzielili pracownicy gminy, w pozostałych 624 mieszkaniach wsparcia udzielili pracow-
nicy społeczni z jednej z 14 uczestniczących w projekcie organizacji pozarządowych.
75
Ostrawa
Ostrawa jest stolicą kraju morawsko-śląskiego, które leży w północno-wschod-
niej części Republiki Czeskiej3. Pod względem powierzchni i liczby mieszkańców
Ostrawa jest trzecim co do wielkości miastem w Republice Czeskiej. Dzisiejsza
Ostrawa zajmuje powierzchnię 214,24 km2. Miasto jest obecnie podzielone na
23 obwody miejskie, z których najbardziej zaludnione to Ostrawa-Południe, Po-
ruba, Morawska Ostrawa i Przywóz.
Wiele osób żyje w warunkach niespełniających minimalnych norm mieszka-
niowych lub w ogóle nie posiada mieszkania. Miasto Ostrawa, które już od dłuż-
szego czasu ma do czynienia z takimi sytuacjami w sferze polityki mieszkanio-
wej, nie miało zatwierdzonego dokumentu strategicznego w tej sprawie. Wobec
tego, na podstawie zidentyfikowanych potrzeb, w 2017 r. została przygotowana
Koncepcja Mieszkalnictwa Społecznego Statutowego Miasta Os trawy (Koncepce
sociálního bydlení statutárního města Ostravy). Celem ogólnym koncepcji było
stworzenie kompleksowego systemu mieszkalnictwa społecznego zaspokajają-
cego potrzeby mieszkańców miasta, którzy zostali zakwalifikowani jako osoby
potrzebujące mieszkań.
Projekt Koncepcja Mieszkalnictwa Społecznego Statutowego Miasta Ostra-
wy przedstawia ogólny cel i cztery główne obszary, które dotyczą zapobiegania
utracie mieszkań, określenia pojemności zasobów mieszkaniowych miasta, syste-
mu mieszkalnictwa społecznego oraz finansowania mieszkalnictwa społecznego.
Wszystkie działania zgodne z zasadami narodowej koncepcji mieszkalnictwa
społecznego Republiki Czeskiej 2015–2025 (Koncepce sociálního bydlení sta-
tutárního města Ostravy, s. 4).
Stan i wielkość zasobów mieszkaniowych podstawowym punktem wyj-
ścia do kształtowania polityki mieszkaniowej, która determinuje decyzje o dal-
szych działaniach i rozwiązaniach problemów mieszkaniowych. W Ostrawie
w latach 2009–2016 nastąpiło ogólne zmniejszenie liczby lokali mieszkalnych
będących własnością gminnych jednostek organizacyjnych o 244. 31 grudnia
2016 r. pod zarządem obwodów miejskich Ostrawy znajdowały się łącznie 12 872
lokale mieszkalne, tj. 1 037 budynków mieszkalnych. Część mieszkań będących
własnością miasta i powierzonych obwodom znajduje się w budynkach, w któ-
rych są inni właściciele mieszkań, oraz w budynkach zarządzanych przez stowa-
rzyszenia właścicieli nieruchomości. Na zmniejszenie zasobów mieszkaniowych
w poszczególnych obwodach miasta w ciągu ostatnich 12 lat wpłynęła ich szero-
ka prywatyzacja (Koncepce sociálníh o bydlení statutárního města Ostravy 2017,
s. 33).
3 Aktualny podział administracyjny Czech obejmuje 13 krajów samorządowych oraz miasto wy-
dzielone Praga (Samosprávné kraje), które są jednostkami samorządu terytorialnego z własną admi-
nistracją (odpowiednik polskiego województwa).
76
Świadczenia s połeczne (
Sociální dávky
) / Świadczenia
z państwowej pomocy społecznej (
Dávky státní sociální
podpory
)
Analiza porównawcza świadczeń mieszkaniowych Brna i Ostrawy
Od 1 stycznia 2012 r. podejmowaniem decyzji i administrowaniem świadczenia-
mi społecznymi nieobjętymi ubezpieczeniem zajmuje się jeden organ, którym jest
Urząd Pracy Republiki Czeskiej (Úřady práce ČR). Świadczenia te reguluje usta-
wa Dz.U. nr 117/1995 o państwowym wsparciu społecznym w obowiązującym
brzmieniu (zákon č. 117/1995 Sb., o státní sociální podpoře, ve znění pozdějších
předpisů).
Zasiłek mieszkaniowy (Příspěvek na bydleni) jest najważniejszym państwo-
wym świadczeniem społecznym, które dotyczy mieszkania w Republice Cze-
skiej. Warunki uzyskania prawa do zasiłku mieszkanioweg o określone
w § 24 ustawy o państwowej pomocy społecznej. Państwo partycypuje w kosz-
tach mieszkaniowych rodzin i osób o niskich dochodach. Właściciel lub najemca
lokalu mieszkalnego zameldowany na pobyt stały w tym lokalu ma prawo do
dodatku mieszkaniowego, jeżeli 30% dochodu rodziny nie wystarcza na pokrycie
kosztów mieszkaniowych, a jednocześnie 30 % dochodu rodziny jest niższe od
odpowiednich kosztów normatywnych określonych przepisami prawa. Struktura
tego zasiłku została przedstawiona w tabeli 1 (Koncepce sociálního bydlení sta-
tutárního města Ostravy 2017, s. 33).
Tabela 1. Struktura zasiłku mieszkaniowego (Příspěvek na bydleni) w powiecie ostrawskim w la-
tach 2012–2018
R o k
Liczba
wypłaconego
zasiłku
mieszkaniowego /
rok
Średnia liczba
wypłaconych
zasiłków/miesiąc
Kwota
wypłaconego
zasiłku
mieszkaniowego /
rok w Kč
Średnia kwota
wypłaconych
zasiłków/miesiąc
w Kč
2012 137 971 11 498 419 714 987 34 976 249
2013 165 734 13 811 538 138 688 44 844 891
2014 193 953 16 163 664 166 426 55 347 202
2015 197 216 16 435 712 938 143 59 411 512
2016 196 268 16 356 733 942 201 61 161 850
2017 198 204 16 517 717 067 071 59 755 589
2018 175 603 14 634 671 619 869 55 968 322
Źródło: opracowanie własne na podstawie Úřad práce ČR – krajská pobočka v Ostravě, kontaktní
pracoviště Ostrava (2012–2018).
77
Z analizy danych zawartych w tabeli 1 oraz przedstawionych na wykresach
3 i 4 możemy zaobserwować zwiększenie się liczby osób korzystających z za-
siłku mieszkaniowego (Příspěvek na bydleni) w latach 2012–2016 o prawie
4 900 gospodarstw domowych oraz zwiększenie się wypłat w tym samym okresie
o ponad 314 mln CZK (czyli 26,2 mln CZK/miesiąc), co jest wskaźnikiem zwięk-
szającej się liczby gospodarstw domowych i ich trudnej sytuacji w zakresie utrzy-
mania mieszkania. To znaczy, że koszty mieszkaniowe stanowią taki wydatek dla
budżetu domowego, że do jego pokrycia potrzebne jest wsparcie finansowe ze
strony państwa. Rok 2016 stanowił szczytowy okres w wysokości wypłacanych
zasiłków mieszkaniowych. W 2017 r. liczba beneficjentów zwiększyła się o 161
gospodarstw domowych, jednakże wypłacona kwota zmniejszyła się o 16,9 mln
(czyli o 1,4 mln CZK rocznie).
Wykres 3. Liczba wypłaconego zasiłku mieszkaniowego (Příspěvek na bydleni) na rok w powiecie
ostrawskim w latach 2012–2018
0
50 000
100 000
150 000
200 000
250 000
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Liczba wypłaconego zasiłku mieszkaniowego (Příspěvek na bydleni)
Źródło: opracowanie własne na podstawie Úř ad práce ČR – krajská pobočka v Ostravě, kontaktní
pracoviště Ostrava (2012–2018).
Wykres 4. Kwota wypłaconego zasiłku mieszkaniowego (Příspěvek na bydleni)/rok w Kč w powie-
cie ostrawskim w latach 2012–2018
0
100 000 000
200 000 000
300 000 000
400 000 000
500 000 000
600 000 000
700 000 000
800 000 000
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Kwota wypłaconego zasiłku mieszkaniowego (Příspěvek na bydleni) /rok w Kč
Źródło: opracowanie własne na podstawie Úřad práce ČR – krajská pobočka v Ostravě, kontaktní
pracoviště Ostrava (2012–2018).
78
W 2018 r. nastąpiło zmniejszenie się liczby beneficjentów oraz wielkości
wypłat, przy czym średnia liczba gospodarstw domowych zmniejszyła się o 1 883
w porównaniu z 2017 r., a wypłaty wyniosły 45,4 mln CZK. Roczna liczba gospo-
darstw domowych zmniejszyła się odpowiednio o 45,8 mln CZK i 3,8 mln CZK
miesięcznie.
Dla porównania na wykresach 5 i 6 została przedstawiona liczba i wartość
kwoty wypłaconego zasiłku mieszkaniowego (příspěvek na bydleni) w Brnie
i Ostrawie w latach 2012–2018. Dane zostały pozyskane z czeskiego urzędu
statystycznego (Český statistický úřad) i dotyczą świadczeń z państwowej po-
mocy społecznej (Vyplacené dávky státní sociální podpory). W Brnie w latach
2012–2016 nastąpiło znaczne zwiększenie się liczby wypłaconego zasiłku miesz-
kaniowego (o 44 214) oraz kwoty wypłacanych środków (o 254 900 tys. CZK).
W Ostrawie w latach 2012–2016 również nastąpiło znaczne zwiększenie się licz-
by wypłaconego zasiłku mieszkaniowego (o 64 017) oraz kwoty wypłacanych
środków (o 305 653 tys. CZK). Natomiast w 2017 i 2018 r. zarówno liczba, jak
i kwota wypłaconego zasiłku mieszkaniowego zmniejszyły się. Wobec tego po-
wyższa analiza porównawcza potwierdza wnioski z analizy wykresów 3 i 4. Mo-
żemy zatem powiedzieć, że tempo zmian liczby i kwoty wypłat zasiłku mieszka-
niowego w Brnie i Ostrawie jest podobne.
Wykres 5. Liczba wypłaconych świadczeń z państwowej pomocy społecznej (Vyplacené dávky stát-
ní sociální podpory – Příspěvek na bydleni) w Brnie i Ostrawie w latach 2012–2018
0
50 000
100 000
150 000
200 000
250 000
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Brno Ostrawa
Źródło: opracowanie własne na podstawie Český statistický úřad.
79
Wykres 6. Kwota wypłaconych świadczeń w tys. CZK (hodnota vyplacených dávek v tis. Kč).
Zasiłek mieszkaniowy w latach 2012–2018
0
100 000
200 000
300 000
400 000
500 000
600 000
700 000
800 000
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Brno Ostrawa
Źródło: opracowanie własne na podstawie Český statistický úřad.
Dodatek mieszkaniowy (doplatek na bydleni) jest obok zasiłku mieszkaniowego
(Příspěvek na bydleni państwowa pomoc społeczna) kolejną możliwością po-
mocy osobom, które pomimo zasiłku mieszkaniowego nie są w stanie z własnych
środków pokryć kosztów związanych z uży tko waniem mieszkania. Dodatek
mieszkaniowy może również wspomóc finansowo osoby, które nie mają prawa
do zasiłku mieszkaniowego (np. korzystają z niestandardowej formy zamiesz-
kania tj. mieszkają w mieszkaniach na zasadzie podnajmu, mieszkają w noc-
legowniach, mieszkają w lokalach niemieszkalnych lub nie spełniają warunku
stałego zameldowania w mieszkaniu, na które mają umowę najmu), ale mimo to
ich łączny dochód jest na tyle niski, że po opłaceniu kosztów mieszkaniowych
nie mają już pieniędzy na utrzymanie (Koncepce sociálního bydlení statutárního
města Ostravy 2017, s. 33).
Tabela 2. Liczba i struktura dodatku mieszkaniowego (doplatek na bydleni) w powiecie ostrawskim
w latach 2012–2018
Rok
Liczba
wypłaconych
dodatków/rok
Średnia liczba
wypłaconych
dodatków/miesiąc
Kwota
wypłaconych
dodatków/rok
w Kč
Średnia kwota
wypłaconych
dodatków/miesiąc
w Kč
2012 53 106 4 426 174 611 205 14 550 934
2013 79 285 6 607 293 226 259 24 435 522
2014 93 735 7 811 356 850 639 29 737 553
2015 96 483 8 040 368 311 365 30 692 614
2016 88 635 7 386 350 840 445 29 236 704
2017 79 691 6 641 299 666 989 24 972 249
2018 59 578 4 965 236 302 009 19 691 834
Źródło: opracowanie własne na podstawie Úřad práce ČR – krajská pobočka v Ostravě, kontaktní
pracoviště Ostrava (2012–2018).
80
Podobnie jak w przypadku zasiłku mieszkaniowego (příspěvku na bydleni), w la-
tach 2012–2016 nastą piło znaczne zwiększenie się liczby beneficjentów (o prawie
3 tys.) oraz kwoty wypłacanych środków (odpowiednio o 176,2 mln CZK i 14,7 mln
CZK/miesiąc). Aktualne dane wskazują jednak na zmniejszenie się liczby beneficjen-
tów i kwoty wypłat w zestawieniu pomiędzy 2015 a 2016 r. W przypadku dodatku
mieszkaniowego (doplatek na bydleni) szczyt liczby beneficjentów i kwoty wypłaco-
nych środków nastąpił w 2015 r., a od tego roku utrzymuje się tendencja spadkowa.
W 2017 r. średnia liczba beneficjentów zmniejszyła się o 745 gospodarstw
domowych, a wolumen środków zmniejszył się o 51,2 mln euro w stosunku
do 2018 r. odpowiednio 4,3 mln CZK rocznie, czyli 1,5 mln CZK miesięcznie.
Rok 2018 oznaczał dalsze zmniejszenie średniej liczby gospodarstw domowych
o 1 676 (!) oraz zmniejszenie kwoty płatności uzupełniających o 63,4 mln CZK
miesięcznie, czyli 5,3 mln CZK rocznie.
Podsumowanie
W artykule analizie porównawczej poddano lokalne pro gramy polityki mieszka-
niowej koncentrujące się na poprawie dostępu do mieszkań społecznych oraz wy-
brane instrumenty wsparcia mieszkaniowego w miastach Brno i Ostrawa w szcze-
gólności zasiłek mieszkaniowy (Příspěvek na bydleni) oraz dodate k mieszkaniowy
(doplatek na bydleni). Z przeprowadzonych analiz wynika, że:
Pod koniec 2018 r. w mieście Ostrawa znajdowało się łącznie 726 miesz-
kań społecznych (tj. dwukrotnie więcej niż liczba mieszkań społecznych
w Brnie);
W 2018 r. w mieście Brno na 1000 mieszkańców przypadało 0,93 miesz-
kania społecznego, a w mieście Ostrawa przypadało 2,52 mieszkania spo-
łecznego;
Na zmniejszenie zasobów mieszkaniowych w poszczególnych obwodach
miasta Brna w ciągu ostatnich 12 lat wpłynęła ich szeroka prywatyzacja;
W przeciwieństwie do innych ocenianych instrumentów pomocy mieszka-
niowej, zasiłek mieszkaniowy (příspěvek na bydleni) oraz dodatek mieszka-
niowy (doplatek na bydleni) są świadczeniami uzależnionymi od dochodów;
Odsetek gospodarstw domowych uprawnionych do tych świadczeń jest wy-
raźnie najwyższy wśród gospodarstw domowych o najniższych dochodach,
podczas gdy gospodarstwa domowe uprawnione do świadczeń prawie nie
występują wśród gospodarstw domowych o najwyższych dochodach;
Rozkład tych form wsparcia jest również wyraźnie przechylony na ko-
rzyść gospodarstw domowych o najniższych dochodach;
Tempo zmian liczby i kwoty wypłat zasiłku mieszkaniowego (příspěvek
na bydleni) w Brnie i Ostrawie jest takie samo;
81
Z przeprowadzonej analizy porównawczej liczby i kwot zasiłku mieszka-
niowego (příspěvek na bydleni) oraz dodatku mieszkaniowego (doplatek
na bydleni) w badanych miastach wykazano, że oba subsydia mieszkanio-
we zmniejszają obciążenie finansowe kosztami mieszkaniowymi osób,
których dochody nie wystarczają na pokrycie tych kosztów.
Bibliografia
Agentura pro sociální začleňování, Tematický akční plan pro oblast sociálního
bydlení ve městě Brně 2019–2022, https://www.socialni-zaclenovani.cz/
wpcontent/uploads/BRNO_TAP_soc_bydleni_ZOR7.pdf (data dostępu:
24.07.2021).
Český statistický úřad, https://www.czso.cz (data dostępu: 24.07.2021).
EUR-Lex Baza aktów prawnych Unii Europejskiej, Opinia Europejskiego
Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Powszechny dostęp do godziwego,
zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w perspektywie
długoterminowej, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=-
CELEX:52020IE1076&from=EN (data dostępu: 24.07.2021).
Koncepce sociálního bydlení statutárního města Ostravy 2017, s. 33.
Koncepce sociálního bydlení v Brně Analytická a návrhová část 2020–2030,
s. 22–23.
Lérová I. (1983), Úloha bydlení v sociálně ekonomickém rozvoji, Praha.
Lis, P. (2005), Koncepcje polityki mieszkaniowej, „Zeszyt naukowy”, nr 31, Ka-
tedra Polityki Gospodarczej i Planowania Rozwoju, Akademia Ekonomiczna
w Poznaniu, Poznań.
Lis P. (2017), Myślenie prewidystyczne w polityce mieszkaniowej, t. 29, nr 4,
s. 113–126.
Projekt Podpora sociálního bydlení, Sociální bydlení – metodická a informač
podpora v oblasti sociálních agend, http://socialnibydleni.mpsv.cz./cs/ (data
dostępu: 24.07.2021).
Slavata D. (2000), Vybrané problémy obecní bytové politiky. Veřejná správa
2/2000, 8–9, 25.
Sunega P. (2005), The Effectiveness of Selected Housing Policy Subsidies in the
Czech Republic, „Sociologický časopis/Czech Sociological Review”, t. 41,
s. 271–272. https://doi.org/10.13060/00380288.2005.41.2.05
Sýkora L. (2003), Between the State and the Market: Local Government and Ho-
using in the Czech Republic, s. 48–116, [w:] M. Lux (red.), Housing Policy:
An End or a New Beginning?, Budapest.
Úřad práce ČR, https://www.uradprace.cz/moravskoslezsky-kraj (data dostępu:
24.07.2021).
82
Summary
Selected instruments of housing support in the Czech Republic
A case study of Brno and Ostrava
The Concept of Social Housing of the Czech Republic for 20152025 is a
framework document setting the direction for the creation of a social housing
system for people in need of housing in the Czech Republic. The aim of the
concept of social housing in the Czech Republic is to create a new system that
should be built on the current system of state, regional and municipal inter-
ventions in housing, social services and social benefits. Housing support is also
provided in the form of benefits paid by the Employment Office of the Czech
Republic. The Czech state supports low-income social groups in covering their
housing costs. The basic housing subsidies in the Czech Republic are: housing
allowance (příspěvek na bydleni) and housing supplement (doplatek na bydleni).
The purpose of this study is to evaluate the effectiveness of selected housing
support programs in Brno and Ostrava. In the article, the term effectiveness refers
to the implemented local housing policies of the examined cities, while the term
efficiency refers to the housing support instruments of Brno and Ostrava. The
objectives of the local housing assistance and housing subsidy programs of the
examined cities are often defined in very general terms, which, combined with
the lack of statistical data on the amount of these benefits and their number,
makes it difficult to conduct an effective comparative analysis. For this reason,
the selection of programs subjected to empirical and quantitative comparative
effectiveness analysis was limited to the following: housing allowance (příspěvek
na bydleni) and housing supplement (doplatek na bydleni). The research problem
was formulated as follows: Do the analyzed housing subsidies: housing benefit
(příspěvek na bydleni) and housing allowance (doplatek na bydleni) contribute to
reducing the level of income inequality in Czech society?
The studied cities were subjected to a comparative analysis due to different
housing support instruments. In the paper, selected housing policy instruments
were empirically and quantitatively evaluated for their effectiveness, which was
based on the number and amount of payments of individual housing benefits
analyzed. The research methods used are critical literature analysis, comparative
quantitative analysis, comparative analysis. The used sources of foundational data
in the study are: Úřadu práce ČR and Český statistický úřad.
The completed assessment of the effectiveness of selected housing support
programs in Brno and Ostrava showed the following correlations: at the end
of 2018 there were a total of 726 social housing units in Ostrava (i.e. twice
the number of social housing units in Brno), in contrast to the other assessed
housing support instruments, housing benefit (příspěvek na bydleni) and housing
83
allowance (doplatek na bydleni) are income-based benefits. The percentage of
households entitled to these benefits is clearly the highest among households
with the lowest income. The comparative analysis carried out showed that both
housing subsidies: housing benefit (příspěvek na bydleni) and housing allowance
(doplatek na bydleni) contribute to reducing the level of income inequality in the
Czech society.
Keywords: housing needs, local housing programs, housing subsidies
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
Full-text available
An attempt to determine predictive thinking in the area of housing policy and state intervention in real estate markets has been the main aim of this paper. In this study housing policy, its goals and instruments have been identified. Besides, main changes in the housing environment have been evaluated. Predictive thinking should be widely used in housing as the effectiveness of the housing policy depends on precise judgment of the housing stock`s changes. Information asymmetry, high transactional costs and problems of social and spatial inequalities are the crucial arguments for the state intervention. Implementation of the predictive thinking in institutions in charge of housing policy should increase efficiency of enrolled instruments and reduce adaptive expectations of markets’ participants. Moreover, correct anticipation of demographic changes determines the extent of housing needs which are the main basis for formulating goals of housing policy.
Article
Full-text available
The article begins by citing selected examples of state intervention in the area of housing in the Czech Republic, which dates back to the founding of the First Czechoslovak Republic in 1918, and a brief description is provided of the most important milestones in the evolution of housing policy since 1989. The second part of the article is devoted to empirically testing the effectiveness of selected housing subsidies applied in the Czech Republic at the end of the 1990s. Housing affordability declined after 1989 and required the introduction of new social and housing policy tools. However, the goals of the new housing assistance programmes have often been laid out in very general terms, which, combined with the lack of data on the recipients, has complicated the execution of any kind of effective analysis. For this reason the selection of programmes submitted to the empirical analysis of effectiveness was limited to the following: housing allowance, rent regulation, and the tax deduction of interest from mortgages and housing saving scheme loans. The analyses showed that only the housing allowance met the selected effectiveness criteria.
Powszechny dostęp do godziwego, zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w perspektywie długoterminowej
  • Opinia Eur-Lex -Baza Aktów Prawnych Unii Europejskiej
  • Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
EUR-Lex -Baza aktów prawnych Unii Europejskiej, Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Powszechny dostęp do godziwego, zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w perspektywie długoterminowej, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=-CELEX:52020IE1076&from=EN (data dostępu: 24.07.2021).
Vybrané problémy obecní bytové politiky. Veřejná správa 2
  • D Slavata
Slavata D. (2000), Vybrané problémy obecní bytové politiky. Veřejná správa 2/2000, 8-9, 25.
Koncepcje polityki mieszkaniowej, „Zeszyt naukowy”, nr 31, Katedra Polityki Gospodarczej i Planowania Rozwoju
  • P Lis