ArticlePDF Available

Abstract

The aim of this article is to explore Georg Simmel's concept of the blasé attitude and to contrast it with the notion of intelligent teachability, derived from Aristotelian–Thomistic tradition. Here, Stanisław Gałkowski and Paweł Kaźmierczak view these two accounts through the lens of contemporary virtue epistemology, which helps to demonstrate their relevance to present-day educational theory, and to order the attitudes in question as intellectual counterparts of vice, akrasia, self-control, and virtue. There are two main criteria for how to distinguish these four states: (1) motivation to have epistemic contact with reality, and (2) the proper balance between receptivity and autonomy in learning. Taking the formation of intellectual character to be an important educational goal, Gałkowski and Kaźmierczak highlight the role of the teacher as an exemplar of mental disposition.
ARTYKUŁY TEMATYCZNE
THEMATIC ARTICLES
EETP Vol. 16, 2021, No. 5(63)
ISSN 1896-2327 / e-ISSN 2353-7787
Paweł Kaźmierczak
ORCID: 0000-0002-7940-3341
Akademia Ignatianum w Krakowie
Stanisław Gałkowski
ORCID: 0000-0003-1084-0487
Akademia Ignatianum w Krakowie
Teologia stworzenia i etyka ekologiczna.
Wprowadzanie wątków ekologicznych
do programu w kształceniu katechetów1
Theology of Creation and Ecological Ethics.
Introducing Ecological Themes into the Curriculum
of Catechetical Studies
1 Artykuł snansowany ze środków EU.Wsparcie Komisji Europejskiej dla produkcji tej publikacji nie
stanowi poparcia dla treści, które odzwierciedlają jedynie poglądy autorów, aKomisja nie może zostać pociąg-
nięta do odpowiedzialności za jakiekolwiek wykorzystanie informacji wniej zawartych. Badania przeprowa-
dzone wramach programu Erasmus+, projekt CHANCES, numer grantu: 2020-1-ES01-KA203-083010.
SŁOWA KLUCZE
stworzenie,
ekologia,
katecheza,
Laudato si’
ABSTRAKT
Celem artykułu jest analiza treści i metod akademickiego kursu
przygotowanego dla studentów kierunków katechetycznych, zaty-
tułowanego „Teologia stworzenia ietyka ekologiczna”. Teoretyczną
inspiracją kursu jest przede wszystkim encyklika Laudato si’ Papie-
ża Franciszka, która daje głębszą podstawę dla etyki ekologicznej niż
etyka świecka, również pokrótce przypomniana wartykule. Wywód
prowadzi do wniosku, że nowe inicjatywy katechezy ekologicznej są
potrzebne dla kształtowania chrześcijańskiego, azarazem zgodnego
ze stanem współczesnej wiedzy naukowej, stosunku do środowiska
naturalnego, zaś przedstawiony kurs może pomóc wprzygotowaniu
przyszłych katechetów do realizacji tego zadania.
DOI: 10.35765/eetp.2021.1663.02
Nadesłano: 28.10.2021
Zaakceptowano: 05.11.2021
Sugerowane cytowanie: Kaźmierczak P.; Gałkowski S. (2021).
Teologia stworzenia i etyka
ekologiczna. Wprowadzanie wątków ekologicznych do programu w kształceniu katechetów
.
„Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, vol. 16, nr 5(63), s. 25–35.
DOI: 10.35765/eetp.2021.1663.02
26
KEYWORDS
creation, ecology,
catechesis, Laudato
si’
ABSTRACT
e aim of the article is to analyse the content and methodology of the
academic course prepared for students of catechetic specializations,
entitled “eology of Creation and Ecological Ethics”. e course is
inspired primarily by Pope Francis’ encyclical Laudato si which pro-
vides adeeper foundation for ecological ethics than secular ethics, also
briey recalled in the article. e argumentation leads to the conclu-
sion that new initiatives of ecological catechesis are needed to shape
the Christian attitude towards the natural environment, which, at the
same time, is consistent with the status of modern scientic knowl-
edge. e course presented in the paper may be helpful in preparing
future catechists for this task.
Wstęp
Relacje pomiędzy Bogiem, człowiekiem iprzyrodą były od zawsze istotnym aspek-
tem myśli judeochrześcijańskiej. Już wpierwszych trzech rozdziałach biblijnej Księgi
Rodzaju znajdujemy opisy stworzenia świata iczłowieka. Mądrość Stwórcy w Jego
stworzeniach jest częstym tematem ksiąg dydaktycznych: Księgi Przysłów, Księgi
Hioba, Księgi Mądrości (Kehl 2008: 184–187). Whistorii chrześcijaństwa teologia
stworzenia znalazła wyraz między innymi wwielkich syntezach patrystycznych Irene-
usza zLyonu iAugustyna (Kehl 2008: 211–273), wśredniowiecznej myśli Tomasza
zAkwinu (Kehl 2008: 275–307) czy też we współczesnym ujęciu Romano Guardinie-
go (Kehl 2008: 309–338). Począwszy od Jana Pawła II, także wmagisterium kolejnych
pontykatów coraz więcej miejsca znajduje problematyka ochrony przyrody (Babiński
2012; Benedict XVI 2012). Głównym impulsem do podjęcia wjeszcze szerszym niż
dotąd zakresie tematyki ekologicznej wprzestrzeni teorii ipraktyki chrześcijańskiej
wostatnich latach była encyklika papieża Franciszka Laudato si’ (2015, cytowana dalej
jako LS), dla którego wzorem duchowości stworzenia był Franciszek z Asyżu (LS:
10–12). Zainspirowane przez tę encyklikę pogłębione studia teologiczne, odwołujące
się zarazem do aktualnych zdobyczy nauk przyrodniczych, zaowocowały wzrostem
świadomości eklezjalnej wtej dziedzinie (Borda iCeglarek 2016; Poznański iJaro-
mi 2016; Bołoz et al. 2016). To ożywienie badań teologicznych przekłada się także
na nowe działania edukacyjne, polegające między innymi na uwzględnianiu wątków
ekologicznych wkatechezie (Interdicasterial Working Group of the Holy See on In-
tegral Ecology 2020: 85–87; Borda 2016: 167–180; Kostorz 2015: 69–79). Taka jest
też idea prezentowanego kursu „Teologia stworzenia ietyka ekologiczna”, który ma
pomóc wprzygotowaniu katechetów do prowadzenia katechezy ekologicznej opartej
na teologii stworzenia.
27
ARTYKUŁY TEMATYCZNE
THEMATIC ARTICLES
Papież Franciszek w dialogu ze świecką etyką ekologiczną
Papież Franciszek, kierując swoją encyklikę do wszystkich ludzi dobrej woli, wska-
zał tym samym na konieczność znalezienia wspólnej perspektywy pozwalającej na
uznanie ochrony środowiska za problem ogólnoludzki (LS: 13–14). Jest to tym istot-
niejsze, że świadomość ekologiczna iwynikające zniej działania mogą znaleźć swoje
uzasadnienie w odmiennych, nieraz wręcz wykluczających się, systemach wartości,
przekonań lozocznych iświatopoglądowych. Imperatyw ochrony przyrody można
przyjąć, nie uznając np. jej immanentnej wartości, atraktując ją jedynie jako użytecz-
ne narzędzie do osiągania czysto ludzkich celów. Może wywodzić się on zmotywacji
wynikających zarówno zsystemów panteistycznych, jak i/lub teistycznych traktują-
cych przyrodę jako dzieło Boże, albo też przyznających jej wartość wewnętrzną, która
nie musi mieć odniesienia do świata ludzi (Deval & Session 1994: 279–294).
To, co je łączy na poziomie praktycznym, to podstawowy postulat etyki ekologicz-
nej, czyli wymóg samoograniczenia się człowieka– cnota umiaru ipowściągliwości,
azatem postawa wywodząca się zzałożenia, że techniczna możliwość osiągnięcia jakie-
goś celu nie jest wystarczającym powodem, by coś robić. Istnieje zatem motywacja mo-
ralnie ważniejsza niż prosta kalkulacja korzyści. Postulat ochrony przyrody powinien
być zatem jednym zelementów szerszego systemu światopoglądowego, anie podsta-
wą, zktórej jest on wyprowadzany. Dlatego konieczne jest wskazanie podstawowych
rodzajów wartości manifestujących się wprzyrodzie (Gałkowski 2006), które powinny
zostać uwzględnione podczas procesu formowania się postaw proekologicznych.
Wartości biologiczne
Z antropocentrycznego (a więc zasadniczego dla człowieka) punktu widzenia,
najważniejszą wartością, którą odnajdujemy wprzyrodzie, jest fakt, iż stanowi ona
podstawę przetrwania gatunku homo sapiens jak całości ikażdego znas zosobna. Co
więcej, wmożliwej do przewidzenia przyszłości sytuacja nie ulegnie zmianie. Natura
jest zatem nie tylko nośnikiem wartości, których nie można osiągnąć winnych spo-
sób, ale iwartością samą wsobie. Kontynuując to rozumowanie, Holmes Rolston
(1981: 120) wskazuje na następujące pary cech charakteryzujące każdy ekosystem,
bez podtrzymywania których ulegnie on rozkładowi: spontaniczność istabilność oraz
jedność iróżnorodność. Rolston uważa, iż są one zarazem wartościami, które powinny
stać się źródłem naszego zobowiązania moralnego.
Podejście takie rodzi jednak od razu wiele trudności. Uznanie każdego sytemu
przyrodniczego wraz zjego niepowtarzalną złożonością za wartość samą wsobie po-
woduje niemożliwość wypracowania kryterium ich oceny iporównania. Nie można
28
zatem wskazać uzasadnienia dla traktowania przyrody jedynie jako pola działalności
homo sapiens, lecz równocześnie nie sposób podać powodów, dla których nie powinni-
śmy tego robić. Jeżeli wewnętrzna wartość każdego ekosystemu jest taka sama, to nie
sposób wskazać motywacji, dla których mielibyśmy się angażować wpowstrzymywa-
nie transformacji jednych systemów winne, np. lasów tropikalnych wpustynie.
Papież Franciszek podkreśla relację człowiek–przyroda, nadając encyklice Laudato
si’ podtytuł Wtrosce owspólny dom, oraz zaliczając ją do dziedziny katolickiej nauki
społecznej (LS: 15). Zarazem jednak sprzeciwia się podejściu jednostronnie antro-
pocentrycznemu, które neguje wartość przyrody samej wsobie (LS: 115). Właściwa
relacja pomiędzy człowiekiem aprzyrodą nie jest ani przesadnie antropocentryczna,
ani biocentryczna, można ją natomiast określić jako postawę „odpowiedzialnego za-
rządcy”, anie „pana” (LS: 114–118). Powinniśmy „uprawiać idoglądać” ziemię (Rdz
2,15), czyli czerpać zdarów ziemi, ale równocześnie chronić ją izachowywać (LS: 67).
Wartości ekonomiczne
Wartości ekonomiczne przyrody są typem wartości, który świadomość potoczna
gotowa jest uznać za najbardziej oczywisty. Niezależnie od tego, jak bardzo skompli-
kowanej obróbce technologicznej poddajemy przedmioty naszego codziennego użyt-
ku, nieodmiennie punktem wyjścia produkcji jest jakiś przedmiot będący wytworem
natury. Zarówno zatem ani ekonomia, ani jakakolwiek gospodarka, anawet życie spo-
łeczne, nie są możliwe bez ich udziału.
Jednak zpunktu widzenia ekonomii to, co „naturalne”, nie ma żadnej wartości
(oczywiście uwzględniając wyłącznie wartości ekonomiczne, abstrahując od innych
ich typów). Elementy przyrody muszą dopiero zostać uznane za wartość; dzieje się tak
jednak dopiero wtedy, gdy mogą zostać przetworzone pracą ludzką. Dopiero twórczy
wysiłek człowieka– praca, zwłaszcza wzmocniona techniką, aktualizuje to, co wstanie
naturalnym jest tylko potencjalnością. Np. węgiel przebywający wziemi nie ma dla
nas żadnej wartości, dopóki nie zostanie odnaleziony, wydobyty, anastępnie prze-
tworzony. Nawet kamień szlachetny (czy nawet coś tak bezpośrednio użytecznego dla
człowieka jak produkty spożywcze, np. owoce) nabiera wartości dopiero po pewnej,
oczywiście różnej zakresowo, ingerencji człowieka. Wartości ekonomiczne z istoty
swojej są zawsze wjakiś sposób wypracowywane, anie tylko „odkrywane”. Owartości
ekonomicznej danego przedmiotu decydują zarazem naturalne właściwości przedmio-
tów oraz praca ludzka użyta wprocesie ich przetwarzania, choć oczywiście proporcje
tych dwóch elementów kształtują się za każdym razem winny sposób (Miller 1982).
W tej kwestii Papież Franciszek, idąc śladami swoich poprzedników, podkre-
śla pozytywną wartość pracy oraz związanego znią postępu techniki, jednocześnie
29
ARTYKUŁY TEMATYCZNE
THEMATIC ARTICLES
przestrzegając przed uleganiem dominacji rozprzestrzeniającego się na wszystkie sfery
życia paradygmatu technokratycznego (LS: 101–114).
Wartości kulturowe
Przyroda ma dla człowieka wartość nie tylko ze względu na stronę biologiczno-
-materialną ludzkiej egzystencji, lecz także ze względu na jej aspekt duchowy. Zaspo-
kojenie potrzeb podstawowych otwiera pole dla realizacji potrzeb iwartości wyższych.
Zwraca się wtym kontekście uwagę na takie typowo ludzkie potrzeby, jak potrzeba
podziwu ikontemplacji, spontanicznego działania ikreatywności, będące ekspresją
ludzkiej osoby. Ich realizacja nie jest wprawdzie konieczna do przetrwania gatunku
ludzkiego, niemniej to one właśnie decydują o naszym człowieczeństwie. Oprócz
wiedzy ocharakterze czysto utylitarnym człowiek potrzebuje także wiedzy płynącej
zrealizacji potrzeby poznania dla samego poznania, wiedzy (mądrości) wścisłym tego
słowa znaczeniu. Przyrodę można zatem traktować jako nośnik wartości estetycznych,
jako przedmiot czystej kontemplacji, azarazem jako pole twórczej aktywności czło-
wieka. Dotyczy to nie tylko aktywności artystycznej inaukowej, gdyż przyroda jest
również nośnikiem czegoś, co można nazwać „wartością rekreacyjną”, stwarza bowiem
warunki sprzyjające odnowieniu sił człowieka. Przyroda jest zatem podłożem, na któ-
rym powstają wartości kulturowe, przede wszystkim estetyczne inaukowe.
Następny typ wartości, który można odnaleźć wprzyrodzie, to wartości cywiliza-
cyjne. Najogólniej mówiąc, cywilizacja to stan opanowania przez człowieka przyrody.
Rozwój cywilizacyjny polega na stopniowym wyzwalania się człowieka zuzależnie-
nia od warunków naturalnych. Prowadzi to do coraz większej autonomii człowieka,
dzięki czemu mogą powstawać wartości, które wprzyrodzie „dzikiej” nie występują
(Gałkowski 1992: 48). Wartości cywilizacyjne stwarzają możliwości iwarunki do po-
wstawania irozwoju innych wartości, które mogą być realizowane dopiero wsytuacji,
gdy zaspokojone są podstawowe potrzeby człowieka. Należy tu cała olbrzymia sfera
życia rodzinnego, zabawy, wypoczynku kontemplacji, religii, etc. Właściwie wkażdej
kulturze traktuje się jako rzecz oczywistą, że kontakt zprzyrodą może ułatwiać zbli-
żenie do sfery sacrum zBogiem; myśl idziałalność św. Franciszka zAsyżu może być
tego najlepszym przykładem (LS: 10–12). Holmes Rolston (1981: 116) pisze wręcz
osakramentalnych wartościach przyrody, przy czym dotyczy to nie tylko systemów
teistycznych, ale ipanteizujacych.
Do wartości cywilizacyjnych zaliczyć można również wartości polityczne. Politykę
można zdeniować jako działalność ludzką wywierającą wpływ na całość jakiegoś spo-
łeczeństwa. Niewątpliwie oddziaływanie ludzkie na przyrodę ma zasięg ponadjednost-
kowy. Skutki zmian, jakie na przyrodę wywierają praca itechnika, dotyczą nie tylko
30
ich bezpośrednich sprawców, lecz sięgają swym zakresem całej wspólnoty ludzkiej.
Dewastacja środowiska już dawno stała się problemem ogólnospołecznym, ponad-
państwowym anawet globalnym. Wten sposób przyroda, będącą warunkiem życia
ludzkiego, ukazuje się jako nośnik wartości politycznych, jako dobro wspólne czło-
wieka. Tak też traktuje ją Papież Franciszek, wymieniając klimat, wodę iróżnorodność
biologiczną jako elementy dobra wspólnego całej ludzkości (LS 20-42).
Uznanie różnorodnych wartości, które możemy odnaleźć wprzyrodzie, nakazuje
tym samym przyjęcie na siebie odpowiedzialności za ich trwanie irealizację. Relacja
człowiek– przyroda staje się zatem nie tylko problemem technicznym, ale również
(a może nawet przede wszystkim) moralnym. Czyny tworzące wartości moralne nie
są odrębne od czynów tworzących inne wartości– ekonomiczne, społeczne czy kul-
turalne. Odmienna jest tylko perspektywa ich powstawania. Między innymi ztego
powodu relacja człowiek–przyroda zistoty swojej ma znaczenie moralne. Człowiek
oddziałując na przyrodę, zmienia i kształtuje nie tylko rzeczywistość pozaludzką,
ale– co równie ważne– odnosi się też (choć często pośrednio) do drugiego człowieka
i własnego człowieczeństwa (Rolston III 1982). Franciszek wLaudato siwskazuje
na powiązanie degradacji środowiska naturalnego zdegradacją środowiska ludzkiego,
zwłaszcza wkrajach ubogich (LS: 43–52).
Projekt Chances
Sylabus kursu „Teologia stworzenia ietyka ekologiczna”, wraz ztowarzyszącym
mu podręcznikiem metodycznym dla wykładowców oraz obudową technologiczną
wpostaci e-portfolio, powstaje wramach międzynarodowego projektu Erasmus Plus
zatytułowanego „Climate Change related to Catholic Education as Subject in the aca-
demic programmes of educational science” oakronimie Chances. Projekt zaplanowa-
ny na 24 miesiące (10.2020–09.2022) jest realizowany przez trzy uczelnie: Universitat
Internacional de Catalunya (UIC) zBarcelony jako ośrodek wiodący, Akademię Igna-
tianum wKrakowie (AIK), Libera Universitá Maria SS.Asunta di Roma (LUMSA)
oraz rmę technologiczną Documenta Creaciones Multimedia Avanzadas SL (MYD),
specjalizującą się wtworzeniu e-portfolio. Dodatkowo wprojekcie uczestniczą szko-
ły podstawowe zPolski, Hiszpanii iWłoch, wktórych mają zostać przeprowadzone
praktyki studenckie. Dwa główne cele projektu to opracowanie sylabusa kursu dla
studentów kierunków katechetycznych oraz przygotowanie e-portfolio zawierające-
go materiały e-learningowe. Wramach obudowy kursu opracowany został również
przewodnik metodyczny dla prowadzących. Przygotowanie kursu poprzedzone zo-
stało przeprowadzeniem badania ankietowego wśród wykładowców akademickich
na kierunkach przygotowujących katechetów oraz wywiadów zkatechetami. Wobu
31
ARTYKUŁY TEMATYCZNE
THEMATIC ARTICLES
przypadkach pytania dotyczyły przekonań na temat preferowanych metod iśrodków
dydaktycznych oraz kompetencji, jakie kurs powinien rozwijać. Ponieważ podstawo-
wa, wspólna wersja programu kursu przygotowana została wjęzyku angielskim, zespo-
ły zposzczególnych krajów będą musiały teraz przetłumaczyć sylabus na własne języki
narodowe, dokonując także ewentualnych modykacji literatury imateriałów pomoc-
niczych wzależności od ich dostępności wdanym języku. Następnie, już wroku 2022,
ma zostać przeszkolonych pięć osób ztrzech krajów partnerskich, które następnie
przeprowadzą pilotażowe kursy ze studentami. Na końcu przeszkoleni studenci prze-
prowadzą wramach praktyk zajęcia zuczniami klas 1–3 szkoły podstawowej.
Sylabus kursu
Kurs „Teologia stworzenia aetyka ekologiczna” zaplanowany został jako akademi-
cki kurs owadze 3 punktów ECTS, składający się ztrzech modułów, na których reali-
zację przewidziano 24 godziny zajęć zwykładowcą i60 godzin pracy własnej studenta.
Jeden temat jest zasadniczo realizowany przez 2 godziny zajęć zwykładowcą i5 godzin
pracy własnej studenta.
Oto bardziej szczegółowy zarys tematyczny kursu przygotowany przez zespół
zUniversitat Internacional de Catalunya, któremu przewodniczyła (jak icałemu pro-
jektowi) Mónica Fernández Morilla (podaję we własnym tłumaczeniu na język polski):
Moduł 1. Pojęcie stworzenia ijego konsekwencje (1,25 ECTS)
1. Wstęp. Traktat ostworzeniu wteologii jako całość. Znaczenie doktryny ostwo-
rzeniu dla rozumienia ludzkości iświata. Związek między teologią stworzenia
ahistorią zbawienia; różnice ipowiązania pomiędzy dociekaniem teologicz-
nym arozumowaniem naukowo-pozytywnym. Pomijanie kwestii stworzenia
wteologii iwaktualnej katechezie.
2. Stworzenie wStarym Testamencie. Pierwsze rozdziały Księgi Rodzaju (Rdz 1-3).
Dwa opisy stworzenia iich interpretacja: tekst kapłański (Rdz 1,1-2,4a) oraz
teologiczno-kulturowa wizja stworzenia; tekst jahwistyczny (Rdz 2,4b–3,24)
iludzkie doświadczenie stworzonej rzeczywistości. Egzegeza Rdz 1,1. Pierwot-
na dobroć stworzenia. Znaczenie iwartość języka mitycznego wKsiędze Ro-
dzaju. Stworzenie wpozostałych księgach Starego Testamentu. Mądrość relacji
biblijnych (LS: 65–75).
3. Pojęcie stworzenia. Doktryna stworzenia iodróżnianie jej od innych sposobów
przedstawiania pochodzenia świata, takich jak panteizm, dualizm, ateistycz-
ny naturalizm. Kreacja jako dar istnienia. Stworzenie jako dzieło całej Trójcy
Świętej.
32
Moduł 2. Kosmos ikryzys społeczno-ekologiczny (1 ECTS)
4. Materialny kosmos. Godność materii. Rola nauki itechniki. Kultura chrześci-
jańska inauka wczasach współczesnych. Kryzys ekologiczny ateologia Ziemi.
Przymierze ludzi ze środowiskiem.
5. Ludzkie korzenie kryzysu ekologicznego (LS: 101–137). Kryzys społeczno-
-ekologiczny iprzekonanie, że wszystko jest ze sobą powiązane (LS: 16, 91,
117, 138, 240). Etyka zrównoważonego rozwoju. Podstawowe elementy
chrześcijańskiego rozumienia świata ihistorii: stworzenie, grzech, odkupienie,
eschatologia. Praca ludzka jako wkład wdzieło stworzenia: władanie iszacunek
dla stworzonej rzeczywistości. Grzech przeciw stworzeniu. Promocja holistycz-
nego rozwoju człowieka.
Moduł 3. Etyka ekologiczna (0,75 ECTS)
6. Stworzenie mężczyzny i kobiety. Biblijne opisy stworzenia człowieka. Inne
ważne teksty biblijne dotyczące antropologii. Pochodzenie ludzkości iewolu-
cjonizm; pochodzenie duszy ludzkiej; rozróżnienie irówność między mężczy-
znami i kobietami. Istota ludzka, stworzona na obraz Boga, jako podstawa
godności człowieka.
7. Wezwanie do nawrócenia ekologicznego (LS: 216–221). Pilne wezwanie do
troski o nasz wspólny dom i o siebie nawzajem jako istotny wymóg życia
chrześcijańskiego. Ścieżki edukacyjne kształtujące obywatelskie postawy ekolo-
giczne. Cnoty ekologiczne sprzyjające trosce onasz wspólny dom: powszechna
solidarność, sprawiedliwość społeczna iwstrzemięźliwość.
Ten zarys tematyczny został następnie wypełniony bardziej szczegółowymi plana-
mi zajęć wykładowych oraz materiałami do pracy własnej studentów. Dopiero wten
sposób powstał pełny sylabus kursu. Polski zespół zAkademii Ignatianum wKrako-
wie wskładzie: Paweł Kaźmierczak, Anna Królikowska, Jacek Poznański SJ, Barbara
Surma przygotował plany zajęć wchodzących wskład modułu 1.: „Pojęcie stworzenia
ijego konsekwencje”.
Szczegółowe plany zajęć obejmują wykaz kompetencji, które mają być rozwijane
wtoku kursu, wskazują metody dydaktyczne, które mają być zastosowane, atakże
sposoby oceny rezultatów uczenia się studentów. Celem kursu jest rozwinięcie ujego
uczestników dwojakiego rodzaju kompetencji: międzyprzedmiotowych oraz specycz-
nych. Lista kompetencji międzyprzedmiotowych została zaczerpnięta zdokumentu
UNESCO Education for Sustainable Development Goals. Learning Objectives. Obej-
muje ona następujące kompetencje międzyprzedmiotowe: myślenie systemowe, zdol-
ność przewidywania, kompetencja normatywna, myślenie strategiczne, umiejętność
współpracy, myślenie krytyczne, samoświadomość, zintegrowana umiejętność rozwią-
zywania problemów oraz kompetencja komunikacyjna (UNESCO 2017: 10). Każda
33
ARTYKUŁY TEMATYCZNE
THEMATIC ARTICLES
znich ma swoje kolejne poziomy, poczynając od początkowego poziomu kognityw-
nego (wiedzy), poprzez pośredni społeczno-emocjonalny (integracji), aż po zaawanso-
wany poziom behawioralny, na którym dana kompetencja przejawia się wdziałaniu.
Z kolei listę specycznych kompetencji przyjęto na podstawie programu kursu
prowadzącego do zdobycia certykatu uprawniającego do nauczania religii (DECA),
którego autorką jest Silva Albareda Tiana zzespołem (UIC 2021). Lista ta obejmuje
9 następujących kompetencji: umiejętność uzasadniania swojej wiary wspójny spo-
sób; rozumienie, że chrześcijańska moralność to coś więcej niż zbiór zasad iże polega
ona na naśladowaniu Chrystusa; świadomość specyki chrześcijańskiej moralności;
umiejętność uzasadniania chrześcijańskiego podejścia do kwestii bioetycznych: sza-
cunku dla ludzkiego życia, praw człowieka ietyki ekologicznej; umiejętność doce-
niania literackiej, historycznej, społecznej iteologicznej wartości tekstów biblijnych;
zdolność dostrzeżenia, że oryginalna pedagogia wiary jest zainspirowana pedagogią
samego Boga whistorii zbawienia; umiejętność dalszego rozwijania iadaptacji własnej
formacji lozocznej iteologicznej; umiejętność integrowania Ewangelii zwartościa-
mi iwiedzą nabywanymi przez uczniów wszkole; umiejętność wychowywania dzieci
wwierze imoralności chrześcijańskiej.
Materiały dydaktyczne, takie jak artykuły czy lmy, które wykorzystano we
wzorcowej, angielskojęzycznej wersji kursu, były zamieszczone wotwartym dostępie
winternecie.
Proponowane metody dydaktyczne akcentują pracę własną iaktywność studentów
wpostaci lektury podanych tekstów, oglądania tematycznych lmów, przygotowania
własnych prezentacji, dyskusji idebaty oksfordzkiej wtrakcie zajęć zprowadzącym.
Ostateczna ocena, jaką uzyska student, będzie oceną kumulatywną, uwzględnia-
jącą wyniki prowadzonych na bieżąco aktywności ewaluacyjnych, które zkolei będą
brały pod uwagę stopień rozwoju wskazanych powyżej międzyprzedmiotowych ispe-
cycznych kompetencji, przewidzianych dla danej jednostki tematycznej.
Ćwiczeniem kończącym każdą taką jednostkę jest przygotowanie przez studentów
aktywności, którą mogą przeprowadzić zuczniami na etapie przedszkolnym iwczes-
noszkolnym, aby nauczyć ich tego, czego sami się nauczyli, oczywiście zuwzględnie-
niem etapu rozwojowego uczniów.
Zakończenie
Troska oprzyrodę, onasz wspólny dom, jest integralnym elementem etyki chrześ-
cijańskiej. Stąd wynika ważność uwzględnienia tego aspektu wprzygotowaniu kate-
chetycznym. Projekt Chances, jako jedna zinicjatyw tej dziedzinie, wkracza obecnie
wfazę szkoleń dla prowadzących ipilotażowych zajęć ze studentami zwykorzystaniem
34
elektronicznego portfolio. Mamy nadzieję, że pomoże on wpogłębianiu znajomo-
ści teologii stworzenia ietyki ekologicznej zarówno wśród przyszłych katechetów, jak
iich uczniów.
Bibliograa
Babiński J. (2012). „Kwestia ekologiczna” wnauczaniu Jana Pawła II, „Studia Gdańskie
t.30, s.249–264.
Benedict XVI. (2012). e Environment. Huntington, Indiana: Our Sunday Visitor.
Bołoz W., Jaromi S., Karaczun Z., Łepko Z., Papuziński A., Sadowski R.F. (2016). Eko-
lozoczne przesłanie encykliki „Laudato si’”, „Studia Ecologiae et Bioethicae” t.14,
nr4, s.109–128.
Borda M., Ceglarek R. (red.), (2016) Wybrane zagadnienia edukacji ekologicznej. Reeksje
wokół encykliki „Laudato si’”, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży
Misjonarzy.
Borda M. (2016). Inspiracje katechetyczne w„Laudato si’” (wybrane aspekty), [w:] M.Bor-
da, R.Ceglarek (red.), Wybrane zagadnienia edukacji ekologicznej. Reeksje wokół ency-
kliki Laudato si’, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy,
s.167–180.
Deval, B., Session G. (1994) Ekologia głęboka. Żyć wprzekonaniu, iż Natura coś znaczy,
tłum. E.Margielewicz. Warszawa: Wydawnictwo Pusty Obłok.
Franciszek. (2015). Encyklika Laudato si’. Wtrosce owspólny dom, Vatican: Libreria Edi-
trice Vaticana.
Gałkowski J. (1992). Człowiek – przyroda – wartości, „Humanizm ekologiczny”, t. 1,
s.41–50.
Gałkowski S. (2006). Człowiek wprzyrodzie. Wartości ekologiczne iprzedsiębiorczość [w:]
K.Jaremczuk, (red.), Uwarunkowania przedsiębiorczości– Aspekty ekonomiczne iantro-
pologiczno-społeczne. Tarnobrzeg: PWSZ wTarnobrzegu, s.801–810.
Kehl M. (2008). Iwidział Bóg, że to jest dobre. Teologia stworzenia. Poznań: Wdrodze.
Kostorz J. (2015). Katechetyczne znaczenie encykliki Laudato si’„Laudato si’”, „Studia
Oecumenica”, nr15, s.69–79.
Interdicasterial Working Group of the Holy See on Integral Ecology (2020). Journeying
Towards Care for Our Common Home. Five Years after „Laudato si’”. Vatican: Libreria
Editrice Vaticana.
Miller P. (1982). Value as Richness: Toward aValue eory for an Expanded Naturalism in
Environmental Ethics, „Environmental Ethics”, nr4, s.101–114.
Poznański J., Jaromi S. (red.), (2016). Kościół inauka wobliczu ekologicznych wyzwań.
Źródła, inspiracje ikonteksty encykliki Laudato si’, „Laudato si’”. Kraków: Akademia
Ignatianum wKrakowie, Wydawnictwo WAM.
Rolston III H. (1982). Are Values In Nature Subjective or Objective, „Environmental
Ethics”, nr4, s.125–151.
Rolston III H. (1981). Values in Nature, „Environmental Ethics”, nr3, s.113–128.
35
ARTYKUŁY TEMATYCZNE
THEMATIC ARTICLES
UIC, Másteres y Postgrados en Educación, 2021, https://www.uic.es/sites/default/les/esp/
master-postgrado-educacionpdf.pdf (dostęp: 18.09.2021).
UNESCO (2017). Education for Sustainable Development Goals. Learning Objectives, Paris:
UNESCO. https://www.unesco.at/leadmin/Redaktion/Publikationen/Publikations-
-Dokumente/2017_Education_for_SDG.pdf (dostęp:18.09.2021).
ADRES DO KORESPONDENCJI
Paweł Kaźmierczak
Akademia Ignatianum wKrakowie
e-mail: pawel.kazmierczak@ignatianum.edu.pl
Stanisław Gałkowski
Akademia Ignatianum wKrakowie
e-mail: stanislaw.galkowski@ignatianum.edu.pl
Article
Full-text available
The paper undertakes a critical analysis of the so-called Presupposition of the Spiritual Exercises of St. Ignatius Loyola, which prescribes the benevolent interpretation of the other’s words. We aim to identify the anthropological and epistemological background of the pedagogical guidelines contained therein and to explicate the intellectual and moral virtues needed to put them into practice. We argue that practising the Presupposition is both virtuous and mutually beneficial in pedagogical practice.
Article
Artykuł porusza ważną kwestię możliwości i potrzeby katechetycznej adaptacji encykliki Laudato si’ papieża Franciszka. Fragmenty encykliki wskazujące na różne formy ekologii integralnej oraz dowartościowanie na gruncie ekologii takich postaw jak wdzięczność, pokora i pogoda ducha stanowią bez wątpienia wyzwania dla współczesnej katechezy. Zawierają one aktualną wiedzę o ekologii i mogą skutecznie posłużyć w katechezie szkolnej bądź parafialnej do wychowania ekologicznego. Treści encykliki stanowią źródło formacji ekologicznej zarówno dla samego katechety, jak i katechizowanych. Z praktycznego punktu widzenia wiele kwestii poruszonych w encyklice może stanowić materiał do przygotowania scenariuszy katechez.
Article
Prevailing accounts of natural values as the subjective response of the human mind are reviewed and contested. Discoveries in the physical sciences tempt us to strip the reality away from many native-range qualities, including values, but discoveries in the biological sciences counterbalance this by finding sophisticated structures and selective processes in earthen nature. On the one hand, all human knowing and valuing contain subjective components, being theory-Iaden. On the other hand, in ordinary natural affairs, in scientific knowing, and in valuing, we achieve some objective knowing of the world, agreeably with and mediated by the subjective coefficient. An ecological model of valuing is proposed, which is set in an evolutionary context. Natural value in its relation to consciousness is, examined as an epiphenomenon, an echo, an emergent, an entrance, and an education, with emphasis on the latter categories. An account of intrinsic and instrumental natural value is related both to natural objects, life fonns and land forms, and to experiencing subjects, extending the ecological model. Ethical imperatives follow from this redescription of natural value and the valuing process.
Kwestia ekologiczna" w nauczaniu Jana Pawła II
  • J Babiński
Babiński J. (2012). "Kwestia ekologiczna" w nauczaniu Jana Pawła II, "Studia Gdańskie" t. 30, s. 249-264.
Eko filozoficzne przesłanie encykliki
  • W Bołoz
  • S Jaromi
  • Z Karaczun
  • Z Łepko
  • A Papuziński
  • R F Sadowski
Bołoz W., Jaromi S., Karaczun Z., Łepko Z., Papuziński A., Sadowski R. F. (2016). Eko filozoficzne przesłanie encykliki "Laudato si'", "Studia Ecologiae et Bioethicae" t. 14, nr 4, s. 109-128.
Wybrane zagadnienia edukacji ekologicznej. Refleksje wokół ency kliki Laudato si
  • M Borda
Borda M. (2016). Inspiracje katechetyczne w "Laudato si'" (wybrane aspekty), [w:] M. Borda, R. Ceglarek (red.), Wybrane zagadnienia edukacji ekologicznej. Refleksje wokół ency kliki Laudato si', Kraków: Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, s. 167-180.
Encyklika Laudato si'. W trosce o wspólny dom, Vatican: Libreria Editrice Vaticana
  • Franciszek
Franciszek. (2015). Encyklika Laudato si'. W trosce o wspólny dom, Vatican: Libreria Editrice Vaticana.
Człowiek -przyroda -wartości
  • J Gałkowski
Gałkowski J. (1992). Człowiek -przyroda -wartości, "Humanizm ekologiczny", t. 1, s. 41-50.
I widział Bóg, że to jest dobre. Teologia stworzenia
  • M Kehl
Kehl M. (2008). I widział Bóg, że to jest dobre. Teologia stworzenia. Poznań: W drodze.
Value as Richness: Toward a Value Theory for an Expanded Naturalism in Environmental Ethics
  • P Miller
Miller P. (1982). Value as Richness: Toward a Value Theory for an Expanded Naturalism in Environmental Ethics, "Environmental Ethics", nr 4, s. 101-114.
Kościół i nauka w obliczu ekologicznych wyzwań. Źródła, inspiracje i konteksty encykliki Laudato si
  • J Poznański
  • S Jaromi
Poznański J., Jaromi S. (red.), (2016). Kościół i nauka w obliczu ekologicznych wyzwań. Źródła, inspiracje i konteksty encykliki Laudato si', "Laudato si'". Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydawnictwo WAM.