Conference PaperPDF Available

AN EVALUATION ON THE DRAFT RELATED APPOINTMENT OF THE PROVINCIAL ELECTION BOARD MEMBERS BY THE SUPREME ELECTION COUNCIL (İl Seçim Kurulu Üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu Tarafından Atanmasını Öngören Taslak Üzerine Bir Değerlendirme)

Authors:

Abstract

According to the 1982 Constitution, elections are held under judicial administration and control. These judicial bodies are Supreme Election Council, provincial election board and district election boards. According to the Law No. 298 on Basic Provisions of Elections and Voter Registers, the provincial election board composed of two senior members of district election board after president and headed by the eldest judge serving in the central district. It is understood from the information reflected in the press of the amendment studies regarding the election laws, that the changes includes the formation of the provincial election board. Accordingly, it is envisaged that the members of the provincial election board will be appointed by the Supreme Election Council. Although some criticisms are brought to this regulation, which is not embodied as a draft, this regulation is appropriate and necessary as it will ensure the continuity and specialization of the election boards. The administration and control duties of election boards necessitate a perspective that includes unique processes and requires expertise. The legislator made changes in 2005 in order to increase the quality of the provincial election board membership. Accordingly, the determination of the most senior judge in the provinces is based on the seniority of the judge, not the civil service seniority. However, the determination of provincial election board members only based on the seniority of judges also makes it difficult for election boards to specialize in their own field. It is considered that a healthier process will develop in the functioning of the election boards with the appointment of the members of the provincial election boards by the Supreme Election Council. However, additional arrangements should be considered in order to ensure that the change serves this purpose and to eliminate the criticism and reservations that may occur in the public. Additional guarantees for the appointment and dismissal of provincial election board members, the minimum judge seniority requirement to be elected as a provincial election board, to be elected as a member of the provincial election board the condition of being a member of the district election board for a certain period of time, other regulations that will ensure that membership of the provincial election board is preferable to judges,should be evaluated within this framework.
ISPEC 6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES
May 16-18, 2021 / Siirt, TURKEY
İL SEÇİM KURULU ÜYELERİNİN YÜKSEK SEÇİM KURULU TARAFINDAN
ATANMASINI ÖNGÖREN TASLAK ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
AN EVALUATION ON THE DRAFT RELATED APPOINTMENT OF THE PROVINCIAL
ELECTION BOARD MEMBERS BY THE SUPREME ELECTION COUNCIL
Dr. Fatih GÜLER
Çanakkale 18 Mart Üniversitesi, Çan Meslek Yüksekokulu
fatih.guler@comu.edu.tr, 0 505 813 48 38
ORCID ID: 0000-0002-5365-5700
ÖZET
1982 Anayasasına göre seçimler yargı yönetim ve denetiminde yapılır. Bu yargı
organları; Yüksek Seçim Kurulu, il seçim kurulları ve ilçe seçim kurullarıdır. 298 sayılı
kanuna göre il seçim kurulu, il merkezinde görev yapan en kıdemli hakimin başkanlığında,
merkez ilçe seçim kurulu başkanından sonra gelen en kıdemli iki hakimden oluşur.
Seçim kanunlarıyla ilgili yapılan değişiklik çalışmalarından basına yansıyan
bilgilerden il seçim kurulunun oluşumu ile değişikliğe gidildiği anlaşılmaktadır. Buna göre il
seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından atanması öngörülmektedir. Tasarı
olarak somutlaşmayan bu düzenlemeye bir takım eleştiriler getirilse de bu düzenleme, seçim
kurullarının devamlılığını ve uzmanlaşmasını sağlayacak olması sebebiyle yerinde ve
gereklidir.
Seçim kurullarının seçimlerin yönetim ve denetim görevi, kendine has süreçleri
barındıran ve uzmanlık gerektiren bir bakış açısını zorunlu kılmaktadır. Kanun koyucu, il
seçim kurulu üyeliğinde niteliği arttırmak amacıyla 2005 yılında değişikliğe gitmiştir. Buna
göre illerde en kıdemli hakimin belirlenmesinde devlet memurluğu kıdemi değil hakimlik
kıdemi esas alınmaktadır. Fakat il seçim kurulu üyelerinin sadece hakimlik kıdemine göre
belirlenmesi de seçim kurullarının kendi alanında uzmanlaşmasını zorlaştırmaktadır.
İl seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından atanmasıyla, seçim
kurullarının işleyişinde daha sağlıklı bir süreç gelişeceği değerlendirilmektedir. Fakat
değişikliğin bu amaca hizmet etmesini sağlamak, kamuoyunda oluşabilecek eleştiri ve
çekinceleri bertaraf etmesi amacıyla ilave düzenlemelerin yapılması düşünülmelidir. İl seçim
kurulu üyelerinin atanması ve görevden alınmasına yönelik ilave güvenceler, il seçim kurulu
üyesi seçilmek için asgari hakimlik kıdemi şartı, il seçim kurulu üyesi seçilmek için belirli bir
süre ilçe seçim kurulu üyeliği yapma şartı, il seçim kurulu üyeliğinin hakimler açısından
tercih edilebilir olmasını sağlayacak diğer düzenlemeler, bu çerçevede değerlendirilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Seçim, İl Seçim Kurulu, Yüksek Seçim Kurulu, Seçimlerin Yönetim ve
Denetimi.
ISPEC 6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES
May 16-18, 2021 / Siirt, TURKEY
ABSTRACT
According to the 1982 Constitution, elections are held under judicial administration
and control. These judicial bodies are Supreme Election Council, provincial election board
and district election boards. According to the Law No. 298 on Basic Provisions of Elections
and Voter Registers, the provincial election board composed of two senior members of district
election board after president and headed by the eldest judge serving in the central district.
It is understood from the information reflected in the press of the amendment studies
regarding the election laws, that the changes includes the formation of the provincial election
board. Accordingly, it is envisaged that the members of the provincial election board will be
appointed by the Supreme Election Council. Although some criticisms are brought to this
regulation, which is not embodied as a draft, this regulation is appropriate and necessary as it
will ensure the continuity and specialization of the election boards.
The administration and control duties of election boards necessitate a perspective that
includes unique processes and requires expertise. The legislator made changes in 2005 in
order to increase the quality of the provincial election board membership. Accordingly, the
determination of the most senior judge in the provinces is based on the seniority of the judge,
not the civil service seniority. However, the determination of provincial election board
members only based on the seniority of judges also makes it difficult for election boards to
specialize in their own field.
It is considered that a healthier process will develop in the functioning of the election
boards with the appointment of the members of the provincial election boards by the Supreme
Election Council. However, additional arrangements should be considered in order to ensure
that the change serves this purpose and to eliminate the criticism and reservations that may
occur in the public. Additional guarantees for the appointment and dismissal of provincial
election board members, the minimum judge seniority requirement to be elected as a
provincial election board, to be elected as a member of the provincial election board the
condition of being a member of the district election board for a certain period of time, other
regulations that will ensure that membership of the provincial election board is preferable to
judges,should be evaluated within this framework.
Keywords: Election, Provincial Election Board, Supreme Election Council, Administration
and Control of Elections.
1. GİRİŞ
1982 Anayasası’nın demokratik ve hak eksenli bir düzleme oturmasını sağlamak
amacıyla birçok anayasa değişikliği tasarısı hazırlanmıştır. İlk dönemlerde akademik yönü
daha ağır basan tasarılar hazırlansa da son on beş yıllık süreçte Adalet ve Kalkınma
Partisi’nin öncülüğünde sivil bir anayasaya ilişkin daha ciddi çalışmalar yürütülmüş ve
çalışmalar önemli bir aşamaya gelmiştir. (Heper & Erdem, 2011:27-28) 2011 yılında Türkiye
Büyük Millet Meclisi çatısı altında toplanan Anayasa Uzlaşma Komisyonu ise iktidar partisi
dışındaki siyasi partilerin de sivil bir anayasa yapılması konusundaki iradelerini ortaya
koymaları anlamında önemlidir. [ CITATION Dem16 \l 1055 ]
Siyasi sistem açısından oynadıkları rol göz önünde bulundurularak Seçim Kanunu ve
Siyasi Partiler Kanunu çalışmaları da genelde anayasa çalışmaları ile veya yakın zamanlı
olarak ilerlemektedir. Bu çerçevede mevcut seçim kanunu ve Siyasi Partiler Kanunu’nun
değiştirilmesine yönelik tartışma, her dönemde siyasi gündemin öncelikleri arasında yer
almıştır.[ CITATION Miş21 \l 1055 ]
ISPEC 6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES
May 16-18, 2021 / Siirt, TURKEY
1982 Anayasası’na göre seçimler yargı yönetim ve denetiminde yapılır. Bu yargı
organları Yüksek Seçim Kurulu, il seçim kurulları ve ilçe seçim kurullarıdır. 298 sayılı
kanuna göre il seçim kurulu, il merkezinde görev yapan en kıdemli hakimin başkanlığında,
merkez ilçe seçim kurulu başkanından sonra gelen en kıdemli iki hakimden oluşur.
Seçim kurullarının seçimlerin yönetim ve denetim görevi, kendine has süreçleri
barındıran ve uzmanlık gerektiren bir bakış açısını zorunlu kılmaktadır. Kanun koyucu, il
seçim kurulu üyeliğinde niteliği arttırmak amacıyla 2005 yılında değişikliğe gitmiştir. Buna
göre illerde en kıdemli hâkimin belirlenmesinde devlet memurluğu kıdemi değil hâkimlik
kıdemi esas alınmaktadır. Fakat il seçim kurulu üyelerinin sadece hâkimlik kıdemine göre
belirlenmesi de seçim kurullarının kendi alanında uzmanlaşmasını zorlaştırmaktadır.
Hali hazırda devam eden seçim kanunlarıyla ilgili yapılan değişiklik çalışmalarından
basına yansıyan bilgilerden il seçim kurulunun oluşumu ile değişikliğe gidildiği
anlaşılmaktadır.[ CITATION Sar21 \l 1055 ] Buna göre il seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim
Kurulu tarafından atanması öngörülmektedir.
Tasarı olarak somutlaşmayan bu düzenlemeye bir takım eleştiriler getirilse de,
[ CITATION Sar21 \l 1055 ] bu düzenleme seçim kurullarının devamlılığını ve uzmanlaşmasını
sağlayacak olması sebebiyle önemlidir. Çalışmanın amacı, il seçim kurulu üyelerinin Yüksek
Seçim Kurulu tarafından atanmasını öngören değişikliğin faydalarına işaret etmek, eğer
çalışma bunu kapsamıyorsa il seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından
atanmasının faydalarını vurgulamaktır.
2. KARŞILAŞTIRMALI HUKUK VE ULUSLARARASI UYGULAMADA
BÖLGESEL SEÇİM OTORİTELERİ
Seçimlerin yönetiminin karşılaştırmalı hukuk boyutu ve diğer uluslararası uygulama
örneklerinin akademik anlamda ihmal edildiği ifade edilmektedir. (Mozaffer & Andreas ,
2002:5) Karşılaştırmalı hukuk ve uluslararası uygulamada il seçim kuruluna benzer bölgesel
seçim otoritelerin görev ve yetkilerinin, oluşumlarının üniter ve federal devletlerde farklılık
arz ettiği görülmektedir. Örneğin Avusturalya, Kanada ve Nijerya’da merkezi seçim otoritesi
federal düzeyde yapılacak seçimlerden sorumlu olup bölgesel seçim otoriteleri yerel
seçimlerden sorumlu iken Kosta Rika, Litvanya ve Slovakya bölgesel seçim otoriteleri
merkezi seçim otoritelerinin şubesi konumundadır. (Catt, Ellis, Maley, Wall, & Wolf,
2014:17-18)
Yaklaşık 200 ülkenin seçim yönetim ve denetim organları ile ilgili yapılan araştırmaya
göre seçim yönetim ve denetim organlarının %58’sinin 1-10 üyeden oluştuğu, %56’sının
kanunen belirlenmiş bir süre için atanan/seçilen üyelerden oluştuğu, %66’sının yürütme
organından bağımsız bir yapıda olduğu, %51’in ise uzmanlığa dayalı üyelik yapısına sahip
olduğu görülmektedir.[ CITATION ACE21 \l 1055 ]
Avrupa’da 26 ülkenin seçim yönetim ve denetim organları ile yapılan benzer bir
araştırmada, bölgesel seçim yönetim ve denetim kurullarının önemli bir kısmının ulusal seçim
yönetim ve denetim kurulları ile hiyerarşik bir ilişki içinde olduğu görülmüştür. (James,
Garnett, Loeber, & Ham, 2020:5) Bu haliyle il seçim kurulunun yapısının genel itibariyle
karşılaştırmalı hukuk ve uluslararası uygulama ile uyumlu olduğu görülmektedir.
ISPEC 6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES
May 16-18, 2021 / Siirt, TURKEY
3. MERKEZİLEŞME, UZMANLAŞMA VE BAĞIMSIZLIK İLKELERİ AÇISINDAN
İL SEÇİM KURULU ÜYELERİNİN YÜKSEK SEÇİM KURULU TARAFINDAN
ATANMASI
İl seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu üyeleri tarafından atanmasının
merkezileşme, uzmanlaşma ve bağımsızlık ilkeleri bağlamında ele alınmasının daha sağlıklı
bir değerlendirme yapmaya imkan vereceği değerlendirilmektedir.
Seçim yönetimi sorunlarının çözülmesinde, seçim yönetim organları arasındaki
hiyerarşik bağı ifade eden seçim yönetim sürecinin merkezileşmesi (Loeber, Ham, Garnett, &
James, 2019:300) ilk akla gelen çözüm yollarından biridir. (James , 2017:130) Seçim yönetim
ve denetimi sisteminin merkezi seçim otoritesinin hiyerarşik bütünlüğü içerisinde yer
almasının ciddi bir önemi olduğu ifade edilmektedir. (IDEA, 2002:38)
Bölgesel seçim kurullarının, merkezi seçim otoritesinden tamamen bağımsız
olmasının, Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere örneklerinde olduğu gibi her zaman
olumlu sonuçlar ortaya koymayacağı ve farklı uygulamalar/performanslar üreteceğine dair
uluslararası bulgular (Bowler, Brunell, Donovan, & Gronke, 2015:2) ışığında, il seçim kurulu
üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından atanmasını öngören tasarının, seçim yönetim ve
denetiminde merkezileşmeyi arttırmasıyla seçim yönetim ve denetim sisteminin daha
öngörülebilir ve kurumsallaşmış bir yapıya sahip olmasını sağlayacağı ifade edilebilir.
İl seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından atanmasına yönelik
eleştirilerin yoğunlaştığı nokta, bu durumun il seçim kurulu üyelerinin bağımsızlığını
etkileme ihtimali olduğu söylenebilir. Esasen tamamı yüksek hakimlerden oluşan bir kurulun
(Yüksek Seçim Kurulu) yine tamamı hakimlerden oluşan bir kurula (il seçim kurulu) üye
atamasının bir takım sakıncalarının olabileceği iddiasının hukuki argümanlar çerçevesinde
ifade edilmesinin oldukça güç olduğu söylenebilir. Esasen bu yaklaşımların Yüksek Seçim
Kurulu’nun oluşumuna ve üye seçilme usulüne yönelik olduğu söylenebilir.[ CITATION
Göz191 \l 1055 ]
Seçim kurullarının kendilerinden beklenen görevleri, sürecin hassasiyetini göz önünde
bulundurarak başarılı bir şekilde yerine getirmelerini sağlamada kilit unsur uzmanlaşmadır.
(IDEA, 2002:42) [ CITATION IDE96 \l 1055 ] Mevcut durumda kıdem esasına göre oluşan il
seçim kurulunda, daha önceden seçim yönetim ve denetim organlarında hiç görev almamış
hakimler, il seçim kurulunda görev alabilmektedir. İl seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim
Kurulu tarafından atanmasını öngören taslağın uzmanlaşma ilkesi ile uyumlu olmasını
sağlamak amacıyla, il seçim kurulu üyesi seçilmek için asgari hakimlik kıdemi şartı, il seçim
kurulu üyesi seçilmek için belirli bir süre ilçe seçim kurulu üyeliği yapma şartı gibi ilave
düzenlemeler göz önünde bulundurulmalıdır.
4. SONUÇ
Seçim kurullarının bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin de facto durumun de jure
durumdan daha önemli olduğu ifade edilmektedir. (Norris, 2019:398) Bu çerçevede seçim
kanunlarında yapılacak düzenlemelerin ülkemizde toplumun makul çoğunluğunda var olan
seçim kurullarının tarafsız ve bağımsız bir yapıda ve işlevde olduğu kanaatini zedeleyecek
nitelikte olmaması oldukça önemlidir. (Güler, 2021:157) Seçim kurullarının bu niteliklerinin
muhafaza edilmesi, seçmenlerin ve siyasi partilerin sürece güvenlerini tesis etmede önemli bir
rolü olduğu söylenebilir. [ CITATION IDE02 \l 1055 ]
İl seçim kurulu üyelerinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından atanmasıyla, seçim
kurullarının işleyişinde daha sağlıklı bir süreç gelişeceği değerlendirilmektedir. Fakat
ISPEC 6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES
May 16-18, 2021 / Siirt, TURKEY
değişikliğin bu amaca hizmet etmesini sağlamak, kamuoyunda oluşabilecek eleştiri ve
çekinceleri bertaraf etmesi amacıyla ilave düzenlemelerin yapılması düşünülmelidir.
Uluslararası literatürde seçim yönetim ve denetim organlarının tarafsızlık algısını ve
vatandaşların seçim kalitesi algısını arttırmayı sağlayacak yasal önlemlerin arasında seçim
kurulu üyelerinin atanmasına ilişkin sürecin kapsayıcılığı ve göreve ilişkin güvenceler olduğu
ifade edilmiştir. (Kerr & Lührmann, 2017:4) Bu çerçevede il seçim kurulu üyelerinin
atanması ve görevden alınmasına yönelik ilave güvenceler, il seçim kurulu üyesi seçilmek için
asgari hakimlik kıdemi şartı, il seçim kurulu üyesi seçilmek için belirli bir süre ilçe seçim
kurulu üyeliği yapma şartı, il seçim kurulu üyeliğinin hakimler açısından tercih edilebilir
olmasını sağlayacak diğer düzenlemeler, bu çerçevede değerlendirilmelidir.
KAYNAKÇA
ACE The Electrol Knowledge Network. (2021). Comparative Data. https://aceproject.org/epic-en/
(Erişim Tarihi 01.04.2021)
Bowler, S., Brunell, T., Donovan, T., & Gronke, P. (2015). Election administration and perceptions of
fair elections. Electoral Studies(38), 1-9.
Catt, H., Ellis, A., Maley, M., Wall, A., & Wolf, P. (2014). Electoral Management Design (Revised
Edition b.). Stockholm: International Institute for Democracy and Electoral Assistance.
Demirkol, M. (2016). Başarısız Bir Anayasa Yapım Süreci: TBMM Meclis Anayasa Komisyonu'na
Yönelik Bir Değerlendirme. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 1-12.
Gözler, K. (2019). YSK’NIN BAĞIMSIZLIĞI ÜZERİNE Gözlemler ve Öneriler. https://anayasa.gen.tr/
ysk-bagimsizlik.htm. (Erişim Tarihi 06.04.2021)
Güler, F. (2021). Seçimlerin Yönetim ve Denetiminde Görev Alan Kurumların Yapısal ve İşlevsel
Sorunlarını Giderici Çözümler. Bursa: Ekin.
Heper, Y., & Erdem, F. (2011). Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasaları ve Anayasa Önerileri
Madde Karşılaştırmalı. Ankara: SETA.
IDEA. (1996). Code of Conduct for the Ethical and Professional Administration of Elections.
Stockholm: International Institute for Democracy and Electoral Assistance.
IDEA. (2002). International Electoral Standards Guidelines for reviewing the legal framework of
elections. Stockholm: International Institute for Democracy and Electoral Assistance.
James , T. (2017). The Effects of Centralising Electoral Management Board Design. Policy Studies,
130-148.
James, T., Garnett, H., Loeber, L., & Ham, C. (2020). Building Better Elections: Results of the
European Electoral Management Survey. Norwich: University of East Anglia.
Kerr, N., & Lührmann, A. (2017). Public trust in elections: The role of media freedom and election
management autonomy. Afrobarometer Working Papers Series.
Loeber, L., Ham, C., Garnett, H., & James, T. (2019). Electoral management and the organisational
determinants of electoral integrity: Introduction. International Political Science Review, 40(3),
295-312.
Miş, N. (2021). Siyasi Partiler Kanunu’nda Değişiklik Tartışması .https://www.setav.org/siyasi-
partiler-kanununda-degisiklik-tartismasi/. (Erişim Tarihi 11.04.2021)
Mozaffer, S., & Andreas , S. (2002). The Comparative Study of Electoral Governance: Introduction.
International Political Science Review, 23(1), 5-27.
Norris, P. (2019). Conclusions: The New Research Agenda on Electoral Management. International
Political Science Review, 40(3), 391-403.
Sarıkaya, M. (2021). Üçüncü ittifak!.
https://www.haberturk.com/yazarlar/muharrem-sarikaya/3008077-ucuncu-ittifak. (Erişim
Tarihi 13.04.2021)
ISPEC 6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES
May 16-18, 2021 / Siirt, TURKEY
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.