ArticlePDF Available

5. The Effect of E-Learning on Empowering Islamic Education Professors (Case Study: Islamic Azad University, South Tehran Branch)

Authors:
ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ ﯽﻣﻼﺳا هﺎﮕﺸﻧاد رد20/ لﺎﺳﻢﻬﻧهرﺎﻤﺷ ، 2/ ﻣز و ﺰﯿﯾﺎﭘنﺎﺘﺴ1399 /308-295
Management in The Islamic University, 2021(Fall&Winter)20,Vol. 9, No.2, 295-308
ﺳرﺮﺑ ﺛﺄﺗﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
ﻣﻼﺳاﻣﻼﺳا دازآ هﺎﮕﺸﻧاد :ﻪﻌﻟﺎﻄﻣ درﻮﻣ) (بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو
حور ﷲاﯽﺟﺎﺣ هداز
1
يﺪﯿﻤﺣ ﻪﻤﻃﺎﻓ ﺮﻓ
2
هﺪﯿﮑﭼ
:فﺪﻫ
زا فﺪﻫﻌﻟﺎﻄﻣ ﺮﺿﺎﺣ، ﺳرﺮﺑ هرود ﺮﯿﺛﺄﺗ ﺎﻫي ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي دازآ هﺎﮕﺸﻧاد فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
ﻣﻼﺳا .دﻮﺑ بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو
شور
: شور ﯾاﺶﻫوﮋﭘ، ﯽﮕﺘﺴﺒﻤﻫ عﻮﻧ زا ﯽﺸﯾﺎﻤﯿﭘ ﯽﻔﯿﺻﻮﺗ ﻌﻣﺎﺟ .ﺖﺳا رﺎﻣآي
ﺶﻫوﮋﭘ، ﯿﻠ نادﺎﺘﺳاﻣﻼﺳا فرﺎﻌ ﻣﻼﺳا دازآ هﺎﮕﺸﻧاد ﻠﯿﺼﺤﺗ لﺎﺳ رد بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو 98 -1397 ﻪﺑداﺪﻌﺗ 83
ﺮﻔﻧ ﻪﺑ ﻪﮐ ﺖﺳا رﺎﻤﺷﺮﺳ شوري ﺖﮐرﺎﺸﻣدﻮﺑ هﻊﻤﺟ راﺰﺑا . روآي هداد ﺎﻫ، ﻨﺸﺳﺮﭘﻣﺎ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗي ناور ﯽﺘﺧﺎﻨﺷ
و رﺰﺘﯾﺮﭙﺳاﯿاﺮﺸ ﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘ و ﻖﻘﺤﻣ ﻤﻫا ﻪﺘﺧﺎﺳﯿ رﺪﺗ اﺰﻣ وي ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﻠﺤﺗ .دﻮﺑﯿ هداد زا هدﺎﻔﺘﺳا ﺎﺑ ﺎﻫ
لﺪﻣ رﺎﺘﺧﺎﺳ تﻻدﺎﻌﻣ،ي ﺮﺘﻤﮐ شور ﺎﺑ تﺎﻌﺑﺮﻣ ﺰﺟسا.لا.ﯽﭘ ترﺎﻤﺳا ﯽﯾ3 ﺪﺷ مﺎﺠﻧا.
ﻪﺘﻓﺎ
ﺎﻫ
: ﻠﺤﺗﯿ رﺎﺘﺧﺎﺳي
ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳاا وﻌﺑ د ،نآﺛﺄﺗﯿ رادﺎﻨﻌﻣ و ﺖﺒﺜﻣي دراد)001/0<p.(
ﺘﻧﯿﻪﺠ
ﯿ
اﺰﻓا زﻮﻣآﻧوﺮﺘﮑﻟا شﯿ،ﯽ اﺰﻓا ﻪﺑ ﺮﺠﻨﻣ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗنادﺎﺘﺳا ي دﻮﺷ. ﺰﺋﺎﺣ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ﻪﺑ ﻪﺟﻮﺗ ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ
ﺖﺳا ﺖﯿﻤﻫا.
ﺪﯿﻠﮐ نﺎﮔژاوي :ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ، زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ،ﺖﻣﺪﺧ ﻦﻤﺿ شزﻮﻣآي، فرﺎﻌﻣ دﺎﺘﺳا.
:ﻪﻟﺎﻘﻣ ﺖﻓﺎﯾرد27/11/98 :ﯽﯾﺎﻬﻧ ﺐﯾﻮﺼﺗ ؛10/03/99
1 .ﯽﺳﺎﻨﺷرﺎﮐ تﺎﻋﻼﻃا يروﺎﻨﻓ ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ ﺪﺷرا اﺮﮔ ،ﻪﺘﻓﺮﺸﯿﭘ ﯽﺗﺎﻋﻼﻃا يﺎﻬﻤﺘﺴﯿﺳ هﺎﮕﺸﻧاد ﺰﮐﺮﻣ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو ﯽﻣﻼﺳا دازآا،ناﺮﻮﻧ).هﺪﻨﺴ /(لﻮﺌﺴﻣ
ﻧﺎﺸﻧ ،ناﺮﻬﺗ :پ ،ﻮﮑﺳا ﻪﭼﻮﮐ ،سﺪﻗ و لﺎﺻو خ ﻦﯿﺑ ،ﯽﻣﻼﺳا بﻼﻘﻧا خ15 :ﺮﺑﺎﻤﻧ /02166033245 / Email: Rohzad03@Gmail.Com
2 دﺎﺘﺳا ،ﯽﻟﺎﻋ شزﻮﻣآ رد يﺮﺒﻫر ﺶﯾاﺮﮔ ،ﯽﺷزﻮﻣآ ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ يﺮﺘﮐدﺰﮐﺮﻣ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو ﯽﻣﻼﺳا دازآ هﺎﮕﺸﻧاد ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ هوﺮﮔ رﺎﯾ.
ﯽﺸﻫوﮋﭘ ﻪﻟﺎﻘﻣ
ﻞﯿﺻا
Original
Article
296 رﺮﺑ ﺛﺄﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
(ﻒﻟاﻪﻠﺌﺴﻣ نﺎﯿﺑ و ﻪﻣﺪﻘﻣ
رد ﺎﻬﻟﺎﺳي ،ﺮﯿﺧا شزﻮﻣآ ﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ناﻮﻨﻋ ﻪﺑ ﮑﯾ زا يﺎﻫدﺮﺑرﺎﮐ ﻢﻬﻣ يروﺎّﻨﻓ يﺎﻫ ﺪﯾﺪﺟ تﺎﻋﻼﻃا و ،تﺎﻃﺎﺒﺗرا رد
نﺎﻬﺟ حﺮﻄﻣ و يﺎﻬﺘﯿﻟﺎﻌﻓ هدﺮﺘﺴﮔ اي رد ﻦﯾا ﺎﺘﺳار زﺎﻏآ هﺪﺷ ﺖﺳا .ﺎﺑ ﻪﺟﻮﺗ تاﺮﯿﯿﻐﺗ ﻪﺑ ﻊﯾﺮﺳ رد ﻂﯿﺤﻣ ،نﻮﻣاﺮﯿﭘ ياﺮﺟا
ﺎﻬﻣﺎﻈﻧي ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا رﻮﻈﻨﻣ ﻪﺑ ﺋارا تﺎﻣﺪﺧ و يروﺎّﻨﻓ يﺎﻫ ﺪﯾﺪﺟ رد ﮥﻨﯿﻣز ﺲﯾرﺪﺗ و يﺮﯿﮔدﺎﯾ ترﻮﺻ ﻪﺑ زﺎﯿﻧ
ﯽﺳﺎﺳا حﺮﻄﻣ هﺪﺷ .ﺖﺳا،ﺮﮐرﺎﭘ)
1
2004(
يﺮﯿﮔدﺎﯾ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﻪﺑ ﻠﯾﻻد ﺮﯿﻈﻧ دﺎﺠﯾا ﻪﻨﯿﻣز ياﺮﺑ تﻼﻣﺎﻌﺗ ،هدﺮﺘﺴﮔ دﺮﺑرﺎﮐ نﺎﺳآ زا يﻮﺳ نﺎﯾﻮﺠﺸﻧاد و
،نادﺎﺘﺳا ﺶﻫﺎﮐ ،ﻪﻨﯾﺰﻫ هﺪﻧﺮﯿﮔدﺎﯾ رﻮﺤﻣ ندﻮﺑ و ﺶﯾاﺰﻓا ﺖﻓﺮﺸﯿﭘ ﯽﻠﯿﺼﺤﺗ ،نﺎﯾﻮﺠﺸﻧاد ﺮﯿﯿﻐﺗ ﺮﯿﺴﻣ شزﻮﻣآ زا دﺎﯾ
نداد ﻪﺑ ﻦﺘﻓﺮﮔ دﺎﯾو دﺎﺠﯾا لدﺎﻌﺗ ﻦﯿﺑ نﺎﯿﺿﺎﻘﺘﻣ هﺎﮕﺸﻧاد و ﺖﯿﻓﺮﻇ ،ﺎﻬﻫﺎﮕﺸﻧاد رد لﺎﺣ ﺐﺴﮐ تﺮﻬﺷ ﺖﺳا،ﯽﺒﯿﺳﻮﻣ)
2
2015(ﯽﻠﻫ روﺎﺑ ﻪﺑ .
3
)2008( ،زﺎﻏآ شزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا و شﺮﺘﺴﮔ ور ﻪﺑ ﺪﺷر نآ رد ﺢﻄﺳ ،ﯽﻧﺎﻬﺟ ﺐﺟﻮﻣ ﻪﺟﻮ
ناﺮﮕﺸﻫوﮋﭘ يدﺎﯾز ﻪﺑ ﻦﯾا ﻪﻠﺌﺴﻣ هﺪﺷ و ﺖﺳا زا ﻪﺒﻨﺟ يﺎﻫ يدﺎﯾز ﻪﺑ ﻦﯾا ،ﻪﻠﺌﺴﻣ ﻪﻠﻤﺟ زا ﻪﺟﻮﺗ ﻪﺑ ﯽﻟﺎﻌﺗ و دﻮﺒﻬﺑ ﺖﯿﻔﯿﮐ
رد شزﻮﻣآ ﻪﺘﺧادﺮﭘ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا .ﺪﻧا)ﻞﯿﻌﻤﺳا ﺎﯿﻧ نارﺎﮑﻤﻫ و ،1396(
ﮔدﺎﯿي ﺎﻫي فﺎﻄﻌﻧا ﻞﺑﺎﻗ و يﺮﯿﮔدﺎ يداﺮﻔﻧا ﺎﺑ ﯽﻘﯾدﺎﺼﻣ :نﻮﭽﻤﻫ نﺎﮑﻣا بﺎﺨﺘﻧا ،نﺎﻣز ،تﺪﻣ ،نﺎﮑﻣ ﺖﻋﺮﺳ
؛يﺮﯿﮔدﺎ نﺎﮑﻣا ﯽﺳﺮﺘﺳد ﻪﺑ ياﻮﺘﺤﻣ ﯽﺷزﻮﻣآ رد ﺮﻫ نﺎﻣز و ؛نﺎﮑﻣ ﻪﺟﻮﺗ ﻪﺑ يﺎﻬﮑﺒﺳ يﺮﯿﮔدﺎﯾ ؛ناﺮﯿﮔاﺮﻓ ﻪﻓﺮﺻ ﯽﯾﻮﺟ
رد ﻪﻨﯾﺰﻫ يﺎﻫ ﯽﺷزﻮﻣآ زا :ﻪﻠﻤﺟ ﮥﻨﯾﺰﻫ ﺖﻓر ﺪﻣآو و ،ﺖﯾﺎﻬﻧ رد ﮥﺋارا ﻦﯾا هرود ﺳرد يﺎﻫ يﺎﻬﻫﺎﮕﺸﻧاد رد حﺮﻄﻣ رﻮﺸﮐ ﺎﺑ
نﺎﮑﻣا ﺬﺧا كرﺪﻣ زا نﺎﻤﻫ ،هﺎﮕﺸﻧاد ﻪﺑ ﺖﯿﺑﻮﺒﺤﻣ نوﺰﻓازور يﺎﻬﺷزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا .دوﺰﻓا)ﺎﮐﺎﮐ و ﯽﯾﮑﺣﯿ هداز ،1395(
ﻔﺘﺳا ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑهدﺎ زا شزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﺖﯿﻔﯿﮐﺎﺑ رد ،ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا شزﻮﻣآ ﺪﻧاﻮﺗ رد دﻮﺒﻬﺑ
ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ سرد سﻼﮐ رد ﺎﻬﻧآ يراﺬﮔﺮﺛاﺮﺛﺆﻣ .ﺪﺷﺎﺑ ﺎﺑ دﻮﺟو ،ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا ﯽﺷزﻮﻣآ ﺖﻧوﺎﻌﻣ ﻪﮑﻨﯾا
ﻪﻨﯿﻣز يزﺎﺳ ﯽﺒﺳﺎﻨﻣ ياﺮﺑ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآ ﮥﺋارا ﻢﻫاﺮﻓ ،هدﺮﮐ ﯽﻟو ﺖﺴﯿﻧ ﺺﺨﺸﻣﺎﺗ ﺎﯾآ ﻪﮐ ﻪﺑ لﺎﺣ ﺘﺴﻧاﻮﺗ
يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺢﯿﺤﺻ و ﯽﺘﯿﻔﯿﮐﺎﺑ ار ؟ﺮﯿﺧ ﺎﯾ ﺪﻨﮐ اﺮﺟا ﺎﺑ ﻪﺟﻮﺗ ﻪﺑ ﻦﯾا ﻠﺌﺴﻣ ﻪﮐ ﺪﺷر ﯽﻤﮐ يﺎﻬﺷزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا رد
لﺎﺣ ﺖﻓﺮﺸﯿﭘ ،ﺖﺳا ﺮﮕﺸﻫوﮋﭘ ار ﺮﺑ ﺖﺷاد نآ ﺎﺗ ﯽﻣﺎﮔ رد ﺖﻬﺟ ﺦﺳﺎﭘ ﻪﺑ ﻦﯾا ﺎﻬﺸﻟﺎﭼ و ندﺮﮐ ﺮﭘ فﺎﮑﺷ تﺎﯿﺑدا
ﻖﯿﻘﺤﺗ رد ﻦﯾا ﻪﻨﯿﻣز .درادﺮﺑ
1ﻤﻫا .ﻖﯿﻘﺤﺗ تروﺮﺿ و ﺖﯿ
عﻮﺿﻮﻣ ﻖﯿﻘﺤﺗ زا ﻦﯾا ﺮﻈﻧ ياراد ﺖﯿﻤﻫا ﺖﺳا ﻪﮐ ﺺﺨﺸﻣ ﺪﻨﮐ ناﺰﯿﻣ ﺛﺄﺗﯿ يﺎﻬﺷزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﺮﺑ
يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ نادﺎﺘﺳا فرﺎﻌﻣ ﮥﺠﯿﺘﻧ .ﺖﺳا هدﻮﺑ رﺪﻘﭼ ﺎﻬﻫﺎﮕﺸﻧاد ﻦﯾا ﻖﯿﻘﺤﺗ ﻪﺑ ﻢﯿﻤﺼ ناﺮﯿﮔ ﮏﻤﮐ ﺪﻫاﻮﺧ دﺮﮐ ﺎﺗ
ناﺰﯿﻣﺛﺄﺗﯿ نادﺎﺘﺳا يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ﺮﯿﺴﻣ و ﺪﻨﻧاﺪﺑ ار فرﺎﻌﻣ ﯿﺤﺻ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ار نﺎﻧآ اﺪﯿﭘ
ﺪﻨﻨﮐ. هﺎﮕﺸﻧاد نآ ﻊﺒﺗ ﻪﺑ و رﻮﺸﮐ رد ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ةزﻮﺣ رد ﯽﻓﺎﮐ يﺎﻬﺸﻫوﮋﭘ دﻮﺒﻧ ﻪﺑ ﻪﺟﻮﺗ ﺎﺑ
1. Parker
2. Mothibi
3. Healey
حور ﺟﺎﺣ ﷲا هداز ويﺪﯿﻤﺣ ﻪﻤﻃﺎﻓ ﺮﻓ 297
زا ،ﯽﺸﻫوﮋﭘ ﻒﻠﺘﺨﻣ يﺎﻬﺘﯾدوﺪﺤﻣ ﻪﺑ ﻪﺟﻮﺗ ﺎﺑ ﻪﮐ ﺪﯿﺳر ﻪﺠﯿﺘﻧ ﻦﯾا ﻪﺑ ﺮﮕﺸﻫوﮋﭘ ،بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو ﯽﻣﻼﺳا دازآ ﻦﯿﺑ
ﺖﻓﺎﯾرد و ﺶﻫوﮋﭘ مﺎﺠﻧا ﺖﯿﻠﺑﺎﻗ ﺎﺑ سﺮﺘﺳد رد يﺎﻬﻫﺎﮕﺸﻧادهداد ﺎﻫ ﺪﺣاو ﯽﻣﻼﺳا دازآ هﺎﮕﺸﻧاد ،ﯽﺸﻫوﮋﭘ ﻢﻟﺎﺳ ي
ﺮﻈﻧ ﻪﺑ ﺎﻣا .ﺪﻨﮐ بﺎﺨﺘﻧا ار بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺳر ﻬﻣ ﻦﯾا ،ﻪﻨﯿﻣز ﻦﯾا رد ﯽﻓﺎﮐ يﺎﻬﺸﻫوﮋﭘ مﺎﺠﻧا موﺰﻟ ﻪﺑ ﻪﺟﻮﺗ ﺎﺑ
رﻮﺸﮐ يﺎﻬﻫﺎﮕﺸﻧاد ﻞﮐ ياﺮﺑ ﯽﺗروﺮﺿﺪﺷﺎﺑ.
2ﻖﯿﻘﺤﺗ ﮥﻨﯿﺸﯿﭘ .
ﻢﺋﺎﻗ ﻣﺎﻘﻣ ﺮﺒﺗنارﺎﮑﻤﻫ و ي)1397( ﻞﻣاﻮﻋ ﻪﮐ ﺪﻧﺪﯿﺳر ﻪﺠﯿﺘﻧ ﻦﯾا ﻪﺑﺮﺛﺆﻣ زﺎﺠﻣ يﺎﻬﺷزﻮﻣآ ﺮﺑي ﻫﺎﮕﺸﻧاد ا ردناﺮ ،
رد ﺖﻔﻫ ِمﻮﻬﻔﻣ ،تﺎﻃﺎﺒﺗرا ،يزﺎﺳدﺎﻤﺘﻋا ﯽﻣﻮﺑ يزﺎﺳ ،ﺶﻧاد ،ﺶﻨﯿﺑ ﺪﻬﻌﺗ ﻊﺑﺎﻨﻣ ،ﯽﻧﺎﺴﻧا و ﮓﻨﻫﺮﻓ ،يروﺎّﻨﻓ ﯽﯾﺎﺳﺎﻨﺷ و
ﺢﻄﺳ يﺪﻨﺑ ﻪﺘﺳد يﺪﻨﺑهﺪﺷ ﺪﻧا ﻪﮐ ﺪﻨﻧاﻮﺗ رد اﺮﻃ و ﮥﻌﺳﻮﺗ ﺰﮐاﺮﻣ شزﻮﻣآ يزﺎﺠﻣ و ﻦﯿﻨﭽﻤﻫ ياﺮﺟا ﻪﻣﺎﻧﺮﺑ ﺎﻫي
نآ ﺮﺛﺆﻣ ﺪﻨﺷﺎﺑ. ﻖﯿﻘﺤﺗ ﺞﯾﺎﺘﻧ ﻋﺎﻤﺳاﯿنارﺎﮑﻤﻫ و ﯽ)1395( نﺎﺸﻧ داد ﻪﮐ ﺳرﺮﺑ فﺎﮑﺷ نﺎﯿﻣ ناﺰﯿﻣ دﺮﮑﻠﻤﻋ و ﺖﯿﻤﻫا ﺮﻫ
ﮏﯾ زا دﺎﻌﺑا و ﻪﻔﻟﺆﻣ ﺎﻫي يﺮﯿﮔدﺎﯾ ،ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﺺﺨﺸﻣ دﺮﮐ ﻪﮐ ﻣﺎﻤﺗ ﺎﻬﻧآ ياراد فﺎﮑﺷ ﯽﻔﻨﻣ ﺖﺳا. ﻠﻋﺪﺋﺎﻗو
داﻮﺟ فﺮﺸﻣي)1394( رد ﯽﻘﯿﻘﺤﺗ نﺎﺸﻧ هداد ﺪﻧا ﺢﻄﺳ يﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ نﺎﻨﮐرﺎﮐ رد دﺎﻌﺑا ،ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ ﺮﺛﺆﻣ،ندﻮﺑ رادﺎﻨﻌﻣ
ندﻮﺑ و ،يرﺎﺘﺨﻣدﻮﺧ رد ﺪﻌﺑ دﺎﻤﺘﻋا رد ﺪﺣ بﻮﻠﻄﻣ .ﺖﺴﯿﻧ ﺮﻫ ماﺪﮐ زا ِﻞﻣاﻮﻋ ﺘﺷاد فاﺪﻫا ،ﻦﺷور مﺎﻈﻧ ﯽﺑﺎﯾزرا
،دﺮﮑﻠﻤﻋ مﺎﻈﻧ شادﺎﭘ ﯽﻫد شزﻮﻣآ و ﯽﺳﺮﺘﺳد نﺎﻨﮐرﺎﮐ ﻪﺑ ﺑﺎﻨﻣﺎﺑ ، يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﮥﻄﺑار ،ﺖﺒﺜ ﯽﻟو رﺎﺘﺧﺎﺳ ﯽﻧﺎﻣزﺎﺳ ﺎﺑ
يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﮥﻄﺑار ﯽﻔﻨﻣ دراد. ﻖﯿﻘﺤﺗ ﺞﯾﺎﺘﻧﯽﺘﺳارآ نارﺎﮑﻤﻫ و)1394( ﻞﻣﺎﻋ داد نﺎﺸ يدﺮﻓ ﯽﮔﮋﯾو يﺎﻫ ،ﻮﺠﺸﻧاد ﻞﻣﺎﻋ
ﯽﻄﯿﺤﻣ تﻼﻣﺎﻌﺗ و ﻞﻣﺎﻋ ﯽﻤﺘﺴﯿﺳ شزﻮﻣآ و ياﻮﺘﺤﻣ ﻪﺋارا هﺪﺷ ﯽﻣ ﺪﻨﻧاﻮﺗ ﯾﺮﺘﺸﯿﺑ ﺮﯿﺛﺄﺗ ار رد ﺖﯿﻘﻓﻮﻣ شزﻮﻣآ
ﮑﻟاﯽﮑﯿﻧوﺮﺘ ﯽﻨﯾﺮﻓآرﺎﮐ هﺎﮕﺸﻧاد ناﺮﻬﺗ ﻪﺘﺷاد ﺮﻈﺘﻨﻣ .ﺪﻨﺷﺎﺑ و يﻮﺳﻮﻣ)1392( لﺪﻣ ،ﯽﺸﻫوﮋﭘ ﯽﻃ ﯽﺑﺎﯾزرا ﯽﮔدﺎﻣآ
ترﺎﻬﻣ يزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا رد ناﺮﯾا ﻪﮐ ﺪﻧدﺮﮐ ﻪﺋارا ار ﻣﺎﺷ ﻪﺳ ﺪﻌﺑ ِﯽﻠﺻا ﺖﺧﺎﺳﺮﯾز ﯽﮔدﺎﻣآ ،ﺖﺨﺳ ﯽﮔدﺎﻣآ
تاﺪﯿﻬﻤ مﺮﻧ و ﯽﮔدﺎﻣآ ،ترﺎﻈﻧ ﯽﺑﺎﯾزرا و ،ﯽﮕﻨﻫﺎﻤﻫ ﻪﺑ هاﺮﻤﻫ 15 ﺺﺧﺎﺷ ﺳا .ﻪﺑ دﺎﻘﺘﻋا لﺪﻣ ،نﺎﮔﺪﻨﺴﯾﻮﻧ ﻞﺻﺎﺣ
ﺪﻧاﻮ بﻮﭼرﺎﭼ ﯽﺒﺳﺎﻨﻣ ياﺮﺑ ﯽﺑﺎﯾزرا و هزاﺪﻧا يﺮﯿﮔ ناﺰﯿﻣ ﻪﻌﺳﻮﺗ ﮕﺘﻓﺎﯾ ترﺎﻬﻣ يزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا رد رﻮﺸﮐ ﺪﺷﺎﺑ.
نارﺎﮑﻤﻫ و ﯽﻧﻮﺴﻫﺎﺷ )1393( ﯽﺸﻫوﮋﭘ ﯽﻃ ﻪﮐ ﺪﯿﺳر ﻪﺠﯿﺘﻧ ﻦﯾا ﻪﺑدﺎﺘﺳا، ﺳﺎﺳا زا ﻦﯾﺮﺗ اﺮﺑ ﻞﻣاي ادﺎﺠﯾ ﻘﻓﻮﻣﺖﯿ
ﻣآ فاﺪﻫا ﻖﻘﺤﺗ ردﺷزﻮ ﺻﻮﺼﺧ و ﺖﺳاتﺎﯿ وا ﺪﻧاﻮﺗ ﻬﺴﺗ ﺐﺟﻮﻣﻞﯿ اﺮﻓﺪﻨﯾ ﺷ شزﻮﻣآﺘﺣ و د ﺎﻬﺑﺎﺘﮐ ﺺﻘﻧي
ﺳرد ﺎﻨﻋ ﺎ.ﺪﻨﮐ ناﺮﺒﺟ ارﺖﯾ ﻤﻫا ﺖﯿ ﻠﮐ فﺪ،عﻮﺿﻮﻣ اﻦﯾ ﻌﺗ ﺶﻫوﮋﭘﻦﯿﯿ وﯽﮔﮋﯾ يﺎﻫ د زا ﻖﻓﻮﻣ دﺎﺘﺳاﺪﯾ
ﻮﺠﺸﻧادنﺎﯾ ﻧاديﺎﻬﻫﺎﮕﺸ زﺎﺠﻣي زاﺮﯿ .ﺖﺳا هدﻮﺑ
نارﺎﮑﻤﻫ و ﮓﻧﺎﯿﺟ
1
)2019( ﺪﯿﺳر ﻪﺠﯿﺘﻧ ﻦﯾا ﻪﺑﻪﮐﺪ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ نﺎﻤﻠﻌﻣ و ﺖﯾﺎﺿر ،ﯽﻠﻐﺷ ﻂﯿﺤﻣ ﯽﻧﺎﻣزﺎﺳ ار
ﺶﯿﭘ ﯽﻨﯿﺑ ﺪﻨﮐ؛ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ،نﺎﻤﻠﻌ ﺖﯾﺎﺿر ﯽﻠﻐﺷ نﺎﻤﻠﻌﻣ ار ﺶﯿﭘ ﯽﻨﯿﺑ ﯽﻣ ﺪﻨﮐ و ﺖﯾﺎﺿر ،ﯽﻠﻐﺷ ﯽﺸﺨﺑ زا طﺎﺒﺗرا
ﻦﯿﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ نﺎﻤﻠﻌﻣ و ﻂﯿﺤﻣ ﯽﻧﺎﻣزﺎﺳ ار رد نﺎﯿﻣ دراﺬﮔرﺎﮕﻧوا وﺪﯾوآ .
2
)2018( ﯿﺘﻧ ﻦﯾا ﻪﺑ ﯽﺸﻫوﮋﭘ رد ﺪﯿﺳر ﻪﺠ
ﻪﮐ ﻒﯿﺻﻮﺗ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮ رد نﺎﯿﻣ نﺎﻤﻠﻌﻣ رد ﻌﻗﻮﻣﯿﺎﻬﺘي يﺮﺒﻫر ﻦﮑﻤﻣ ﺖﺳا ﻪﺑ ناراﺬﮕﺘﺳﺎﯿﺳ ﮏﻤﮐ ﺪﻨﮐ ﺎﺗ ﻞﻣاﻮﻋ
1. Jiang, Li, Wang & Li
2. Avidov-Ungar
298 رﺮﺑ ﺛﺄﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
ﻪﺳرﺪﻣ ار ياﺮﺑ ﺖﯿﻘﻓﻮﻣ رد ﻪﻣﺎﻧﺮﺑ ﺎﻫي ﮥﻧاروآﻮﻧ ﯽﺷزﻮﻣآ درﻮﻣ ﺟﻮﺗ راﺮﻗ نارﺎﮑﻤﻫ و ﺲﯿﮐﺎﻧﺮﯿﻤﺳا .ﺪﻨﻫد
1
)2016( ﻦﯾا ﻪﺑ
ﻦﺘﺷاد ﻪﮐ ﺪﻧﺪﯿﺳر ﻪﺠﯿﺘﻧ ﮥﺑﺮﺠﺗ ﯽﻠﺒﻗ رد شزﻮﻣآ ﮑﻟاﮏﯿﻧوﺮﺘ ﺪﻧاﻮﺗ يرﺎﯿﺴﺑ زا ﻞﺋﺎﺴﻣ ار ﻞﺣ .ﺪﻨﮐ هوﻼﻋ ﺮﺑ ،ﻦﯾا
شزﻮﻣآ ﮏﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﺪﻧاﻮﺗ ﯽﺒﺳﺎﻨﻣ ﯽﻧﺎﺒﯿﺘﺸﭘ ﮓﻨﭼ .ﺪﻫد مﺎﺠﻧا نﺎﮔﺪﻧﺮﯿﮔدﺎﯾ زا
2
)2013( يﺮﯿﮔدﺎﯾ ﻪﮐ ﺖﻓﺎﯾرد
ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا رد ﻪﺴﯾﺎﻘﻣ ﺎﺑ يﺎﻬﺷزﻮﻣآ ،ﯽﺘّﻨﺳ ﺷور فﺎﻄﻌﻧا ﺮﺗﺮﯾﺬﭘ ياﺮﺑ يﺮﯿﮔدﺎﯾ ﻂﺳﻮﺗ نارﺎﺘﺳﺮﭘ ﺖﺳا .زا ﻦﯾا ،ور
ارﺎﻈﺘﻧ دور شزﻮﻣآ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﺶﻘﻧ يرﻮﺤﻣ رد ﮥﺋارا شزﻮﻣآ مواﺪﻣ ياﺮﺑ نارﺎﺘﺳﺮﭘ ﺎﻔﯾا ﺪﻨﮐ.
3يﺮﻈﻧ بﻮﭼرﺎﭼ .
زا هﺎﮔﺪﯾد ﮕﻧﺎﮐ و ﻮﮕﻨﻧﺎﮐ
3
)1988( ﯾاﺮﮔ ﯽﻧوﺰﻓازور ﻪﺑ مﻮﻬﻔﻣ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ رد ﻦﯿﺑ ﺮﻈﻧ ﺎﻫﯽﻧﺎﻣزﺎﺳ ي نﻼﻏﺎﺷ و ﻪﺑ
دﻮﺟو هﺪﻣآ ﺖﺳا. ﻦﯾا ﯾاﺰﻓا ﺶﯾاﺮﮔ ﺎﺗ يدوﺪﺣ ﻦﮑﻤﻣ ﺖﺳا ﻪﺑ ﻪﺘﻓﺎ ﺎﻫي طﻮﺑﺮﻣ ﯽﺗﺎﻌﻟﺎﻄﻣ ﺪﺷﺎﺑ ﻪﮐ يور ﻬﺗرﺎﻬﻣي
يﺮﺒﻫر و ﯽﺘﯾﺮﯾﺪﻣ مﺎﺠﻧا هﺪﺷ ﺖﺳا. نآ ود ﺪﻧﺪﻘﺘﻌﻣ يرﺎﺘﺧﺎﺳ ،يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ كّﺮﺤﻣ يﺪﻨﯾاﺮﻓ و ﺖﺳا ﻪﮐ رد نآ ﻪﺑ
داﺮﻓا ﺾﯾﻮﻔﺗ رﺎﯿﺘﺧا )دﻮﺷﻪﻧ ﻪﮑﻨﯾا نﺎﻧآ ار راﺮﻗ هﺪﻨﯾﺎﻤﻧ ﺪﻨﻫد( و ﻦﯾا ﻞﻣﺎﺷ ﺪﻨﯾاﺮﻓ دﺎﺠﯾا ﯽﻄﯾاﺮﺷ ياﺮﺑ ﺶﯾاﺰﻓا ﯿﮕﻧاهﺰ
مﺎﺠﻧا ياﺮﺑ نداد ﻪﻔﯿﻇو ﺶﯾاﺰﻓا رﻮﻈﻨﻣ ﻪﺑ ﺲﺣ يﺪﻣارﺎﮐدﻮﺧ ﻦﯿﺑ رد يﺎﻀﻋا نﺎﻣزﺎﺳ و ﺰﯿ ﯽﺳﺎﻨﺷزﺎﺑ ﯽﻄﯾاﺮﺷ ﺖﺳا ﻪﮐ
ﺐﺟﻮﻣ يﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ مﺪﻋ دﻮﺷ)،نارﺎﮑﻤﻫ و ﻪﯾﻮﻣ
4
2 005(ﺮﮕﻧﺎﮐ . و ﻮﮕﻨﻧﺎﮐ)1988( نﺎﯿﺑ ﺪﻨﻨﮐ ﻪﮐ زﺎﯿﻧ ﻪﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ
ﯽﻣﺎﮕﻨﻫ ﺶﯾاﺰﻓا ﺪﺑﺎ ﻪﮐ نﺎﻨﮐرﺎﮐ ﯽﻧاﻮﺗﺎﻧ سﺎﺴﺣا ﺪﻨﻨﮐ. ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ ﻬﻣ ﺖﺳا ﻪﮐ ﻂﯾاﺮﺷ ﯽﻠﺧاد ﺎﻬﻧﺎﻣزﺎﺳﯽﯾ ار ﻪﮐ
نﺎﻨﮐرﺎﮐ ﺎﻬﻧآ سﺎﺴﺣا ﯽﻧاﻮﺗﺎﻧ ﺪﻨﻨﮐﯽﺳرﺮﺑ ، ﻢﯿﻨﮐ . زا ﻦﯾا ،ﻂﯾاﺮﺷ ﯽﯾﺎﺳﺎﻨﺷ ﺎﻫدﺮﺒﻫار و ﺘﮐﺎﺗﯿﺎﻬﮑي
يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺖﺳاﻐﺗ .ﯿﯿ ﻂﯾاﺮﺷ ﻄﯿﺤﻣ نﺎﮑﻣا ﻪﺸﯿﻤﻫ ﺮﯾﺬﭘ ﺖﺴﯿﻧ. اﺬﻟ ياﺮﺑ ﺮﯿﯿﻐﺗ ﺢﻄﺳ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ نﺎﻨﮐرﺎﮐ ﺪﯾﺎﺑ از
ﺎﻫدﺮﺒﻫار وﺘﮐﺎﺗﯿﺎﻬﮑﯽﯾ هدﺎﻔﺘﺳا ﻪﮐ دﺮﮐ ﺸﺨﺑﺮﺛا ﺗﺎﻋﻼﻃا نﺎﻨﮐرﺎﮐ ار ﺶﯾاﺰﻓا ﺪﻫد.
:ندﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ ﯽﻠﻐﺷ ﻒﯾﺎﻇو مﺎﺠﻧا ﺎﺑ ﺪﺷﺎﺑ ﻪﺘﺷاد دﺎﻘﺘﻋا ﺪﯾﺎﺑ دﺮﻓ شا فاﺪﻫا ﻖﻘﺤﺗ ياﺮﺑ يرﺎﯿﺴﺑ ﺮﯿﺛﺄﺗ ﺪﻧاﻮﺗ
ﻦﯿﯿﻌﺗ .ﺪﺷﺎﺑ ﻪﺘﺷاد هﺪﺷ
:ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ ﺖﯿﻘﻓﻮﻣ مﺎﺠﻧا ياﺮﺑ ﺶﯾﺎﻬﺘﯿﻠﺑﺎﻗ ﻪﺑ دﺮﻓ روﺎﺑ ﯿﻣآ.ﺖﺳا هﺪﺷراﺬﮔاو ﻒﯾﺎﻇو ﺰ
:يرادﺎﻨﻌﻣ ﻪﻔﯿﻇو دﺮﻓ ﺮﮔا .ﺖﺳا رادرﻮﺧﺮﺑ يرادﺎﻨﻌﻣ ﯽﮔﮋﯾو زا ﻪﻔﯿﻇو نآ ،ﺪﻨﮐ ﯽﻘﻠﺗ شزراﺎﺑ ار شا
:بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ .ﺖﺳا ﯽﻠﻐﺷ ﻒﯾﺎﻇو مﺎﺠﻧا ياﺮﺑ مزﻻ يﺎﻬﺘﯿﻟﺎﻌﻓ ﻦﯿﯿﻌﺗ رد نﺎﻨﮐرﺎﮐ ﻞﻤﻋ يدازآ ﯽﻨﻌﻣ ﻪﺑ
:ناﺮﮕﯾد ﻪﺑ دﺎﻤﺘﻋا ﺲﺣ ﻣ رد نﺎﻨﮐرﺎﮐ ﻪﮐ ﺖﺳا ﻦﯾا ةﺪﻧﺮﯿﮔ ﺮﺑ رد روﺎﺑ و ﺪﻨﺷﺎﺑ ﻪﺘﺷاد ﺖﯿﻨﻣا سﺎﺴﺣا يرﺎﮐ ﻂﯿﺤ
ﯽﻣ درﻮﺧﺮﺑ ﻪﻧﺎﻔﺼﻨﻣ و ﻪﻧﺎﻗدﺎﺻ ﺎﻬﻧآ ﺎﺑ نﺎﻣزﺎﺳ ﻞﺧاد رد ﺪﻨﻨﮐ .دﻮﺷ
مﺎﻈﻧ ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ و ﺪﻨﯾاﺮﻓ ﻪﻣﺎﻧﺮﺑ يﺰﯾر و ياﺮﺟا ﻦﯾا هرود ﺎﻫ ﺮﻘﺗًﺎﺒ نﺎﺴﮑﯾ ﺖﺳا . ﻪﮐ ﯽﻠﻣاﻮﻋ ﻧاﻮﺗ هرود ﺎﻫ ي
هدﺎﻔﺘﺳا ﺎﺑ ﻪﮐ ار ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﻪﺋارا ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ زا ﻮﺷ فﺮﺻ دﻮﺟو ﺎﺑ و
ﺰﻫﻪﻨ ﺎﻫي دﺎﯾز و ﺮﯿﮔاﺮﻓ ﻢﮐ ،ندﻮﺑ ،ﺪﻧزﺎﺳ ﺮﺛا ﻒﻌﺿ :زا ﺪﻨﺗرﺎﺒﻋ ﯽﯾاﻮﺘﺤﻣ زا ظﺎﺤﻟ يدﺮﺑرﺎﮐ ،ندﻮﺑ ﺪﻣآزور ،ندﻮﺒﻧ
1. Smyrnakis, Haidich & Talimtzi
2. Cheng
3. Conger & Kanungo
4. Moye, Henkin & Egley
حور ﺟﺎﺣ ﷲا هداز ويﺪﯿﻤﺣ ﻪﻤﻃﺎﻓ ﺮﻓ 299
ﺐﺳﺎﻨﺗ مﺪﻋ و اﻮﺘﺤﻣ مﺪﻋ ﻪﺟﻮﺗ ﻪﺑ ﺚﺣﺎﺒﻣ يدﺎﯿﻨﺑ يﺎﻬﺷورﺲﯾرﺪﺗ هرود ﻦﯾا ﺎﺑ ﺎﻫ يﺎﻫزﺎﯿﻧ نادﺎﺘﺳا ﯽﻘﯿﻘﺣ و ﯽﺷزﻮﻣآ
ﻌﻣ؛ﯽﻣﻼﺳا فرﺎ ﻪﮐ تروﺮﺿ ﯽﺳرﺮﺑ ﻦﯾا هرود ﺎﻫار ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ رد ناﺰﯿﻣ ﻪﭼ ﻪﮐﺎﻬﻫﺎﮕﺸﻧاد
نﺎﺸﻧ ،ﺪﻧراد ﺮﯿﺛﺄﺗ ﯽﻣ .ﺪﻫد
ﻞﮑﺷ1 :ﻮﻬﻔﻣ لﺪﻣ ﻘﺤﻣ ﻘﺤﺗ زﺎﯿﺮﻈﻧ سﺎﺳا ﺮﺑ)ﮥﯾ ، ﺮﮕﻧﺎﮐ1988(
4ﻖﯿﻘﺤﺗ ﻪﯿﺿﺮﻓ .
ﯿﺿﺮﻓ:ﯽﻠﺻا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﺮﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ نادﺎﺘﺳا فرﺎﻌﻣ ﯽﻣﻼﺳا هﺎﮕﺸﻧاد ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو ﯽﻣﻼﺳا دازآ
بﻮﻨﺟﺛﺄﺗﯿ .ﺪﻧراد
ﺿﺮﻓﯿ ﺎﻫ:ﯽﻋﺮﻓ ي
1 .شزﻮﻣآ ﻧوﺮﺘﮑﻟاﯿ شور ﯽرﺪﺗ ﺮﺑ فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ يرادﺎﻨﻌﻣ ﺪﻌﺑﺛﺄﺗﯿ .دراد 2 .شزﻮﻣآ ﻧوﺮﺘﮑﻟاﯿ شور ﯽرﺪﺗ ﺮﺑ ﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ ﺪﻌﺑ فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ندﺛﺄﺗﯿ .دراد 3 .شزﻮﻣآ ﻧوﺮﺘﮑﻟاﯿ شور ﯽرﺪﺗ ﺮﺑ فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﻦﺘﺷاد بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ ﺪﻌﺑﺛﺄﯿ .دراد 4 .شزﻮﻣآ ﻧوﺮﺘﮑﻟاﯿ شور ﯽرﺪﺗ ﺮﺑ ﺪﻌﺑﺲﺣ دﺎﻤﺘﻋا .دراد ﺮﯿﺛﺄﺗ فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ناﺮﮕﯾد ﻪﺑ 5 .شزﻮﻣآ ﻧوﺮﺘﮑﻟاﯿ شور ﯽرﺪﺗ ﺮﺑ ﺪﻌﺑ ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا يﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷﺛﺄﺗﯿ .دراد
ﻖﯿﻘﺤﺗ شور (ب
ﺮﻈﻧ زا و يدﺮﺑرﺎﮐ ،فﺪﻫ ظﺎﺤﻟ زا ﺮﺿﺎﺣ ﺶﻫوﮋﭘةﻮﯿﺷ هداد يروآدﺮﮔ ﺎﻫ، ﺻﻮﺗﯿ- ﯿﺎﻤ زا عﻮﻧﯽﮕﺘﺴﺒﻤﻫ و
ﻌﻄﻘﻣ ﺖﺳاﻌﻣﺎﺟ . ﻖﯿﻘﺤﺗ، ﻠﮐﮥﯿ ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا رﺪﺗ ﻪﺑ ﻞﻏﺎﺷ ﺳﺎﻨﺷرﺎﮐ ﻊﻄﻘﻣ رد ا دازآ هﺎﮕﺸﻧادﻣﻼﺳ
ﺼﺤﺗ لﺎﺳ رد بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاوﯿ 98-1397 داﺪﻌﺗ ﻪﺑ95 ﺮﻔﻧدﻮﺑ؛ﺪﻧ ﻪﮐا رد ﻘﺤﺗﯿ رﺎﻤﺷﺮﺳ شور زا ي
.ﺪﺷ ﺖﮐرﺎﺸﻣ تﺎﻋﻼﻃا يروآدﺮﮔ راﺰﺑا ،ﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘ ﻖﻘﺤﻣ ﺘﺧﺎﺳ ﻫاﯿ رﺪﺗ اﺰﻣ وي ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ،ﯽ ﻞﻣﺎﺷ 9 و ﻪﯾﻮﮔﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘ دراﺪﻧﺎﺘﺳا يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ رﺰﺘﯾﺮﭙﺳا و ﻦﯿﺋﻮﮐ
1
)1997( ﻞﻣﺎﺷ ،14 رد ﻪﯾﻮﮔهدﺮﺧ ﺞﻨﭘ ﻘﻣﯿِسﺎ ﻨﻌﻣ راد
1. Quinn & Spreitzer
ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ
ﺲﯾرﺪﺗ شور ةرود
نادﺎﺘﺳا یزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ
فرﺎﻌﻣ
ناﺮﮕﯾد ﮫﺑ دﺎﻤﺘﻋا سﺎﺴﺣا
ﻦﺘﺷاد ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ سﺎﺴﺣا
یرادﺎﻨﻌﻣ سﺎﺴﺣا
بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ سﺎﺴﺣا ﻦﺘﺷاد
ﻣ سﺎﺴﺣاﺮﺛ ندﻮﺑ
300 رﺮﺑ ﺛﺄﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
ندﻮﺑ)ﻮﮔ ﺎﻫ ي1 ﺎﺗ3،( ﺎﺷ سﺎﺴﺣاﮕﺘﺴ)ﯽﻮﮔ ﺎﻫ ي4 ﺎﺗ6(، بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ ﻦﺘﺷاد)ﻮﮔ ﺎﻫ ي7 ﺎﺗ9( ﺮﺛﺆﻣ ،
ندﻮﺑ)ﻮﮔ ﺎﻫ ي10 و11 (د ﻪﺑ دﺎﻤﺘﻋا وناﺮﮕ)ﻮﮔ ﺎﻫ ي12 ﺎﺗ14هزاﺪﻧا سﺎﯿﻘﻣ .ﺖﺳا ( ﻪﯾﻮﮔ يﺮﯿﮔ ﻒﯿﻃ سﺎﺳا ﺮﺑ ﺎﻫ
ﺞﻨﭘﻪﺟرد ا ي)ﻢﻔﻟﺎﺨﻣ ًﻼﻣﺎﮐ زا ،تﺮﮑﯿﻟ1)ﻢﻘﻓاﻮﻣ ًﻼﻣﺎﮐ ﺎﺗ (5 ياﺮﺑ .ﺪﺷ ﻢﯿﻈﻨﺗ (ﯿﯾ اورﯽﯾ ،ﻪﺷوﻻ نﻮﻣزآ و ﯽﯾاﻮﺘﺤﻣ
1
ﻪﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘ رد ﺘﺧاﯿرﺎ 9 ﺼﺼﺨﺘﻣ و نﺎﮔﺮﺒﺧ زا ﺮﻔﻧن وﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﻨﭽﻤﻫ وﯿ ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا راﺮﻗ
ﺖﻓﺮﮔ ﻪﮐ ﮥﺠﯿﺘﻧ855/0=CVR .ﺪﻣآ ﺖﺳد ﻪﺑ ﺮﺑﺎﻨﺑ ا، ور زا ﻪﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘاﯽﯾ .ﺖﺳا رادرﻮﺧﺮﺑ مزﻻ و ﻪﯾﺰﺠﺗ ياﺮﺑ
ﯿﻠﺤﺗهداد ﺎﻫ مﺮﻧ زا ﺰﯿﻧ ﮥﺨﺴﻧ .سا.سا.ﯽﭘ.سا راﺰﻓا23 ﺨﺴﻧ .سا.لا.ﯽﭘ ترﺎﻤﺳا و3 يرادﺎﻨﻌﻣ ﺢﻄﺳ .ﺪﺷ هدﺎﻔﺘﺳا
ﺿﺮﻓﯿ ﺎﻫ ي05/0 .ﺖﺳا
ﯾ (جﻪﺘﻓﺎ ﺎﻫﻖﯿﻘﺤﺗ ي
ﻌﻟﺎﻄﻣ ﻦﻤﺿ ﯿيﺎﻤ ﻠﮐ ﻧدﻮﻣزآ ﺎﻫﻠﺤﺗ ،ﯿﺎﻬﻠي يرﺎﻣآ ﻞﺻﺎﺣ ﻪﺑ زا دﺎﻌﻣ يﻮﮕﻟا يﺮﯿﮔرﺎﮐرﺎﺘﺧﺎﺳ تﻻي ﺮﺸﺗ و
ﺒﺗﯿﯿ دﻮﺷا زا . ور، د ﺖﺴﺨﻧ لوﺪﺟ ر1 ،ﯿيﺎﻤ ﻧدﻮﻣزآ ﺎﻫي ﻘﺤﺗﯿ ﺮﺑ ﺮﯿﻐﺘﻣ سﺎﺳايﺎﻫ ﻌﻤﺟﯿ ﺘﺧﺎﻨﺷ
ﺴﻨﺟﯿ ،عﻮﻧ رﺪﺗ ،ﺼﺤﺗﯿتﻼ ،ﻦﺳ وﺑﺎﺳ رﺪﺗ ﺳرﺮﺑ ﺪﻧﻮﺷ.
لوﺪﺟ 1يﺎﻤﯿﺳ : هداد ﺎﻫي ﻌﻤﺟﯿ ﺘﺧﺎﻨﺷ
ﻪﯾﻮﮔ ﻪﻨﯾﺰﮔ ﯽﻧاواﺮﻓ ﺪﺻرد ﻪﯾﻮﮔ ﻪﻨﯾﺰﮔ ﯽﻧاواﺮﻓ ردﺪﺻ
ﺖﯿﺴﻨﺟ
نز 36 44
ﻦﺳ
زا ﺮﺘﻤﮐ30 لﺎﺳ 2 2
دﺮﻣ
ﻦﯿﺑ
ﺎﺗ
لﺎﺳ
رﺪﺗ عﻮﻧ
ﻖﺣ ﯾرﺪﺘﻟا 48 59 ﻦﯿﺑ41 ﺎﺗ50 لﺎﺳ 27 33
ﻮﻋﺪﻣ 12 15 يﻻﺎﺑ51 لﺎﺳ 14 17
ﯽﻤﻠﻋ ﺖﺌﯿﻫ 22 27
ﺲﯾرﺪﺗ ﮥﻘﺑﺎﺳ
زا ﺮﺘﻤﮐ5 لﺎﺳ 25 30
تﻼﯿﺼﺤﺗ
ﺪﺷرا ﯽﺳﺎﻨﺷرﺎﮐ 34 41 ﻦﯿﺑ6 ﺎﺗ10 ﺎﺳل 30 37
يﺮﺘﮐد 38 46 ﻦﯿﺑ11 ﺎﺗ15 لﺎﺳ 9 11
هزﻮﺣ ﻪﺳ ﺢﻄﺳ 6 7 يﻻﺎﺑ16 لﺎﺳ 18 22
هزﻮﺣ رﺎﻬﭼ ﺢﻄﺳ 4 5
ﯽﻣ نﺎﺸﻧ فﻮﻧﺮﯿﻤﺳا فوﺮﮔﻮﻤﻟﻮﮐ نﻮﻣزآ ﺞﯾﺎﺘﻧ )ﺖﺴﯿﻧ رادﺎﻨﻌﻣ ﻖﯿﻘﺤﺗ يﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ ةﺮﻤﻧ ﺪﻫد001/0=p ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ ؛(
ندﻮﺒﻧ لﺎﻣﺮﻧ ﻪﺑ ﻪﺟﻮﺗ ﺎﺑ .ﺖﺴﯿﻧ ﯽﻟﺎﻣﺮﻧ ﻊﯾزﻮﺗ يارادهداد ﺎﻫمﺮﻧ زا ،ﻖﯿﻘﺤﺗ يﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ ي .سا.لا.ﯽﭘ ترﺎﻤﺳا راﺰﻓا3
هدﺎﻔﺘﺳا ﻨﮐﯿ هداد ندﻮﺑ لﺎﻣﺮﻧ ﻪﺑ ﺖﺒﺴﻧ ﻪﮐ .ﺖﺴﯿﻧ سﺎﺴﺣ ﺎﻫ
نﺎﻤﻫ رﻮﻃ ﻪﮐ رد لﺪﻣ شور يزﺎ تﻻدﺎﻌﻣ يرﺎﺘﺧﺎﺳ حﺮﻄﻣ ،ﺖﺳا اﺪﺘﺑا ﺪﯾﺎﺑ ﯽﯾاور و ﯽﯾﺎﯾﺎﭘﻘﻣﯿﺎﻬﺳﺎي ﯽﺑﺎﺨﺘﻧا
ياﺮﺑ هزاﺪﻧا ﯿيﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ ي نﻮﻨﮑﻣ ﯽﺳرﺮﺑ .دﻮﺷ
1. Lawshe
حور ﺟﺎﺣ ﷲا هداز ويﺪﯿﻤﺣ ﻪﻤﻃﺎﻓ ﺮﻓ 301
لوﺪﺟ 2 :اﺮﺿ اورﯽﯾ ﺎﻔﻟآ ،اﺮﮕﻤﻫي ﺎﭘ و خﺎﺒﻧاﺮﮐﯽﯾ ﮐﺮﺗﯿ ﻘﻣﯿﺎﻬﺳﺎ
نﻮﻨﮑﻣ يﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ
اﺮﮕﻤﻫ ﯽﯾاور
خﺎﺒﻧاﺮﮐ يﺎﻔﻟآ
ﯽﺒﯿﮐﺮﺗ ﯽﯾﺎﯾﺎﭘ
ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ 0683 0877 0914
يرادﺎﻨﻌﻣ 0858 0917 0948
ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ 0793 0868 092
بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ 0597 067 0815
ندﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ 081 0779 0895
دﺎﻤﺘﻋا ﺲﺣ 0744 0828 0897
لوﺪﺟ رد ﻞﺻﺎﺣ ﺞﯾﺎﺘﻧ ﻖﺒﻃ2ﻪﺘﺷاﺬﮔ كاﺮﺘﺷا ﻪﺑ ﺲﻧﺎﯾراو ﻦﯿﮕﻧﺎﯿﻣ ،اﺮﮕﻤﻫ ﯽﯾاور ، ﺎﺑ هزﺎﺳ ﺮﻫ ﻦﯿﺑ هﺪﺷ
ﺎﻬﺼﺧﺎﺷﺖﺳا دﻮﺧ ي. ﺮﮐرﻻ و ﻞﻧرﻮﻓ
1
)1981( يﻻﺎﺑ اﺮﮕﻤﻫ ﯽﯾاور راﺪﻘﻣ5/0 ﯽﯾاور ،ﻪﺠﯿﺘﻧ رد ؛ﺪﻨﺘﺴﻧاد لﻮﺒﻗ ﻞﺑﺎﻗ ار
وﮋﭘ يﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ ﮥﻤﻫ ياﺮﮕﻤﻫ يﻻﺎﺑ ﺶﻫ59/0 .ﺖﺳا
ﻖﺒﻃ ﺞﯾﺎﺘﻧ ﻞﺻﺎﺣ لوﺪﺟ رد2يﺎﻔﻟآ ، خﺎﺒﻧوﺮﮐ ياﺮﺑ ﯽﺑﺎﯾزرا يراﺪﯾﺎﭘ ﻧورد هزاﺪﻧا يﺮﯿﮔ دﻮﺷ و ﺮﮕﻧﺎﺸﻧ ناﺰﯿﻣ
ﯽﮕﺘﺴﺒﻤﻫ ﯿﺑ هزﺎﺳ و ﺎﻬﺼﺧﺎﺷي طﻮﺑﺮﻣ ﻪﺑ نآ .ﺖﺳا راﺪﻘﻣ ﺲﻧﺎﯾراو ﻦﯿﯿﺒﺗ ةﺪﺷ ﺮﺗﻻﺎﺑ زا 7/0ﺮﮕﻧﺎﺸﻧ ، ﯽﯾﺎﯾﺎﭘ ﻞﺑﺎﻗ لﻮﺒﻗ
.ﺖﺳا ﻪﺘﺒﻟاسﻮ و نارﺎﮑﻤﻫ
2
)1998( ةرﺎﺑرد ﯽﯾﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ ﺎﺑ داﺪﻌﺗ تﻻاﺆﺳ،كﺪﻧا راﺪﻘﻣ 6/0 ﺪﺣﺮﺳ ار ﺐﯾﺮﺿ ﯽﻓﺮﻌﻣ
هدﺮﮐ ؛ﺪﻧا ﯽﯾﺎﯾﺎﭘ ﺐﯾﺮﺿ و ﻪﯾﻮﮔ ﻪﺳ ﺎﺑ بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ ﺮﯿﻐﺘﻣ اﺬﻟ67/0.ﺖﺳا لﻮﺒﻗ ﻞﺑﺎﻗ ،
زا ﺮﺗﻻﺎﺑ ﯽﺒﯿﮐﺮﺗ ﯽﯾﺎﯾﺎﭘ راﺪﻘﻣ ﺮﮔا7/0 زا ﺮﺘﻤﮐ راﺪﻘﻣ و ﺐﺳﺎﻨﻣ ﯽﻧورد يراﺪﯾﺎﭘ زا نﺎﺸﻧ ،ﺪﺷﺎﺑ6/0 دﻮﺟو مﺪﻋ ،
ﯾﺎﯾﺎﭘﺖﺳا ﯽنﺮﺑ و ﯽﻟﺎﻧﻮﻧ) ،ﻦﯿﺘﺳا
3
1994( رﺎﻤﺷ ﻪﺑ ﺎﻔﻟآ زا يﺮﺘﻬﺑ رﺎﯿﻌﻣ ،ﯽﺒﯿﮐﺮﺗ ﯽﯾﺎﯾﺎﭘ ﻪﮐ ﺖﺳا ﯽﻨﺘﻔﮔ . دوريﺰﻨﯾو) و ،نارﺎﮑﻤﻫ
4
2010 ،هدازﺎﺿر و يرو اد :زا ﻞﻘﻧ ؛1393( يﻻﺎﺑ ،نﺎﻬﻨﭘ يﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ ﮥﻤﻫ ﯽﺒﯿﮐﺮﺗ ﯽﯾﺎﯾﺎﭘ ﺐﯾﺮﺿ ،ﻪﺠﯿﺘﻧ رد .81/0 .ﺖﺳا
ﺶﯿﭘ ترﺪﻗ ﺺﺧﺎﺷ ﻂﺳﻮﺗ يرﺎﺘﺧﺎﺳ لﺪﻣ ﺖﯿﻔﯿﮐ ﯽﻨﯿﺑ ﯽﯾﺎﻧاﻮﺗ ﯽﺳرﺮﺑ ،ﺺﺧﺎﺷ ﻦﯾا فﺪﻫ .ﺪﺷ ﻪﺒﺳﺎﺤﻣ ﺰﯿﻧ
ﺶﯿﭘ رد يرﺎﺘﺧﺎﺳ لﺪﻣ ﻢﺸﭼ شور ﻪﺑ ﯽﻨﯿﺑ ﯽﺷﻮﭘ
5
ﺖﺳا؛ نﻮﻨﮑﻣ يﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ يﺎﻫﺮﮕﻧﺎﺸﻧ ﺪﯾﺎﺑ لﺪﻣ ،كﻼﻣ ﻦﯾا سﺎﺳا ﺮ
نورد ﺶﯿﭘ ار ﯽﺳﺎﮑﻌﻧا ياز نﺎﺸﻧ ﺮﻔﺻ يﻻﺎﺑ و ﺖﺒﺜﻣ ﺮﯾدﺎﻘﻣ .ﺪﻨﮐ ﯽﻨﯿﺑ ﻨﻫد هﺪﻫﺎﺸﻣ ﺮﯾدﺎﻘﻣ ﻪﮐ بﻮﺧ هﺪﺷ يزﺎﺳزﺎﺑ
هﺪﺷ ﺪﻧا و ناﻮﺗ .ﺖﺳا رادرﻮﺧﺮﺑ ﺐﺳﺎﻨﻣ ﺖﯿﻔﯿﮐ زا يرﺎﺘﺧﺎﺳ لﺪﻣ ﺖﻔﮔ
،شزاﺮﺑ يﻮﮑﯿﻧ ﺺﺧﺎﺷ
6
هزاﺪﻧا لﺪﻣ ود ﺮﻫ راﺮﻗ ﺮﻈﻧ ﺪﻣ ار يرﺎﺘﺧﺎﺳ و يﺮﯿﮔ ﺪﻫد ﺶﺠﻨﺳ رﺎﯿﻌﻣ ناﻮﻨﻋ ﻪﺑ و
رﺎﮐ ﻪﺑ لﺪﻣ ﯽﻠﮐ دﺮﮑﻠﻤﻋ دور. ﺖﺳد ﻪﺑ راﺪﻘﻣ .دراد ﺖﯾﺎﮑﺣ لﺪﻣ ﯽﻠﮐ ﺖﯿﺑﻮﻠﻄﻣ زا ،هﺪﻣآ
1. Fornell & Larcker
2. Moss, Rousseau, Parent, StLaurent & Saintonge
3. Kline R. Nunnally & Bernstein IH
4. Vinzi, Trinchera & Amato
5. Blindfolding
6. GOF
302 رﺮﺑ ﺛﺄﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
لوﺪﺟ 3: ﻌﻣﯿﺎﻫرﺎي ﯿﯿ رﺎﺘﺧﺎﺳ لﺪﻣي
لﺪﻣ
نﻮﻨﮑﻣ يﺎﻫﺮﯿﻐﺘﻣ
ﻪﺘﺴﺑاو
ﺶﯿﭘ ترﺪﻗ ﯽﻨﯿﺑ يﻮﮑﯿ شزاﺮﺑ
ﯽﻠﺻا ﮥﯿﺿﺮﻓ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ 254/0 571/0
ﺿﺮﻓﯿ ﺎﻫﯽﻋﺮﻓ ي
يرادﺎﻨﻌﻣ 416/0
572/0 ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ 321/0
بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ 132/0
ندﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ 028/0
دﺎﻤﺘﻋا ﺲﺣ 334/0
لوﺪﺟ ﻪﺑ ﻪﺟﻮﺗ ﺎﺑ3ﺪﻗ راﺪﻘﻣ ،ﺶﯿﭘ تر ﺖﺳد ﻪﺑ ﯽﻨﯿﺑ ﺖﺳا ﯽﺒﺳﺎﻨﻣ ﺐﯾﺮﺿ ،هﺪﻣآ ﻪﺑ شزاﺮﺑ يﻮﮑﯿﻧ راﺪﻘﻣ و
ﺖﺳد ﺖﺳد ﻪﺑ ﺮﯾدﺎﻘﻣ ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ ؛ﺖﺳا رادرﻮﺧﺮﺑ ﯽﺑﻮﻠﻄﻣ ﺐﯾﺮﺿ زا ،هﺪﻣآ .ﺪﻧراد ﺖﯾﺎﮑﺣ لﺪﻣ ﯽﻠﮐ ﺖﯿﺑﻮﻠﻄﻣ زا هﺪﻣآ
ﺎﺑ ﻪﻠﺣﺮﻣ ﻦﯾا رد هدﺎﻔﺘﺳا زا لﺪﻣ يرﺎﺘﺧﺎﺳ ﻂﺑاور ﻦﯿﺑ هزﺎﺳ ﺎﻫ ﻪﺑ ظﺎﺤﻟ ﯽّﻠﻋ ﯽﺳرﺮﺑ ﻮﺷد .ﻊﻗاو رد؛ رد ﺎﺑ ﺮﻈﻧ
ﻦﺘﻓﺮﮔ ﺞﯾﺎﺘ ﯽﺳرﺮﺑ ﻂﺑاور ﻦﯿﺑ هزﺎﺳ ﺎﻫي ﻞﻘﺘﺴﻣ و ﻪﺘﺴﺑاو ﺎﺑ هدﺎﻔﺘﺳا زا ﺐﯾﺮﺿ ،ﻪﻃﻮﺑﺮﻣ ناﻮﺗ ﻪﺑ ﺳرﺮﺑ رادﺎﻨﻌﻣ
تاﺮﺛا ﻦﯿﺑ هزﺎﺳ ﺎﻫي ﻖﯿﻘﺤﺗ ﺖﺧادﺮﭘ .ﻦﯿﻨﭽﻤﻫ زا نﻮﻣزآ ﺑ)پاﺮﺘﺳا تﻮﺑ500 زا يﺎﻄﺧ حﻼﺻا ياﺮﺑ و (ﻪﻧﻮﻤﻧﺮﯾز
هزﺎﺳ ﺢﻄﺳ تاﺮﯿﯿﻐﺗ
1
ﻪﮐ رد شور ﻞﻗاﺪ تﺎﻌﺑﺮﻣ ﯽﯾﺰ هﺪﺷ ﻪﯿﺻﻮﺗ ،ﻦﯿﻨﺴﺤﻣ و ﯽﻧاﺪﯿﻔﺳا)1393( ﯽﺗ ﺮﯾدﺎﻘﻣ ﮥﺒﺳﺎﺤﻣ ياﺮﺑ ،
ﺪﺷ هدﺎﻔﺘﺳا ﺮﯿﺴﻣ ﺐﯾاﺮﺿ يرادﺎﻨﻌﻣ ﻦﯿﯿﻌﺗ رﻮﻈﻨﻣ ﻪﺑ.
لوﺪﺟ 4 :رﺎﺘﺧﺎﺳ لﺪﻣي ﺑ ﺮﺛاﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ رﺪﺗ شور زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ وي
ﺿﺮﻓﯿ ﺎﻫ
ﺐﯾﺮﺿ
ﺮﯿﺴﻣ
يرادﺎﻨﻌﻣ ﯿﯿﻌﺗ ﺐﯾﺮﺿ ﺢﻄ
ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗي ***7 3/0 92/14 53/0 0001/0<p
يرﺎﺘﺧﺎﺳ ﻞﯿﻠﺤﺗﺛﺄﺗﯿ ﺮﺛاﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ رﺪﺗ شور ﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا ﯽﺑﺎﯾزرا
لوﺪﺟ ﻖﺑﺎﻄﻣ .ﺪﺷ4 ،كاردا ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺮﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ)72/0=β ،92/14=t ،0001/0p<( ﺛﺄﺗﯿ و ﺖﺒﺜﻣ
اﺰﻓا ﺎﺑ ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ ؛دراد دﻮﺟو يرادﺎﻨﻌﻣ ﺶﯾﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺶﯾاﺰﻓا ﻪﺑ ﺮﺠﻨﻣزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗي دﻮﺷ.
ﻞﮑﺷ 2: ﺮﺿ ﺴﻣﯿ ﺮﺿ و رادﺎﻨﻌﻣي ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ﺮﺛاﯿ رﺪﺗ شور زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ وي
1. Construct Level Changes
حور ﺟﺎﺣ ﷲا هداز ويﺪﯿﻤﺣ ﻪﻤﻃﺎﻓ ﺮﻓ 303
لوﺪﺟ 5 :رﺎﺘﺧﺎﺳ لﺪي ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ﺮﺛاﯿ رﺪﺗ شور زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ دﺎﻌﺑا وي
ﺿﺮﻓﯿ ﺎﻫ
ﺐﯾﺮﺿ
ﺮﯿﺴﻣ
يرادﺎﻨﻌﻣ ﯿﯿﻌﺗ ﺐﯾﺮﺿ ﺢﻄﺳ
1 آ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣ رادﺎﻨﻌﻣ ﺪﻌﺑي ***72/0 2/1 3 52/0 001/0<p
2
ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ
ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ ﺪﻌﺑ
***
/
0
7
/
8
/
0
1
/
0
<p
3 ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ ﺪﻌﺑ ***51/0 39/6 26/0 001/0<p
4 ﯽﮑﯿﻧ وﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ندﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ ﺪﻌﺑ *23/0 18/2 05/0 03/0<p
5 ﯽ ﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ دﺎﻤﺘﻋا ﺲﺣ ﺪﻌﺑ ***7/0 8 7/12 48/0 0 01/0<p
يرﺎﺘﺧﺎﺳ ﻞﯿﻠﺤﺗﺛﺄﺗﯿ ﺮﺛاﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ رﺪﺗ شور ﺮﺑ دﺎﻌﺑاﺪﻨﻤﻧاﻮﺗي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
ﻖﺑﺎﻄﻣ .ﺪﺷ ﯽﺑﺎﯾزرا لوﺪﺟ5 ،ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺮﺑ ﺪﻌﺑ يرادﺎﻨﻌﻣ)72/0=β ،2/13=t ،001/0p<( ،ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ
ﺮﺑ ﺪﻌﺑ ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ)66/0=β ،7/8=t ،001/0p<( ،ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺮﺑ ﺪﻌﺑ بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ)51/0=β ،39/6=t ،001/0p<( ،
ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺮﺑ ﺪﻌﺑ ندﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ)23/0=β ،18/2=t ،03/0p<( وﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺮﺑ ﺪﻌﺑ دﺎﻤﺘﻋا ﺲ)7/0 =
β ،87/12 =t ،001/0p<( ﺛﺄﺗﯿ ﺶﯾاﺰﻓا ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ .ﺪﻧراد يرادﺎﻨﻌﻣ و ﺖﺒﺜﻣﻣآﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﯿ ﯾاﺰﻓا ﻪﺑ ﺮﺠﻨﻣﺪﻌﺑ
رادﺎﻨﻌﻣ ،يﺎﺷﮕﺘﺴ ،ﯽﻖﺣ بﺎﺨﺘﻧا ،ندﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ و دﺎﻤﺘﻋا ﺪﻨﻤﻧاﻮﺗي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا دﻮﺷ.
ﻞﮑﺷ 3 :ﺮﺿ ﺴﻣﯿ ﺮﺿ و رادﺎﻨﻌﻣي ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ﺮﺛاﯿ رﺪﺗ شور زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ دﺎﻌﺑا وي
ﻪﺠﯿﺘﻧ و ﺚﺤﺑ (د يﺮﯿﮔ
فﺪﻫ زا ﻖﯿﻘﺤﺗ ،ﺮﺿﺎﺣ رﺮﺑﯽﺳ ﮥﻄﺑار يﺎﻬﺷزﻮﻣآﺲﯾرﺪﺗ شور ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﺎﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو ﯽﻣﻼﺳا دازآ هﺎﮕﺸﻧاد دﻮﺑ .ﺶﻫوﮋﭘ ﺮﺿﺎ زا عﻮﻧ يدﺮﺑرﺎﮐ ﺖﺳا و ﺎﺑ هدﺎﻔﺘﺳا زا شور ﺶﻫوﮋﭘ
ﯽﮕﺘﺴﺒﻤﻫ مﺎﺠﻧا ﮥﻌﻣﺎﺟ .ﺖﺳا هﺪﺷ يرﺎﻣآ ﻦﯾا ،ﺶﻫوﮋﭘ ﻞﻣﺎﺷ ﯽﻣﺎﻤﺗ ﺎﮕﺸﻧاد ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا ﯽﻣﻼﺳا دازآ ه
بﻮﻨﺟ ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو داﺪﻌﺗ ﻪﺑ 95 ﺮﻔﻧ ،ﺶﻫوﮋﭘ يرﺎﻣآ ﮥﻧﻮﻤﻧ .ﺖﺳا83 ﻪﮐ دﻮﺑ ﺮﻔﻧ ﺎﺑ شور يرﺎﻤﺷﺮﺳ مﺎﺠﻧا .ﺪﺷ
ﻪﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘ ترﻮﺻ ﻪﺑ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا ﯽﺣاﺮﻃ ﺪﺷ و زا ﻖﯾﺮﻃ هوﺮﮔ فرﺎﻌﻣ ،ﯽﻣﻼﺳا رد هوﺮﮔ ﯽﮐﺮﺘﺸﻣ ﻪﮐ يﺎﻀﻋا نآ
ار ﺪﯿﺗﺎﺳا فرﺎﻌﻣ ﯽﻣﻼﺳا هﺎﮕﺸﻧاد دازآ ﺪﺣاو ناﺮﻬﺗ رد بﻮﻨ مﺎﯿﭘ راﺮﻗ ،ﺪﻧدﻮﺑ هداد ﻞﯿﮑﺸﺗ ﺎﺘﯾا و شوﺮﺳ نﺎﺳر ﺖﻓﺮﮔ
304 رﺮﺑ ﺛﺄﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
و ﻪﺑ ﺪﯿﺗﺎﺳا رد ﮥﻨﯿﻣز شور ﺮﭘ ندﺮﮐ و ﺖﯿﻤﻫا ﯽﯾﻮﮕﺨﺳﺎﭘ ﻪﺑ ﻦﯾا ﻪﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘ تﺎﺤﯿﺿﻮﺗ مزﻻ ﻪﺋارا .ﺪﺷ زا ﻞﯿﻤﮑﺗ
،ﻪﻣﺎﻨﺸﺳﺮﭘ ﻠﺤﺗﯿﺎﻬﻠي يرﺎﻣآ ﺎﺑ هدﺎﻔﺘﺳا زا مﺮﻧ ﻪﺨﺴﻧ سا.سا.ﯽﭘ.سا راﺰﻓا 23 و رد ﺢﻄﺳ يﺎﻄﺧ 0,05 مﺎﺠﻧا .ﺪﺷﺎﭘﯽﯾ
هزاﺪﻧا راﺰﺑا ﯿي ﯿ ﺮﺿ زا هدﺎﻔﺘﺳا ﺎﺑ ﺎﻔﻟآي زرا خﺎﺒﻧوﺮﮐﺑﺎ ﺪﺷ دﺎﻤﺘﻋا .ﻪﺘﻓﺎ ﺎﻫي ﺤﺻ ﺎﺑ ﺶﻫوﮋﭘﻪﻧﻮﻤﻧ ﺖ ﯿي
ﺠﻨﺳ نآﯿه دﻮﺷياﺮﺑ . ﺰﺠﺗ ﺤﺗ وﯿ هداد مﺮﻧ زا ﺎﻫ راﺰﻓا سا.لا.ﯽﭘ ترﺎﻤﺳا3 هدﺎﻔﺘﺳاهﺪ .ﺖﺳا
ﻨﭽﻤﻫﯿ ا رد اﺮﺑ لﺪﻣي ﺄﺗﯿﯾ ﺿﺮﻓ درﯿ ﺎﻫ، نﻮﻣزآ زا ﯽﺗاﺮﺑ وي لﺪﻣ شزاﺮﺑ، نﻮﻣزآ زاﻠﺤﺗﯿ ﻠﻣﺎﻋ
ﺄﺗﯿﯾي .ﺖﺳا هﺪﺷ هدﺎﻔﺘﺳا
يرﺎﺘﺧﺎﺳ ﻞﯿﻠﺤﺗﺛﺄﺗﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ رﺪﺗ شور ﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا .ﺪﺷ ﯽﺑﺎﯾزرا
شراﺰﮔ ﻖﺑﺎﻄﻣﻪﺘﻓ ﺎﻫ ﻦﯿﺑ ،ﻖﯿﻘﺤﺗ يكاردا ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ و يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗادﺎﻨﻌﻣ و ﺖﺒﺜﻣ ﺮﺛا نآ دﺎﻌﺑا و ير
ﺶﯾاﺰﻓا ،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ ؛دراد دﻮﺟوشزﻮﻣآ ﺖﯿﻔﯿﮐﺎﺑ ﻧوﺮﺘﮑﻟاﯿ ﺶﯾاﺰﻓا ﻪﺑ ﺮﺠﻨﻣزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ)نآ دﺎﻌﺑا و يرادﺎﻨﻌﻣ ،ي
ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ ،بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ ، ندﻮﺑ ﺮﺛﺆﻣ وﻣ (دﺎﻤﺘﻋا ﺲﺣ دﻮﺷ)ﻪﺘﻓﺎﯾ ﻦﯾا ﺞﯾﺎﺘﻧ .ﺮﺛﺆﻣ ندﻮﺑهرود ﺎﻫي ﻦﻤﺿ ﺮﺑ ﺖﻣﺪﺧ
ﯾ ﺎﺑ (يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗﻪﺘﻓﺎ ﺎﻫمﺎﺠﻧا تﺎﻌﻟﺎﻄﻣ ي ناﺮﯾا رد هﺪﺷ)ﻢﺋﺎﻗ ﻣﺎﻘﻣ ﺮﺒﺗي نارﺎﮑﻤﻫ و ،1397 ؛ﺪﺋﺎﻗﻠﻋو ﯽ داﻮﺟ فﺮﺸﻣ ،ي1394 ؛ﺘﺳارآ و ﯽ
نارﺎﮑﻤﻫ، 13 94( ﯾ ﺎﺑ ﻦﯿﻨﭽﻤﻫ .ﺖﺳا ناﻮﺨﻤﻫﻪﺘﻓﺎ ﺎﻫمﺎﺠﻧا تﺎﻌﻟﺎﻄﻣ ي ناﺮﯾا زا جرﺎﺧ رد هﺪﺷ)ﯿﻧﺎ نارﺎﮑﻤﻫ و ،2019 ؛آﯾووﺪ
اﮕﻧور، 2018 ؛ﻤﺳاﯿﻧﺮﯿ و،ن ارﺎﮑﻤﻫ 2016( .ﺖﺳا ناﻮﺨﻤﻫ ﺰﯿﻧ
ﺶﻫوﮋﭘﻢﺋﺎﻗ ﺎﻘ و نارﺎﮑﻤﻫ)1397( داد نﺎﺸﻧ ﺖﻔﻫ زﺎﺠﻣ يﺎﻬﺷزﻮﻣآ مﻮﻬﻔﻣي ﻫﺎﮕﺸﻧاد) ،تﺎﻃﺎﺒﺗرا
زﺎﺳدﺎﻤﺘﻋاي، ﻣﻮﺑ زﺎﺳي ،ﺶﻧادﯿ،ﺶﻨ ﻧﺎﺴﻧا ﻊﺑﺎﻨﻣ ﺪﻬﻌﺗ، ﮓﻨﻫﺮﻓ و ّﻨﻓروﺎ ﺪﻨﻧاﻮﺗ ﺣاﺮﻃ رد ﻌﺳﻮﺗ و ﺰﮐاﺮﻣ
زﺎﺠﻣ شزﻮﻣآي ﻨﭽﻤﻫ وﯿ اﺮﺟاي ﻪﻣﺎﻧﺮﺑ ﺎﻫي .ﺪﻨﺷﺎﺑ ﺮﺛﺆﻣ نآ ﺶﻫوﮋﭘ ردﺪﺋﺎﻗﻠﻋو اﻮﺟ فﺮﺸﻣدي)1394(، ﻦﺘﺷاد
زرا مﺎﻈﻧ ﻦﺷور فاﺪﻫاﯽﺑﺎ شادﺎﭘ مﺎﻈﻧ ،دﺮﮑﻠﻤﻋ ﺑﺎﻨﻣ ﻪﺑ نﺎﻨﮐرﺎﮐ ﯽﺳﺮﺘﺳد و شزﻮﻣآ ﯽﻫد ﺎﺑزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗي ﻄﺑار
ﺖﺒﺜﻣ، زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺎﺑ ﯽﻧﺎﻣزﺎﺳ رﺎﺘﺧﺎﺳ ﯽﻟوي ﻄﺑار .دراد ﯽﻔﻨﻣ ﺶﻫوﮋﭘ ردﺘﺳارآنارﺎﮑﻤﻫ و ﯽ)1394(، ﻣﺎﻋ دﺮﻓي
وﮔﮋ ﺎﻫي ﺤﻣ ﻞﻣﺎﻋ ،ﻮﺠﺸﻧادﯿ ﻋ و تﻼﻣﺎﻌﺗﺳ ﻞﻣﺎﯿﻤﺘﺴ اﻮﺘﺤﻣ و شزﻮﻣآي ﻪﺋارا هﺪﺷ ﺪﻨﻧاﻮﺗ ﯿﺮﺘ ﺛﺄﺗﯿ ار
ﻘﻓﻮﻣ ردﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺮﻓآرﺎﮐ .ﺪﻨﺷﺎﺑ ﻪﺘﺷاد ناﺮﻬﺗ هﺎﮕﺸﻧاد
ﯿﮓﻧﺎ نارﺎﮑﻤﻫ و)2019( زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗي ﺎﺿر و نﺎﻤﻠﻌﻣ ﻠﻐﺷ،ﯽ ﺤﻣﯿ ﻧﺎﻣزﺎﺳ ﭘ ارﯿ ﯿ هدﺮﮐ اﺪﻧ .آووﺪ
اﮕﻧور)2018( ﺖﺳا ﺪﻘﺘﻌﺻﻮﺗﯿ ﻧاﻮﺗزﺎﺳﺪﻨﻤي ردﯿنﺎ ﻌﻗﻮﻣ رد نﺎﻤﻠﻌﻣﯿﺎﻬﺘي ﺮﺒﻫري ﻪﺑ ﺖﺳا ﻦﮑﻤﻣﯿناراﺬﮕﺘﺳﺎ
اﺮﺑ ار ﻪﺳرﺪﻣ ﻞﻣاﻮﻋ ﺎﺗ ﺪﻨﮐ ﮏﻤﮐي ﻘﻓﻮﻣﯿ ﻪﻣﺎﻧﺮﺑ رد ﺎﻫي ﻧاروآﻮﻧ ﺷزﻮﻣآ .ﺪﻨﻫد راﺮﻗ ﻪﺟﻮﺗ درﻮﻣ ﻤﺳاﯿﻧﺮﯿ و
نارﺎﮑﻤﻫ)2016( ا ﻪﺑ ﺘﻧﯿﻪﺠ رﯿﺪﻧﺪ ﺑﺮﺠﺗ ﻦﺘﺷاد ﻪﮐ ﻠﺒﻗ ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ردﯿ ﺪﻧاﻮﺗ ﺴﺑﯿرﺎي ﻞﺣ ار ﻞﺋﺎﺴﻣ زا
ﺪﻨﮐ .هوﻼﻋ ا ﺮﺑ،ﻦ ﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآﯿ ﺪﻧاﻮﺗ ﺘﺸﭘﯿﻧﺎﺒ ﺒﺳﺎﻨﻣ زاﮔدﺎﯿنﺎﮔﺪﻧﺮ .ﺪﻫد مﺎﺠﻧا
ﺪﻨﯾاﺮﻓ ،يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ترﺪﻗ نﺪﯿﺸﺨﺑ ﻪﺑ داﺮﻓا ﺖﺳا رد .ﻦﯾا ﺪﻨﯾاﺮﻓ ﻪﺑ نﺎﻨﮐرﺎﮐ دﻮﺧ ﮏﻤﮐ ﻨﮐﯿ ﺎﺗ ﺲﺣ
دﺎﻤﺘﻋا ﻪﺑ ﺲﻔﻧ ﯾﻮﺧ ار دﻮﺒﻬﺑ ﺪﻨﺸﺨﺑ و ﺮﺑ سﺎﺴﺣا ﯽﻧاﻮﺗﺎﻧ و ﺪﻧﺎﻣردﯽﮔ دﻮﺧ هﺮﯿﭼ .ﺪﻧﻮﺷ)نوﺮﻤﮐ و ، ﻦﺗو1383(
،يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﻦﯿﻨﭽﻤﻫ ﻖﯾﻮﺸﺗ داﺮﻓا ﻪﺑ ﺖﮐرﺎﺸﻣ ﺮﺘﺸﯿﺑ رد ذﺎﺨﺗا ﻤﺼﺗﯿ ﺎﻫﯽﯾ ﻪﮐ ﺮﺑ يﺎﻬﺘﯿﻟﺎﻌﻓنﺎﻧآ ﺛﺄﺗﯿراﺬﮔ
ﺖﺳا. زا ﻦﯾا ﯾﺮﻃ ناﻮﺗ ﯽﯾﺎﻬﺘﺻﺮﻓ ار ياﺮﺑ داﺮﻓا ﻢﻫاﺮﻓ دروآ ﺎﺗ نﺎﺸﻧ ﺪﻨﻫد ﻪﮐ ﺪﻨﻧاﻮﺗ اهﺪ ﺎﻫي ﯽﺑﻮﺧ هﺪﯾﺮﻓآ ار
حور ﺟﺎﺣ ﷲا هداز ويﺪﯿﻤﺣ ﻪﻤﻃﺎﻓ ﺮﻓ 305
و ﻪﺑ نآ ﻣﺎﺟ ﻞﻤﻋ .ﺪﻨﻧﺎﺷﻮﭙﺑ ﻦﯾا ﺖﺳﺎﻨﻌﻣ ناﺪﺑ داﺮﻓا ار ﻪﺑ رﻮﻃ هدﺎﺳ ﻖﯾﻮﺸﺗ ﻢﯿﻨﮐ ﺎﺗ ﻘﻧ لﺎﻌﻓ ﺮﺗي رد رﺎﮐ دﻮﺧ
ﺎﻔﯾا ﺪﻨﻨﮐ و ﺎﺗ ﺎﺠﻧآ ﺶﯿﭘ ﺪﻧور ﻪﮐ ﺖﯿﻟﻮﺌﺴﻣ دﻮﺒﻬﺑ يﺎﻬﺘﯿﻟﺎﻌﻓﺶﯾﻮﺧ ار ﺮﺑ هﺪﻬﻋ ﺪﻧﺮﯿﮕﺑ و رد ﺖﯾﺎﻬﻧ ﻪﺑ يﺪﺣ زا ناﻮﺗ
ﺪﻨﺳﺮﺑ ﻪﮐ نوﺪﺑ ﻪﻌﺟاﺮﻣ ﻪﺑ لﻮﺌﺴﻣ ﺮﺗﻻﺎﺑ ﺪﻨﻧاﻮﺘﺑ ﯽﺗﺎﻤﯿﻤﺼﺗ ﯿﻠﮐيﺪ ذﺎﺨﺗا ،يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ .ﺪﻨﻨﮐ ﻢﻫاﺮﻓ ندروآ راﺰﺑا مزﻻ
ياﺮﺑ داﺮﻓا ﻪﺑ ﻪﻧﻮﮔ اي ﺖﺳا ﻪﮐ ياﺮﺑ نﺎﻧآ ﻞﺑﺎﻗ ﻢﻬﻓ ﺪﺷﺎﺑ و ﺪﻨﻧاﻮﺘﺑ زا نآ رد ﺖﻬﺟ ﺢﻟﺎﺼﻣ دﻮﺧ هدﺎﻔﺘﺳا .ﺪﻨﻨﮐ
يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ناﻮﻨﻋ ﻪﺑ ﺾﯾﻮﻔﺗ رﺎﯿﺘﺧا ﺎﯾ يﺎﻄﻋا ترﺪﻗ ﯽﻧﻮﻧﺎﻗ ﻪﺑ ﻦﯾﺮﯾﺎﺳ ﺮﯿﺒﻌﺗ هﺪﺷ ﺖﺳا.
ﻞﻣاﻮﻋ يدﺪﻌﺘﻣ ﺪﻨﻧاﻮﺗ ﺮﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳاﺛﺄﺗ ﺎﻬﻫﺎﮕﺸﻧادﯿ ﻪﺘﺷاد ﻪﮐ ﺪﻨﺷﺎﺑ هرود ﺎﻫي شزﻮﻣآ
ﯽﮑﯾ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا زا رد .ﺖﺳﺎﻬﻧآ ﻦﯾا ﺶﻫوﮋﭘ ﯽﻌﺳ ﺪﺷ ﺛﺄﺗﯿ هرود ﺎﻫي ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ نادﺎﺘﺳا
ناﺮﻬﺗ ﺪﺣاو ﯽﻣﻼﺳا دازآ هﺎﮕﺸﻧاد ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ و ﺶﺠﻨﺳ بﻮﻨﺟ ﯽﺳرﺮﺑ دﻮﺷ .،ﻦﯾا ﺮﺑﺎﻨﺑ ﻪﺑ ﺮﯾﺎ نﺎﻘﻘﺤﻣ دﺎﻬﻨﺸﯿﭘ
دﻮﺷ ﺮﯾﺎﺳ ﺮﺛﺆﻣ ﻞﻣاﻮﻋ ﺮﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﯽﺳرﺮﺑ ار .ﺪﻨﻨﮐ
ندﺮﮐ ﻢﮐ ياﺮﺑدوﺪﺤﻣﺎﻬﺘ رد فرﺎﻌﻣ هوﺮﮔ ﺖﯾﺮﯾﺮﯾﺪﻣ و فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا ﻪﯿﺟﻮﺗ و ﻮﮕﺘﻔﮔ ﺮﯿﻈﻧ ،ﻖﯿﻘﺤﺗ ﯽﻧﺎﻣز ي
دﺎﻬﻨﺸﯿﭘ ،هﺎﮕﺸﻧاد دﻮﺷ ﺖﺴﺨﻧ مﺎﮔ ردﻪﺴﻠﺟ ارد نﺎﺸﯾا ﺎﺑ و ﻞﯿﮑﺸﺗ هﺎﮕﺸﻧاد فرﺎﻌﻣ هوﺮﮔﺮﯾﺪﻣ ﺎﺑ ي ﺶﻫوﮋﭘ ﺎﺑ ﻪﻄﺑار
زا ﺪﻌﺑ ﺲﭙﺳ .دﻮﺷ لﺎﻤﻋا نﺎﮑﻣا ﺪﺣ ﺎﺗ و ﺖﻓﺎﯾرد نﺎﺸﯾا تاﺮﻈﻧ و دﻮﺷ ﻮﮕﺘﻔﮔﻣﺄﺗﯿ موﺰﻟ ﻪﺑ نﺪﯿﺳر و نﺎﺸﯾا تاﺮﻈﻧ
فرﺎﻌﻣ هوﺮﮔ ﮥﺴﻠﺟ رد و هوﺮﮔ مﺮﺘﺤﻣ ﺮﯾﺪﻣ ﻂﺳﻮﺗ مﺮﻓ ندﺮﮐ ﺮﭘ شور و تﺎﯿﻠﮐ و عﻮﺿﻮﻣ ،ﺶﻫوﮋﭘ ﻦﯾا مﺎﺠﻧا
ﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا ﮥﻤﻫ و هوﺮﮔﺮﯾﺪﻣ ﻞﻣﺎﺷ ﻪﮐ هﺎﮕﺸﻧاد ﯽﻣﺌﯿ ﻖﺣ و ﻮﻋﺪﻣ ،ﯽﻤﻠﻋ ﻂﺳﻮﺗ ،ﺖﺳا هﺎﮕﺸﻧاد ﺲﯾرﺪﺘﻟا
.دﻮﺷ حﺮﻄﻣ هﺎﮕﺸﻧاد هوﺮﮔ ﺮﯾﺪﻣ
ﺮﺑ سﺎﺳا ﺘﻓﺎ ي ،ﻖﯿﻘﺤﺗ هرود ﺎﻫي ﺲﯾرﺪﺗ شور ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآ ياﺮﺑ يزﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ناور ﯽﺘﺧﺎﻨﺷ نادﺎﺘﺳا
دﺎﻬﻨﺸﯿﭘ ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ دﻮﺷﺐﯿﺳآ . ﯽﺳﺎﻨﺷ ﯽﻤﻠﻋ ﯾا هرود زا ﮥﻠﺣﺮﻣ ﯽﺣاﺮﻃ ﺎﺗ اﺮﺟا و ،ﯽﺑﺎﯿﺷزرا ﻪﺑ نﻻﻮﺌﺴﻣ
يراﺰﮔﺮﺑ ﻦﯾا هرود ﺎﻫي ﺷزﻮﻣآ دﺎﻬﻨﺸﯿﭘ دﻮﺷ .ﻦﯿﻨﭽﻤﻫ رﻮﻈﻨﻣ ﻪﺑ ﺶﯾاﺰﻓا ﯽﺸﺨﺑﺮﺛا ﻦﯾا هرود ﺎﻫي ﺷزﻮﻣآ دﺎﻬﻨﺸﯿﭘ
ﻮﺷد ﻪﮐ ﻦﯾا هرود ﺎﻫﺮﺑ يﺎﻨﺒﻣ ﯽﺠﻨﺳزﺎﯿﻧ ﻌﻗاو ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا ﮥﻨﯿﻣز رد ﺎﻬﺗرﺎﻬﻣ، ﺎﻬﺸﻧادو يﺎﻬﺷﺮﮕﻧ درﻮﻣ
زﺎﯿﻧ ﯽﺣاﺮﻃ اﺮﺟا و ﺪﻧﻮﺷ .ﻦﯾا ﺶﻫوﮋﭘ ﺞﯾﺎﺘﻧ ﻖﺑﺎﻄﻣ يراﺪﻘﻣ هرود زا فﺪﻫ ﻠﺻا دﻮﺧ ﻪﮐ ﺲﺣ ﻦﺘﺷاد نﺎﻤﻫﺛﺄﺗﯿ ،
ﻦﯿﻨﭽﻤﻫ و ناﺮﮕﯾد ﻪﺑ دﺎﻤﺘﻋا و بﺎﺨﺘﻧا ﻖﺣ ،ﯽﻠﻐﺷ يرادﺎﻨﻌﻣ ،ﯽﮕﺘﺴﯾﺎﺷ يﺎﻘﺗرا ﺢﻄﺳ ،ﺶﻧاد ترﺎﻬﻣ و شﺮﮕﻧ نادﺎﺘﺳا
ﯽﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ ،ﺖﺳا رود .ﺖﺳا هﺪﺷ
306 رﺮﺑ ﺛﺄﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
ﻊﺑﺎﻨﻣ
- ﯽﺘﺳارآ، اﺮﻫز؛ ﺮﮔﺪﯿﻔﺳ زوﺮﻓا وﻔﻋز ﺎﺿر)نﺎﯾﺮ1394 .(»ﻪﻔﻟﺆﻣ ﺶﻘﻧ ﻦﯿﯿﺒﺗ شزﻮﻣآ ﺖﯿﻘﻓﻮﻣ رد ﯽﻤﺘﺴﯿﺳ و ﯽﻄﯿﺤﻣ ،يدﺮﻓ يﺎﻫ
ناﺮﻬﺗ هﺎﮕﺸﻧاد ﯽﻨﯾﺮﻓآرﺎﮐ ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا«.
ﻌﺳﻮﺗ
ﯽﻨﯾﺮﻓآرﺎﮐ
ش ، 8)1(: 79-61. - )ﯽﻌﯾﺎﻨﺻ ﻒﯾﺮﻇ ﺪﯿﻫﺎﻧ و ﯽﻬﻟا جﺮﻓ ناﺮﻬﻣ ؛ﻪﺠﯾﺪﺧ ،ﯽﻧﻮﺴﻫﺎﺷ1393 .(»وﮔﮋ ﺎﻫي د زا ﻖﻓﻮﻣ دﺎﺘﺳا ﻮﺠﺸﻧادنﺎ
ﺎﻫ هﺎﮕﺸﻧادي ﻫد ﻪﺋارازﺎﺠﻣ شزﻮﻣآ هﺪﻨي ﺮﻬﺷ ردﯿزاﺮ« .ﮑﺷﺰﭘ ﻪﻣﺎﻨﻠﺼﻓ ﻠﮕﻧا نﺎﺑز ﻪﺑﯿ) ش ،ﯽ1(17 :52-60. - يدﺎﻫ ،ﯽﻠﯿﻋﺎﻤﺳا؛ ﯽﻠﻋ ﯽﻔﻄﺼﻣ ،ﯽﻤﻇﺎﮐ ﺪﻤﺣا ،ﯽﻧﺎﻤﺣر رﻮﭙﻫﺎﺷ )يﺪﻤﺣا1395 .(» يﺮﯿﮔدﺎﯾ ﺖﯿﻌﺿو ﯽﺑﺎﯾزرا
نﺎﺘﺴﭼﻮﻠﺑ و نﺎﺘﺴﯿﺳ هﺎﮕﺸﻧاد يزﺎﺠﻣ شزﻮﻣآ ﺪﺣاو ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا«.
ﯽﻣﻮﻤﻋ ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ يﺎﻬﺸﻫوﮋﭘ
، ش 9)34(: 221-241. - ﻞﯿﻌﻤﺳا نﺎﮔﮋﻣ ﺎﯿﻧ؛ لﻮﻘﻌﻣ ﯽﻠﻋ ،ﯽﻧﺎﺘﺴﻫﻮﮐ ﯽﻠﻌﻨﯿﺴﺣ و )ﯽﻫدﻮﻧ ﻦﺴﺣ1396 .(»ﺋارا رد يزﺎﺠﻣ يﺎﻬﺷزﻮﻣآ ﯽﻟﺎﻌﺗ لﺪﻣ
ﻌﺳﻮﺗ يﺎﺘﺳار رد نﺎﯿﮕﻨﻫﺮﻓ هﺎﮕﺸﻧاد (ﯽﻔﯿﮐ ﻪﻌﻟﺎﻄﻣ)ﯽﻧﺎﺴﻧا ﻊﺑﺎﻨﻣ« .
ﻌﺳﻮﺗ و شزﻮﻣآ
ﯽﻧﺎﺴﻧا ﻊﺑﺎﻨﻣ
، ش 4)15(: 83-108. - ﯽﻠﻋ ،يرواد و )هدازﺎﺿر شرآ1393 .(لﺪﻣ يزﺎﺳمﺮﻧ ﺎﺑ يرﺎﺘﺧﺎﺳ تﻻدﺎﻌ ر اﺰﻓا PLS.ﯽﻫﺎﮕﺸﻧاد دﺎﻬﺟ :ناﺮﻬﺗ . - ﺎﺿرﺪﯿﻤﺣ ،ﯽﻠﻋﺪﺋﺎﻗ و )يداﻮﺟ فﺮﺸﻣ ﻦﯿﺴﺣﺪﻤﺤﻣ1394 .(»ﻌﻟﺎﻄﻣ)يدﺎﻬﺟ ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ زا ﻞﺻﺎﺣ ﯽﻧﺎﻣزﺎﺳ ﮓﻨﻫﺮﻓ يدرﻮﻣ
(سﺪﻘﻣ عﺎﻓد رد ﯽﮔﺪﻧزﺎﺳ دﺎﻬﺟ« .
ﯽﮕﻨﻫﺮﻓ ﯽﺳﺪﻨﻬﻣ
، ش 8)79(: 62-78. - ﻢﺋﺎﻗ ﻦﯿﻣا ؛ﺪﻤﺣا ،يﺰﯾﺮﺒﺗ ﯽﻣﺎﻘﻣ نﺎﯿﻟﺎﻤﮐ ﺎﺿر، ﯿﺒﺣ زﺎﺳدور ﷲا و )يﺮﯿﻣا دﻮﺼﻘﻣ1397 .(»ﻪﻨﯿﻣز ﻞﻣاﻮﻋ ﺮﺑ ﺮﺛﺆﻣ يا
ناﺮﯾا رد ﯽﻫﺎﮕﺸﻧاد يزﺎﺠﻣ يﺎﻬﺷزﻮﻣآ« .
ﯽﻣﻮﻤﻋ ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ يﺎﻬﺸﻫوﮋﭘ
، ش 11)42.( - ﯽﯾﺎﮐﺎﮐ، ﻪﻤﯿﻬﻓ و ﻢﯿﮑﺣ ناﻮﺿر )هداز1395 .(»ﻣﺎﻧﺮﺑ ﺖﯿﻔﯿﮐ ﯽﺑﺎﯾزرا رود ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا شزﻮﻣآة ﯽﺳﺪﻨﻬﻣ ﺪﺷرا ﯽﺳﺎﻨﺷرﺎﮐ
ّﻨﻓﺷ هﺎﮕﺸﻧاد تﺎﻋﻼﻃا يروزاﺮﯿ«.
ّﻨﻓﯽﺘﯿﺑﺮﺗ مﻮﻠﻋ رد تﺎﻃﺎﺒﺗرا و تﺎﻋﻼﻃا يرو
ش ، 6)3،( ﯽﭘﺎﯿﭘ23: 110-85. - ﻢﯿﮐ ،نوﺮﻤﮐ و )ﻦﺗو ﺪﯾﻮﯾد1383 .(رﺎﯿﺘﺧا ﺾﯾﻮﻔﺗ و نﺎﻨﮐرﺎﮐ يزﺎﺳﺎﻧاﻮﺗﻤﺟﺮﺗ . ﯽﻋروا ﻦﯾﺪﻟارﺪﺑ :ناﺮﻬﺗ .ﯽﻧادﺰﯾ
.ﺖﯾﺮﯾﺪﻣ شزﻮﻣآ و تﺎﻘﯿﻘﺤﺗ ﻪﺴﺳ - رﺎﯾﺮﻬﺷ ،ﻦﯿﻨﺴﺤﻣ و )ﯽﻧاﺪﯿﻔﺳا ﻢﯿﺣرﺪﻤﺤﻣ1393 .( تﻻدﺎﻌﻣ ﮏﻤﮐ ﻪﺑ ﯽﯾﺰﺟ تﺎﻌﺑﺮﻣ ﻞﻗاﺪﺣ دﺮﮑﯾور ﺮﺑ ﯽﻨﺘﺒﻣ يرﺎﺘﺧﺎﺳ
مﺮﻧ راﺰﻓاSmart-PLS. .نﺎﺑﺮﻬﻣ بﺎﺘﮐ :ناﺮﻬﺗ - ﺮﻈﺘﻨﻣ ،ﯽﻠﻌﻣﻼﻏ و ﺪﯿﺳ ﻮﺳﻮﻣ ﯽﻠﻋ1392 .(»ترﺎﻬﻣ ﯽﮔدﺎﻣآ ﯽﺑﺎﯾزرا لﺪﻣ ﯽﺣاﺮﻃ ناﺮﯾا رد ﯽﮑﯿﻧوﺮﺘﮑﻟا يزﻮﻣآ«.
ّﻨﻓشزﻮﻣآ يروﺎ
ش ، 7)3(: 175-187.
- Arasti, Zahra; Afrooz Sefidgar & Reza Zafarian (2015). "Explaining the Role of
Individual, Environmental and Systemic Components in the Success of e-
Entrepreneurship E-Learning at the University of Tehran". Journal of
Entrepreneurship Development, 8(1): 61-79.
- Avidov-Ungar, O. (2018). "Empowerment among Teachers in Leadership
Positions Involving ICT Implementation in Schools". Leadership and Policy in
Schools, 17(1): 138-163.
- Cameron, Kim & David Wetten (2004). Empowering Employees and Delegating
Authority. Translators: Badraldin Oraei Yazdani. Tehran: Management
Research and Training Institute Publications.
- Cheng, Y.M. (2013). "Exploring the Roles of Interaction and Flow in Explaining
Nurses' E-Learning Acceptance". Nurse Education Today, 33(1): 73-80.
حور ﺟﺎﺣ ﷲا هداز ويﺪﯿﻤﺣ ﻪﻤﻃﺎﻓ ﺮﻓ 307
- Conger, J.A. & R.N. Kanungo (1988). "The Empowerment Process: Integrating
Theory and Practice". Academy of Management Review, 13(3): 471-482.
- Davari, Ali & Arash Rezazadeh (2014). Structural Equation Modeling with PLS
Software. Tehran: Jihad Daneshgahi Publishing Organization.
- Fornell, C. & D.F. Larcker (1981). "Evaluating Structural Equation Models with
Unobservable Variables and Measurement Error". Journal of Marketing
Research, 18(1): 39-50.
- Ghaem Maghami Tabrizi, Ahmad; Amin Reza Kamalian, Habibollah Rudsaz &
Maghsoud Amiri (2018). "Background Factors Affecting Virtual University
Education in Iran". Public Management Research, 11 (42).
- Healey, M. (2008). What Is Branding. Switzerland: RotoVision Book. Mies,
Switzerland: RotoVision.
- Ismail Nia, Mojgan; Hossein Ali Kohestani, Ali Maghoul & Hassan Nodehi
(2017). "Presenting a Model of Excellence in Virtual Education at Farhangian
University in order to Develop Human Resources (Qualitative Study)". Human
Resource Education and Development, 4(15): 83-108.
- Ismaili, Hadi; Shahpour Rahmani, Ahmad Kazemi & Mostafa Ali Ahmadi
(2016). "Evaluation of e-learning situation of Sistan and Baluchestan Virtual
Education Unit". Public Management Research, 9(34): 221-241.
- Jiang, Y.; P. Li, J. Wang & H. Li (2019). "Relationships between Kindergarten
Teachers’ Empowerment, Job Satisfaction, and Organizational Climate: A
Chinese Model". Journal of Research in Childhood Education, 33(2): 257-270.
- Kakai, Fahimeh & Rezvan Hakimzadeh (2016). "Evaluating the Quality of e-
Learning Program for Master's Degree in Information Technology Engineering at
Shiraz University". Journal of Information and Communication Technology in
Educational Sciences, 6(3), Consecutive 23: 85-110.
- Kline R. Nunnally, JC, Bernstein IH (1994). "Psychometric theory". J
Psychoedu Ass1999;17:275-80.
- Mohsenin, Shahriar & Mohammad Rahim Esfidani (2014). Structural Equations
Based on the Partial Least Squares Approach Using Smart-PLS Software. Tehran:
Kind Book.
- Montazer, Gholam Ali & Seyed Ali Mousavi (1392). "Designing an E-Learning
Readiness Assessment Model in Iran". Educational Technology, 7(3): 175-187.
- Moss, E.; D. Rousseau, S. Parent, D. St-Laurent & J. Saintonge (1998).
"Correlates of Attachment at School Age: Maternal Reported Stress, Mother-
Child Interaction, and Behavior Problems". Child Development, 69(5): 1390-
1405.
- Mothibi, G. (2015). "A Meta-Analysis of the Relationship between E-Learning
and Students' Academic Achievement in Higher Education". Journal of Education
and Practice, 6(9): 6-9.
- Moye, M.J.; A.B. Henkin & R.J. Egley (2005). "Teacher-Principal
Relationships: Exploring Linkages between Empowerment and Interpersonal
Trust". Journal of Educational Administration, 43(3): 260-277.
- Parker, C.D. (2004). A Descriptive Dtudy to Identify Deterrents to Participation
in Employer-Provided e-Learning. Doctoral Dissertation. Capella University.
308 رﺮﺑ ﺛﺄﯿ ﻧوﺮﺘﮑﻟا يﺎﻬﺷزﻮﻣآﯿ زﺎﺳﺪﻨﻤﻧاﻮﺗ ﺮﺑي ﻣﻼﺳا فرﺎﻌﻣ نادﺎﺘﺳا
- Qaed Ali, Hamid Reza & Mohammad Hossein Musharraf Javadi (2015).
"Organizational Culture Resulting from Jihadi Management (a Case Study of
Constructive Jihad in Sacred Defense)". Cultural Engineering, 8(79): 62-78.
- Quinn, R.E. & G.M. Spreitzer (1997). "The Road to Empowerment: Seven Questions
Every Leader Should Consider". Organizational Dynamics, 26(2): 37-49.
- shahsavani, khadijeh and others (2014). “Characteristic of successful professors
from view point of students of E-learning universities at shiraz ". medicine
quarterly in English , 17(1): 60-52.
- Smyrnakis, E.; A.B. Haidich & P. Talimtzi (2016). "Combining Team-based
Learning to E-Learning in Medical Education". Aristotle University Medical
Journal, 43(3): 35-36.
- Vinzi, V.E.; L. Trinchera & S. Amato (2010). "PLS Path Modeling: from
Foundations to Recent Developments and Open Issues for Model Assessment and
Improvement". Handbook of Partial Least Squares (P. 47-82). Springer, Berlin,
Heidelberg.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
The statistical tests used in the analysis of structural equation models with unobservable variables and measurement error are examined. A drawback of the commonly applied chi square test, in addition to the known problems related to sample size and power, is that it may indicate an increasing correspondence between the hypothesized model and the observed data as both the measurement properties and the relationship between constructs decline. Further, and contrary to common assertion, the risk of making a Type II error can be substantial even when the sample size is large. Moreover, the present testing methods are unable to assess a model's explanatory power. To overcome these problems, the authors develop and apply a testing system based on measures of shared variance within the structural model, measurement model, and overall model.
Article
Despite increasing attention on the topic of empowerment, our under-standing of the construct and its underlying processes remains limited. This article addresses these shortcomings by providing an analytical treatment of the construct and by integrating the diverse approaches to empowerment found in both the management and psychology literatures. In addition, the authors identify certain antecedent conditions of powerlessness and practices that have been hypothesized to empower subordinates.
Background Factors Affecting Virtual University Education in Iran
  • Amin Reza Kamalian
Amin Reza Kamalian, Habibollah Rudsaz & Maghsoud Amiri (2018). "Background Factors Affecting Virtual University Education in Iran". Public Management Research, 11 (42).
What Is Branding. Switzerland: RotoVision Book
  • M Healey
Healey, M. (2008). What Is Branding. Switzerland: RotoVision Book. Mies, Switzerland: RotoVision.
Presenting a Model of Excellence in Virtual Education at Farhangian University in order to Develop Human Resources (Qualitative Study
Hossein Ali Kohestani, Ali Maghoul & Hassan Nodehi (2017). "Presenting a Model of Excellence in Virtual Education at Farhangian University in order to Develop Human Resources (Qualitative Study)". Human Resource Education and Development, 4(15): 83-108. -Ismaili, Hadi; Shahpour Rahmani, Ahmad Kazemi & Mostafa Ali Ahmadi (2016). "Evaluation of e-learning situation of Sistan and Baluchestan Virtual Education Unit". Public Management Research, 9(34): 221-241.
A Meta-Analysis of the Relationship between E-Learning and Students' Academic Achievement in Higher Education
  • G Mothibi
Mothibi, G. (2015). "A Meta-Analysis of the Relationship between E-Learning and Students' Academic Achievement in Higher Education". Journal of Education and Practice, 6(9): 6-9.
A Descriptive Dtudy to Identify Deterrents to Participation in Employer-Provided e-Learning. Doctoral Dissertation
  • C D Parker
Parker, C.D. (2004). A Descriptive Dtudy to Identify Deterrents to Participation in Employer-Provided e-Learning. Doctoral Dissertation. Capella University.