BookPDF Available

Black box van gemeentelijke online monitoring. Een wankel fundament onder een stevige praktijk.

Authors:

Abstract and Figures

Wat wel en niet mag bij het online monitoren van burgers blijkt voor veel gemeenten een onbekend terrein. Dat concludeert Willem Bantema, senior onderzoeker bij de Onderzoeksgroep Cybersafety van de Thorbecke Academie van NHL Stenden Hogeschool, in een nieuw onderzoek naar gemeentelijke online monitoring. In opdracht van het onderzoeksprogramma Politie en Wetenschap bracht hij in kaart hoe Nederlandse gemeenten online bronnen monitoren voor de openbare orde en veiligheid. Het onderzoek is onder zijn leiding uitgevoerd binnen een multidisciplinair team met onderzoekers Maarten Hoekstra en Saskia Westers van NHL Stenden en in samenwerking met Solke Munneke en Rianne Herregodts van de Rijksuniversiteit Groningen (RuG). Gemeenten lijken steeds vaker geconfronteerd te worden met ordeverstoringen die online beginnen of online versterkt worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om onrust rondom politieke besluiten, overlast door groepen en individuen, oproepen tot demonstraties, illegale evenementen en polarisatie tussen inwoners. Bantema doet al jaren onderzoek naar de bestuurlijke rol en bevoegdheden van burgemeesters in online monitoring en handhaving. Het onderzoek is gebaseerd op literatuur, juridisch bronnenonderzoek, groepsinterviews met gemeenten en politie en een online vragenlijst die is ingevuld door 196 gemeentelijke medewerkers (OOV/Communicatie), die werkzaam zijn binnen 156 verschillende Nederlandse gemeenten. Hoewel 95% van de ondervraagde gemeentelijke medewerkers aangeven dat hun gemeente aan online monitoring doet, blijkt nog vaak onduidelijk aan welke regelingen zij zijn gebonden. Meer dan de helft (54%) van de gemeentelijke medewerkers geeft aan geen protocol of beleid te hebben voor online monitoring binnen hun gemeente. Dit is volgens Bantema wel noodzakelijk: “Je hebt al snel te maken met een privacywetgeving. Social media zijn weliswaar openbaar, maar het is een misverstand te denken dat je alles mag doen met gegevens die je uit openbare bronnen haalt. Een naam, IP-adres en zelfs een nickname zijn ook persoonsgegevens. Gemeenten weten niet wat ze wel of niet mogen en zijn niet op de hoogte van de juridische kaders als het gaat om online monitoring.” Toch zegt bijna driekwart van de 95% die aan online monitoring doet, dat dit over het algemeen op een ethisch verantwoorde manier gebeurt. Opvallend is dat het volgen van ‘publieke’ personen relatief vaker als ethisch verantwoord wordt beschouwd (60%) dan het volgen van ‘onbekende’ personen (34%). Daarmee lijken hun opvattingen in lijn met de rechtspraak op dit gebied. Wanneer een gemeente wil weten wat er online speelt aan sentimenten, komt zij in veel gevallen juridisch niet in de problemen. In dergelijke gevallen worden vooral fenomenen gemonitord, niet personen. Zodra echter technische hulpmiddelen (monitoringstools) worden ingezet om individuen of groepen stelselmatig te volgen, komen gemeenten in juridisch drijfzand terecht – ze hebben daar geen wettelijke basis voor. Nut en noodzaak online monitoring Bantema vindt dat gemeenten meer uitgedaagd kunnen worden om goede doelstellingen voor online monitoring te formuleren. “Als je aan online monitoring doet als gemeente, omschrijf dan heel duidelijk het nut, maak de noodzaak helder en wees daar transparant over. Wanneer inwoners weten wat je monitort en met welk doel, kunnen zij daar rekening mee houden bij het doen van online uitlatingen.” Daarnaast ligt een overschatting van online monitoring op de loer”, stelt Bantema. “Er gebeurt veel in besloten groepen. Gemeenten zien maar een klein deel van de berichten en dit kan een vertekend beeld opleveren.” Regie op de blackbox Online monitoring van groepen en personen is een te gevoelig en juridisch complex onderwerp om als gemeente geen regie op te hebben. Op de vraag waar te beginnen, als een gemeente besluit een om online monitoring in te zetten, zegt Bantema: “Een goed gesprek over ethiek, doelen en effecten van online monitoring, is een goed begin. Leg dit vast in een protocol. Met een ‘Protocol Online Monitoring’, bied je praktische handvatten en kun je transparant handelen, van begin tot eind. Daarmee pak je regie op die juridische blackbox van online monitoring.” In het onderzoek geeft 8% van de gemeentelijke medewerkers aan binnen hun gemeente een dergelijk protocol te hebben. Bij 16% van de ondervraagde gemeentelijke medewerkers speelt de Functionaris Gegevensbescherming (FG) een rol bij de online monitoring.
Content may be subject to copyright.
A preview of the PDF is not available
Full-text available
Technical Report
Wat zijn de toekomstige ontwikkelingen op het gebied van digitale veiligheid en de betekenis daarvan voor gemeenten? De onderzoeksgroep Cybersafety van NHL Stenden Hogeschool onderzocht het en komt met een handelingskader dat bestuurders voorbereidt op de digitale veiligheidsproblemen van de komende jaren. Het handelingskader bestaat uit 5 hoofdlijnen: kennispositie, bevoegdheden, monitoren, samenwerken en ethiek. De laatste hoofdlijn ligt aan de basis van de 4 andere. De hoofdlijnen komen voort uit een verkennend onderzoek naar de bewegingsruimte voor lokaal bestuur; in de praktijk blijkt die ruimte niet altijd goed gedefinieerd. Samen dienen ze als denk- en handelingskader om die praktijk beter te kunnen vormgeven.
Full-text available
Article
In the wake of protests against law enforcement for an array of reasons, law enforcement officers and agencies have a responsibility to recognize and utilize the available mediums of communication with which they may best develop a connection to the communities they serve. Furthermore, law enforcement agencies must be informed that established, traditional methods of news dissemination – such as press conferences and printed articles – are now both ineffective and under-utilized, replaced in large part by social media live-time reports. For that reason, law enforcement agency executives must address both the responsibility to provide appropriately timed updates to critical incidents and events, and utilize the opportunity to engage their community through a widely utilized and accepted medium of communication. Both require an understanding of social media, its application, and its efficacy both literal and perceived.
Full-text available
Article
Professor Ali Farazmand envisioned a future of public administration affected by technology transformation, among other factors. In that article, however, the professor did not expound on this assertion, leaving room for this contribution. Here, Farazmand’s framework of legal and constitutional, organizational and managerial, political, and intergovernmental and global factors is considered to explore the role of social media in public administration’s future.
Article
This article argues that the public figure doctrine is doctrinally problematic and conceptually and normatively flawed. Doctrinal uncertainty surrounds who is affected and how rights are affected. Conceptually it raises challenges for universality, the non-hierarchical relationship between Articles 8 and 10 ECHR, the process of resolving rights conflicts, and the relationship between domestic law and the Convention. All of which necessitate a strong normative justification for the distinction. Yet there is no compelling rationale. The values underpinning the right to privacy of public figures are no different from those of other persons and there are other better mechanisms of accounting for freedom of expression. We should therefore reject the idea that public figures have fewer or weaker privacy rights or that the process of dealing with their rights is different and instead focus squarely upon the relative importance of the rights, and the degree of intrusion into those rights.
Article
There has been optimism that social media will facilitate citizen participation and transform the communication strategies of public organisations. Drawing on a case study of the public police in England, this article considers whether social media are transforming or normalising communications. Arguing that social media have not yet served to facilitate interaction between constabularies and citizens in the ways that have been proposed and desired, the article considers factors that structure the transformative potential of social media. It is argued that the uses of social media are mediated by the existing organisational and occupational concerns of the police. This article reveals how an interplay of organisational, technological and individual and cultural dynamics come together to shape how social media are used in constabularies. Embedding social media into police communications is challenging and the technology itself will not bring about the organisational and cultural changes needed to transform police–citizen engagement.
Article
Information Technology Law is the ideal companion for a course of study on IT law and the ways in which it is evolving in response to rapid technological and social change. This ground-breaking new work is the first textbook to systematically examine how the law and legal process of the UK interacts with the modern 'information society' and the fast-moving process of digitisation. It examines the challenges that this fast pace of change brings to the established legal order, which was developed to meet the needs of a traditional physical society. To address these issues, this book begins by defining the information society and discussing how it may be regulated. From there it moves to questions of internet governance and rights and responsibilities in the digital environment. Particular attention is paid to key regulatory 'pressure points', including copyright for digital products; identity fraud; electronic commerce, and privacy and surveillance. Possible future challenges and opportunities are outlined and discussed, including e-government, virtual environments and property, and the development of web 3.0. Information Technology Law: The law and society covers all aspects of a course of study on IT law, and is therefore an ideal text for students. The author's highly original and thought-provoking approach to the subject also makes it essential reading for researchers, IT professionals and policymakers.