PresentationPDF Available

Ο Τουρισμός χωρίς Μεταφυσική

Authors:

Abstract and Figures

Δεν είναι λίγες οι φορές, και όλο πιο συστηματικά τα τελευταία χρόνια, που έχουν έρθει στη δημοσιότητα διθυραμβικές αναλύσεις για τη συμβολή του τουρισμού στην ελληνική οικονομία. Ορισμένοι από τους χαρακτηρισμούς που εντοπίζονται σε αυτές τις αναλύσεις για τον τουρισμό είναι: «ατμομηχανή της οικονομίας», «βαριά βιομηχανία της χώρας», «γίγαντας της οικονομίας», κ.ά.. Όσον αφορά την ποσοτικοποίηση της συμβολής του τουρισμού στην ελληνική οικονομία, ορισμένες από τις εκτιμήσεις που έχουν κατά καιρούς δημοσιευθεί αναφέρουν ότι ο τουρισμός συνεισφέρει ακόμα και άνω του 30% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού (ΠΟΤ), το μερίδιο του τουρισμού στο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας δεν ξεπερνά το 7%. Περαιτέρω, εάν είναι βάσιμες οι εκτιμήσεις για συμβολή του τουρισμού στο ΑΕΠ της τάξεως του 30%, θα ανέμενε κανείς ότι το έτος 2020, όπου τα τουριστικά μεγέθη σχεδόν εκμηδενίστηκαν συνεπεία της πανδημίας, η μείωση του ΑΕΠ της χώρας θα κυμαινόταν τουλάχιστον σε αντίστοιχα επίπεδα με αυτά της εκτιμηθείσας συνεισφοράς του τουρισμού στο ΑΕΠ. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες ανακοινώσεις της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), το ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας για το έτος 2020 μειώθηκε σε ονομαστικούς όρους κατά «μόλις» 9,6%. Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι (α) να εντοπίσει την πηγή των αποκλίσεων ανάμεσα στους διθυράμβους για τον ρόλο του τουρισμού στην ελληνική οικονομία και την πραγματικότητα, και (β) να προσφέρει μία εμπεριστατωμένη εκτίμηση για τον πραγματικό ρόλο του τουρισμού στην ελληνική οικονομία. Η ανάλυσή μας βασίζεται, αφενός, σε βασικές εθνικολογιστικές έννοιες και μεθοδολογικά εργαλεία, και, αφετέρου, σε ένα πολυκλαδικό υπόδειγμα επιδράσεων στην οικονομία το οποίο βασίζεται στην έννοια του «σραφφαϊανού πολλαπλασιαστή». Τα κύρια ευρήματα της ανάλυσής μας συνοψίζονται ως εξής: (i). Η σύγχρονη αναγνωρισμένη προσέγγιση για την εκτίμηση της συμβολής του τουριστικού τομέα στην οικονομία είναι μέσω των εθνικών λογαριασμών και, συγκεκριμένα, του συστήματος των Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού (ΔΛΤ), μέσω των οποίων εκτιμάται η τουριστική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, το τουριστικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν και ο λόγος της τουριστικής κατανάλωσης προς τη συνολική προσφορά στην οικονομία (tourism ratio). Η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) που δεν έχει ακόμα αναπτύξει εντός των εθνικών της λογαριασμών σύστημα ΔΛΤ και, επομένως, δεν υπάρχει εκτίμηση για το ύψος της τουριστικής ακαθάριστης προστιθέμενη αξίας, του τουριστικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, και της τουριστικής κατανάλωσης στην ελληνική οικονομία. Ως εκ τούτου, η έλλειψη συστήματος ΔΛΤ αποτελεί την κύρια πηγή των παρατηρούμενων αποκλίσεων μεταξύ διαφόρων εκτιμήσεων και της πραγματικότητας. Μια άλλη πηγή αυτών των αποκλίσεων αποτελεί η συχνή παρανόηση και λανθασμένη ερμηνεία οικονομικών μεγεθών και εννοιών, όπως η σχέση ταξιδιωτικών εισπράξεων και ΑΕΠ, και το ύψος του λεγόμενου «τουριστικού πολλαπλασιαστή» της ελληνικής οικονομίας και η ερμηνεία του. (ii). H συμβολή του τουρισμού στην ελληνική οικονομία είναι σημαντικά υψηλότερη από ό,τι στις χώρες του ευρωπαϊκού βορρά, αλλά σε απόλυτη αντιστοιχία με αυτήν των άλλων χωρών του ευρωπαϊκού νότου, εύρημα που είναι σε συμφωνία με την παρατηρούμενη απόκλιση της ύφεσης μεταξύ ευρωπαϊκού βορρά και νότου, η οποία δύναται να ερμηνευθεί από τη σχετικά υψηλότερη εξάρτηση του ευρωπαϊκού νότου από τον εξαιρετικά ευάλωτο στην πανδημία τουριστικό τομέα. Ειδικότερα, εκτιμούμε ότι η άμεση και έμμεση επίδραση του εισερχόμενου τουρισμού στο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας είναι της τάξης του 10%, ενώ η αντίστοιχη επίδραση του συνόλου του τουριστικού τομέα (εισερχόμενου και εσωτερικού) δεν ξεπερνά το 12%. Τέλος, εκτιμούμε ότι το μερίδιο του τουριστικού τομέα στο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας κυμαίνεται μεταξύ 6%- 7,2%. (iii). Το καθαρό προϊόν που παράγεται στην ελληνική οικονομία συνεπεία της αύξησης της τουριστικής ζήτησης ενέχει έναν λόγο κερδών-μισθών ο οποίος είναι κατά περίπου 50% υψηλότερος από τον μέσο λόγο κερδών-μισθών της οικονομίας. Συνεπώς, μια αύξηση του μεριδίου του τουριστικού τομέα στο παραγόμενο προϊόν της χώρας συνεπάγεται μια ισχυρή ανακατονομή του εισοδήματος εις βάρος της μισθωτής εργασίας. Η αξιολόγηση των ευρημάτων της ανάλυσής μας, καταδεικνύει ότι (α) συγκρινόμενη με τις οικονομίες του ευρωπαϊκού βορρά, η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από σχετικά υψηλή εξάρτηση από την εισερχόμενη τουριστική ζήτηση, (β) η συνολική συμβολή του τουρισμού στην οικονομία είναι απολύτως αντίστοιχη με αυτή των υπολοίπων χωρών του ευρωπαϊκού νότου, και (γ) τα χαρακτηριστικά του τουριστικού τομέα δεν ανταποκρίνονται στο ρόλο της «ατμομηχανής» ή της «βαρειάς βιομηχανίας» της ελληνικής οικονομίας.
Content may be subject to copyright.
Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ
Νικόλαος Ροδουσάκης
Ερευνητής Κέντρου Προγραµµατισµού και Οικονοµικών Ερευνών (ΚΕΠΕ)
Γιώργος Σώκλης
Ερευνητής Κέντρου Προγραµµατισµού και Οικονοµικών Ερευνών (ΚΕΠΕ)
Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΩΣ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ
Ατµοµηχανή της οικονοµίας
Βαριά βιοµηχανία της χώρας
Γίγαντας της οικονοµίας
2
ΟΤουρισµός συνεισφέρει ακόµα και άνω του 30%του
Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ)της χώρας.
Κατά καιρούς έχει λεχθεί
ΑΕΠ ΕΙΣΠΡΑΞΕΙΣ
Ορισµένα δεδοµένα
+56,2%
Εισπράξεις από
εισερχόµενο Τουρισµό
2008-2019
Ονοµαστικό
ΑΕΠ
2008-2019
3
73%
27%
-24,2%
Ονοµαστικό
ΑΕΠ
2020
Εισπράξεις από
εισερχόµενο Τουρισµό
2020
-76,2%-9,6%
Εσωτερικός
Τουρισµός
Εισερχόµενος
Τουρισµός
UNWTO
ΔΥΟ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ
Διαπίστωση 1
Από τα προηγούµενα έπεται ότι οτουρισµός
δεν µπορεί να χαρακτηρισθεί ως
ατµοµηχανήτης ελληνικής οικονοµίας,
δεδοµένου ότι δεν φαίνεται ηπορεία του
τουρισµού να χαρακτηρίζει τη γενικότερη
πορεία του συνόλου της οικονοµίας.
Διαπίστωση 2
Επίσης,είναι µάλλον προφανές ότι δεν
ευσταθούν οι εκτιµήσεις για συµβολή του
τουρισµού στο ΑΕΠ της τάξης του 30%,
καθώς κάτι τέτοιο θα συνεπαγόταν ηύφεση
της ελληνικής οικονοµίας το 2020 θα ήταν
τουλάχιστον της τάξης του 20%.
4
ΔΛΤ
Δορυφόροι Λογαριασµοί Τουρισµού
Η σύγχρονη προσέγγιση για την εκτίµηση
της συµβολής του τουριστικού τοµέα σε
µια εθνική οικονοµία είναι µέσω του
συστήµατος των ΔΛΤ, µέσω των οποίων
εκτιµάται η τουριστική ακαθάριστη
προστιθέµενη αξία, το τουριστικό
ακαθάριστο εγχώριο προϊόν και ο λόγος
της τουριστικής κατανάλωσης προς τη
συνολική προσφορά στην οικονοµία
(tourism ratio).
5
Σύµφωνα µε τις πλέον πρόσφατες
ανακοινώσεις του UNWOT, η συµβολή του
τουρισµού στην ελληνική οικονοµία είναι
της τάξης του 6,8% του ΑΕΠ, µέγεθος το
οποίο αντιστοιχεί στη συµµετοχή του
τοµέα Καταλύµατα και Εστίαση στη
συνολική ακαθάριστη προστιθέµενη αξία
της οικονοµίας βάσει των στοιχείων της
ΕΛΣΤΑΤ για το έτος 2017.
UNWTO
Συµβολή του Τουρισµού
ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΕ (ΧΩΡΙΣ) ΔΛΤ
6
© GeoNames, Microsoft, TomT om
Παρέχεται από το Bing
ΕΛΛΕΙΨΗ ΔΛΤ
ΗΕλλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες της
Ευρώπης που δεν έχει ακόµα αναπτύξει εντός των
εθνικών της λογαριασµών σύστηµαΔΛΤ και,
εποµένως,δεν υπάρχει εκτίµηση για το ύψος της
τουριστικής ακαθάριστης προστιθέµενη αξίας,του
τουριστικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος,και
της τουριστικής κατανάλωσης στην ελληνική
οικονοµία.
.
7
Οι πηγές των λανθασµένων εκτιµήσεων
ΥΠΕΡΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
Οι πηγές των λανθασμένων εκτιμήσεων
Ηπρακτική που συνήθως ακολουθείται για την εκτίµηση της συµβολής του τουρισµού στην ελληνική
οικονοµία είναι να διαιρείται ηεγχώρια τουριστική δαπάνη µετο ΑΕΠ της οικονοµίας.Μια τέτοια
εκτίµηση θα έδινε µια συµβολή του τουρισµού στην ελληνική οικονοµία για το έτος 2019 της τάξης του
10,9%.
Εν συνεχεία,ηεκτιµηθείσα συµβολή του τουρισµού συχνά πολλαπλασιάζεται µετο λεγόµενο
τουριστικό πολλαπλασιαστή της ελληνικής οικονοµίας,οοποίος έχει υποστηριχθεί ότι είναι της τάξης
του 2,5. Έτσι προκύπτει µια συνολική (άµεση και έµµεση)συµβολή του τουρισµού στο ΑΕΠ της τάξης
του 30%.
8
1. Ηεγχώρια τουριστική δαπάνη δεν
µπορεί να εκφραστεί ως ποσοστό
του ΑΕΠ καθώς περιλαµβάνει,για
παράδειγµα,και κατανάλωση
εισαγόµενων προϊόντων,τα οποία
προφανώς δεν περιλαµβάνονται στο
ΑΕΠ της οικονοµίας.
2. Οτουριστικός πολλαπλασιαστής της
τάξης του 2,5 έχει εκτιµηθεί στην
βάση απλοϊκών µεθόδων εισροών-
εκροών,οι οποίες,µεταξύ άλλων,
δεν λαµβάνουν υπόψη την εξάρτηση
της ελληνικής οικονοµίας από
εισαγόµενες εισροές.
Τα παραπάνω έχουν ως αποτέλεσµατη
σηµαντική υπερεκτίµηση του ρόλου του
τουρισµού στην ελληνική οικονοµία.
Λανθασμένες Πρακτικές
To u r i s m R a t i o
9
Ελλάδα
4
,6%-5,6%*
Ισπανία
5
,1%
Ιταλία
3
,9%
Μάλτα
5
,8%
Πορτογαλία
5
,6%
EE
3
,4%
Πηγή: Eurostat, Tourism Satellite Accounts, 2019 Edition
* Εκτίµηση των συγγραφέων (Ροδουσάκης και Σώκλης (2020), Οικονοµικές Εξελίξεις, τεύχος 42,109-115)
TOURISM RATIO ΕΥΡΩΠΗ
10
© GeoNames, Microsoft, TomT om
Παρέχεται από το Bing
5,1
5,6
5,1
3,9
3,5
3,9
9,8
2,4
2,9
4,4
1,8
3,4
1,9
3,8
3
2,1
4,2
1,5
2,7
3,6
2,8
3,7
2,6
2,7
1,8
9,8
Tourism ratio
YΦΕΣΗ 2020
11
© GeoNames, Microsoft, TomT om
Παρέχεται από το Bing
-10
-7,6
-11
-8,3
-5
-8,8
-8,9
-3,5
-2,9
-7,4
-6,2
-4,9
-5,7
-2,9
-3,5
-0,9
-5,3
-4,1
-2,8
-5
-…
-5,9
-3,1
-9,9
-2,5
-3
-11
-5,7
-0,9
Ύφεση 2020
Πηγή: Mariolis, Rodousakis and Soklis (2020), The
COVID-19 multiplier effects of tourism on the Greek
economy, Tou r i s m E c o n o m i c s , forthcoming.
Χρησιµοποιώντας τα διαθέσιµαστοιχεία
για τις ταξιδιωτικές εισπράξεις και το
ύψος του ΑΕΠ για το έτος 2019,τα
παραπάνω ευρήµατα συνεπάγονται ότι η
µέγιστη δυνητική συνολική (άµεση και
έµµεση)επίδραση του εισερχόµενου
τουρισµού είναι της τάξης του 10,7% του
ΑΕΠ.
Περαιτέρω,λαµβάνοντας υπόψη τα
διαθέσιµαστοιχεία για την εσωτερική
τουριστική δαπάνη,εκτιµούµεότι η
επίδραση του συνολικού τουριστικού
τοµέα της χώρας είναι της τάξης του
12%του ΑΕΠ.
ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΤΗΣ
1,076
Ο τουριστικός πολλαπλασιαστής
του ΑΕΠ
26,4
Ο τουριστικός πολλαπλασιαστής
απασχόλησης
12
Σύµφωνα µετα δεδοµένα από τις
χώρες που έχουν αναπτύξει
συστήµατα ΔΛΤ,ησυµµετοχή του
τουριστικού ΑΕΠ στο συνολικό
ΑΕΠ είναι µεταξύ 50%-60%της
συνολικής επίδρασης του
τουρισµού.
6%-7,2%
Μερίδιο στο ΑΕΠ
13
ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΑΕΠ
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Ησύγχρονη αναγνωρισµένη προσέγγιση για την
εκτίµηση της συµβολής του τουριστικού τοµέα στην
οικονοµία είναι µέσω των εθνικών λογαριασµών
και,συγκεκριµένα,του συστήµατος των ΔΛΤ,µέσω
των οποίων εκτιµάται ητουριστική ακαθάριστη
προστιθέµενη αξία,το τουριστικό ακαθάριστο
εγχώριο προϊόν και ολόγος της τουριστικής
κατανάλωσης προς τη συνολική προσφορά στην
οικονοµία (tourism ratio). ΗΕλλάδα είναι από τις
ελάχιστες χώρες της ΕΕ που δεν έχει ακόµα
αναπτύξει εντός των εθνικών της λογαριασµών
σύστηµαΔΛΤ και,εποµένως,δεν υπάρχει εκτίµηση
για το ύψος της τουριστικής ακαθάριστης
προστιθέµενη αξίας,του τουριστικού ακαθάριστου
εγχώριου προϊόντος,και της τουριστικής
κατανάλωσης στην ελληνική οικονοµία.
Hσυµβολή του τουρισµού στην ελληνική οικονοµία
είναι σηµαντικά υψηλότερη από ό,τι στις χώρες του
ευρωπαϊκού βορρά,αλλά σε απόλυτη αντιστοιχία
µεαυτήν των άλλων χωρών του ευρωπαϊκού
νότου,εύρηµαπου είναι σε συµφωνία µετην
παρατηρούµενη απόκλιση της ύφεσης µεταξύ
ευρωπαϊκού βορρά και νότου,ηοποία δύναται να
ερµηνευθεί από τη σχετικά υψηλότερη εξάρτηση
του ευρωπαϊκού νότου από τον εξαιρετικά ευάλωτο
στην πανδηµία τουριστικό τοµέα.Ειδικότερα,
εκτιµούµεότι ηάµεση και έµµεση επίδραση του
εισερχόµενου τουρισµού στο ΑΕΠ της ελληνικής
οικονοµίας είναι της τάξης του 10,7%, ενώ η
αντίστοιχη επίδραση του συνόλου του τουριστικού
τοµέα δεν ξεπερνά το 12%. Το µερίδιο του
τουριστικού τοµέα στο ΑΕΠ εκτιµάται µεταξύ 6%-
7,2%.
Ηαξιολόγηση των ευρηµάτων της ανάλυσής µας,
καταδεικνύει ότι
συγκρινόµενη µετις οικονοµίες του ευρωπαϊκού
βορρά,ηελληνική οικονοµία χαρακτηρίζεται
από σχετικά υψηλή εξάρτηση από την
εισερχόµενη τουριστική ζήτηση
ησυνολική συµβολή του τουρισµού στην
οικονοµία είναι απολύτως αντίστοιχη µεαυτή
των υπολοίπων χωρών του ευρωπαϊκού νότου
τα χαρακτηριστικά του τουριστικού τοµέα δεν
ανταποκρίνονται στο ρόλο της ατµοµηχανής ή
της βαρειάς βιοµηχανίας της ελληνικής
οικονοµίας.
01 02 03
14
15
ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΑΚΟΜΑ
16
ANAKATANOMH ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ
50%
Το καθαρό προϊόν που παράγεται στην
ελληνική οικονοµία συνεπεία της αύξησης
της τουριστικής ζήτησης ενέχει έναν λόγο
κερδών-µισθών οοποίος είναι κατά περίπου
υψηλότερος από τον µέσο λόγο κερδών-
µισθών της οικονοµίας.Συνεπώς,µια αύξηση
του µεριδίου του τουριστικού τοµέα στο
παραγόµενο προϊόν της χώρας συνεπάγεται
µια ισχυρή ανακατονοµή του εισοδήµατος εις
βάρος της µισθωτής εργασίας.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.