ChapterPDF Available

Udział profilera kryminalistycznego w postępowaniu karnym

Authors:

Abstract

Organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości zwracają się o pomoc profilerów, czy to do psychologów policyjnych czy do psychologów powoływanych w charakterze biegłych. W postępowaniu przygotowawczym tworzy on opinię psychologiczną nieznanego sprawcy przestępstwa, która ma pomóc organom ścigania w zawężeniu kręgu osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa oraz wykryciu sprawcy, a także opracowaniu taktyki przesłuchania podejrzanego.
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
75 | Strona
Udia fiea iaiceg  ceie a
Participation of a forensic profiler in a criminal trial
Katarzyna Osiak-Krynicka
Kaeda Paia Kaeg, Wdia Paa i Adiiacji, Uiee Maii Cie-
Skdkiej  Lbiie
Opiekun naukowy: Katarzyna Dudka
Katarzyna Osiak-Krynicka: katarzynaosiak@vp.pl
Sa kce: fiaie, aie, bdia, bieg, chg
Streszczenie
Oga cigaia i ia aiedici acaj i  c d fie, c  d
chg icjch c d chg ach  chaakee biegch. Jedake a
biegeg fiea i i aeci d adi ce, k aje a.
W ai gac   ii chgic ieaeg ac
ea, ka a c ga cigaia  aei kg b dejach  eienie
ea a kci ac, a ake acai akki echaia dejaeg.
Natomiast, ai d adaia fiea  i, e gd a fak, i a  eaie
ed de je ka. Wbec eg ajcciej d ada fiea bdie aea
deie iii chgicej ac i eaieie jej ee chgic
kaeg ce kiaia gdci id fie ieaeg ac a kaeg.
Nieaeie d ici i keji k fiaia kiaiceg, a je kei
jak adie kiaiki, ke i b ae ceie ka jeei ika 
ae a kcie ac i cigicie g d diediaci a abieeie eiei
przez nieg kejch e.
W
Pfiaie je eae chie deja e dki aeg eka,
aca, gd a ja chdi daca bdia. Paddbie je  dae ca
ik icb fi i eiai eeijch,  kch fie a  Picj kj ac
kch e. Jedake,  Pce fiaie je iae e ajeic, gd aki
ad jak "fie kiaic" faie ie iieje. Wbec eg a ada
pytanie: kim jest profiler? na czym polega profilowanie? na jakich aadach fie je
w ceie ka? Wkjc d iea i ecic aka ake aa i
ai aad dia fiea kiaiceg  ceie ka.
Podstawy prawne dia fiea iaiceg  ceie a
Raaia ad diae fiea kiaiceg ceie ka ajeiej
c d jaieia c je "fiaie kiaice". P a ie ei
"fiaie" jai i  ieae kiej  1995. ecie  eii "Z agadie Nak
Sdch" bdc adaie d Macieja Sakieica Midadeg Seiai
Pchgii edcej. Naia ei "fiaie" a acie  i aie
spopularyzowan e f. Jefa Giekieg a ck Zakad Pchgii Sdej
I Eke Sdch  bikacji . "Zabójcy i ich ofiary - Psychologiczne podstawy
profilowania nieznanych sprawców zabójstw", wydanej w 2003r. (Lach 2014).
W nauce nie a jedej defiicji jcia "fiaie kiaice", jedake edg
ajcciej ach je : dchdeie d daicej chaakeki ie jjcej
ajaieje cech ieaeg ac a eja jeg acha (Gierowski i Jakieic -
Obidika 2002), aie eki chgicej iekch ac e (Alison
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
76 | Strona
i in. 2003), ikaie cechach ec a daie jeg achaia a iejc
ea (Lach 2014), standardowa metoda kiaica, ka iia a daie
aai cech dkaeg ea kei acici ac (H 2006).
Dkjc aai ch defiicji, a dj b eia a ich daie
jedej defiicji, aieajcej kie istotne elementy. Wobec tego, definicja profilowania
kiaiceg, gab ie ajc e: profilowanie kryminalistyczne jest to metoda
kiaica egajca a ikai i dchdei d eki chgicej ie
jjcej ajaieje cech ieaeg ac a eja jeg acha a daie
aai ad aich a iejc ea. Profilowanie kryminalistyczne jest
aae ieae jak: "fiaie ac", "fiaie kiae", "filowanie
psychologiczno-kiae", "fiaie chgice", "fiaie acha" (Lach 2014).
Jedake a dda d i caade je keaie a eb ce kanego
profilowania nieznanego sprawcy jako "profilowanie psychologice". J. Gbiki kaje, i
fiaie chgice a iee aa  chgii (. eie fi acika
b kea) ie k iaej ecci. Pfi chgic e aca i
konkretnej osoby uzyskany a daie bada chgicch, iad b beacji.
Naia fiaie kiaice di i d ac b jeg fia i a iek
z ce e. Daeg e "fiaie kiaice" je eie efea
przez autor, gd e gd a keeie "kiae"/ "kiaice" aije d
ecfiki ac i kiaeg Picji, k ajje i kaie e
(Gbiki i Gchka 2014).
Pfiaie dba i ie  aci  badaia chgiczne konkretnej jednostki, lecz
je efeke aaia ied  kik diedi i  a c  bie cech ie ak, aki
jak .: kiaika, kigia, chgia, edca da, ikgia, chiaia,
seksuologia oraz statystyka (Olszak-Haler 2017).
Media i dki aeg eka acaj ag a b fiea, gd  g
o kea  aach abj. C bec eg je  jed  ea  jakich
kje i fiaie? Odied a  aie je czicie egaa. Jak ika
z iea, d a  jakich kje i fiaie kiae aica i ake gaceia
i ieg daj aacie a e eka a ea cie ec (bj, aad
na bank, zamach bombowy, zbrodnia rytualna, uprowadzenia, stalking, podpalenia) (Gbiki
i Grochowska 2014).
Pfiaie kiaice je cci  akki ga cigaia i ia
aiedici, jedake adaia jakie j ed fiee kiaic i i,
w aeci d ea ce kaeg,  c bdie a iej. W  iejc a jedake
ci ag a cee fiaia kiaiceg, d kch ae aic (Gbiki
i Grochowska 2014): aeie kg b dejach i kiekaie eda; eidaie
acha ac  ci; acaie echiki echaia; c kaiai
miejsca zamieszkania lub miejsca pracy poszukiwanej osoby, a co za tym idzie, pomoc w ocenie
edi aeich iejcu zamieszkania podejrzanego; potwierdzenie lub wykluczenie
 acajceg i  ieej chii; cdaie ca - diki fii fkcjaie
Picji j i d kech i ieebch diaa; c idefikacji
indywidualnych cech sprawcy - fkcjaie Picji kj ifacje  ediae iek
ac, jeg kacei, gdie e c cie ac. (Cur 2004)
W ieae, jak i fiaia a i keeia "aie". Jedake
ae dda kce aiaie ch dch j. Jak ika defiicji fiaia
kaach ej, fiaie je  ce idefikacji b ba idefikacji i i aci
kech ia i cech bcich, keg eae jest profil. Natomiast typowanie
je  ce daaia eg j fi d daej acji, aie iej b,
ke d ieg aj, gdiajc cech i ia bad adkie i ich aeia a
ieaa kad ch ia, kego efektem jest opinia typologiczna (Gierowski i in.
2008).
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
77 | Strona
"Profiler kryminalistyczny" (od ang. criminal profiling)  ei ac jka
agiekieg. Okea i ib, ka aga Picj i ka, e b, e a
podstawie zgadeg aeia  aie, ebach dach ikgicch, ich
ifacji i ad  iejca ea, a ake ad acha (. ad behaiach
1
),
ikje  cechach ac, ke  ididae, a aae  acji i tworzy
ecfic i ac ea, diki ce ie je aeie kg b bdcch
 aieeai ga cigaia (Lach 2014). Wd b ajjc i fiaie, je
keiae keeie fie, gd edg ich ie ddaje   ei chaake ej feji.
W Pce ei e ac b a die d 2002 . Nie aca  jedak, e ceiej ie
b b ke aja i fiaie kiaic, jedake ich aca ba keaa
jak "daie portretu psychologicznego nieznanego sprawcy" (Gbiki 2017).
Pfie kjc j ac gje i acai giai
i chaakekai chgici e i daje je d kkech a. Ia
pracy profilera opiera si a aei, i a iejc ea aca ai kee
ad fice, bdce ikie achaia ac, a a kad achaie kje i
echai chgic (akjeie eb, ak, dch) i diki iejci aai ch
ad ie je eie fi e fiea (Hicks i Sales, 2015).
Pfie i b ede ki b kee, iadajc diedi ied
a eec jak i akc. W akeie ied eecej ieci i ieda akresu
chgii gej, ecej, kiicej, chagia, chgia da, kiaika,
kigia, da edc dej a ieda aica  ake aa kaeg. Pfie
iie b b a i dkad. Skaie aa i e kii i dii
 aeiaai daej a, aca ag a ceg a ciele ofiary, miejscu zdarzenia
i ajdjcch i a edi. Pad fie iie ie "a " i cieka
di, d eai a d d aiaia i ei b eciej, a dgiej 
d chic. Db fie iie cecha i d aiadci
i iejci aia ach a ech a afi ddiei ae
odczucia od realnych fak iach  a (Gbiki 2017).
W Pce fiaie kia ajj i die g eke: chgie
icji a chgie iai a i biegch dch b ai ad hoc na
daie a. 195 Kdek Powania Karnego. Psychologowie policyjni w ramach swojej pracy
agaj ce kc e ch b aajceg i modus operandi,
agaj eciei a, jakiej diadcaj fkcjaie Picji dca jej
pracy, agaj ce kc e  ceai ici aeia a
fakceg a ajj i aie fiaie kia (Maka 2008). Psychologowie
aicai d dgiej g, ecjaij i  chgii kiaej b edcej i  ai
 ce eia fi kiaiceg  chaakee biegch.
Bieg fie je a a daie a. 193 Kdek Paia Kaeg
(dalej: KPK), jeei ga ( ai gaczym Policja lub prokurator,
a w ai d e d) iedi, e jaieie kicci ajcch ie
aceie da gicia a aga iadci ecjach. W ieae iiej
aika, edg kch iadci iadach e fiea kiaiceg ie a
a a iadci ecjae. Nie a jedake gdi i  aki aikie. Tei
"iadci ecjae" je jcie ie. Jeg ake acei je dkea
w ieae e daie i d iadci ekacajcch gie d ied
w eciie ieigeeg cieka diedi diadceie i akeie ied gej
(Tomaszewski 1998). Wedg T. Wid a iadci ecjae kadaj i ede ki
"diedi iidace ak dch: edc i chiaii dej, chgii dej,
1
ad behaia je  iaa  cei daa e ac, jak e iedi fie,
. daie kaieia e ac  fia, ae ceg  a ki, ci ad fice
bdce ae ad behaiach (Olszak-Haler 2016).
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
78 | Strona
kryminalistyki", d kch  eci a aic fiaie kiaice (Wida
1992).
Bieg fie aje a  dde aieia, ke gdie eci a. 194
KPK powinno zaiea: ii i aik a ecja biegeg b biegch, a  adk iii
icji, aie eb ecja i kaifikacje b, ke i i dia
w eadei eke; edi i ake eke e faie,  ia eb
a cegch a ei dostarczenia opinii. Bieg fie aje a ceie
ka  ce eia iii chgicej ieaeg ac ea. Mi, i bieg
fie iada iadci ecjae  ie a aia g e ecjai. Jak ika  a.
205 KPK ecjai je ba iadajca iadci ecjaice kiece d dkaia
cci echicch  aach gdi, echaia a deg, ekee, eke,
zatrzymania rzec b ekaia, bdca ede ki echikie kiaic
fkcjaie Picji, a ake adaeii Wjkej, Sa Gaicej c Agecji
Beiecea Weeg. Cci kae e ecjai aj, iec chaake
techic, a  a a chaake cika ga ceeg, c kca i aia
fiea kiaiceg a ecjai, gd jeg adaie je daie iii.
W ik acbiegeg fiea aje iia chgica ieaeg awcy
ea, kej edie je fi kiaic. Ma g defiia jak ie
ii  a daie ikiej aai kich ifacji  gdie iejca
zdarzenia, hipotetycznym przebiegu zdarzenia, analizie cech charakecch fia, eja
achaia ac iach  da daeie, bdc chaakek ieaeg ac
ea (Lach 2014). Pfi dga   aai i dejai diaa, ke
ieaj d kcia i kaaia kiaeg ac, a ake jaieia i abeieceia
dd  kkeej aie (Gbiki i Gchka, 2014).
Nae dkei e acci i, fi ie a acici idefikacjch,
ec aiea cech babiice. Oaca , e ije eie  b, ke gb dci
i eieia daeg c, daca ifacji chaakee g, dcc .
dika eceg, ia ajci  fia b ich eacji (Gruza 2009).
Paca biegeg fiea ceg fi bdie, ic egaa a kiai
diedi a ajce aia: c i a a iejc ea, jakieg  ba ga
ei da c, jakie  ajbadiej addbe cech bci ej b? jakii cechai
i zachowaniem chaakeje i aca i  jaki kg b ae g ka, c ac
e je a aa ba/ga b? k aca ka i jakie cci ace?
jaki  ka b agii (dbe ddaeie i c fiaa ea)? czy zdarzenie
ia chaake aach abjceg c abja? W efekcie udzielenia przez profilera
diedi a ej kaae aie, ie je eie chaakeki ieaeg ac
ea, aieajceg ajce eee: dae dcce edi a: iejce
daeia, kicci jaieia k, b adaaia a i c ieci, i ka
ac, i ka fia; dae dcce fia - tzw. analiza wiktymologiczna; dane
dcce ebieg daeia, dae dcce ce acjeg ac; fi ieaeg
sprawcy - kia i chgic. Pfi kia bejje keeie: icb ac,
iek, ci, a, gd eeg, kdcji ficej, kaceia, ad, hiii ac,
diadce adch, a aeiaeg, a cieg i acji diej, eci
kiaej, aieea, aeci d kb i gaiacji. Pfi chgic bejje
ifacje akie ak: cech ieek, ecjaci,  eceg, ieia, ie fak
bigafice, cech dika dieg, a dia ficeg i chiceg, aeieie d
bacji chakch, b aia i  cei a iki i hie iae
z cechami psychiki i zachowania sprawcy (Maka 2008).
Kei   ieae je, c iia chgica, kej edie je fi
kiaeg ac, ai dd  ceie ka. C d keii chaake dd,
jaki je iia chgica ici  iae, jedake fak, i iia chgica,
kej je fi je dde, ie iie bdi ici. Padi eg iedeia
ae ie fak, i iia chgica, kej edie je fi, je daa
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
79 | Strona
pre biegeg fiea aeg e aci ga a daie a. 193 KPK. W aie
ka ce biegeg aje i a be d dde, aia jeg iia
ai dek dd. Wbec eg,  e acci a iedi, i iia
chgica, kej edie je fi ai dd ceie ka, jed kei
jaka e bdi ici je chaake eg dd. W ieae kca i i
aiceia fi d dd beedich (ci dd, ke   kaai
iieia fak geg, ci eieia ea e da b) a cich (ci
dd, keg b eadeia je cie ke e a). B. Lach aa
b a fi a dd bd i edi, ci a ak (Lach 2014). Z tym twierdzeniem
aeab i gdi, iea b deia fi ie a ke e a
i dc iej ich keii, kch aeie aa a djcie decji iedccch
keii diediaci kaeg, ec iej ich, a ad iia chgica
da e biegeg fiea ije i  defiicj aki, ci fak bceg,
aajceg a adeie dach ik c d fak geg (eieia e
kaeg acaeg  c). Ma bec eg iedi, i fi je dde
bd i ak caajc ie dd. Bieg fie a biek ia  eci
iii ed a b eadeia badaia, iie ake kei dek, edg
keg di ii. Wedg T. Taekieg "bieg iie ad c
ae fak i bjai je, djc i d ae eecch, a daie kch dka
keej ieeacji a edai iagde asadnienie prezentowanych ocen
i ik" (Tomaszewski 1998). Oiia chgica ieaeg ac ea
ia b ea, jaa i eie i eie ieeca,  eci aie e a
a aa a adi. T d ga ecajceg ae cea, c iia iada e cech i jei
aie aa a iagd, dd aki e a dc. Pbeaca je
kaegc faia ik  iii biegeg fiea - b aa b b da e
ie je egae kki. Daeg ae je, ab ba dajca fi aadiaa je
iki. Oba, ka ka  fi kiaeg, icja b ka, a ae dia g
diki e d k aia fiea i amemu oceni af ik aci
o ifacje jakii dje i diadceie.
Z ch aa ika, e bieg fie e a a a a eaie
aia gaceg, jak i aia deg. Jedake adaia filera
kryminalistyczneg bd i d iebie i  aeci d adi aia kaeg.
Chaake ada jakie j ed bieg fiee ai gac
aei je d ce eg ea ce kaeg, d kch aica i .i. cie i  ia
eb jcie ac. Pfiaie a eaie aia gaceg je echik
agajc ed i eiajc ca ce dchdei. Pe je da a
potrzeby pionu kryminalnego Policji lub dla ka. Pfi kia iie ie
aaie  bdai eji kiaicch daeia, aca  ecie kied
rekonstruowany jest motyw zbrodni (Lach 2014). W aiei  ai biegeg fiea
a eaie aia gaceg ajcciej aieae  aia ajcej eci:
jaka je eka chfica ieaeg ac abja? jaki fi chgic
eeje iea aca b ac abja? c aeia dd gad  akach
eda daca dach aajcch a aie ecjaeg ac b ac
edieg abja aci d e chgic? jaka je
charakterystyka psychologiczna autora stron internetowych o adresie "http://" propagujcch
edfii? Pfi kia e b ie bad c bdai aegii echaia
dejaeg, ci cei jaki b adeia echaia e b ajkeciej, .
aaie aegii jaej b giej, e c e  kadai a d badaia
aigaficeg adjci decji  cei ddiech e  jede cig, ab
iedeie bak akieg cig, a ake eidaie eeaej ekaacji diaaia ac
i generowaniu przez niego kejch dae (H 2006).
Zadaie biegeg fiea aeg a eaie aia deg bdie i i
d ada aiach ej bie ai gac, e gd a , e
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
80 | Strona
w ai gac fie b a ce aeia kg b
dejach, aia  ai ed de, eg kg ie eba aa, gd a 
eaie je ka, ci kkea ba,  ke iiei i aik. Paie
de ega a edaiei i ceie dd kajcch a i kaeg b jej
bak. Naia ae  iejc ie, i fi dc ieaeg ac, ci
osoby hipotetycznej (Gbiki i Gchka 2016). Wbec eg, a ada aie a c
polega a i aad aia biegeg fiea a eaie aia deg?
Oci je, e d, da kch bieg fie aje a ceie d
decdaie i i d ch  ai gac. Najcciej  c biegeg
fiea ka i  ceach akch. Sd  aiei  ai biegeg
fiea ajcciej fje ajce aia cege: jaki fi chgic
eeje ka a c fi chgic kaeg kaje, i g ie  iek
e daeie? c aca daeia b jede, c g b ich ie a c fi
chgic kaeg diada ecjae ac? Wbec eg ae
iedi, i de, da keg aje a bieg fie  ai d ie
je idefikacja ac, ec iedeie cachdi gd cech kaeg  cechai
nieznanego sprawcy wymienionymi w profilu, aga di  ceie aci ddej dach
ad behaiach, iedei b kcei bieci ich e dkach
e kaeg , ke je edie aia, ekkcji ieg ce
acjeg kiejceg ka a aaie echik i aegii echaia
kaeg (Lach 2014).
Podsumowanie
Pdjc e aaia, ae iedi, e Pce fiaie
kiaice je d iedaa, ec je eae chie deja e dki
masowego przekazu i budzi wiele kontrowersji aca  dik ak, e ke
daa je ak chaake fiaia. Mi , ga cigaia i ia
aiedici acaj i c d fie, c  d chgicjch c d
chg ach  chaakee biegch. W ai gac  
ii chgic ieaeg ac ea, ka a c ga cigaia
w aei kg b dejach eieie ea a kci ac, a ake
opracowaniu taktyki pechaia dejaeg. Naia  ai d adaia
fiea  i, e gd a fak, i a  eaie ed de je ka.
Nieaeie d ici i keji k fiaia kiaiceg, a je kei
jak adie kiaiki, ke i b ae ceie ka jeei ika 
ae a kcie ac i cigicie g d diediaci a abieeie eiei
e ieg kejch e.
Literatura
Alison L, Smith MD, Morgan K (2003) Interpreting the Accurancy of Offender Profiles.
Psychology, Crime & Law, Vol. 9(2):180-185.
C U (2011) Zaceie ad chgiceg  ceie kaia ac abj, (:) J
Konieczny, M Szostak, Profilowanie kryminalne:155.
Gbiki J (2017) Pfiaie kiae. Ce Pchgii Kiaej:25-93.
Gbiki J, Gchka K (2014) Pfiaie kiae a eb d. Keje
k daci (:) Iacje ed kaia ac e, red. M.
Szostaka, I. Dembowskiej:121.
Gieki JK (2002) Okeeie eki chficej ieaeg ac abja -
fiaie (:) Zabjc i ich fia. Pchgice da fiaia ieach
ac abj, ed. JK Gieki, T Jakieic - Obidika:12-31.
Gieki J, Jakieic-Obdika T, Najda M (2008) Pchgia  ai ka:13-
35.
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
81 | Strona
Ga E (2009) Pchgia da da aik:251-252.
Hicks SJ, Sales BD (2015) Profilowanie kryminalne:7-20.
H B (2006) Pchologia kryminalistyczna:36.
Lach B (1999) Nieke chgice deeia eia e chgiceg
ac, (:) M Zajde, Gc (ed.), Nce gdi ce-kryminalistycznych:45-
60.
Lach B (2014) Profilowanie kryminalistyczne:46-53.
Maka E (2008) Wbae agadieia chgii edcej. Kaaik Pa-Kryminalistyczny
Sk Picji  Pie  3-4:57-73.
Olszak - He K (2017) Pfie jak bieg - wybrane zagadnienia. Problemy kryminalistyki
298(4):29.
Olszak - He K (2016) Rieie jcia "ad"  jci fiaia kiaeg.
Problemy kryminalistyki, nr 291:9.
Skka J (2018) Kdek Paia Kaeg. Kea., Waaa 2018 (d
eekic LEGALIS a die:14 adieika 2018r.).
Taeki T (1998) Dd  iii biegeg  ceie ka:9.
Wida T (1992) Ocea dd  iii biegeg:18.
Badaia i Rj Mdch Nakc  Pce
82 | Strona
Mediaca ieica a fa aiedici aace d
ci
Peer mediation as a form of restorative justice among students
Katarzyna Osiak-Krynicka
Kaeda Paia Kaeg, Wdia Paa i Adiiacji, Uniwersytet Marii Curie-
Skdkiej  Lbiie
Opiekun naukowy: Katarzyna Dudka
Katarzyna Osiak-Krynicka: katarzynaosiak@vp.pl
Sa kce: aiedi aaca, ec, chaie, ka, ce
Streszczenie
Pec ieica je jaikie jc  kich kach, ae dchdi d
iej ie a dkach i acach aba a a aach eccich. Uiadaiaie
dzieci o konsekwecjach ikajcch e aia ec bec ieik e a i
kce d iejeia i eg iekeg jaika jceg d dieci i die.
W kich kach ie a iejca a ec ieic. ade dieck ieaeie od
chdeia c gd ie agje a , ab a i fia ec c  ebaej, ficej
c eacjej. Oci je, e ac akieg achaia ii i kekecje
ich c, jedake a edagd jak i adaca ii ie a ade, e ch
ac ae ede ki cha, a ie kaa, iea  i die a eaie
rozwoju psychiceg i ae ich c aidch c acha, ab i a
dch i diediach ck ecea.
W
Wceie beje i aieie egach jaik ecch iach
z cie deg keia. Ca cciej a d cieia  akii achaiai jak:
adaie akh, aie akk, ageja, ec, szcegie ecik ci
i di, a ede ki ec bec ieik. Zachaia e bejj i
aigie ca ik g dieci i die. Przyczyny tych acha  cie iae
z acj ec i ekic kaj, a ake kyzysem rodziny (Socha-Kdiej i Zajcka
2005). Pad c aia ec e dieci bec ieik e b gdaie
fi i eiai iedach d ich iek a chaie gach ieek. Pdje ,
e  dieci acieaj i ee aci, gd  c eej i edia je da ich acikie
eg jak aj i acha, biea i c e.
Pcie ec ieice
W kich kach iea cdieie dchdi d ec ieicej, jedake, 
zjawisko pbiea badiej b iej idce f. Ofiaai ec aj i dieci j d
ajdch a. Jak kaj badaia, Pce a 10% cidiadca eaceg
dceia (Wgka 2016). Pedagd iejedkie acaj ag ci na problem
ec ieicej, gaijc ecjae ekcje i ie iaia fiakce, a kch
jaiaj c je ec ieica i ifj, ab kade dieck, jei k diadc
iekjceg achaia i akaia e  keaki b kegi iecie iadi
o  ich dic, iek b acciei (Plichta 2016).
W akach a ea ec ieicej ich a kiaj i ede ki a
dach acch dccch aia jaika ec ieicej, eg gdie je
a dkaa a jakie  jej daje i f (Makaruk 2017). Natomiast, bardzo a
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.