ArticlePDF Available

Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması* Developing the Scale of Attitude Towards Intelligence Games (SAIG): Validity and Reliability Study

Authors:

Abstract and Figures

In this study, it was aimed to develop the intelligence games attitude scale. A draft form consisting of 36 items in five-point Likert type was created in line with literature research and expert opinions. This form was applied to 332 teachers working at different educational levels. First, Exploratory Factor Analysis (EFA) and then Confirmatory Factor Analysis (CFA) were applied for the construct validity of the scale. According to the EFA results, the scale was found to have three factors and 22 items structurally. The first sub-factor explains 31.98% of the total variance with 11 items, the second sub-factor explains 13.41% with 6 items, and the third sub-factor explains 7.96% with 5 items. The structure with three factors explains 53.35% of the total variance. The factors were named as positive attitude, negative attitude and behavioral item. Item test correlations were calculated to provide evidence for item validity. Accordingly, it was determined that item correlations varied between 0.50 and 0.82. The validity of the structure reached with EFA was verified by DFA. Cronbach Alpha reliability coefficients were examined for the reliability of the scale, and the Cronbach Alpha reliability coefficient of the whole scale was found to be .89. Cronbach's Alpha reliability coefficients of the sub-factors were found to vary between .81 and .89. In order to measure the test-retest stability, the scale was re-applied to 37 teachers and as a result of the Pearson correlation analysis, the values of r =.62, n =37, p <.001 were reached and a strong positive correlation was found between them. Findings revealed that the scale is valid and reliable in measuring attitudes towards intelligence games.
Content may be subject to copyright.
Research Article / Araştırma Makalesi
Cite as/ Atıf: Kurupınar, A. & Aydoğan, Y. (2020). Zekâ oyunlarına yönelik tutum ölçeğinin (ZOTÖ) geliştirilmesi:
geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies - Education, 15(6), 4383-4400.
https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.46454
Received/Geliş: 21 September/Eylül 2020
Checked by plagiarism software
Accepted/Kabul: 24 December/Aralık 2020
Published/Yayın: 25 December/Aralık 2020
Copyright © INTAC LTD, Turkey
CC BY-NC 4.0
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik
Çalışması*
Developing the Scale of Attitude Towards Intelligence Games (SAIG): Validity and Reliability
Study
Abdulhamit Kurupınar** - Yasemin Aydoğan***
Abstract: In this study, it was aimed to develop the intelligence games attitude scale. A draft form
consisting of 36 items in five-point Likert type was created in line with literature research and expert
opinions. This form was applied to 332 teachers working at different educational levels. First, Exploratory
Factor Analysis (EFA) and then Confirmatory Factor Analysis (CFA) were applied for the construct
validity of the scale. According to the EFA results, the scale was found to have three factors and 22 items
structurally. The first sub-factor explains 31.98% of the total variance with 11 items, the second sub-
factor explains 13.41% with 6 items, and the third sub-factor explains 7.96% with 5 items. The structure
with three factors explains 53.35% of the total variance. The factors were named as positive attitude,
negative attitude and behavioral item. Item test correlations were calculated to provide evidence for item
validity. Accordingly, it was determined that item correlations varied between 0.50 and 0.82. The validity
of the structure reached with EFA was verified by DFA. Cronbach Alpha reliability coefficients were
examined for the reliability of the scale, and the Cronbach Alpha reliability coefficient of the whole scale
was found to be .89. Cronbach's Alpha reliability coefficients of the sub-factors were found to vary
between .81 and .89. In order to measure the test-retest stability, the scale was re-applied to 37 teachers
and as a result of the Pearson correlation analysis, the values of r =.62, n =37, p <.001 were reached and a
strong positive correlation was found between them. Findings revealed that the scale is valid and reliable
in measuring attitudes towards intelligence games.
Structured Abstract: The quality of children's development and education depends on their ability to
benefit from new learning opportunities by being in a richly stimulating environment from pre-school on.
The multitude of stimuli in the environment the child is in accelerates his development and learning. In
* Bu araştırmanın etik açıdan uygun olduğuna ilişkin izinler, Gazi Üniversitesi Etik Komisyonunun 07.04.2020 tarih
ve 04 sayılı kararıyla alınmıştır.
** Doktora Öğrencisi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Temel Eğitim Bölümü, Okul Öncesi Eğitimi
PhD. Student, Gazi University, Institute of Education Studies, Department of Basic Education, Preschool Education
0000-0001-5885-9131
hamit7406@gmail.com
*** Prof. Dr., Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Temel Eğitim Bölümü, Okul Öncesi Eğitimi
Prof. Dr., Gazi University, Gazi Education Faculty, Department of Basic Education, Preschool Education
yaseminaydogan@yahoo.com
0000-0002-6086-5992
yaseminaydogan@yahoo.com
4384 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
this context, play, which offers children rich learning opportunities, is an activity in which the child
exhibits his emotions and thoughts in the most comfortable way, feels happy and learns while having fun.
Intelligence Games
Intelligence games are one of the types of games that support children's development, concept
and skill acquisition. Intelligence games involve the processes of creating game strategies (Bottino & Ott,
2006), different thinking (Ateş, 2019), experimentation, interpretation and adaptation processes for the
players to solve problems (Kara, 2018; Savaş, 2019; Yüksel et al., 2017). Enables them to practice
problem solving (MEB, 2016; ksel vd., 2017). Intelligence games are played individually, in pairs or
in teams, offer players the experience of solving problem situations they encounter (MEB, 2016; Yüksel
vd., 2017), contain fixed rules (Gobet et al., 2004), and the complexity of the problem situation in games
attracts the players(Schlieder et al, 2005) are games that provide qualified thinking skills (Yannakakis &
Togelius 2018) and require materials (MEB, 2016).
Intelligence Games and Teachers
As a result of the programs published by the Ministry of Education, intelligence games, an
educational tool, attracted the attention of teachers and the use of these games by teachers increased.
Children with this intelligence of the game in Turkey due to the positive contribution has been increasing
emphasis on the use in training. In certain periods of the educational process, teachers can use intelligence
games in educational activities in order to provide children with skills and entertain them. In this context,
an elective intelligence games course was included in the secondary school curriculum and the
intelligence games education program was published in 2013 (MEB, 2013b; 2016). In addition,
intelligence games preschool course program for preschool teachers (MEB, 2019b) and preschool,
primary and secondary school chess teaching programs (MEB, 2019c, d) were prepared and started to be
implemented.
For this reason, it is important to determine the attitudes of teachers in different branches, who
work with children in different education levels, towards intelligence games. In the literature, there is no
scale for determining the attitudes towards intelligence games, which are becoming widespread in
education and training process and supported by the Ministry of National Education. In this study, it was
aimed to develop a valid and reliable measurement tool to determine teachers' attitudes towards
intelligence games. Determining attitudes through the scale can be a guide in many processes from
planning to organizing and evaluating educational activities for teachers. Thus, it is thought that the scale
will contribute to teachers, children's development and education by increasing the quality of teachers. It
is thought that determining these attitudes will also reveal the adoption of intelligence games by teachers
and contribute to the further development of the programs and to eliminate the deficiencies. It is thought
that the scale will play an important role in planning, organizing in-service trainings and evaluating these
trainings for educational institutions and organizations and researchers to make widespread use of
intelligence games as educational tools.
Method
This study is a scale development study. In this part of the study, the working group, scale
development process, data collection and data analysis are included.
The study group of the research was determined by examining the forms filled out by the
volunteer participants through Goggle Forms. Accordingly, it was seen that the participation was from
Ankara, Amasya, Bartın, Karabük, Istanbul, Sakarya, Şırnak, Zonguldak. The working group consisted of
332 teachers (n=332) working in different branches in the schools of the Ministry of National Education
at different educational levels.
During the scale development process, necessary ethics committee permissions were obtained
for the study to be carried out at the first stage, and then the relevant literature was examined in order to
determine the indicators of the attitude items to be included in the scale. Cognitive, affective, behavioral
attitude components and items of the scale were created especially based on the definitions of Taylor,
Peplau, Sears (2007) and Tavşancıl (2018). Within this framework, an item pool of 44 items was prepared
by paying attention to the density and suitability of the items in the components. Thus, 13 items for the
cognitive sub-component, 12 items for the affective sub-component, and 11 items for the behavioral sub-
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4385
www.turkishstudies.net/education
component were included in the scale. 52.7% (n=19) of the scale items were expressed as positive and
47.3% (n=17) as negative. In this study, a likert type scale was preferred to measure attitude.
Application of the scale was carried out on the internet via Google Forms and on a voluntary
basis. Each teacher completed the scale for approximately 5-10 minutes. In this way, the scale application
was completed in approximately one month.
Data collected on the internet (n=332) was transferred to the statistical program, error control
was made, and negative items of the scale were scored in reverse. Statistical package programs and
Microsoft Office Excel program were used in the analysis of the data. Descriptive statistics, Exploratory
Factor Analysis (EFA), item analysis (item difficulty, item discrimination), Confirmatory Factor Analysis
(CFA), item total correlation, Cronbach Alpha and test-retest techniques were used within the framework
of validity and reliability applications of the test.
Findings
To test the suitability of the sample size for factoring in the study, the Kaiser-Meyer Olkin
(KMO) test was conducted before EFA. As a result of the analysis, KMO value was determined as .93.
Accordingly, it was seen that the size of the sample was suitable for factor analysis. Bartlett's sphericity
test was also performed together with KMO analysis and the chi-square value was found to be significant
as a result of this test (x2=6620.072; p=.01). As a result of the analysis of the data; A three-factor structure
with 22 items was obtained. The factors were named as positive attitude, negative attitude and behavioral
item according to the content of the items. Thus, in the positive attitude factor, 11 items; 6 items in the
negative attitude factor; There were 5 items in the behavioral factor factor. Scale factors as a whole
explain 53.35% of the total variance. First factor explains 31.98% of total variance, second factor 13.41%
and third factor 7.96%. Confirmatory factor analysis (CFA) was applied to evaluate the construct validity
of the construct reached after EFA. According to the analysis, it was found to be a good fit with the value
of χ2/df =2.45. While the RMSEA (0.066) value of the structure was considered perfect with the fit index,
it was observed that NFI (.93), CFI (.96) and AGFI(0.85)had acceptable fit and GFI (.88) had poor fit.
When the fit indices are evaluated collectively, it can be said that the structure reached shows a good level
of harmony in general.
The Cronbach's Alpha internal consistency coefficients for the reliability of the scale were .89;
.86 for the negative attitude factor; .89 for the positive attitude factor and .81 for the behavioral element
factor. When the item total test correlations are examined, it is seen that all of the items are above .40, so
it has proved that the feature desired to be measured with scale items serves the measurement goal. The
results obtained show that the scale is acceptable and reliable. In order to measure the stability, the scale
was applied to 37 participants who participated in the first test in the study group three weeks later. As a
result of the Pearson correlation analysis, the result was r=.619, n=37, p<.001, and it was found that there
was a strong positive relationship between them.
Conclusion and Suggestion
As a result of this research, a valid and reliable measurement tool that can be used to measure
teachers' attitudes towards intelligence games was developed. It is thought that the scale will be an
important tool to help determine the attitudes of teachers, teacher candidates, and child development
specialists working on intelligence games. In addition, it was thought that the scale could be applied to
different professionals working on intelligence games in different studies. In future studies, it will be
useful to re-examine the validity and reliability of the scale with different sample groups, and to examine
the attitudes of the scale by applying it to different groups such as students with normal and special
development at different education levels and their parents.
Keywords: Preschool education, intelligence games, scale development, attitude, teacher attitude.
Öz: Bu çalışmada zekâ oyunları tutum ölçeğinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Literatür taraması ve
uzman görüşleri doğrultusunda beşli likert tipinde 36 maddelik taslak form oluşturulmuştur. Bu form
farklı eğitim kademelerinde görev yapan 332 öğretmene uygulanmıştır. Öncelikle ölçeğin yapı geçerliliği
için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA
sonucuna göre ölçeğin yapısal olarak üç faktörlü ve 22 maddeli olduğu tespit edilmiştir. Birinci alt faktör
4386 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
11 madde ile toplam varyansın %31.98’ini, ikinci alt faktör 6 madde ile %13.41’ini, üçüncü alt faktör 5
madde ile %7.96’sını açıklamaktadır. Üç faktörlü olarak ortaya çıkan yapı toplam varyansın %53.35’ini
açıklamaktadır. Faktörler olumlu tutum, olumsuz tutum ve davranışsal öge şeklinde isimlendirilmiştir.
Madde geçerliğine kanıt olması için madde test korelasyonları hesaplanmıştır. Buna göre madde
korelasyonlarının 0.50 ile 0.82 arasında değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. AFA ile ulaşılan yapının
geçerliği DFA ile doğrulanmıştır. Ölçeğin güvenirliği için Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları
incelenerek ölçeğin tamamının Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .89 olarak bulunmuştur. Alt faktörlerin
Cronbach Alfa güvenirlik katsayılarının .81 ile .89 arası değiştiği görülmüştür. Test-tekrar test
kararlılığını ölçmek için 37 öğretmene ölçek tekrar uygulanmış ve Pearson korelasyon analizi sonucunda
r=.62, n=37, p<.001 değerlerine ulaşılarak aralarında pozitif yönde kuvvetli düzeyde anlamlı bir ilişki
tespit edilmiştir. Ulaşılan bulgular, ölçeğin zekâ oyunlarına ilişkin tutumları ölçmede geçerli ve güvenilir
olduğunu ortaya koymuştur.
Anahtar Kelimeler: Okul öncesi eğitimi, zekâ oyunları, ölçek geliştirme, tutum, öğretmen tutumu.
1. Giriş
Çocukların gelişimlerinin ve eğitimlerinin niteliği okul öncesi dönemden itibaren zengin
uyarıcı bir çevrede bulunarak yeni öğrenme fırsatlarından faydalanmalarına bağlıdır. Çocuğun
içinde bulunduğu çevredeki uyaran çokluğu gelişim ve öğrenmesini hızlandırır. Yetersiz
uyaranların olduğu bir çevre ise çocuğun gelişim ve öğrenmesine olumsuz etki eder. Ortaya
çıkan durum çocukların bilişsel, dil, sosyal, duygusal ve motor gelişim alanlarında
olumsuzluklar yaşamalarına sebep olur (Millî Eğitim Bakanlığı-MEB, 2013a). Bu bağlamda
çocuklara zengin öğrenme fırsatları sunan oyun, çocuğun duygularını ve düşüncelerini en rahat
biçimde sergilediği, kendini mutlu hissettiği ve eğlenirken öğrendiği bir faaliyettir (Aksoy &
Çiftçi, 2019). Öğretmenler gelişim alanlarıyla ilgili birçok bilgi ve beceriyi oyun aracılığıyla
çocuklara kazandırmaktadır (Aral & Durualp, 2014). Çocukların gelişimini, kavram ve beceri
edinimini destekleyen oyun türlerinden biri de zekâ oyunlarıdır (MEB, 2013a). Eğitim sürecinin
belli dönemlerinde öğretmenler çocuklara beceri kazandırmak ve çocukları eğlendirmek
amacıyla zekâ oyunlarını eğitim etkinliklerinde kullanabilmektedirler (MEB, 2019a). Bu
sebeple çocuklarla birlikte farklı eğitim kademelerinde görev yapan değişik branşlardaki
öğretmenlerin zekâ oyunlarına yönelik tutumlarının tespiti önem arz etmektedir. Bu araştırmada
öğretmenlerin zekâ oyunlarına ilişkin tutumlarının tespiti için geçerli ve güvenilir bir ölçme
aracının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçek aracılığıyla tutumların belirlenmesi öğretmenlere
yönelik eğitim faaliyetlerinin planlanmasından düzenlenmesine ve değerlendirilmesine kadar
birçok süreçte yol gösterici olabilir. Böylece ölçeğin, öğretmenlerin niteliğini arttırmasıyla
öğretmenlere, çocukların gelişimlerine ve eğitimlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Zekâ Oyunları
Literatürde oyun türleri çeşitli başlıklar altında toplanmakla birlikte yaygın olarak beş
türde sınıflandırılmıştır. Bunlar fiziksel oyun, nesne oyunları, dramatik oyunlar, dil oyunları ve
kurallı oyunlardır (Aksoy & Çiftçi, 2019; Aral & Durualp, 2014). Zekâ oyunları bu oyun türleri
içerisinde kurallı oyun grubunda yer almaktadır. MEB zekâ oyunları ders programında ve
programa ilişkin kaynaklarda zekâ oyunları çeşitli alt gruplara ayrılmıştır (MEB, 2013b; 2019a).
Bu alan yazına göre zekâ oyunları; akıl yürütme ve işlem oyunları, sözel oyunlar, geometrik-
mekanik oyunlar, hafıza oyunları, strateji oyunları ve zekâ soruları kategorilerinden
oluşmaktadır. Akıl yürütme ve işlem oyunları, ipuçlarından faydalanarak mantıksal çıkarımlarla
sonuca ulaşılan oyunları kapsar. Bu oyun türünde problemin çözümü için gerekli bilgiler
oyunun başında verilir. Sözel oyunlar, çocukların mantıksal çıkarımlarla beraber genel kültür
veya sözcük dağarcıklarından yararlandıkla oyunlardır. Geometrik-mekanik oyunlar,
oyuncuların görsel algı becerisini gerektiren oyunlardır. Hafıza oyunları, kısa ve uzun süreli
bellek becerisini gerektirmekte, ayrıca görsel ve sözel olarak oynanabilmektedirler. Strateji
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4387
www.turkishstudies.net/education
oyunları, sonunda kaybeden veya kazananların olduğu ve oyuncunun hamlesinin diğerinin
hamlesine göre şekillendiği oyunlardır. Zekâ soruları, ise başlangıçta çözümü belirsiz olan bir
problem karşısında oyuncunun var olan tüm ipuçlarını değerlendirerek sonuca ulaştığı, olması
gerekenden farklı bir akıl yürütme becerisi gerektiren oyunlardır(MEB, 2013b; 2019a). Bu
oyunların başlangıç, orta ve ileri düzey olmak üzere üç zorluk derecesi bulunmakta; oyun türüne
göre tek veya çok oyunculu olarak oynanabilmekte (MEB, 2013b) ve birçoğu dijital ortamda
denenebilmektedir. Bu zengin tür ve içerikleriyle zekâ oyunları çocukların eğitimi ve gelişimi
açısından oldukça önemli kazanımlara sahiptir.
Zekâ oyunları, oyuncuların problemleri çözmek (Kara, 2018; Savaş, 2019; Yüksel vd.,
2017) için oyun stratejisini oluşturma (Bottino & Ott, 2006), farklı düşünme (Ateş, 2019),
deneme, yorumlama ve uyarlama süreçlerini içerirken oyuncuların sürekli olarak problem
çözme pratiği yapmalarını sağlamaktadır (MEB, 2016; Yüksel vd., 2017). Zekâ oyunları,
bireysel, ikili ya da takım halinde oynanan, oynayanlara karşılaştıkları problem durumları
çözme deneyimi sunan (MEB, 2016; Yüksel vd., 2017), sabit kurallar içeren (Gobet vd., 2004),
oyunlardaki problem durumun karmaşıklığı oynayanlara çekici gelen (Schlieder vd., 2005),
nitelikli düşünme becerisi edindiren (Yannakakis & Togelius 2018) ve materyal gerektiren
oyunlardır (MEB, 2016). Çocuklara olan bu olumlu katkılarından dolayı Türkiye’de zekâ
oyunlarının eğitimde kullanılmasına verilen önem gittikçe artmaktadır. Bu kapsamda 2013
yılında ortaokul müfredatına seçmeli zekâ oyunları dersi konulmuş ve zekâ oyunları eğitim
programı yayımlanmıştır (MEB, 2013b; 2016). Ayrıca okul öncesi öğretmenlerine yönelik zekâ
oyunları okul öncesi kurs programı (MEB, 2019b) ve okul öncesi, ilkokul ve ortaokul satranç
öğretimi programları (MEB, 2019c, d) hazırlanmış ve uygulamaya başlanmıştır. Tüm bu
gelişmeler eğitimin baş aktörü ve uygulayıcısı olan öğretmenleri çocukların gelişimlerini ve
eğitimlerini desteklemeleri açısından yakından ilgilendirmektedir. Böylelikle öğretmenler zekâ
oyunlarını kapsayan programlarla hem çocukların eğlenmelerini hem de öğrenmelerini
destekleyebilmektedirler (Başaran & Öğretir Özçelik, 2020).
Zekâ Oyunları ve Öğretmenler
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan programlar sonucu eğitsel bir araç olan
zekâ oyunları öğretmenlerin dikkatini çekmiş ve bu oyunların öğretmenler tarafından kullanımı
artmıştır. Zekâ oyunlarının çocuklara en üst seviyede fayda sağlamasında anahtar role sahip
olan öğretmenler, standart eğitim programlarına zekâ oyunlarını entegre ederek
kullanmaktadırlar. Bu programların uygulanmasında kullanılacak yöntem, teknik ve eğitsel
materyallerin seçimi de yine öğretmenler tarafından yapılmaktadır. Bu süreçte birçok türü ve
aşaması olan zekâ oyunları öğretmenlerin eğitimde etkin bir şekilde kullanmaları için
oyunların tanımı, oynanışı ve planlı şekilde çocuklarla nasıl oynanması gerektiği ile ilgili bazı
bilgi ve becerilere sahip olmaları beklenmektedir. Eğitim müfredatlarının içeriğini zekâ
oyunlarıyla zenginleştirmek isteyen öğretmenlerin zekâ oyunlarına yönelik bilgi ve becerilerini
arttırmaya duyduğu ihtiyacın giderilmesi ve 2023 Vizyon Belgesi insan kaynaklarının
geliştirilmesi ve yönetimi 1. hedef, 5. eylem maddesi çerçevesinde başta MEB Öğretmen
Yetiştirme Genel Müdürlüğü (MEB, 2019e) olmak üzere il milli eğitim müdürlükleri ve çeşitli
üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri (Aydın Üniversitesi, 2019; Necmettin Erbakan
Üniversitesi, 2019; Sakarya Üniversitesi, 2019; Selçuk Üniversitesi, 2019; Yeditepe
Üniversitesi, 2019; Yıldız Teknik Üniversitesi, 2019 vb.) ve eğitim alanında faaliyet gösteren
bazı dernekler (Tüm Üstün Zelılar Derneği-TÜZDER, 2019 vb.) tarafından zekâ oyunları
sertifika programları düzenlenmeye başlanmıştır. Bununla beraber öğretmenlerin zekâ oyunları
uygulamalarını en çok etkileyen psikolojik özelliklerinden biri olan zekâ oyunlarına yönelik
tutumları ve müfredattaki bu gelişmelerin öğretmenlerin tutumları üzerindeki etkisinin düzeyi
belirsizdir. Bu belirsizliğin en önemli sebeplerinden biri alan yazında öğretmenlerin zekâ
oyunlarına yönelik tutumlarını belirleyecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının olmamasıdır.
4388 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
Öğretmenlerin zekâ oyunlarına yönelik tutumlarının belirlenmesi önemlidir. Çünkü bu
tutumlar öğretmenlerin geçmiş yaşantı ve deneyimlerinin bir yansıması olarak bir olay, nesne
veya duruma karşı mevcut davranışlarını aktif olarak şekillendirme ve etkileme gücüne sahiptir
ve bilişsel ve duygusal eğilimlerini göstermektedir (Allport, 1935 Akt. Tavşancıl, 2018;
Kağıtçıbaşı, 1999; Taylor vd., 2015). Öğretmenlerin zekâ oyunlarına karşı davranışları,
düşünceleri ve duygularını kapsayan bu tutumları aynı zamanda bir birey olarak en önemli
psikolojik özelliklerinin de başında gelmektedir (Karasar, 2009). Bu doğrultuda öğretmenlerin
zekâ oyunlarını sevme, önemseme, onları satın alma, onlarla uğraşırken eğlenme, zekâ oyunları
ile ilgili literatürü veya ulusal ya da uluslararası yarışmaları takip etme; zekâ oyunlarının
çocukların fiziksel, bilişsel, sosyal ve duygusal, problem çözme, dikkat, çalışan bellek, okul
başarısı alanlarına katkı sağlayıp sağlamadığına ilişkin davranışları, düşünceleri ve tutumları
belirlenecektir. Öğretmenlerin bu tutumları çocukların yararına olan ve onlara zengin bir eğitim
ortamı sunan zekâ oyunlarına eğitim müfredatında yer verme sıklıklarının da göstergesi olabilir.
Bu tutumların belirlenmesi aynı zamanda zekâ oyunlarının öğretmenler tarafından benimsenme
durumlarını ortaya çıkararak zekâ oyunları eğitim programlarının daha da geliştirilmesine ve
eksik yönlerinin giderilmesine katkı sağlayabilir.
Literatürde öğretmenlerin eğitim ve öğretim sürecinde kullanımı giderek yaygınlaşan ve
Millî Eğitim Bakanlığınca da desteklenen zekâ oyunlarının tamamına ilişkin tutumların tespitine
yönelik ölçek yoktur. Bununla beraber Sadık vd. (2018) tarafından satranç oyununa yönelik
tutum ölçeğinin geliştirildiği görülmüştür. Fakat bu ölçek zekâ oyunlarının altı türünden
stratejik oyunlar grubunda yer alan oyunlardan yalnızca birine yönelik tutumu ölçmektedir.
Oysa Millî Eğitim Bakanlığınca tüm zekâ oyunlarının kullanımına yönelik hizmet içi eğitim
verilmekte ve bu oyunların öğrencilerin gelişimleri dikkate alınarak eğitimde kullanılması
beklenmektedir (MEB, 2017). Bu çalışma ile zekâ oyunlarına yönelik tutumları ölçmeye
yardımcı bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçeğin eğitim kurum ve kuruluşları ile
araştırmacıların zekâ oyunlarının eğitsel araç olarak kullanımının yaygınlaşması için
planlamalar yapmalarına, hizmet içi eğitimler düzenlemelerine ve bu eğitimleri
değerlendirmelerinde önemli bir işlev göreceği düşünülmektedir. Ayrıca zekâ oyunlarının
özellikleri itibariyle MEB 2023 Vizyonunun (MEB, 2018) temel ilkelerinden biri olan
öğrencilerin eğitim sürecinde mutlu, eğlenceli vakit geçirmeleri ilkesini destekleyeceği
düşünülmektedir. Böylece bu oyunların öğretmenler tarafından eğitsel araç olarak kullanımının
yaygınlaşması ile çocukların eğitim sürecinde mutlu ve eğlenceli vakit geçirmeleri
beklenmektedir.
2. Yöntem
Çalışmanın bu bölümünde çalışma grubun özellikleri, ölçek geliştirilme süreci
aşamaları, verilerin toplanması, verilerin analizi, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile ilgili
bilgiler aşağıda verilmiştir.
2.1. Çalışma Grubu
Araştırmanın çalışma grubu Google formlar aracılığıyla gönüllü katılımcılarca
doldurulan formların incelenmesiyle belirlenmiştir. Buna göre katılımın Ankara, Amasya,
Bartın, Karabük, İstanbul, Sakarya, Şırnak, Zonguldak illerinden olduğu görülmüştür. Çalışma
grubu, Millî Eğitim Bakanlığı’nın farklı eğitim kademelerindeki okullarda görevli 332
öğretmenden (n=332) oluşmuştur. Çalışmaya katılan öğretmenlerin %15.36’sı (n=51) okul
öncesi, %33.13’ü (n=110) ilkokul, %23.19’u (n=77) ortaokul, %28.31’i (n=94) ise lise eğitim
kademesinde görev yapmaktadır. Çalışma grubuna seçilen katılımcıların herhangi bir eğitim
kademesinde öğretmen olarak çalışıyor olması ölçüt olarak belirlenmiştir. Ayrıca cinsiyete göre
dağılım incelendiğinde öğretmenlerin %53.01’i (n=176) kadın ve %46.99’u (n=156) erkektir.
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4389
www.turkishstudies.net/education
Ölçek Geliştirme Süreci
Ölçek geliştirme sürecinde ilk aşamada yapılacak çalışma için gerekli etik kurul izni
Gazi Üniversitesi Etik Komisyonu’nun 07.04.2020 tarih ve 04 sayılı toplantısında alınmış,
ardından ölçekte yer alacak tutum maddelerinin göstergelerini belirlenmek için ilgili alan yazın
incelenmiştir. Özellikle Taylor vd. (2007) ile Tavşancıl’ın (2018) tanımlamaları temel alınarak
ölçeğin bilişsel, duyuşsal, davranışsal tutum bileşenleri ve maddeleri oluşturulmuştur. Bu
çerçevede maddelerin bileşenlerdeki yoğunluğu ve uygunluğuna dikkat edilerek 44 maddelik
madde havuzu hazırlanmıştır. Böylece bilişsel alt bileşene yönelik 13, duyuşsal alt bileşene
yönelik 12 ve davranışsal alt bileşene ait 11 madde ölçekte yer almıştır. Ölçek maddelerinin
%52.7’si (n=19) olumlu ve %47.3’ü (n=17) olumsuz olarak ifade edilmiştir.
Tablo 1: Tutum Bileşenleri ve Örnek Maddeler
Tutum Bileşenleri
Örnek Maddeler
Bilişsel
Zekâ oyunları problem çözme becerisini artırır.
Zekâ oyunlarının ders materyali olarak kullanılması gerektiğini düşünüyorum.
Duyuşsal
Zekâ oyunlarını oynamaktan keyif alırım.
Zekâ oyunu oynadığımda çabuk sıkılırım.
Davranışsal
Sosyal medyada zekâ oyunlarıyla ilgili paylaşımlar (video, fotoğraf, belge,
yazı, yorum vb.) yaparım.
Boş zamanlarımda çevremdekilerle (arkadaş, öğrenci,aile vb.) zekâ oyunları
oynarım.
Bu çalışmada tutum ölçmek üzere likert tipi ölçek tercih edilmiştir. Bununla birlikte
ifadelerle ilgili yanlılıklardan (kabul etme, olumlu cevap ve doğrulama) kaçınmak amacıyla
(Devellis, 2014; Thurstone, 1931) maddeler; olumsuz duygular için 17 madde, olumlu duygular
için 19 madde şeklinde dengeli dağıtılmaya çalışılmıştır. Olumlu ve olumsuz maddeler en az
hata olması için deneme ölçeği formuna rastgele yerleştirilmiştir. Ardından ölçek maddeleri,
ölçme alanında tutum üzerine çalışan iki uzmanın, bir okul öncesi eğitimi alan uzmanın
görüşlerine göre içerik açısından incelenmiştir. Bu süreçte uzmanlar maddeleri, tutumları
ölçmesi, tutum dışındaki diğer psikolojik faktörleri yansıtmaması, zekâ oyunlarına yönelik
tutum maddeleri olması, ölçekte yer alması uygun görülen maddelerin tutumların olumlu veya
olumsuz yönlerini yansıtan tutum maddesi olup olmadığını belirlemeleri yönünden
değerlendirmiştir. Uzmanların incelemesi sonucunda beş madde istenilen kriterlere
uymadığından çıkartılmış, üç maddede düzeltme yapılarak 36 maddelik deneme ölçeğinin son
şekli oluşturulmuştur. Böylece “Kesinlikle Katılmıyorum”, “Katılmıyorum”, “Kararsızım”,
“Katılıyorum” ve “Tamamen Katılıyorum” şeklinde 5’li likert tipinde hazırlanan taslak form
oluşturulmuştur. Ön uygulama öncesi ölçek dil açısından bir Türkçe dil uzmanınca incelenerek
tüm maddelerin anlaşılırlığıyla ilgili uygun görüş alınmış ve yazım yanlışları giderilmiştir.
Sonrasında yedi öğretmenle ön uygulama yapılarak ölçek maddelerinin anlaşılıp anlaşılmadığı
incelenmiş ve sonuçta maddelerin tüm öğretmenler tarafından açık ve anlaşılabilir olduğu
belirlenmiştir. Ardından internet ortamında ölçek maddelerinin yer aldığı 36 maddelik form ile
asıl uygulamaya geçilmiştir.
2.2. Verilerin Toplanması
Uygulama öncesinde öğretmenlere doldurulacak ölçeğin yalnızca bilimsel amaçla
kullanılacağı, ulaşılan verilerin başka yerde farklı amaçla kullanılmayacağı ve zekâ oyunları
konularında bilgilendirme yapılmıştır. Ölçeğin uygulanması internet ortamında Google Formlar
aracılığıyla ve gönüllülük esasına göre gerçekleştirilmiştir. Her bir öğretmen ölçeği yaklaşık
olarak 5-10 dakika arasında doldurmuştur. Bu şekilde ölçek uygulaması yaklaşık bir aylık
sürede tamamlanmıştır.
4390 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
2.3. Verilerin Analizi
İnternet ortamında toplanan veriler (n=332) kontrol edilmiş ve olumsuz maddeler
tersine puanlanmıştır. Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği’nden (ZOTÖ) ulaşılan verilerin
analizlerinde istatistik paket programları ve Microsoft Office Excel programı kullanılmıştır.
Testin geçerlik uygulamaları çerçevesinde betimsel istatistikler, Açımlayıcı Faktör Analizi
(AFA), madde analizleri (madde güçlüğü, madde ayırt ediciliği), Doğrulayıcı Faktör Analizi
(DFA), güvenirlik için madde toplam korelasyonu, Cronbach Alpha ve test-tekrar test teknikleri
kullanılmıştır.
2.3.1. Geçerlik Çalışmaları
Literatürde faktör analizinin sağlıklı olması için ölçek geliştirme sürecindeki örneklem
büyüklüğünün ölçek maddelerinin toplamından 5 ile 10 kat fazla olması gerektiği belirtilmiştir
(Bryman & Cramer, 2001; Kass & Tinsley, 1979; Pett vd., 2003; Tavşancıl, 2018). Comrey ve
Lee (1992) ile Aksu vd. (2017) ise örneklem büyüklüğüyle ilgili olarak 50-çok zayıf, 100-zayıf,
200-orta, 300-iyi, 500-çok iyi ve 1000 örneklemi ise mükemmel olarak tanımlamışlardır. Bu
araştırmada 332 katılımcıyla iyi ve yeterli örneklem büyüklüğüne ulaşıldığı düşünülmektedir.
Verilerin faktör analizine uygun olup olmadığını belirlemek için öncelikle Kaiser-
Meyer Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett Sphericity testi ile analiz edilmeye uygun olup
olmadığına bakılmıştır. Verilerin analiz edilmeye uygunluğunun anlaşılmasıyla; yapı
geçerliğine kanıt sağlamak amacıyla promax döndürme tekniği ile AFA ve ardından DFA
uygulanmıştır. AFA ile ölçekteki faktörler, maddelerin faktörlere göre konumu ve belirli
standartlara göre ölçekten çıkarılması gereken maddeler belirlenmiştir. Ölçeğin faktör yapısı
ortaya çıktıktan sonra ortaya çıkan yapının uygunluğunu değerlendirmek için DFA yapılmıştır.
DFA’ya göre ulaşılan uyum ve hata indeksleri ile ölçekte ulaşılan yapı incelenmiştir.
2.3.2. Güvenirlik Çalışmaları
Ölçeğin tutarlılığı Cronbach Alfa değerinin hesaplanmasıyla incelenmiştir. Bu
hesaplamalar ölçeğin tamamı ile alt faktörleri için ayrı olarak analiz edilmiştir. Madde
geçerliğine kanıt için madde test korelasyonuna bakılmıştır. Ayrıca kararlılığı değerlendirmek
için test tekrarı ile Pearson korelasyon analizi yapılmıştır.
3. Bulgular
Bu bölümde, zekâ oyunlarına ilişkin tutum ölçeğinin geliştirilmesi sürecinde ulaşılan
geçerlik ve güvenirlik sonuçlarına yönelik bulgular yer almaktadır.
3.1. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)
Öncelikle yapı geçerliliğini kanıtlamak için toplanan verilere AFA uygulanmıştır. AFA
öncesi verilerin faktör analizine uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla Kaiser-Meyer
Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett Sphericity testi uygulanmıştır. Faktör analizinin
gerçekleştirilebilmesi için KMO değerinin .50’den yüksek olması gerektiği Kaiser (1974)
tarafından belirtilmiş olmasına rağmen bazı araştırmacılar tarafından .60’dan fazla olması
gerektiği belirtilmiştir (Büyüköztürk, 2008; Field, 2005, 2009).
Kaiser (1974) .90 ve üzeri KMO değerinin mükemmel uyumu ifade ettiğini ve Field
(2005, 2009) Barlett Sphericity testi ile ulaşılan χ2değerinin anlamlı olması gerektiğini
belirtmişlerdir. Bu çalışmada KMO değeri .93 olarak mükemmel ve Bartlett Sphericity testi ile
ulaşılan Ki-kare testi sonuçları (x2=6620.072, sd:630, p<.01) anlamlı bulunmuştur. KMO
katsayısı mükemmel bulunduğundan ve Barlett testine göre çıkan sonuçlar anlamlı olduğundan
ulaşılan verilerin faktör analizi için uygun olduğu görülmüştür.
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4391
www.turkishstudies.net/education
Ölçeğinin faktörleştirilmesinde temel bileşenler analizi ve promax döndürme yöntemi
seçilmiştir. İstatistik programlarında faktörleri belirlemede kullanılan çeşitli döndürme
teknikleri vardır. Bu döndürme tekniklerinden olan promax tekniği faktörler birbiriyle ilişki
gösterse bile değişkenlerin hangi faktörle ilişkili olduğunu belirlemeyi sağlamaktadır
(Tabachnick & Fidell, 2007). Bu çalışmada faktörlerin ilişkili olabileceği varsayılarak promax
döndürme tekniği ile temel bileşenler analizi yapılarak ölçeğin faktör yapısı ortaya çıkarılmıştır.
AFA ile faktör belirlemede, madde özdeğeri 1 ve üzeri (Tabachnick & Fidell, 2007) ve
maddelerin faktöre verdiği yük değerinin .40 ve üzeri (Devellis, 2014) olmasına önem
verilmiştir. AFA sürecinde maddeler serbest bırakılmış, birden fazla faktöre yük veren, yeterli
faktör yükü olmayan maddeler sırayla ölçekten çıkarılmış ve her işlem sonucu analiz
tekrarlanmıştır. Analiz sonucuna göre özdeğeri 1’in üzerinde olan üç faktörlü yapıya ulaşılmıştır
(Şekil 1).
Şekil 1. AFA Sonrası Yamaç Birikinti Grafiği
Tablo 2’de ölçeğin AFA sonrası ortaya çıkan faktör yapısı, maddelerin faktör yükleri,
faktörlerin öz değerleri ve açıkladıkları varyanslar, toplam varyans ve maddelerin ortak faktör
varyansları gösterilmiştir.
4392 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
Tablo 2: Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin AFA Sonuçları
Maddeler
Olumsuz Tutum
Davranışsal
Öge
Ortak
Faktör
Varyansı
M6
.536
.719
M8
.592
.751
M10
.589
.813
M12
.509
.402
M20
.500
.468
M24
.630
.460
M25
.529
.550
M28
.523
.431
M30
.608
.628
M32
.544
.589
M36
.586
.402
M2
.602
M3
.462
M4
.537
M11
.463
M16
.615
M23
.560
M18
.638
.395
M22
.634
.481
M26
.648
.443
M27
.541
.524
M34
.563
.451
Özdeğer
7.355
1.832
Açıklanan Varyans
%31.98
%7.96
Toplam Varyans
%53.35
*.30’dan düşük yük değerleri tabloda gösterilmemiştir.
Tablo 2’ye göre ölçek toplamda 21 maddeli üç faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Bunlar
madde içeriklerine göre; “olumsuz tutum”, “olumlu tutum” ve “davranışsal öge” olarak
isimlendirilmiştir. Olumsuz tutum faktörü, 11 maddeden oluşmakta ve toplam varyansın %
31.98’ini, olumlu tutum faktörü 6 maddeden oluşmakta ve toplam varyansın %13.41ini ve
davranışsal öge faktörü ise 5 maddeden oluşmakta ve toplam varyansın %7.96’sını
açıklamaktadır. Üç faktörlü olarak ortaya çıkan yapı toplam varyansın %53.35’ini
açıklamaktadır. Thompson (2004) ve Erkuş (2012) AFA sonrası ortaya çıkan faktörlerin
açıkladığı toplam varyansın %50 ve üzeri olmasını önermektedirler. Büyüköztürk (2008)
maddenin faktör altında yer alabilmesi için .40 ve üzeri olması gerektiğini belirtmektedir.
Ölçülen özelliğe göre kişileri ayırt eden madde test korelasyonu değerleri birinci faktörde 0.50
ile 0.63 arasında, ikinci faktörde 0.56 ile 0.82 arasında ve üçüncü faktörde 0.54 ile 0.65
arasındadır. Faktörlerdeki tüm maddeler 0.40’un üzerinde değer gösterdiğinden maddelerin
tümünün ölçekte ilgili oldukları faktörlerle ölçülmek istenen özelliği ölçebileceği görülmektedir.
Bu sebeple maddelerin madde geçerlikleri oldukça yüksektir. Pallant (2016) maddelerin ortak
faktör varyanslarının .30’dan yüksek olmasını önermektedir. Bu çalışmada maddelerin ortak
faktör varyansları ise .395 ve .813 değerleri arasında bulunmuştur. Buna göre Zekâ Oyunlarına
Yönelik Tutum Ölçeğindeki (ZOTÖ) maddelerin ve faktörlerin yeterli düzeyde varyans
açıklama değerlerine sahip olduğu söylenebilir. Ölçekteki üç faktör arasındaki ilişkiyi gösteren
korelasyon değerlerinin .261 ile .422 arası farklılaştığı ortaya çıkmış ve ulaşılan sonuçlar Tablo
4’de gösterilmiştir.
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4393
www.turkishstudies.net/education
Tablo 3: Faktörler Arası Korelasyon Değerleri
Olumsuz Tutum
Olumlu Tutum
Davranışsal Öge
Olumsuz Tutum
1.000
.422
.261
Olumlu Tutum
.422
1.000
.426
Davranışsal Öge
.261
.426
1.000
*p<0.01
Tablo 3’e göre ölçeğin alt faktörleri arasındaki korelasyon katsayıları .261 ve .426
(p<0.01) değerleri arası değişmektedir. Büyüköztürk (2008) korelasyon değerini 0.70-1.00 arası
yüksek; 0.69-0.30 arası orta; 0.29-0.00 arası düşük seviyede ilişki şeklinde değerlendirmiştir.
Buna göre faktörler arasında orta seviyede ilişki olduğu gözlenmiştir.
3.2. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)
Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda maddelerin faktörleri açıklama değerlerinin 0.54
ile 0.90 arasında, hata varyans değerlerinin ise 0.18 ile 0.71 arasında değiştiği tespit edilmiştir.
Maddelerin faktörleri açıklama değerleri ve hata varyans değerleri yol şemasıyla Şekil 2’de
gösterilmiştir.
Şekil 2.DFA Yol Şeması
(Faktör 1: Olumsuz Tutum, Faktör 2: Olumlu Tutum, Faktör 3: Davranışsal Öge)
Analiz sonucuna göre uyum indeksleri; χ²=503.93 (sd:206),χ²/sd=2.45, RMSEA=0.066
(Şekil 2), GFI=0.88, AGFI= 0.85, CFI=0.96 ve NFI=0.93 olarak bulunmuştur (Tablo 5). χ²/sd
oranının 2 ve altı olması yapının mükemmel olduğunu, 5 ve altında bir değer ise elde edilen
4394 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
yapının kabul edilebilir olduğunu göstermektedir (Kline, 2010; Özdamar, 2016, s.185). Buna
göre, çalışmada ulaşılan 2.45 değerinin kabul edilebilir bir değerde olduğu söylenebilir.
Tablo 4: DFA Sonucunda Ulaşılan Uyum İyiliği Değerleri ve Referans Aralıkları
Uyum İndeksleri
İyi Uyum
Kabul Edilebilir
Uyum
Ulaşılan
Değerler
Ki-kare / Serbeslik Derecesi (χ2 / df)
0 ≤ χ 2 ≤ 2df
2df ≤ χ 2 ≤ 3df
2.45
Yaklaşık Hataların Ortalama
Karekökü (RMSEA)
0 < RMSEA ≤ 0.05
0.05 < RMSEA ≤ 0.10
0.066
Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI)
0.95 ≤ NFI ≤ 1.00
0.90 ≤ NFI < 0.95
0.93
Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI)
0.95 ≤ CFI ≤ 1.00
0.90 ≤ CFI < 0.95
0.96
İyilik Uyum İndeksi (GFI)
0.95 ≤ GFI ≤ 1.00
0.90 ≤ GFI < 0.95
0.88
Düzeltilmiş İyilik Uyum
İndeksi (AGFI)
.90 ≤ AGFI ≤ 1.00
.85 ≤ AGFI ≤ .90
0.85
(Engel, Moosbrugger ve Müller’den Akt. Özüdoğru, Kan ve Yaman, 2018, s.129)
RMSEA değeri incelendiğinde; 0.066 değerine ulaşılmıştır. RMSEA değerinin 0.08’den
küçük olması (Brown, 2015; Jöreskog, 1993) yapının kabul edilebilir uyum gösterdiğini
belirtmektedir. Çalışmada ulaşılan 0.066 RMSEA değerinin kabul edilebilir düzeyde uyuma
sahip olduğu söylenebilir. Ulaşılan NFI 0.93 değeri, CFI 0.96 değeri ve AGFI 0.85 değerlerinin
kabul edilebilir uyum sağladığı, GFI 0.88 değerinin kabul edilebilir uyum indeksi 0.90 değerinin
altında kaldığından zayıf düzeyde uyum sağladığı söylenebilir. Uyum indeksleri birlikte
değerlendirildiğinde ulaşılan yapının genel olarak iyi düzeyde uyum sergilediği söylenebilir.
3.3. Güvenirlik ve Madde Analizi
Ölçeğin güvenirliği için Cronbach Alfa iç tutarlılık kat sayısı ölçeğin tamamı ve alt
faktörleri için ayrı ayrı incelenmiştir. Ayrıca ölçekteki her maddenin (n=22) ölçülmek istenen
özelliği ölçüp ölçmediğini tespit etmek için madde toplam korelasyonlarına bakılmıştır.
Güvenirliğe yönelik ulaşılan madde toplam korelasyon ile Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları
Tablo 5’de gösterilmiştir.
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4395
www.turkishstudies.net/education
Tablo 5: Ortalama, Standart Sapma, Madde-Toplam Korelasyonu ve Cronbach Alfa
Güvenilirlik Katsayıları
Faktörler/Maddeler
S
Madde-Toplam
Korelasyonu
Madde Çıkarıldığında
Cronbach Alfa
Güvenilirlik Katsayısı
Faktör 1: Olumsuz tutum (α=.862)
M6
4.47
0.92
.536
.852
M8
4.20
1.01
.592
.847
M10
4.31
0.89
.589
.848
M12
4.02
1.01
.509
.854
M20
4.37
1.01
.500
.854
M24
4.61
0.78
.630
.847
M25
4.00
1.11
.529
.853
M28
4.53
0.96
.523
.852
M30
4.26
1.05
.608
.846
M32
4.05
1.00
.544
.851
M36
4.28
0.96
.586
.848
Faktör 2: Olumlu tutum (α=.886)
M2
4.24
0.89
.746
.858
M3
4.54
0.78
.756
.859
M4
4.44
0.82
.816
.849
M11
4.28
0.94
.648
.875
M16
4.37
0.94
.714
.863
M23
4.00
0.99
.563
.891
Faktör 3: Davranışsal öge (α=.814 )
M18
3.11
1.09
.638
.769
M22
3.43
1.22
.634
.769
M26
3.51
1.10
.648
.765
M27
2.66
0.17
.541
.797
M34
3.39
1.13
.563
.790
Ölçek Geneli (α=.891)
Tablo 5’de görüldüğü gibi üç faktörlü 22 maddelik ölçeğin tamamına yönelik ulaşılan
Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .89 olarak tespit edilmiştir. Olumsuz tutum, olumlu tutum ve
davranışsal öge alt faktörlerinin Cronbach Alfa güvenirlik katsayılarının .86, .89 ve .81 olduğu
görülmüştür. Güvenirlik için .70 ve üzeri değerler yeterli olarak değerlendirilmektedir
(Nunnally, 1978). Buna göre elde edilen Cronbach Alfa değerleri değerlendirildiğinde ölçeğin
kabul edilebilir seviyede güvenilir olduğu söylenebilir.
Ölçekte yer alan 22 maddenin madde analizi değerlerine bakılmıştır. Büyüköztürk
(2008)’e göre bu değerlerin .40 ve üzerinde olması ölçekte yer alan maddelerin geçerliğine kanıt
oluşturmaktadır. Buna göre, madde toplam test korelasyon değerleri olumsuz tutum faktöründe
.50 ile .63; olumlu tutum faktöründe .56 ile .81 ve davranışsal öge faktöründe .54 ile .64
arasında farklılaşmaktadır. Bu göre maddelerin ölçülmek istenen özelliği ölçtüğü söylenebilir.
Kararlılığı ölçmek için çalışma grubunda ilk teste katılmış 37 katılımcıya üç hafta sonra
ölçek tekrar uygulanmıştır. Kolmogirov Smirnov testi sonucu ilk test ve tekrar testi için
anlamlılık düzeyi .05’den büyük olduğu için her iki dağılım normal kabul edilmiştir. Pearson
korelasyon analizi sonucunda ise r=.619, n=37, p<.001 sonucuna ulaşılmış ve aralarında pozitif
yönde kuvvetli düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür.
x
4396 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
4. Sonuç
Bu çalışmada öğretmenler için “Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (ZOTÖ)”
geliştirilmiştir. Zekâ oyunlarına yönelik tutumunu ölçmeyi amaçlayan ölçekte toplamda 36
madde yer almıştır. Araştırmada örneklem büyüklüğünün faktör oluşturmaya uygunluğunu test
etmek için AFA öncesi Kaiser-Meyer Olkin (KMO) testi yapılmıştır. Analiz sonucunda KMO
değeri .93 olarak tespit edilmiştir. Buna göre örneklemin büyüklüğünün faktör analizi için
uygun olduğu görülmüştür. KMO analiziyle birlikte Bartlett küresellik testi de yapılmış ve bu
testin sonucunda ki-kare değeri anlamlı bulunmuştur (x2=6620.072; p=.01). Zekâ Oyunlarına
Yönelik Tutum Ölçeğinin faktörleştirilmesinde temel bileşenler analizi ve promax döndürme
yöntemi seçilmiştir. Verilerin analizleri sonucunda; 36 maddeden öz değeri 1’in üzerinde olan
22 maddenin yer aldığı üç faktör tespit edilmiştir. Bunların toplam varyansa katkısı %53.35’dir.
Toplam varyansın %31.98’ini birinci faktör, %13.41’ini ikinci faktör ve %7.96’sını da üçüncü
faktör açıklamaktadır. Faktörler maddelerin içeriğine göre olumlu tutum, olumsuz tutum ve
davranışsal öge şeklinde adlandırılmıştır. Böylece olumlu tutum faktöründe 11 madde; olumsuz
tutum faktöründe 6 madde; davranışsal öge faktöründe ise 5 madde yer almıştır.
Çalışmada AFA sonrası ulaşılan yapının, yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla
doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Analize göre χ2/df =2.45 değeri ile iyi uyum
verdiği görülmüştür. Yapının RMSEA (0.066) değeri uyum indeksi ile mükemmel kabul
edilirken, NFI (.93), CFI (.96) ve AGFI’nin (0.85) kabul edilebilir uyuma, GFI’ninise (.88) zayıf
uyuma sahip oldukları görülmüştür. Uyum indeksleri toplu değerlendirildiğinde ise ulaşılan
yapının genel olarak iyi düzeyde uyum sergilediği söylenebilir.
Ölçeğin güvenirliğine ilişkin Cronbach Alfa tutarlılık katsayılarının ölçeğin tamamı
için .89; olumsuz tutum faktörü için .86; olumlu tutum faktörü için .89 ve davranışsal öge
faktörü için .81 olduğu görülmüştür. Madde toplam test korelasyonlarına bakıldığında
maddelerin tamamının .40’un üzerinde olduğu görüldüğünden ölçek maddeleri ile ölçülmek
istenen özelliğin ölçme hedefine hizmet ettiğini kanıtlamıştır. Ulaşılan sonuçlar ölçeğin kabul
edilebilir ve güvenilir olduğunu göstermektedir. Kararlılığı ölçmek için çalışma grubunda ilk
teste katılmış 37 katılımcıya üç hafta sonra ölçek tekrar uygulanmıştır. Pearson korelasyon
analizi sonucunda ise r=.619, n=37, p<.001 sonucuna ulaşılarak aralarında pozitif yönde
kuvvetli düzeyde anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür.
Bu araştırma sonucunda zekâ oyunlarına yönelik tutumları ölçmede kullanılabilecek
geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Ölçeğin zekâ oyunlarıyla ilgili çalışma yapan
öğretmenlerin, öğretmen adaylarının ve çocuk gelişimi uzmanlarının zekâ oyunlarına yönelik
tutumlarını tespit etmeye yardımcı olacak önemli bir araç olacağı düşünülmektedir. Ayrıca,
ölçeğin farklı çalışmalarda zekâ oyunlarıyla ilgili çalışma yapan farklı meslek çalışanlarına da
uygulanabileceği düşünülmüştür. İleride yapılacak araştırmalarda değişik örneklem grupları ile
ölçeğin geçerlik ve güvenirliğinin tekrar incelenmesi, ölçeğin farklı eğitim kademelerinde
normal ve özel gelişim gösteren öğrenciler ve velileri gibi farklı özellikteki gruplarda
uygulanarak tutumlarının incelenmesi yararlı olacaktır.
Kaynakça
Alkan, A., & Mertol, H. (2017). Üstün yetenekli öğrenci velilerinim akıl-zekâ oyunları ile ilgili
düşünceleri. Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi,1(1), 57-62.
Aksoy, A. B., & Çiftçi, H. D. (2019). Erken çocukluk döneminde oyun. PegemA Yayıncılık.
https://doi.org/10.14527/9786053648574
Aksu, G., Eser, M. T., & Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile
yapısal eşitlik modeli uygulamaları. Detay Yayınları.
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4397
www.turkishstudies.net/education
Aral, N. & Durualp, E. (2014). Oyunun gelişimi ve türleri. A. B. Aksoy (Ed.), Okul öncesi
eğitimde oyun içinde (231-254). Hedef Yayıncılık.
Aydın Üniversitesi (2019). Zekâ ve akıl oyunları eğitici eğitimi kursu
https://www.aydin.edu.tr/tr-tr/arastirma/arastirmamerkezleri/sem/psikoloji-
egitimleri/Pages/Zekâ-ve-Ak%C4%B1l-Oyunlar%C4%B1-E%C4%9Fitimi.aspx.
Ateş, S. (Ed.). (2019). Bilimsel muhakeme (akıl yürütme). Palme Yayıncılık.
Başaran, M., & Öğretı
̇r Özçelı
̇k, A. (2020). Rural Children’s Perceptions of Happiness: What is
Happiness? How Do They Make You Happy? How Can They Be Happy?. Cukurova
University Faculty of Education Journal, 49(1), 400-429.
Bottino, R. M., & Ott, M. (2006). Mind games, reasoning skills, and the primary school
curriculum. Learning, Media And Technology, 31(4), 359-375.
https://doi.org/10.1080/17439880601022981
Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research. (2th ed.). Guilford
Press.
Büyüköztürk, Ş. (2008). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. PegemA Yayıncılık.
https://doi.org/10.14527/9789756802748
Comrey, A. L., & Lee, H. B. (1992). A first course in factor analysis. Lawrence Erlbaum
Associates.
Devellis, F. R. (2014). Ölçek geliştirmede kuram ve uygulamalar. (T. Totan, Çev.). (3.Baskı).
Nobel Yayıncılık.
Erkuş, A. (2012). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme-I: Temel kavramlar ve işlemler.
PegemA Yayıncılık. https://doi.org/10.14527/9786053643111
Field, A. (2005). Discovering statistics using SPSS (2nd ed.). Sage.
Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. Sage.
Gobet, F., Voogt, A.D., & Retschitzki, J. (2004). Moves in mind: the psychology of board
games. Psychology Press.
Jöreskog, K. G. (1993). Lisrel 8: Scructural equation modeling with simplis command
language. Scientific Software International.
Kağıtçıbaşı, Ç. (1999). Yeni insan ve insanlar. Evrim Yayıncılık.
Kaiser, H. F. (1974). An index of factorial simplicity. Psychometrika, 39, 31-36.
https://doi.org/10.1007/BF02291575
Kaplan D. (2000). Evaluating and modifying structural equation models. structural equation
modeling: foundations and extensions. 1st ed. Thousand Oaks, CA: Sage. p.107.
https://doi.org/10.4135/9781452226576.n6
Kara, Y. (2018). Zekâ oyunları eğitiminin fen bilimleri öğretmen adaylarının eleştirel düşünme
eğilimleri üzerine etkisi. Uluslararası Kültür ve Bilim Kongresi, Ufuk Üniversitesi.
Karadağ, Z., & Devecioğlu, Y. (2016). Amaç, beklenti ve öneriler bağlamında zekâ oyunları
dersinin değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 41-61.
Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.
Kass, R. A., & Tinsley, H. E. A. (1979). Factor analysis. Journal of Leisure Research, 11(2),
120-138.
4398 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
Kline, R. B. (2010). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford
Publications.
Kraaijenbrink, E., Gils, F. V., Cheng, Q., Herk, R. V., & Hoven, E. V. D. (2009). Balancing
skills to optimize fun in interactive board games. T. Gross et al. (Eds.): INTERACT
2009, Part I, LNCS 5726, pp. 301-313. https://doi.org/10.1007/978-3-642-03655-2_35
Millî Eğitim Bakanlığı. (2013a). Okul öncesi eğitim programı. MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2013b). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu zekâ oyunları dersi (5,6, 7
ve 8. sınıflar) öğretim programı. MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2016). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu 5., 6., 7. ve 8. sınıflar için
zekâ oyunları. MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Geleneksel oyunlar ve zekâ oyunları zekâ oyunları öğreticiliği
kurs programı.
https://hbogm.meb.gov.tr/modulerprogramlar/kurslar/GelenekselOyunlar.pdf
Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Güçlü yarınlar için 2023 eğitim vizyonu. MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019a). Zekâ oyunları (Çalışma Kitabı). MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019b). Satranç öğretim programı (Okul öncesi). MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019c). Satranç öğretim programı (İlkokul). MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019d). Satranç öğretim programı (Ortaokul). MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019e). 2019 yılı öğretmenlerin hizmet içi eğitim planı. 02.11.2020
tarihinde
http://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_02/13170757_2019_Ogretmenlerin_Hi
zmetici_Egitim_Plani.pdf adresinden erişilmiştir.
Necmettin Erbakan Üniversitesi (2019). Uzaktan eğitim zekâ oyunları eğitmen eğitimi sertifika
programı.https://www.erbakan.edu.tr/konsem/duyuru/8877/zekâ-oyunlari-egitmen-
egitimi-sertifika-programi.
Nunnally, J. C. (1978). Psychometric testing. McGraw Hill Education.
Özdamar, K. (2016). Ölçek ve test geliştirme yapısal eşitlik modellemesi. Nisan Kitapevi.
Özüdoğru, H. Y., Kan, A., Yaman, E., & Uslu, L. (2018). Yerel halkın Suriyelilere yönelik
tutum ölçeği geliştirme çalışması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(40/2), 115-
140. https://doi.org/10.21560/spcd.v18i39974.446546
Pallant, J. (2016). SPSS survival manual. McGraw Hill Education.
Pett, M. A., Lackey, N. R., & Sullivan, J. J. (2003). Making sense of factor analysis: The use of
factor analysis for instrument development in health care research. Sage.
https://doi.org/10.4135/9781412984898
Rigdon, E. E. (1996). CFI versus RMSEA: A comparison of two fit indexes for structural
equation modeling. Structural Equation Modeling: A Multi disciplinary Journal,3(4),
369-379. https://doi.org/10.1080/10705519609540052
Sakarya Üniversitesi (2019). Zekâ oyunları eğitici eğitimi kursu.
https://sausem.sakarya.edu.tr/3/2114/Egitim/Zekâ-Oyunlari-Egitici-Egitimi-Kursu-
(Uzaktan-Egitim).
Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin (ZOTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve… 4399
www.turkishstudies.net/education
Savaş, M. A. (2019). Zekâ oyunları eğitiminin fen bilimleri öğretmen adaylarının eleştirel
düşünme becerileri üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın
Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Selçuk Üniversitesi (2019). Zekâ oyunları ve satranç eğitmenliği kursu.
https://selcuksem.selcuk.edu.tr/ders/akilzekâoyunlarivesatrancegitmenligionline/156.ht
ml
Schlieder, C., Kiefer, F., & Matya, S. (2005). Geogames: a conceptual framework and tool for
the design of location-based games fromclassic board games. M. Maybury et al. (Eds.):
Intention 2005, LNAI 3814, pp. 164 173. https://doi.org/10.1007/11590323_17
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics. Pearson.
Tavşancıl, E. (2018). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. (6. Baskı). Nobel
Yayıncılık.
Taylor, S. E., Peplau, L. A., & Sears, D. O. (2007). Sosyal Psikoloji. (Çev. Ali Dönmez). İmge
Yayınevi.
Thompson, B. (2004). Exploratory and confirmatory factor analysis: Understanding concepts
and applications. American Psychological Association.
Thurstone, L. L. (1931). The measurement of social attitudes. The Journal of Abnormal and
Social Psychology, 26(3), 249-269. https://doi.org/10.1037/h0070363
Tutum. (t.y.). Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü (TÜBA) içinde.14.09.2020 tarihinde
http://www.tubaterim.gov.tr/ adresinden erişilmiştir.
Tüm Üstün Zekâlılar Derneği (TÜZDER), (2019). https://tuzder.org/egitimler/zekâ-ve-akil-
oyunlari-egitmenligi-egitimi/
Yannakakis, G. N., & Togelius, J. (2018). Artificial ıntelligence and games. Springer.
Yeditepe Üniversitesi (2019). Zekâ ve akıl oyunları eğitici eğitimi sertifika programı.
http://sem.yeditepe.edu.tr/kisisel-gelisim/zekâ-ve-akil-oyunlari-egitmenligi-sertifika-
programi.
Yıldız Teknik Üniversitesi (2019). Uzaktan eğitim zekâ oyunları eğitici eğitimi kursu
http://sem.yildiz.edu.tr/uzaktan-egitim-uzem/zekâ-ve-akil-oyunlari-egitici-egitimi-
uzaktan-egitim.html.
Yüksel, İ., Savaş, M. A., Demirci, T., Atağ, C., Duman, E. Z., & Adalar, H. (2017). Fen bilgisi
öğretmenliği programındaki öğrenciler ile bazı lisans programlarındaki öğrencilere
geometrik-mekanik oyunlar uygulama örnekleri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları
Dergisi, 6(4), 1-10.
4400 Abdulhamit Kurupınar - YaseminAydoğan
Turkish Studies -Education, 15(6)
Ek 1- Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (ZOTÖ)
Değerli katılımcı;
Bu ölçek formu zekâ oyunlarına ilişkin tutumların belirlenmesi amacıyla geliştirilmiştir. Anket sorularını
cevaplarken size en yakın cevabı aşağıda beşli derecelendirme ölçeğinde uygun gördüğünüz seçeneği
işaretleyerek belirtiniz. Göstermiş olduğunuz ilgi ve işbirliği için teşekkürler.
Maddeler
Kesinlikle
Katılmıyorum
Katılmıyorum
Kararsızım
Katılıyorum
Kesinlikle
Katılıyorum
1. Zekâ oyunlarıyla ile ilgili eğitim almak isterim.
1
2
3
4
5
2. Zekâ oyunları kişileri sosyalleştirmez.
5
4
3
2
1
3. Zekâ oyunlarının resmi kurumlarca desteklenmesi gerektiğini
düşünüyorum.
1
2
3
4
5
4. Zekâ oyunları dikkat becerilerini geliştirmez.
5
4
3
2
1
5. Zekâ oyunları problem çözme becerisini artırır.
1
2
3
4
5
6. Zekâ oyunlarıyla ilgili çalışma yapmak istemem.
5
4
3
2
1
7. Zekâ oyunlarını iyi oynayan biri olmak isterim.
1
2
3
4
5
8. Zekâ oyunu oynadığımda çabuk sıkılırım.
5
4
3
2
1
9. Her okulda zekâ oyunlarının oynanacağı ortam (atölye, boş sınıf,
oyun alanı, koridor vb.) olması gerektiğini düşünüyorum.
1
2
3
4
5
10. Zekâ oyunlarıyla ilgili yayınları (kitap, dergi, haber, makale vb.)
okurum.
1
2
3
4
5
11. Zekâ oyunları oynayanlarla arkadaş olmak istemem.
5
4
3
2
1
12. Fırsat buldukça elektronik araçlarla (cep telefonu, tablet, bilgisayar,
akıllı televizyon vb) da zekâ oyunları oynarım.
1
2
3
4
5
13. Ulusal düzeyde zekâ oyunları yarışmalarının yapılmasını isterim.
1
2
3
4
5
14. Zekâ oyunu oynayanları gördüğümde rahatsız olurum.
5
4
3
2
1
15. Zekâ oyunlarının öğretildiği videoları izlemem.
5
4
3
2
1
16. Boş zamanlarımda çevremdekilerle (arkadaş, öğrenci, aile vb.) zekâ
oyunları oynarım.
1
2
3
4
5
17. Sosyal medyada zekâ oyunları ilgili paylaşımlar (video, fotoğraf,
belge, yazı vb.) yaparım.
1
2
3
4
5
18. Zekâ oyunlarını oynamanın kişiye hiçbir yararı yoktur.
5
4
3
2
1
19. Derslerde/Etkinliklerde zekâ oyunları kullanmak istemem.
5
4
3
2
1
20. Başladığım bir zekâ oyununu bitiremem.
5
4
3
2
1
21. İlgimi çeken farklı bir zekâ oyunu gördüğümde satın alırım.
1
2
3
4
5
22. Zekâ oyunları oynayan topluluklara üye olmak istemem.
5
4
3
2
1
Zekâ oyunlarına yönelik tutum ölçeğinin (ZOTÖ) alt faktörlerinin maddeleri, puanlama ve yorumlama
sistemi aşağıda gösterilmiştir.
Puanlama:
Olumsuz Tutum; 2-4-6-8-11-14-15-18-19-20 ve 22. maddelerden alınan puanların toplanmasıyla,
Olumlu Tutum; 1-3-5-7-9 ve 13. maddelerden alınan puanların toplanmasıyla,
Davranışsal Öge; 10-12-16-17 ve 21. maddelerden alınan puanların toplanmasıyla oluşmaktadır.
Olumsuz maddeler ters puanlanmıştır. Ölçekten alınabilecek en yüksek puan 110 ve en düşük puan ise 22’dir.
Yorumlama: Ölçeğin olumsuz ve olumlu tutum ile davranışsal öge alt faktörlerinin her biri için toplam
puan alınabilmektedir. Puanların yüksekliği ya da düşüklüğü bireylerin zekâ oyunlarına ilişkin tutumunun
derecesini göstermektedir. Bu sebeple ölçekten elde edilen puanlar yükseldikçe, zekâ oyunlarına yönelik
tutumların olumlu olacağı söylenebilir.
Conference Paper
Full-text available
1. sınıfa 60-84 aylık başlayan öğrencilerin LGS puanlarının kıyaslanması.
Conference Paper
Full-text available
Araştırmada öğretmenlerin zekâ oyunlarına ilişkin tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada betimsel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubuna Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı eğitim kurumlarında görev yapan toplam 238 okul öncesi öğretmeni ve sınıf öğretmeni dahil edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak ‘Genel Bilgi Formu’ ve ‘Zekâ Oyunlarına Yönelik Tutum Ölçeği’ kullanılmıştır. Verilerin analizinde ANOVA ve t-testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda 25-30 yaş grubunda olan öğretmenlerin 35 ve üzeri yaş grubunda olanlara göre olumlu tutum ve davranışsal öğe düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Özel okullarda çalışan öğretmenlerin zekâ oyunlarına ilişkin olumlu tutum ve davranışsal öğe düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Görev süresi 0-5 yıl ile 16 yıl ve üzeri olan öğretmenlerin davranışsal öğe düzeyleri 11-15 yıl olanlara göre daha yüksek bulunmuştur. Ek olarak zekâ oyunları ile ilgili geçmiş dönemde eğitim alan öğretmenlerin zekâ oyunlarına ilişkin olumlu tutum ve davranışsal öğe düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda eğitim alan öğretmenlerin zekâ oyunlarına yönelik tutumlarının yüksek olmasına bağlı olarak geniş kitleleri içine alan zekâ oyunlarına yönelik eğitimler yapılabilir.
Article
Full-text available
This paper reports on a pilot research project aimed at helping to develop some strategic and reasoning abilities in primary school pupils by engaging them in educational itineraries based on the use of a number of computer mind games. The paper briefly describes the project’s aims and organization, the kind of games used and the working methodology adopted. It then focuses on some of the cognitive abilities activated by the games. Finally, some pedagogical considerations derived from the study are provided which may support teachers and researchers who are interested in this topic and need some practical advice and recommendations on introducing games in classroom activities.
Book
Full-text available
Board games have long fascinated as mirrors of intelligence, skill, cunning, and wisdom. While board games have been the topic of many scientific studies, and have been studied for more than a century by psychologists, there was until now no single volume summarizing psychological research into board games. This book, which is the first systematic study of psychology and board games, covers topics such as perception, memory, problem solving and decision making, development, intelligence, emotions, motivation, education, and neuroscience. It also briefly summarizes current research in artificial intelligence aiming at developing computers playing board games, and critically discusses how current theories of expertise fare with board games. Finally, it shows that the information provided by board-game research — both data and theories — have a wider relevance for the understanding of human psychology in general. website: http://www.tandfebooks.com/isbn/9780203503638
Book
This is the first textbook dedicated to explaining how artificial intelligence (AI) techniques can be used in and for games. After introductory chapters that explain the background and key techniques in AI and games, the authors explain how to use AI to play games, to generate content for games and to model players. The book will be suitable for undergraduate and graduate courses in games, artificial intelligence, design, human-computer interaction, and computational intelligence, and also for self-study by industrial game developers and practitioners. The authors have developed a website (http://www.gameaibook.org) that complements the material covered in the book with up-to-date exercises, lecture slides and reading.