ArticlePDF Available

Alzheimer hastalığı ve beslenme ile ilişkisi

Authors:

Abstract

Alzhiemer disease, which accounts for 70% of dementia caused by damage to the central nervous system, is a disease formed by combining genetic and environmental factors. In the pathogenesis of Alzheimer's disease, amyloid beta accumulation, Tau proteins, neurofibrillary tangles are involved. Inflammation, oxidative damage, insulin resistance, cholesterol, trace elements, metal exposure, carrying the Apolipoprotein E4 (ApoE) gene are risk factors. It is known that Alzheimer's disease does not occur with aging alone, environmental factors are needed. Although there is no definitive nutritional treatment for Alzheimer's disease, the Mediterranean diet is known to be protective and preventive against risk factors of Alzheimer's disease. The Mediterranean diet, which attracts attention with its rich consumption of fruits and vegetables, moderate consumption of white meat, limited in saturated fatty acids and rich in unsaturated fatty acids, is still popular today. Some changes in gout microbiota can affect Alzheimer's disease. Following a nutritional program that reduces inflammation, protects from free radicals and eliminates factors that increase nutritional amyloid beta accumulation can be protective. In addition to this nutrition program, vitamin and mineral supplements and probiotic supplements are recommended as a preventive for Alzheimer's.
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
66
Alzheimer hastalığı ve beslenme ile ilişkisi
Meltem Pınar YILDIRIMa, Burcu ATEŞ ÖZCANb
ÖZET
Merkezi sinir sisteminin hasar görmesi sonucu meydana gelen demansın %70’ini oluşturan Alzhiemer hastalığı, genetik ve
çevresel faktörlerin bir araya gelmesiyle oluşan bir hastalıktır. Alzheimer hastalığının patogenezinde amiloid beta birikimi, Tau
proteinleri, nörofibriler yumaklar yer almaktadır. İnflasmasyon, oksidatif hasar, insülin direnci, kolesterol, eser elementler,
metal maruziyeti, Apolipoprotein E4 (ApoE) genini taşımak risk faktörlerindendir. Tek başına yaşlanma ile Alzheimer
hastalığının ortaya çıkmadığı, çevresel faktörlere ihtiyaç olduğu bilinmektedir. Alzheimer hastalığı için kesin bir beslenme
tedavisi olmamasına rağmen Akdeniz diyetinin Alzheimer hastalığına karşı koruyucu ve risk faktörlerini önleyici olduğu
bilinmektedir. Meyve ve sebzelerden zengin, beyaz et tüketiminin orta seviyede olduğu, doymuş yağ asitlerinden kısıtlı ve
doymamış yağ asitlerinden zengin olması yönüyle dikkat çeken Akdeniz diyeti günümüzde hala popülerliğini korumaktadır.
Gut mikrobiyotadaki birtakım değişiklikler Alzheimer hastalığı üzerinde etkili olabilmektedir. İnflamasyonu azaltıcı, serbest
radikallerden koruyucu ve beslenme kaynaklı amiloid beta birikimini artıran faktörleri ortadan kaldıran bir beslenme
programının takip edilmesi koruyucu olabilir. Bu beslenme programına ilave olarak vitamin ve mineral takviyesi ile probiyotik
desteği de Alzheimer hastalığını önleyici olarak önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Alzheimer hastalığı, beslenme tedavisi, nörodejeneratif hastalıklar
Alzheimer's disease and its relationship with nutrition
ABSTRACT
Alzhiemer disease, which accounts for 70% of dementia caused by damage to the central nervous system, is a disease formed
by combining genetic and environmental factors. In the pathogenesis of Alzheimer's disease, amyloid beta accumulation, Tau
proteins, neurofibrillary tangles are involved. Inflammation, oxidative damage, insulin resistance, cholesterol, trace elements,
metal exposure, carrying the Apolipoprotein E4 (ApoE) gene are risk factors. It is known that Alzheimer's disease does not
occur with aging alone, environmental factors are needed. Although there is no definitive nutritional treatment for Alzheimer's
disease, the Mediterranean diet is known to be protective and preventive against risk factors of Alzheimer's disease. The
Mediterranean diet, which attracts attention with its rich consumption of fruits and vegetables, moderate consumption of white
meat, limited in saturated fatty acids and rich in unsaturated fatty acids, is still popular today. Some changes in gout microbiota
can affect Alzheimer's disease. Following a nutritional program that reduces inflammation, protects from free radicals and
eliminates factors that increase nutritional amyloid beta accumulation can be protective. In addition to this nutrition program,
vitamin and mineral supplements and probiotic supplements are recommended as a preventive for Alzheimer's.
Keywords: Alzhemier disease, nutrition treatment, neurodegenerative diseases
Geliş Tarihi:07.03.2020 Kabul Tarihi: 06.11.2020
aİstanbul Okan Üniversitesi, Sağlık Bililmleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, İstanbul, Türkiye, e-posta: dyt.mpinaryildirim@gmail.com
ORCID: 0000-0001-9999-4786
bİstanbul Okan Üniversitesi, Sağlık Bililmleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, İstanbul, Türkiye, e-posta: burcuates474@hotmail.com ORCID:
0000-0003-2627-0167
Sorumlu Yazar/Correspondence: Burcu Ateş Özcan e-posta: burcuates474@hotmail.com
Atıf: Yıldırım MP, Ateş Özcan B. Alzheimer hastalığı ve beslenme ile ilişkisi. Sağlı k ve Yaşam Bilimleri Dergisi 2020;2(2):66-73.
Citation: Yıldırım MP, Ates Ozcan B. Alzheimer's disease and its relationship with nutrition. Journal of Health and Life Science 2020;2(2):66 -73.
Makale Türü Derleme
Araştırma
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
67
GİRİŞ
Merkezi sinir sisteminin hasar görmesi sonucu
meydana gelen biliş işlevlerinde bozulma şeklinde
tanımlanan demans, işlev bozukluklarının sayısı, nasıl
başladığı, süresi, şiddeti ve ne şekilde ilerlediğine bağlı
olarak diğer hastalıklardan ayırt edilmektedir. Demans,
primer ve sekonder şeklinde kendini göstermektedir ve
Alzheimer hastalığı primer demansın en sık nedenidir.1
Alzheimer hastalığı (AH) ilk olarak Alman psikiyatrist,
nöropatolojist Alois Alzheimer tarafından
bulunmuştur. Hastalığı bulduğu vakanın otopsisinde,
beyninde amiloid plaklar ve nörofibriler birikimler
gözlenmiştir.2,3
AH, beyin hücrelerinin kısmi ölümüyle karakterize ve
nedeni belli olmayan genetik yatkınlıktan etkilenen
nörödejeneratif, kronik, günlük yaşamı ve sosyal
hayatı etkileyen, geri dönüşü olmayan bir hastalıktır.
Nöropsikolojik bulgular ve davranış değişiklikleri
diğer bulgulara eşlik etmektedir.4,5 AH’de meydana
gelen patolojik değişiklikler hafıza kaybına,
düşüncelerde dengesizliğe ve beyin işlevinde
disfonksiyona neden olur. Hastalık yavaş ilerler ve
hücre ölümü ile beyinde hasara neden olur. 6,7
Ulusal Nörolojik, İletişim Bozuklukları ve İnme
Enstitüsü ve Alzheimer Hastalığı ve İlişkili
Bozukluklar Derneği (NINCDS-ADRDA) AH’yi
tanımlayan bazı kriterler oluşturmuştur. Hafıza, dil
becerisi, uzamsal algı, dikkat, yürütücü işlevler, adapte
olabilme, problem çözebilme ve işlevsellik
kriterlerinden en az ikisinde bozulma var ise
‘Muhtemel Alzheimer’ tanısı alınmaktadır.8 Dünya
Sağlık Örgütü (DSÖ) dünya çapında demans
hastalarının yaşadığı sorunlara, demansa gösterilen
anlayışa ve demans hakkındaki farkındalık eksikliğinin
arttığına dikkat çekmektedir.9
AH uzun süre bakım gerektirdiğinden kaynak tüketimi
fazladır. AH’nin teşhis edilmesi, tedavisi ve tedavinin
devamının planlanması göz önünde
bulundurulduğunda AH’nin maliyet yükü sağlık
sistemi üzerinde çok fazladır.10 İki bin on yılından
sonra Dünya Alzheimer Raporuna göre AH maliyeti
604 milyar dolar olarak tahmin edilmiştir. İlerleyen
yıllarda ise daha da artış göstereceği
düşünülmektedir.11
Alzheimer Hastalığının İnsidansı, Prevelansı ve
Etiyolojisi
AH prevalansını ve insidansını etkileyen en önemli
faktör yaştır.12,13 Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)
2017 verilerine göre, ölüm nedeni istatistiklerine
bakıldığında AH’den vefat eden yaşlıların sayısı ise 6
bin 155’ten 11 bin 997’ye yükselerek AH’den ölen
yaşlıların sayısı 2 kat artış göstermiştir (İK, 2017).
AH insidansı 65 ve 69 yaş aralığında %0,4 iken, 90
yaşında %10’lara ulaşmakta; prevalansı 65 ve 69 yaş
aralığında %2 iken, 90 yaşında %25’lere
ulaşmaktadır.14-16 Altmış beş yaş üstü in prevelans
beş yılda iki katına çıkmaktadır. İstanbul’un Kadıköy
bölgesinde yapılan bir araştırmaya göre 70 yaşın
üstündeki bireylerde AH prevalansı %11 olarak
bulunmuştur.17
Erken başlangıçlı Alzheimer (EOAD, presenilin) 65
yaş öncesi için kullanılan adlandırmayken, 65 yaş
sonrasında geç başlangıçlı Alzheimer (LOAD, senilin)
olarak adlandırılır.19,20 EOAD vakaları genelde tek
gene bağlı otomozal dominant kalıtım şeklindedir.
LOAD vakaları ise tek bir gen yerine birden fazla genin
katkıları ile çevresel faktörlerin birleşiminden ortaya
çıkar.2,12,18
Alzheimer Hastalığının Patogenezi
Alzheimer Hastalığının etiyopatogenezinde genetik
faktörler, amiloid β birikimi, endojen toksinler,
glutamat birikimi, eser elementler ve serbest
radikallerin nörotoksisitesi neden olarak
görülmüştür.19 Bunlardan en çok anormal protein
modifikasyonları ve oksidaif stres özellikle son
yıllarda karşılaşılmaktadır.19,20
Zaman geçtikçe Alzheimer’ın tanımlanması, hastalığın
tedavisi üzerine yapılan çalışmaların sayısını
artırmıştır. AH patogenezi hakkında araştırmalar ve
çalışmalar sürekli yenilenmektedir. AH için 3 adet
patolojik bulgu çok önemli sayılmaktadır. Bunlar
Amiloid beta (Aβ), nörofibriler yumaklar (NFY),
hiperfosforile Tau proteinidir. Bu sürecin
ilerlemesinde inflamasyon, oksidatif hasar, glutamat
eksitotoksisitesi, insülin direnci, kolinerjik kayıp,
sinaps- nöron kaybı da etkili olabilir denmektedir.21
NFY’nin içinde hiperfosforile Tau proteinleri, senil
plakların içinde peptid olmak üzere beyinde
bölgesel olarak birikmeler mevcuttur. Karakteristik
anormal protein birikimi ve ilerleyen bir beyin atrofisi
de görünür. AH için tek bir faktör yoktur. İnflamasyona
bağlı gelişen tümör nekroz faktör alfa (TNF-α), IL-1
(özellikle IL-1β) ve IL-6’nın beyin omurilik sıvısında
artış gösterdiği görülmüştür. Artmış TNF- α’nın
endotelyal ve mikrovasküler bozukluklarda yer aldığı
ve bunun da amiloid plak oluşumunu artırdığını
araştırmacılar düşünmektedir.22
Erken evre AH’nin kognitif bozulma ve insülin direnci
arasındaki ilişkisi amiloid alfa artışına bağlıdır.
İnsülinin birçok metabolik olayda yer aldığı ve beyin
metabolizması ve bilişssel fonksiyonlar üzerinde de
etkili olduğu bilinmektedir.23
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
68
Alzheimer Hastalığı ve Genetik
AH’nin genetiğinde yer aldığı varsayılan bazı
kromozomlar vardır. 21. Kromozomda amiloid
prekürsör protein, 14. kromozomda presenilin1, 1.
kromozomda presenilin2 EOAD ile
ilişkilendirilmişken, 19. kromozomda yer alan APOE,
LOAD’den sorumludur.2
Amiloid prekürsor proteininin tam fonksiyonu
bilinmemesine rağmen sinaptik formasyon ve ronal
göçte etkili olduğu söylenmektedir. Amiloid prekürsor
proteininin nin β ve γ sekretaz ile proteolitik yıkımı
sonucunda meydana gelen β amiloid (Aβ) AH’nin
patogenezinde çok önemlidir.12 Presenilin1, amiloid
prekürsor proteini ve presenilin2’ye göre hastalığın
ortaya çıkmasına daha çok sebep olmaktadır.
EOAD’ye neden olan presenilin1 mutasyonları tek
başına hastalıkta yeterli değildir. Başlangıç yaşı,
hastalığın seyrini değiştirmektedir.24 Presenilin2
mutasyonuna sahip ailelerde hastalığın başlama yaşı
45-88 gibi geniş bir yelpazededir ve Presenilin1
mutasyonu taşıyanlara göre hastalığın başlama yaşı
yüksektir. AH’li vakaların beyinlerinde presenilin2
aracığı ile amiloid beta oluşumunda artış olduğu
gözlenmiştir. Yapılan farklı çalışmalarda LOAD’de
risk faktörü gen APOE’dir. APOE, lipoprotein
kompleksinde kilit roldedir. Lipoliz ve lipid transferi
ile bağlı proteinler APOE aracılığı ile taşınırlar ve
APOE lipid metabolizmasında düzenleyicidir.2
Alzheimer Hastalığının Risk Faktörleri
AH gelişmesinde yaş önemli bir risk faktörü olarak
bilinse de diğer risk faktörleri ile birlikte AH oluşumu
meydana gelir. Apolipoprotein E4 alelleri (APOE4)
taşımak, ailede AH olup olmaması, kafa travması
öyküsü ve kardiyovasküler hastalık riskleri AH için
sayılan diğer risk faktörleridir.25 Çevresel faktörler de
AH için bir risk faktörüdür. Metaller, pestisitler,
endüstriyel kimyasallar, hava kirliliği bu faktörlerden
sayılmaktadır. Nöroinflamasyon, nöropati ve AH bu
maddeler ile ortaya çıkabilmektedir.26
Diyabetin AH için risk faktörü olabilmektedir.
Özellikle ileri yaşlanma ve dolayısı ile demans
insidansı artan gelişmiş ülkelerde, diyabetin de yaş ile
artış gösterdiği göz önünde bulundurulduğunda,
diyabetli hastalarda biliş kaybı görülme sıklığının
artacağı bildirilmektedir.27-29
AH risk faktörlerinden biri de kolesteroldür. Diyetle
alınan kolesterolün ratlar üzerindeki etkisinin
incelendiği 5 aylık bir çalışmada diyette kolesterolün
artırılması ile amiloid beta birikiminin ve Tau
proteininlerinin yükseldiği görülmüştür. LDL ve HDL
ile AH ilişki incelendiğinde yüksek LDL ve düşük
HDL’nin AH riskini artırdığı gözlenmiştir.30 AH
ilerledikçe yağ profilinde bozulmalar başlamaktadır.
Yapılan bir çalışmada AH’ye sahip olan bireylerde,
AH olmayanlara göre kan lipid düzeyleri daha düşük
bulunmuştur. İleri seviye AH’nin, orta seviye AH’ye
göre kan kolesterol ve LDL düzeyleri düşük
bulunmuştur.31
Hastalığın Bulguları ve Komplikasyonları
Hastalığın ilk evrelerinde en çok gözlenen bulgu son
yaşanan olayları anımsamada zorluk çekmektir. İlk
evrede en büyük sorun bellek kaybıdır. Orta evrede
kognitif defisitler artış göstermektedir ve kişi sosyal
hayatına devam edememekte, ev içindeki işlerini
yapamamaya başlamaktadır. İlerlemesiyle beraber
duygu durum değişiklikleri, motive olamama,
konuşma gibi işlevlerde kayıplar, kendi öz bakımını
yapamama ve davranışların kontrolünün
sağlanamaması gibi durumlar mevcuttur. İleri evrede
bireylerde tam bağımlılık süreci başlamaktadır.
İlerleme arttıkça bedensel işlevlerde bozulmalar artar
ve ölümle sonuçlanır. Genelde tanı alındıktan 3 ila 9 yıl
arasında ölüm beklenir.32,33 AH başlangıcı ilk başta
yaşlılık ve stres ile ayrıştırılamamaktadır. Dil, yönetici
işlevler, algılama ve hareket etmede yaşanan zorluklar,
hafıza sorunlarından daha bellidir.34
Alzheimer Hastalığında Beslenme Tedavisi
Bireysel ihtiyaçlara göre günlük gereksinimlerin
karşılandığı ve bireyin kan değerlerinin takip edildiği
diyet modellerinde Alzheimer hastalığı ve birçok
hastalığın bireysel ihtiyaçlar göz önünde
bulundurulmayan diyet modellerine göre daha az
görüldüğü çalışmalarca gösterilmiştir. Günlük alınması
gereken besinler, yeterli ve dengeli olacak şekilde,
besin ögelerini içermelidir. Kişiye özgü diyet
uygulaması da sağlıklı yaşam için bir zorunluluktur.35
Akdeniz Diyetinin Alzheimer Hastalığı ile İlişkisi
Farklı besinler ve diyet tarzlarının, besin ögeleri
içeriklerinden dolayı bilişsel fonksiyonlar, demans ve
AH üzerinde bazı etkileri vardır. AH için özellikle bir
diyet belirtilmemesine rağmen AH patogenezinde yer
alan hastalıklar için iyileştirici ve önleyici özellikleri
olan Akdeniz diyeti AH’de önerilmektedir.36,37
Akdeniz diyeti (AD), ağırlıklı olarak sebze ve meyve
tüketimini içerir. Tam tahıllı ürünler, kurubaklagiller,
kompleks karbonhidratlar yer almaktadır. Beyaz et
tüketimi orta seviyede, süt tüketimi orta seviyede;
yumurta, kırmızı et, işlenmiş et tüketimi sınırlıdır.38,39
Yağ kaynağı temelde zeytinyağıdır ve doymuş yağ
tüketimi olabildiğince düşüktür.40,41 Oksidatif stres
Alzheimer hastalığının önemli nedenlerindendir ve
akdeniz diyetinin antioksidan içeriği oksidatif stresi
azaltmaktadır.42 AD’de yer alan sebze ve meyveler
içeriğindeki E vitamini, C vitamini, karetonidler,
flavonoidler ile; zeytinyağı içeriğindeki fenolik
bileşikler ile balık içeriğindeki omega-3 ile; şarap
içeriğindeki resveratrol gibi fenolik bileşikler ile
oksidatif strese karşı koruyucudur. Dolayısı ile bu
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
69
beslenme şekli ile Alzheimer hastalığının
patofizyolojisinde yer alan oksidatif stres faktörü
azalmaktadır.43-45
Alzheimer Hastalığının Vitamin ve Mineraller ile
İlişkisi
Yapılan bir araştırma koruyucu özelliğe sahip
bileşiklerin, antioksidan özelliklere sahip maddeler ve
vitaminler içeren sebze ve meyvelerin diyette sıklıkla
yer almasının yaşlanma sürecini geciktirdiği,
beslenmeye bağlı hastalıkları, kalp ve damar, kanser
gibi hastalıkları, akciğer hastalıklarını, bazı göz
hastalıklarını, nörolojik hastalıkları (Alzheimer gibi)
ve bunların riskini azalttığını göstermektedir.46
A vitamini hayvansal ve bitkisel dokularda bulunur.
Retinoid ve karotenoidler halinde bulunan A vitamini,
genellikle sarı, turuncu ve yeşil sebzelerde ve
meyvelerde yer alır. Karetonoidler, serbest radikallere
karşı koruyucu, immün sistemi güçlendirici, hücreler
arası sinyal yolaklarını iyileştiricidir. AH’li hastalarda
plazma düzeylerinde lutein ve zeaksantin seviyelerinin
düşük olduğu görülmüştür.47-49
Yapılan bir çalışmada, lutein ve zeaksantinin
antioksidan ve anti-inflamatuar özellikleriyle hücreleri
dolayısı ile beyin hücrelerini korumada etkili olduğu
gösterilmiştir. Diyetle alınan astaksantin de yine güçlü
bir antioksidan olduğu için beyin işlevleri üzerinde
olumlu etkiler göstermektedir.50-51
Antioksidan özelliği ile öne çıkan E vitamininin α-
tokoferol formu, biyoyararlılık açısından en faydalı
formdur. Düşük plazma seviyesi, apolipoprotein e4
taşınımının artışını sağlar ve bu bilişsel bozukluğa
neden olur. Dolayısı ile yüksek E vitamini seviyesinin
AH ile ters orantılı olacağı düşünülmektedir.52 B
vitaminleri nörolojik sistem üzerinde birçok
fonksiyona sahiptir. B12 vitamini eksikliğinde
dejenerasyon, B6 vitamini eksikliğinde pellegra, B1
vitamini eksikliğinde görülen Wernicke- Korsakoff
demansı B vitaminine özgü hastalıklardır.53 B
vitaminleri eksiklikleri bilişsel işlevlerin
disfonksiyonuna neden olan faktörlerden biridir.54
Kronikleşen D vitamini eksikliği ile AH ve diğer
demans hastalıkları arasında bir ilişki olduğunu
gösteren çalışmalar mevcuttur.55-57 D vitamini bilinen
metabolizma olaylarının yanında psikolojik işleyiş ve
merkezi sinir sisteminin korunmasında da rolü vardır.
Genel olarak yapılan çalışmalar tarandığında yaşlılarda
D vitamini düzeyi plazmada düşüktür ve bu bilişsel
fonksiyonlarda işlev kaybına neden olmaktadır.58
Selenyum elzem bir elementtir ve vücutta
selenoproteinlerin oluşumunda rol oynar. Bu proteinler
antioksidan özellik gösterirler ve selenyumun
plazmada düşük olmasının demans ile ilişkisi
olabileceği düşünülse de daha çok çalışmaya ihtiyaç
vardır.59
Omega 3 ile İlişkisi
Doymuş ve trans yağların diyette tüketiminin artması
ile AH riskinin arttığı, doymamış yağların tüketiminin
ise AH riskini azalttığı bilinmektedir. Yapılan hayvan
deneylerinde balık yağının amiloid beta birikimini
önlediği gösterilmiştir.60 Birçok çalışma AH ile omega-
3 yağ asitleri tüketimi arasında zıt ilişki olduğunu
göstermektedir. Haftada en az bir kez balık tüketenler
ile daha az tüketenler karşılaştırıldığında
tüketmeyenlerde %60 oranında AH riskinin arttığı
bilinmektedir.61-62
AH’nin önerilen spesifik bir tedavi diyeti olmasa da
bazı besin ögeleri koruyucu sayılmaktadır. Sağlıklı yağ
asitleri, antioksidanlar, balık tüketimi,
homosistein/metionin dengesi, vitaminler ve ılımlı
alkol alımı bunlardan biridir. Balık yağında bulunan
yağ asitlerinin AH üzerinde koruyuculuğu vardır.63
Polifenoller ile İlişkisi
Diyetin antioksidanları polifenollerdir.
Yapıtaşlarındaki aromatik halkalar ve diğer bileşiklere
göre sınıflandırılırlar ve flavonoidler polifenollerin en
büyük smını oluşturup flavonoller, izoflavonlar,
antosiyaninler, flavanoller, flavonlar, flavanonlar
olarak sınıflandırılırlar.64 Son dönemlerde yapılan
çalışmalar, flavonoidlerin nörolojik hastalıklar
üzerindeki tedavi edici etkisi üzerine
yoğunlaşmaktadır. Sonuç olarak flavonoidlerin
nörodejenerasyonu engellediği veya hafiflettiği
düşünülmektedir ve bu mekanizmanın inflamasyon
aracılarını düzenleyerek yaptığı belirtilmektedir.65-70
Elma, portakal, limon, soğan, patates, karnabahar, çay,
kahve yüksek miktarda flavonoid içerirler.71,72
Flavonoidlerin diğer antioksidanlarla beraber birçok
hastalığa karşı koruyucu oldukları söylenmektedir.72
Flavonoidlerin, antiviral, antialerjenik, antikoagülan,
antiinflamatuar özellikleri sayesinde tedavi edici
olduğu bilinmektedir.73
Mikrobiyota ile İlişkisi
Mikrobiyota bireysel farklılıklara göre şekil
almaktadır. Genetik yatkınlık, diyet, bağırsak
bakterilerinin türü hastalık riskini şekillendirmektedir.
Bağırsaklarda kompleks bir sinir sistemi vardır ve
merkezi sinir sistemi (MSS) ile arasında bir bağlantı
vardır. Mikrobiyota, hastalık yapan bakterilere karşı
koruma, gıda emilimini etkileme, sağlığı koruma gibi
görevler üstlenmektedir.74 Yapılan çalışmalara göre,
mikrobiyota bilişsel aktivite dahil birçok beyin işlevi
üzerinde bağırsak-beyin aksı sayesinde etkisini
göstermektedir. Tüketilen besinler ve besinlerin
kaynakları, kullanılan ilaçlar, alınan probiyotik
takviyeleri AH riskini artıran veya azaltan
etkenlerdendir. Bağırsaktaki iyi-kötü bakteri dengesi
ve bağırsak yapısı da AH riskinde etkilidir. Bağırsak-
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
70
beyin aksındaki işlev kaybı nörodejenerasyon görülme
sıklığını arttırmaktadır. Mikrobiyota kaynaklı
sebeplerden AH’nin başlayabildiği veya bu durumun
hastalık riskini artırdığı yapılan çalışmalarca
gösterilmiştir. Sağlıklı bir mikrobiyota AH için
terapötik olabilir.75-77
AH’nın patagonezinde, inflamasyonun varlığından
bahsedilmektedir. Bifidobakteri içeren probiyotiklerin,
AH’de bilişsel işlevler üzerinde olumlu etkiler
göstermektedir. Bunun yanısıra diyet polifenollerinin
ve bazı prebiyotik özellikleri olan bitkisel ürünlerin
bozulmuş bağırsak aktivitesini iyileştirdiği, serbest
radikal oluşumunu azalttığı ve AH başlangıcını
önlemek için etkili olmaktadır.78 AH ve yaşlanma ile
ilgili yapılan bir çalışmada mikrobiyotanın,
inflamasyon üzerindeki etkisi araştırılmıştır.
İnflamasyon süresinde, sadece bir hafta kullanılan
probiyotiğin, inflamasyonun bağırsakta meydana
getirdiği bakteri dengesizliğini düzenlediği
gösterilmiştir.79 İnflamasyonun hiperinsulinemi ve
dislipidemiye neden olduğu bilinmektedir.
Hiperinsulinemi ile ilişkili insülin direncinin de dolaylı
olarak AH ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.80
Bağırsakta bulunan bakterilerin türleri arasındaki
dengesizlik sonucu patojen bakteri türlerinin vücutta
sayısının artmaktadır. Bacteroides fragilis isimli
bakterinin, insanların çoğunda AH’nin de dahil olduğu
birçok hastalığın tedavisinde olumlu sonuçlar
doğurduğu belirtilmiştir.81
Egzersiz ile beraber probiyotik desteğinin alınması,
vücuttaki inflamasyonu, oksidatif stresi ve amiloid beta
birikimini azaltabilmektedir. Egzersiz yapmak,
mikrobiyotayı olumlu yönde etkilemekte ve Alzheimer
oluşumunu geciktirmektedir. Sonuç olarak egzersizin
mikrobiyota üzerinde olumlu etkileri olduğu ve
egzersiz ile probiyotik desteğinin birlikte bilişi
iyileştirebileceği görülmüştür.82
Diğer Maddeler ile İlişkisi
Metal maruziyeti amiloid beta birikimine neden
olmaktadır. Hava kirliliği, kirli toprak, kirli su, tarım
ürünleri, deniz ürünleri metal maruziyetini
arttıranbaşlıca faktörlerdir. Alüminyum, arsenik,
kalsiyum, kadminyum, kobalt, bakır, demir, cıva,
kurşun, selenyum, çinko bu metallerdendir.83-84 AH’de
beyinde alüminyum birikimi olduğu gözlenmiştir.
Alüminyum aynı zamanda nöropati, oksidatif stres ve
inflamasyon yarattığı için de AH için risk kaynağıdır.
Alüminyumun amiloid beta birikiminde çapraz
bağlayıcı olduğu görülmüştür fakat daha fazla
çalışmaya ihtiyaç vardır. Yiyecek veya su ile alınan
alüminyumun akut dönemde herhangi bir toksisite
yarattığı vaka bilinmemektedir ancak uzun süreli
maruziyette zararlı etkileri olmaktadır. Yapılan hayvan
çalışmasında içme suyu ile alüminyuma maruz
kalındığında AH ile ilişki olabileceği düşünülmüştür.
İçme suyunda alüminyum yoğunluğu 100 mg/l
olduğunda AH gelişme riski başlamaktadır.85 AH’den
etkilenen beyin bölgelerinde süperoksit dismutaz,
sitokrom C oksdiaz gibi yapısında bakır bulunan
enzimlerin aktivitesi azalmaktadır ve bu nedenle AH
ile ilişkili olabilmektedir. Diyetle yüksek bakır alımı,
amiloid beta benzeri yapılar ile öğrenme eksikliklerini
ortaya çıkarmaktadır.86-87
Kurşun maruziyeti, fizyolojik gelişimi etkilemesi
sebebiyle nörodejenerasyonu ve AH’ye yatkınlığı
artırabilmektedir.88 Kobalt birikiminin ise nörolojik
durum üzerinde ve sinirsel iletide olumsuz etkileri
olduğu bildirilmiştir.89,90 Cıvanın sinirlerde biriktiği
bilinmektedir. Yapılan çalışmalar cıvanın Tau
proteinini, amiloid beta birikimini etkilediğini
göstermektedir. AH’da kanda cıva düzeyi yüksek
olarak belirtilmiştir.91,92 Arsenik miktarının çok az
olması bile nörolojik ve psikolojik bozukluklarla
ilişkili olduğunu araştırmalar göstermektedir.93
Kalsiyum konsantrasyonu fizyolojik durumlara bağlı
olarak vücut tarafından sıkı bir şekilde denetlenerek
düzenlenir. Yüksek serum kalsiyum düzeyinin
apolipoprotein e4 ekspresyonunu etkilediği ve amiloid
beta birikimini indüklediği Tau proteininin
fosforilasyonunu artırdığı ve bunlarla AH’nin
patofizyolojine etki ettiği bilinmektedir. Kalsiyum
salınımın azalması nöroprotektif bir etki gösterir.94
SONUÇ
Sonuç olarak Alzheimer Hastalığı geri dönüşü
olmayan ve beslenme ile tedavi edilemeyen nörolojik
bir hastalıktır. Beslenme, kişiye özgü ve Alzheimerlı
bireyin ihtiyaçlarına yönelik planlandığında kişi için
hastalığın seyri sırasında hayat kalitesini artırıcı ve
semptomları yavaşlatıcı olabilir. Alzheimer
hastalarında beslenme problemlerinin hastalığın
ilerlemesi ile görüleceği unutulmamalı ve takip edilen
diyet planının buna göre şekillenmesi gerekmektedir.
Günümüzde kabul gören Akdeniz Diyeti bireyler için
uygun olup; antioksidan kapasitesi yüksek, amiloid
beta birikimine sebep olan maruziyetlerden uzak,
inflamasyonu azaltan diyet programlarını önermek,
AH geni taşıyan bireylerde koruyucu olabilmektedir.
Gün geçtikçe yapılan araştırma sayısı artmaktadır ve
henüz tam olarak anlaşılmamış olan AH için daha fazla
araştırmaya gerek vardır.
KAYNAKLAR
1. Gürvit İH. Demans sendromu, alzheimer hastalığı ve
alzheimer şı demanslar. In: Öge AE. Nöroloji.
İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2004:367- 415.
2. Vilatela MEA, López-López M, Yescas-Gómez P.
Genetics of Alzheimer's disease. Arch Med Res. 2012;
43(8):622-631.
3. Goedert M, Spillantini MG. A century of Alzheimer's
disease. Science. 2006; 314(5800): 777-781.
4. Cankurtaran M, Yavuz BB, Halil M, Dagli N,
Cankurtaran ES, Ariogul S. Are serum lipid and
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
71
lipoprotein levels related to dementia? Arch Gerontol
Geriatr. 2005;41(1):31-39.
5. Mucke L. Alzheimer’s disease. Nature. 2009;
461(7266):895-897
6. Jiang C, Li G, Huang P, Liu Z, Zhao B. The gut
microbiota and Alzheimer’s disease. J Alzheimers Dis.
2017;58(1):1-15.
7. Knopman DS. Preclinical Alzheimer disease- the new
frontier. Nat Rev Neurol. 2016;12(11):620-621.
8. McKhann GM, Knopman DS, Chertkow H, Hyman BT,
Jack Jr CR, Kawas CH, et al. The diagnosis of dementia
due to Alzheimer’s disease: Recommendations from the
National Institute on Aging-Alzheimer’s Association
Workgroups on diagnostic guidelines for Alzheimer’s
disease. Alzheimers Dement. 2011:7(3):263-269.
9. World Health Organization (WHO). Towards a
dementia plan: A WHO guide.
https://www.who.int/mental_health/neurology/dementi
a/policy_guidance/en/ Accessed September 24, 2020.
10. Castro DM, Dillon C, Machnicki G. Allegri RF. The
economic cost of Alzheimer's Disease: Family or
public-health burden? Dementia and Neuropsychologia.
2010:4(4):262-267.
11. World Alzheimer Report. World Alzheimer Report
2015: The global impact of dementia.
https://www.alz.co.uk/research/world-report-2015
Accessed September 24, 2020.
12. Bekris LM, Yu CE, Bird TD, Tsuang DW. Genetics of
Alzheimer disease. J Geriatr Psychiatry Neurol. 2010;
23(4):213-227.
13. Öge AE, Baykan B. Nroloji. 2. Baskı. İstanbul: Nobel
Tıp Kitabevleri; 2005;730.
14. Jack CR Jr, Knopman DS, Jagust WJ, et al. Hypothetical
model of dynamic biomarkers of the Alzheimer’s
pathological cascade. Lancet Neurol. 2010;9(1):119-
128.
15. Selekler K. Alois Alzheimer ve Alzheimer Hastalığı.
Turkish Journal of Geriatrics. 2010;13(3):9-14.
16. Qui C, Kivipelto M, von Strauss E, Epidemiology of
Alzheimer’s disease: occurence, determinants, and
strategies toward intervention. Dialogues Clin
Neurosci. 2009;11(2):111-128.
17. Gürvit H, Emre M, Tinaz Ş, et al. The prevalance of
dementia in an urban Turkish population. Am J
Alzheimers Dis Other Dement. 2008;23(1):67-76.
doi:10.1177/1533317507310570.
18. Özpak L, Pazarbaşı A, Keser N. Alzheimer hastlalığının
genetiği ve epigenetiği. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi.
2017;26(1):34-49
19. Markesbery WR, Ehmann WD (Çev. B Bilgiç).
Alzheimer Hastalığında oksidatif gerilim. In Alzheimer
Hastalığı (Eds RD Terry, R Katzman, KL Bick, SS
Sisodia (Çev. Ed. H Gürvit). İstanbul:Yelkovan
Yayınclık;2001:401-414.
20. Smith MA, Nunomura A, Lee HG, et al. Chronological
primacy of oxidative stress in Alzheimer disease.
Neurobiology Aging. 2005;26:579-80.
doi:10.1016/j.neurobiolaging.2004.09.021.
21. Viola KL, Klein WL, Amyloid β oligomers in
Alzheimer’s disease pathogenesis, treatment, and
diagnosis. Acta Neuropathol. 2015;129(2):183-206.
doi:10.1007/s00401-015-1386-3.
22. Grammas P. Neurovascular dysfunction, inflammation
and endothelial activation: Implications for the
pathogenesis of Alzheimer’s disease. J
Neuroinflammation. 2011;8:26. doi:10.1186/1742-
2094-8-26.
23. Craft S, Cholerton B, Baker LD. Insulin and Alzheimer's
disease: untangling the web. J Alzheimers Dis.
2013;33:263-275. doi: 10.3233/JAD-2012-129042.
24. Ridge PG, Ebbert MT, Kauwe JS, Genetics of
Alzheimer's disease. Biomed Res Int.
2014;2014:254954. doi: 10.1155/2013/254954.
25. Apostolova LG. Alzheimer’s disease. Continuum
(Minneap Minn). 2016;22(2):419-434.
doi: 10.1212/CON.0000000000000307.
26. Yegambaram M, Manivannan B, Beach TG, Halden
RU. Role of environmental contaminants in the etiology
of Alzheimer’s disease: a review. Curr Alzheimer Res.
2015;12(2):116-146.
27. Vermeer SE, den Heijer T, Koudstaal PJ, Oudkerk M,
Hofman A, Breteler MM. Incidence and risk factors of
silent brain infarcts in the population based Rotterdam
Scan Study. Stroke. 2003;34:392-396.
doi:10.1161/01.STR.0000052631.98405.15.
28. Rivera EJ, Goldin A, Fulmer N, Tavares R, Wands JR,
de la Monte SM. Insulin and insulin-like growth factor
expression and function deteriorate with progression of
Alzheimer‘s disease: link to brain reductions in
acetylcholine. J Alzheimers Dis. 2005;8(3):247-268.
29. Yeşilkaya B, Tüfekçi Alphan ME. Tip 2 diyabetlilerde
yaşam kalitesinin değerlendirilmesi. International
Peer-reviewed Journal of Nutrition Research.
2018;13:1-16.
30. Reed B, Villeneuve S, Mack W, Decarli C, Chui HC,
Jagust W. Associations between serum cholesterol
levels and cerebral amyloidosis. JAMA Neurol.
2014;71(2):195-200.
31. Presecki P, Seler D, Mimica N, et al. Serum lipid levels
in patients with Alzheimer’s disease. Collegium
Antropologicum. 2011;35(1):115-120.
32. Wang J, Gu BJ, Masters CL, Wang YJ. A systemic view
of Alzheimer disease-insights from amyloid-β
metabolism beyond the brain. Nat Rev Neurol.
2017;13(10):612-623.
33. Soner S, Aykut S. Alzheimer hastalığı sürecinde bakım
veren aile üyelerinin yaşadıkları güçlükler ve sosyal
hizmet. AEÜSBED. 2017;2(3):375-387.
34. Salmon DP. Neuropsychological features of mild
cognitive impairment and preclinical Alzheimer’s
disease. Curr Top Behav Neurosci. 2012;10:187-212.
35. Kutluay Merdol T. Sağlıklı yaşamak için doğru diyet
planı uygulamak bir gerekliliktir. Bes Diy Derg.
2017;45(1):1-2.
36. Canbolat E, Yardımcı H. Alzheimer hastalığı ve
koruyucu besin ögeleri. Sağlık Bil Enst Derg.
2016;6(2):139-145.
37. Sofi F, Cesari F, Abbate R, Gensini GF, Casini A,
Adherence to Mediterranean diet and health status:
meta-analysis. BMJ. 2008;337. doi: 10.1136/bmj.a1344.
38. Swaminathan A, Jicha GA. Nutrition and prevention of
Alzheimer’s dementia. Front Aging Neurosci.
2014;6:282.
39. Davis C, Bryan J, Hodgson J, Murphy K. Definition of
the mediterranean diet: a literature review. Nutrients.
2015;7(11):9139-53. doi:10.3390/nu7115459.
40. Bach-Faig A, Berry EM, Lairon D, et al. Mediterranean
diet pyramid today: science and cultural updates. Public
Health Nutr. 2011;14(12A):2274-84.
41. Akgüllü Ç, Sırıken F, Eryılmaz U, et al. The relation
between compliance to the Mediterranean diet and the
extensiveness of coronary artery disease. Turk Kardiyol
Dern Ars. 2015;43(4):340- 9.
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
72
42. Gönder M, Akbulut G. Güncel Akdeniz diyeti ve
potansiyel sağlık etkileri. Türkiye Klinikleri J Health
Sci. 2017;2(2):110-20.
43. Gu Y, Luchsinger JA, Stern Y, Scarmeas Y.
Mediterranean diet, inflammatory and metabolic
biomarkers, and risk of Alzheimer’s disease. J
Alzheimers Dis. 2010;22(2):483-92. doi:10.3233/JAD-
2010-100897.
44. Dai J, Jones DP, Goldberg J, et al. Association between
adherence to the mediterranean diet and oxidative stress.
Am J Clin Nutr. 2008;88(5):1364-1370.
45. Frisardi V, Panza F, Seripa D, et al. Nutraceutical
properties of Mediterranean diet and cognitive decline:
possible underlying mechanisms. J Alzheimers Dis.
2010;22(3):715-740.
46. Szajdek A, Borowska EJ. Bioactive compounds and
health-promoting properties of berry fruits: a review.
Plant Foods Hum Nutr. 2008;63(4):147-156.
47. Baysal A. Beslenme. 12. Baskı. Ankara, Hatipoğlu
Yayınları; 2009.
48. Yeum KJ, Russell RM. Carotenoid bioavailability and
bioconversion. Annu Rev Nutr. 2002;22:483-504. doi:
10.1146/annurev.nutr.22.010402.102834.
49. Nolan JM, Loskutova E, Howard A, et al. The impact of
supplemental macular carotenoids in Alzheimer’s
disease: a randomized clinical trial. J Alzheimers Dis.
2015;44(4):1157-1169.
50. Renzi LM, Bovier ER, Hammond BR. A role for the
macular carotenoids in visual motor response. Nutr
Neurosci. 2013;16(6):262-268.
51. Manabe Y, Komatsu T, Seki S, Sugawara T. Dietary
astaxanthin can accumulate in the brain of rats. Biosci
Biotechnol Biochem. 2018;82(8):1433-1436.
52. Fata GL, Weber P, Mohajeri MH. Effects of vitamin E
on cognitive performance during ageing and in
Alzheimer’s disease. Nutrients. 2014;6(12):5453-5472.
doi:10.3390/nu6125453.
53. Swaminath A, Jicha GA. Nutrition and prevention of
alzheimer’s dementia. Front Aging Neuroscience.
2014;6:1-13. doi:10.3389/fnagi.2014.00282.
54. Douaud G, Refsum H, de Jager CA, et al. Preventing
alzheimer’s disease- related gray matter atrophy by B
vitamin treatment. PNAS. 2013;110(23):9523-9528.
doi:10.1073/pnas.1301816110.
55. Llewellyn DJ, Langa KM, Lang IA. Serum 25-
hydroxyvitamin D concentration and cognitive
impairment. J Geriatr Psychiatry Neurol. 2009;(3):188-
195. doi:10.1177/0891988708327888.
56. Gezen Ak D, Yılmazer S, Dursun E, Why vitamin D in
Alzheimer's disease. The hypothesis. J Alzheimers Dis.
2014;40(2):257-269. doi:10.3233/JAD-131970.
57. Banerjee A, Khemka VK, Ganguly A, Roy D, Ganguly
U, Chakrabarti S. Vitamin D and Alzheimer's disease:
neurocognition to therapeutics. Int J Alzheimers Dis.
2015;192747. doi:10.1155/2015/192747.
58. Annweiler C, Beauchet O. Vitamin D-mentia:
randomized clinical trials should be the next step.
Neuroepidemiology. 2011;37(3-4):249-258.
59. Cardoso B, Cominetti C, Cozzolino S. Importance and
management of micronutrient deficiencies ın patients
with Alzheimer’s disease. Clin Interv Aging. 2013;8:
531-542. doi: 10.2147/CIA.S27983.
60. Friedland RP. Fish consumption and the risk of
alzheimer disease. Arch Neurol. 2003;60(7):923-924.
61. Yiğit Y, Ay E. Fonksiyonel gıda özelliğiyle ceviz ve
Kaman cevizi, 2006;1(2):143-153.
62. Canbulat Z, Özcan T. Süt ürünlerinin EPA ve DHA ile
zenginleştirilmesi. Türkiye 10. Gıda Kongresi, 21-23
Mayıs, 2008:713-716.
63. Petot GJ, Friedland RP. Lipids, diet and Alzheimer
disease: an extended summary. J Neurol Sci. 2004;
226:31-33. doi:10.1016/j.jns.2004.09.007.
64. Beecher Gr. Overview of dietary flavonoids:
nomenclature, occurrence and intake. J Nutr.
2003;133(10):3248-3254.
65. Choi SM, Kim BC, Cho YH, et al. Effects of flavonoid
compounds on β-amyloid-peptide-induced neuronal
death in cultured mouse cortical neurons. Chonnam Med
J. 2015;50(2):45-51.
66. Cui QJ, Wang LY, Wei ZX, Qu WS. Continual naringin
treatment benefits the recovery of traumatic brain injury
in rats through reducing oxidative and inflammatory
alterations. Neurochem Res. 2014;39(7):1254-1262.
67. Jung UJ, Jeon MT, Choi MS, Kim SR. Silibinin
attenuates MPP+-induced neurotoxicity in the
substantia nigra in vivo. J Med Food. 2014;17(5)599-
605.
68. Lee E, Park HR, Ji ST, Lee Y, Lee J. Baicalein
attenuates astroglial activation in the 1-methyl-4-
phenyl-1,2,3,4-tetrahydropyridine-induced Parkinson's
disease model by downregulating the activations of
nuclear factor-κB, ERK, and JNK. J Neurosci Res.
2014;92(1):130-139. doi:10.1902/jnr.23307.
69. Vafeiadou K, Vauzour D, Lee HY, Rodriguez-Mateos
A, Williams RJ, Spencer JP. The citrus flavanone
naringenin inhibits inflammatory signalling in glial cells
and protects against neuroinflammatory injury. Arch
Biochem Biophys. 2009;484(1):100-109. doi:
10.1016/j.abb.2009.10.016.
70. Vauzour D, Vafeiadou K, Rodriguez-Mateos A,
Rendeiro C, Spencer JP. The neuroprotective potential
of flavonoids: a multiplicity of effects. Genes Nutr.
2008;3(3- 4):115-126.
71. Manach C, Scalbert A, Morand C, Rémésy C, Jiménez
L. Polyphenols: food sources and bioavailability. Am J
Clin Nutr. 2004;79:727-747.
72. Rodrigo R, Libuy M, Feliu F, Hasson D. Polyphenols in
disease: from diet to supplements. Curr Pharm
Biotechnol. 2014;15(4):304-317.
73. Wang HK, The therapeutic potential of flavonoids.
Expert Opin Investig Drugs. 2000;9(9)2103-2109. doi:
10.1517/13543784.9.9.2103.
74. Hu X, Wang T, Jin F, Alzheimer's disease and gut
microbiota. Scıence China Life Sci. 2016;59(10):1006-
1023. doi: 10.1007/s11427-016-5083-9.
75. Hooper LV, Gordon JI. Commensal host-bacterial
relationships in the gut. Science. 2001;292(5519): 1115-
1118. doi:10.1126/science.1058709.
76. Ley RE, Turnbaugh PJ, Klein S, Gordon JI. Microbial
ecology: human gut microbes associated with obesity.
Nature. 2006;444(7122):1022-1023.
77. Arumugam M, Raes J, Pelletier E, et al. Enterotypes of
the human gut microbiome. Nature.
2011;473(7346):174-180.
78. Mancuso C, Santangelo R. Alzheimer's disease and gut
microbiota modifications: the long way between
preclinical studies and clinical evidence.
Pharmacological Res. 2017;129:329-336.
doi:10.1016/j.phrs.2017.12.009.
79. Gareau MG, Wine E, Rodrigues DM, et al. Bacterial
infection causes stress-induced memory dysfunction in
mice. Gut Microbiota. 2011;60:307-317.
Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, Yıl 2020, Cilt 2, Sayı 2, s.66-73
DOI: 10.33308/2687248X.202022165
73
80. Kouchaki E, Tamtaji OR, Salami M, et al. Clinical and
metabolic response to probiotic supplementation in
patients with multiple sclerosis: a randomized, double-
blind, placebo-controlled trial. Clin Nutr.
2017;36(5):1245-1249.
81. Fung TC, Olson CA, Hsiao EY. Interactions between
the microbiota, immuneand nervous system in health
and disease. Nat Neurosci. 2017;20:145-155.
82. Abraham D, Felszeghy K, Feher J, Radak Z. Interval
training and probiotic supplementation a new prospect
in the prevention of Alzheimers disease. Free Radical
Biology and Medicine. 2016;96:17-18.
83. Tchounwou P, Yedjou C, Patlolla A, Sutton D. Heavy
metal toxicity and the environment. 2012;(101)133-164.
doi:10.1007/978-3-7643-8340-4_6.
84. Kawahara M, Kato-Negishi M. Link between aluminum
and the pathogenesis of Alzheimer’s disease: the
integration of the aluminum and amyloid cascade
hypotheses. Int J Alzheimers Dis. 2011;276393.
doi:10.4061/2011/276393.
85. Campbell A, The potential role of aluminium in
Alzheimer’s disease. Nephrol Dial Transplant. 2002;17
(2):17-20. doi:10.1093/ndt/17.suppl_2.17.
86. Singh I, Sagare AP, Coma M, et al. Low levels of copper
disrupt brain amyloid-β homeostasis by alter- ing its
production and clearance. Proc Natl Acad Sci U S A.
2013;110(36):14771-14776.
87. Squitti R, Polimanti R. Copper phenotype in
Alzheimer’s disease: dissecting the pathway. Am J
Neurodegener Dis. 2013;2(2):46-56.
88. Basha MR, Wei W, Bakheet SA, et al. The fetal basis of
amyloidogenesis: exposure to lead and latent
overexpression of amyloid precursor protein and
βamyloid in the aging brain. J Neurosci.
2005;25(4):823-829.
89. Kim JH, Gibb HJ, Howe PD. WHO Concise
Inernational Chemical Assessment Document; 69.
Cobalt and inorganic cobalt compounds; 2006.
https://apps.who.int/iris/handle/10665/43426
90. Matés JM, Segura JA, Alonso FJ, Márquez J. Roles of
dioxins and heavy metals in cancer and neurological
diseases using ROS mediated mechanisms. Free
Radical Biol Med. 2010;49(9):1328-1341.
91. Pigatto PD, Costa A, Guzzi G. Are mercury and
Alzheimer’s disease linked? Science of the Total
Enviroment. 2018;613-614:1579-1580.
92. Mutter J, Curth A, Naumann J, Deth R, Walach H. Does
inorganic mercuy play a role in Alzheimer’s disease. A
systematic review and an integrated molecular
mechanism. J Alzheimers Dis. 2010;22(2):357-374.
93. O’Bryant SE, Edwards M, Menon CV, Gong G, Barber
R. Long-term l -level arsenic exposure is associated with
poorer neuropsychological functioning: a project
frontier study. Int J Environ Res Public Health.
2011;8(3):861-874. doi:10.3390/ijerph8030861.
94. Wang P, Wang ZY. Metal ions influx is a double edged
sword for the athogenesis of Alzheimer’s disease
Ageing Res Rev. 2017;35:265-290.
doi:10.1016/j.arr.2016.10.003.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
Full-text available
The gut microbiota comprises a complex community of microorganism species that resides in our gastrointestinal ecosystem and whose alterations influence not only various gut disorders but also central nervous system disorders such as Alzheimer's disease (AD). AD, the most common form of dementia, is a neurodegenerative disorder associated with impaired cognition and cerebral accumulation of amyloid-? peptides (A?). Most notably, the microbiota-gut-brain axis is a bidirectional communication system that is not fully understood, but includes neural, immune, endocrine, and metabolic pathways. Studies in germ-free animals and in animals exposed to pathogenic microbial infections, antibiotics, probiotics, or fecal microbiota transplantation suggest a role for the gut microbiota in host cognition or AD-related pathogenesis. The increased permeability of the gut and blood-brain barrier induced by microbiota dysbiosis may mediate or affect AD pathogenesis and other neurodegenerative disorders, especially those associated with aging. In addition, bacteria populating the gut microbiota can secrete large amounts of amyloids and lipopolysaccharides, which might contribute to the modulation of signaling pathways and the production of proinflammatory cytokines associated with the pathogenesis of AD. Moreover, imbalances in the gut microbiota can induce inflammation that is associated with the pathogenesis of obesity, type 2 diabetes mellitus, and AD. The purpose of this review is to summarize and discuss the current findings that may elucidate the role of the gut microbiota in the development of AD. Understanding the underlying mechanisms may provide new insights into novel therapeutic strategies for AD.
Article
Full-text available
Background & aims: This trial was performed to evaluate the effects of probiotic intake on disability, mental health and metabolic condition in subjects with multiple sclerosis (MS). Methods: This randomized double-blind placebo-controlled clinical trial was conducted among 60 MS patients. Participants were randomly allocated into two groups to receive either a probiotic capsule (n = 30) or placebo containing starch (n = 30) for 12 weeks. Expanded disability status scale (EDSS) scoring and parameters of mental health were recorded at the baseline and 12 weeks after the intervention. Results: Compared with the placebo, probiotic intake improved EDSS (-0.3 ± 0.6 vs. +0.1 ± 0.3, P = 0.001), beck depression inventory (-5.6 ± 4.9 vs. -1.1 ± 3.4, P < 0.001), general health questionnaire (-9.1 ± 6.2 vs. -2.6 ± 6.4, P < 0.001) and depression anxiety and stress scale (-16.5 ± 12.9 vs. -6.2 ± 11.0, P = 0.001). In addition, changes in high-sensitivity C-reactive protein (-1.3 ± 3.5 vs. +0.4 ± 1.4 μg/mL, P = 0.01), plasma nitric oxide metabolites (+1.0 ± 7.9 vs. -6.0 ± 8.3 μmol/L, P = 0.002) and malondialdehyde (MDA) (+0.009 ± 0.4 vs. +0.3 ± 0.5 μmol/L, P = 0.04) in the probiotic group were significantly different from the changes in these parameters in the placebo group. Additionally, the consumption of probiotic capsule significantly decreased serum insulin (-2.9 ± 3.7 vs. +1.1 ± 4.8 μIU/mL, P < 0.001), homeostasis model of assessment-estimated insulin resistance (-0.6 ± 0.8 vs.+0.2 ± 1.0, P = 0.001), Beta cell function (-12.1 ± 15.5 vs. +4.4 ± 17.5, P < 0.001) and total-/HDL-cholesterol (-0.1 ± 0.3 vs.0.1 ± 0.3, P = 0.02), and significantly increased quantitative insulin sensitivity check index (+0.01 ± 0.02 vs. -0.005 ± 0.01, P < 0.001) and HDL-cholesterol levels (2.7 ± 3.4 vs. 0.9 ± 2.9 mg/dL, P = 0.02) compared with the placebo. Conclusions: Our study demonstrated that the use of probiotic capsule for 12 weeks among subjects with MS had favorable effects on EDSS, parameters of mental health, inflammatory factors, markers of insulin resistance, HDL-, total-/HDL-cholesterol and MDA levels.
Article
We evaluated the distribution of astaxanthin in rat brains after a single dose administration and after feeding 0.1% astaxanthin diet for 5 days. Astaxanthin was detected in the hippocampus and cerebral cortex 4 and 8 h after a single dose. Astaxanthin concentration in rat brains was higher after consumption of astaxanthin diet for 5 days than after a single dose.
Article
Recent studies have suggested the role of an infectious component in the pathogenesis of Alzheimer's disease (AD). In light of this, research has focused on some bacteria constituting the intestinal microbial flora which can produce amyloid. Once generated, the latter hypothetically triggers a systemic inflammatory response which compromises complex brain functions, such as learning and memory. Clinical studies have shown that, in cognitively impaired elderly patients with brain amyloidosis, there is lower abundance in the gut of E. rectale and B. fragilis, two bacterial species which have an anti-inflammatory activity, versus a greater amount of pro-inflammatory genera such as Escherichia/Shigella. According to these findings, some clinical studies have demonstrated that supplementation with Lactobacilli- and Bifidobacteria- based probiotics has improved cognitive, sensory and emotional functions in subjects with AD. Moreover, certain herbal products, in particular dietetic polyphenols, have proved capable of restoring dysbiosis and, therefore, their prebiotic role could be effective in counteracting the onset of AD regardless of their activity of free radical scavenging or enhancement of the cell stress response. One of the recent greatest novelties in the field of neurodegenerative diseases is the chance to prevent or slow down AD progression with agents, such as probiotics and prebiotics, acting outside the central nervous system.
Article
Alzheimer disease (AD) is the most common type of dementia, and is currently incurable; existing treatments for AD produce only a modest amelioration of symptoms. Research into this disease has conventionally focused on the CNS. However, several peripheral and systemic abnormalities are now understood to be linked to AD, and our understanding of how these alterations contribute to AD is becoming more clearly defined. This Review focuses on amyloid-β (Aβ), a major hallmark of AD. We review emerging findings of associations between systemic abnormalities and Aβ metabolism, and describe how these associations might interact with or reflect on the central pathways of Aβ production and clearance. On the basis of these findings, we propose that these abnormal systemic changes might not only develop secondary to brain dysfunction but might also affect AD progression, suggesting that the interactions between the brain and the periphery have a crucial role in the development and progression of AD. Such a systemic view of the molecular pathogenesis of AD could provide a novel perspective for understanding this disease and present new opportunities for its early diagnosis and treatment.
Article
The diverse collection of microorganisms that inhabit the gastrointestinal tract, collectively called the gut microbiota, profoundly influences many aspects of host physiology, including nutrient metabolism, resistance to infection and immune system development. Studies investigating the gut–brain axis demonstrate a critical role for the gut microbiota in orchestrating brain development and behavior, and the immune system is emerging as an important regulator of these interactions. Intestinal microbes modulate the maturation and function of tissue-resident immune cells in the CNS. Microbes also influence the activation of peripheral immune cells, which regulate responses to neuroinflammation, brain injury, autoimmunity and neurogenesis. Accordingly, both the gut microbiota and immune system are implicated in the etiopathogenesis or manifestation of neurodevelopmental, psychiatric and neurodegenerative diseases, such as autism spectrum disorder, depression and Alzheimer's disease. In this review, we discuss the role of CNS-resident and peripheral immune pathways in microbiota–gut–brain communication during health and neurological disease.
Article
Alzheimer’s disease (AD) is a common form of dementia in aged people, which is defined by two pathological characteristics: β-amyloid protein (Aβ) deposition and tau hyperphosphorylation. Although the mechanisms of AD development are still being debated, a series of evidence supports the idea that metals, such as copper, iron, zinc, magnesium and aluminium, are involved in the pathogenesis of the disease. In particular, the processes of Aβ deposition in senile plaques (SP) and the inclusion of phosphorylated tau in neurofibrillary tangles (NFTs) are markedly influenced by alterations in the homeostasis of the aforementioned metal ions. Moreover, the mechanisms of oxidative stress, synaptic plasticity, neurotoxicity, autophagy and apoptosis mediate the effects of metal ions-induced the aggregation state of Aβ and phosphorylated tau on AD development. More importantly, imbalance of these mechanisms finally caused cognitive decline in different experiment models. Collectively, reconstructing the signalling network that regulates AD progression by metal ions may provide novel insights for developing chelators specific for metal ions to combat AD.
Article
Studies of preclinical Alzheimer disease (AD) have unexpectedly shown amyloid-[beta] deposition and/or AD-like neurodegenerative changes in the brains of a high proportion of clinically normal elderly individuals. As two recent reports illustrate, imaging and fluid biomarker studies in these individuals are yielding new insights into the pathophysiology of cognitive ageing.