ArticlePDF Available

Prawa i obowiązki małoletniego pokrzywdzonego, które przysługują mu podczas przesłuchania w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego

Article

Prawa i obowiązki małoletniego pokrzywdzonego, które przysługują mu podczas przesłuchania w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego

Abstract

Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości wskazują, że z roku na rok wzrasta liczba przesłuchiwanych dzieci w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego (kpk). Świadczy to o tym, że organy wymiaru sprawiedliwości uznają dziecko za wiarygod-ne źródło dowodowe. Trzeba mieć jednak na uwadze, że każde takie przesłuchanie niesie ze sobą ryzyko wtórnej wiktymizacji przesłuchiwanego małoletniego. Dlatego też jak każdemu świadkowi, tak i przesłuchiwanemu małoletniemu pokrzywdzo-nemu przysługują podczas tej czynności określone prawa i obowiązki. Prawa moż-na podzielić na dwie grupy. Do pierwszej należy zaliczyć te, które wynikają wprost z kpk, czyli: prawo do odmowy składania zeznań, do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie oraz prawo do odmowy składania zeznań i uchylenia się od odpowie-dzi na pytanie w przypadku szczególnie bliskiego stosunku z podejrzanym/oskar-żonym. Do drugiej grupy należy zaliczyć te, które wynikają pośrednio z przepisów kpk oraz piśmiennictwa dotyczącego problematyki przesłuchania dziecka w try-bie art. 185a kpk, czyli prawo do przygotowania dziecka do przesłuchania i prawo do ochrony przed wtórną wiktymizacją. Natomiast do obowiązków, które ciążą na małoletnim, należy zaliczyć: obowiązek stawiennictwa i pozostawania do dyspo-zycji organu procesowego oraz składania zeznań i mówienia prawdy. Prawa i obo-wiązki małoletniego są silnie ze sobą sprzężone, a organ procesowy, oczekując od małoletniego efektywnych zeznań, musi sam jednoczenie stworzyć odpowiednie warunki do jego realizacji.
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 87
Prawa i obowiązki małoletniego
pokrzywdzonego, które przysługują mu
podczas przesłuchania w trybie art. 185a
Kodeksu postępowania karnego
Katarzyna Osiak



-



-
-


-
-

-


-
-



Słowa kluczowe: małoletni, dziecko, prawa, obowiązki, pokrzywdzony, przesłucha-
nie, zeznania, wiktymizacja
www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...
88
Wstęp
S



-
 

Prawa małoletniego pokrzywdzonego
przesłuchiwanego w trybie art. 185a kpk
Prawo do odmowy składania zeznań
-
-

 
    

-
  
    
1

 

-

-
 
 

Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 




-
 
-

 
  -
-


-










    

 -

-

 
 
    -

-
 
www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...

 

 
-

2
-
-

 
-


 
-
-

  
 -


    -
   
 


       






 -
 
 
Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 
    

  -
  
-
  

-

-





   



-

-



-



-



-


www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...

Prawo do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie
-

     -

  -

-


-
 
   -
-
 
         
 


  
  -

 -
 -






-

 


Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 
  

-


Prawo małoletniego do odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytania
w sytuacji „szczególnie bliskiego stosunku” z oskarżonym





 




-
a contrario


3  




-

 
 
www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...

  -
  -
       

 
 -
  


-
  -







 

Prawo małoletniego do przygotowania się do uczestnictwa
w przesłuchaniu

   -
 
-
-




 
Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 
 




-


 -




  

-

-




-



 
 -



-

 
-

www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...

     


  -
 
 -
       


-



 
-
 

  -


-


-


      
-



-
-
 

-

Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 

  

 

  -

 




 


-
 -





Prawo do ochrony przed wtórną wiktymizacją

-



     
 
   -



www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...

-

  -





-

 




     -

 
-
-

 
 

        -

 






 
Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 
Obowiązki przesłuchiwanego małoletniego
Obowiązek stawiennictwa
 -
  
 -

-








-

 -
-
  
-
 -
  
 -

-

-
-
 

 
www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...


-






Obowiązek pozostawania do dyspozycji organu procesowego
-



  

  

-


 
    -
        -


 
  -


 

Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 
Obowiązek składania zeznań i mówienia prawdy



-


        
       
   
 
 -



-
 

  -


-

Podsumowanie
  -
 

-




www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...


-


katarzynaosiak@vp.pl
Bibliograa


       



 



-






praktyka




-


Katarzyna Osiak
Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka Vol. 15 Nr 4 (2016) 



-




-










-











-

www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl
PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁOLETNIEGO POKRZYWDZONEGO...

Rights and obligaons of minor vicms who are entled
to him during the hearing in Art. 185a of the Code of
Criminal Procedure
-



-







-





keywordS: minor, child, rights, duties, victim, interrogation, confession,
victimization

-




... Zeznania składane przez małoletnich bywają jednak jedyną możliwością zaprzestania krzywdzenia i ukarania jego sprawcy (Gadomska-Radel, 2015). Zgodnie z przepisami obowiązującymi w Polsce małoletni składający zeznania jest otoczony specjalną ochroną, która ma na celu uniknięcie negatywnych skutków, jakie może nieść za sobą udział dziecka w postępowaniu i relacjonowanie trudnych dla niego wydarzeń, oraz stanowi szansę na powrót do normalnego funkcjonowania (Osiak, 2016). Ochrona ta wyraża się m.in. ...
Article
Full-text available
Celem artykułu jest analiza praktyki stosowania zasady jednokrotnego przesłuchania wyrażonej w art. 185a Kodeksu postępowania karnego, która gwarantuje małoletniemu pokrzywdzonemu ochronę przed negatywnymi skutkami udziału w czynności. Badanie przeprowadzono w marcu i kwietniu 2020 r. metodą indywidualnego wywiadu telefonicznego wśród 19 sędziów z wydziałów karnych sądów rejonowych i okręgowych oraz 12 biegłych psychologów. Do powtórnych przesłuchań dochodzi, gdy zawnioskuje o to oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania, lub gdy wyjdą na jaw nowe istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania. Według respondentów do takiej sytuacji często dochodzi w wyniku przesłuchania małoletniego w fazie in rem postępowania przygotowawcze-go. Badani są przeciwni powtórnemu przesłuchiwaniu małoletnich świadków przestępstw. Aby uniknąć konieczności powtarzania czynności, sędziowie stosują różne strategie, chociaż nie zawsze są przekonani, czy są one efektywne i zapewnią małoletnim pokrzywdzonym ochronę również na kolejnych etapach postępowania karnego. Słowa kluczowe: jednokrotne przesłuchanie, powtórne przesłuchanie, małoletni świadek, małoletni pokrzywdzony Małoletni pokrzywdzeni stanowią grupę, która w toku postępowania karnego wymaga szczególnej ochrony prawnej: ,,dzieci powinny być traktowane sprawiedliwie, z troską, wrażliwością i szacunkiem podczas każdego
... 185 kpk, prawo do przygotowania się do uczestnictwa w przesłuchaniu oraz prawo do ochrony przed wtórną wiktymizacją. Do obowiązków, jakie ciążą na małoletnim w ramach przesłuchania, zalicza się natomiast: obowiązek stawiennictwa, obowiązek pozostawania do dyspozycji organu procesowego oraz obowiązek składania zeznań i mówienia prawdy (Osiak, 2016). ...
Article
Full-text available
Zaniedbanie jest współcześnie występującą formą przemocy wobec dziecka. Przybiera różne postaci i może dochodzić do niego już w okresie prenatalnym. Jedną z najskraj-niejszych form zaniedbania jest porzucenie dziecka, co stanowi przestępstwo według polskiego prawa. Polega ono na zostawieniu dziecka w miejscu, w którym istnieje nie-wielkie prawdopodobieństwo, że zostanie znalezione i otrzyma odpowiednią pomoc. Skutkiem porzucenia może być śmierć dziecka. Sprawcami tego czynu są osoby, na któ-rych ciąży obowiązek zapewnienia opieki małoletniemu. Dziecko powinno być otoczone miłością i bezpieczeństwem już od momentu poczęcia, dlatego bardzo ciężko zrozu-mieć motywację sprawców, którzy niejednokrotnie porzucają swoje dzieci na pewną śmierć. Porzucenie jest czynem okrutnym i zasługuje na potępienie społeczne, a spraw-ca na odpowiednio wysoką karę. Słowa kluczowe: zaniedbanie, porzucenie, małoletni, przemoc, krzywdzenie O toczenie dziecka miłością już od poczęcia stwarza mu optymalne warunki rozwoju, ponieważ rodzina stanowi najistotniejszy czynnik w rozwoju czło-wieka. Oznacza to, że rodzina uspołecznia młodego człowieka, kształtuje jego postawy i umożliwia zaspokajanie potrzeb. To dzięki opiece rodziców dokonu-je się rozwój dziecka. Oddziaływanie rodziców na dziecko toczy się dwoma tora-mi-jako świadoma praca wychowawcza i jako działanie niezamierzone (Sochocka,
Article
Full-text available
p>The study presents the current legal regulations and problems with the implementation of procedural rights of a minor victim in the case of crimes committed by members of his family in the Polish legal system. The presented issue concerns the necessity to apply provisions contained in various acts, both public and private law. The author discusses the most important judgements of Polish jurisprudence in the indicated scope, emphasizing, however, that many aspects of the discussed issues, of a procedural nature, have still not been regulated. The conclusions include de lege ferenda postulates concerning, i.a., the transfer to the criminal court of the competence to appoint a guardian ad litem for disadvantaged minors.</p
Uprawnienia pokrzywdzonego przestępstwem
  • E Bibliografia Bieńkowska
  • L Mazowiecka
Bibliografia Bieńkowska, E., Mazowiecka, L. (2014). Uprawnienia pokrzywdzonego przestępstwem. Warszawa: Wolters Kluwer SA.
W: A. Sakowicz (red.), Kodeks postępowania karnego
  • K T Boratyńska
Boratyńska, K. T. (2016). W: A. Sakowicz (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Warszawa: C.H.Beck.
Uwagi i postulaty dotyczące taktyki przesłuchania w charakterze świadka osoby nieletniej
  • M Brojek
Brojek, M. (1998). Uwagi i postulaty dotyczące taktyki przesłuchania w charakterze świadka osoby nieletniej. Prokuratura i Prawo, 1, 101.
Dziecko jako świadek w procesie karnym
  • M Gaberle
Gaberle, M. (2001). Dziecko jako świadek w procesie karnym. Niebieska Linia, 2001, nr 5, 115-121.
Przygotowanie do przesłuchania małoletniej ofiary w charakterze świadka
  • A Gadomska
Gadomska, A. (2008). Przygotowanie do przesłuchania małoletniej ofiary w charakterze świadka. Prokuratura i Prawo, 7-8, 181-198.
Przesłuchanie dziecka jako ofiary i świadka przestępstwa w procesie karnym
  • A Gadomska-Radel
Gadomska-Radel, A. (2015). Przesłuchanie dziecka jako ofiary i świadka przestępstwa w procesie karnym. Warszawa: Wolters Kluwer SA.
Wtórna wiktymizacja, Niebieska linia
  • M Goetz
Goetz, M. (2012). Wtórna wiktymizacja, Niebieska linia, 2012, nr 3.
Dziecko jako świadek w postępowaniu karnym. Postawy i doświadczenia sędziów i prokuratorów. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka
  • J Konaszewska
Konaszewska, J. (2007). Dziecko jako świadek w postępowaniu karnym. Postawy i doświadczenia sędziów i prokuratorów. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 6(3), 59-72.
Małoletni jako świadek w procesie karnym
  • M Kornak
Kornak, M. (2009). Małoletni jako świadek w procesie karnym. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.
Przesłuchanie dziecka. Kraków: Kantor Wydawniczy "Zakamycze
  • V Kwiatkowska-Darul
Kwiatkowska-Darul, V. (2001). Przesłuchanie dziecka. Kraków: Kantor Wydawniczy "Zakamycze".