ArticlePDF Available
25
TVZ 06/2019
VITALITEIT
IN 2018 WAREN ER IN NEDERLAND VIER
miljoen volwassenen die meer dan acht
uur per week mantelzorgtaken hadden.1
Van de werkende mantelzorgers maakt 64
procent de eigen mantelzorg bespreekbaar
op het werk. Als de belasting toeneemt,
zoeken werkende mantelzorgers zelf
oplossingen zoals: vakantie- en verlof-
dagen opnemen, minder gaan werken of
stoppen met werk.2 De cijfers maken dui-
delijk dat verdere verkenning van risicos
en mogelijke oplossingen nodig is.
Daarom hee het Zwaartepunt Health
van de Hogeschool Arnhem en Nijme-
gen (HAN) onderzoek uitgevoerd bin-
nen organisaties die zijn aangesloten bij
regionale Werkgeversvereniging Zorg en
Welzijn (WZW). Het doel was inzichte-
lijk te maken welke behoees er onder
verpleegkundigen met mantelzorgtaken
zijn ten aanzien van hun vitaliteit en
duurzame inzetbaarheid. Na een litera-
tuurstudie zijn focusgroepen gehouden
met verpleegkundigen, hr-managers en
teamleiders van zorginstellingen.
Onderhandelen over grenzen
De literatuurstudie maakte duidelijk dat
verpleegkundigen met mantelzorgtaken
verschillende uitdagingen ervaren. Uit
onderzoek van Ward-Grin e.a.3 blijkt
dat vrouwelijke verpleegkundigen conti-
Een kwart van de
zorgmedewerkers
verricht
mantelzorgtaken.
Werkgevers hechten
waarde aan
hun duurzame
inzetbaarheid, maar
in de praktijk zijn de
mogelijkheden van
organisaties niet altijd
afgestemd op de
behoeftes van deze
arbeidskrachten.
door
SARAH DETAILLE
associate-lector HRM
ANNET DE LANGE
lector HRM; bijzonder hoogleraar,
Open Universiteit
JOSEPHINE ENGELS
lector Arbeid en Gezondheid
allen werkzaam bij Hogeschool Arnhem en
Nijmegen
nu onderhandelen over de grenzen tus-
sen hun professionele en persoonlijke
zorgtaken, zij noemen dit dubbele zorg-
taken. Vaak zijn verpleegkundigen met
mantelzorgtaken aan het eind van de dag
uitgeput en ervaren zij tijdgebrek. Ook
blijken werknemers met mantelzorgta-
ken een lager werkvermogen te hebben
dan andere werknemers. Dit betekent dat
bijvoorbeeld hobby’s geschrapt worden
en sociale contacten vermeden, waar-
door het sociale netwerk kleiner wordt.4
Ward-Grin e.a. beschrijven drie typen
zorgverleners die ook mantelzorger zijn,
ingedeeld naar de ervaren belasting.5
Waar het eerste type de mantelzorg nog
beheersbaar kan maken, is de combinatie
zorg en mantelzorg voor het derde type
te belastend en bestaat risico op uitval.
Belemmeringen dubbele zorgtaken
Uit de resultaten van de focusgroepen
wordt duidelijk dat de ondervraagde ver-
pleegkundigen:
een afstand ervaren tot het manage-
ment;
onvoldoende waardering ervaren op
het werk;
weinig ruimte zien voor duurzame
inzetbaarheid op het werk;
onvoldoende rust in de week ervaren
om te kunnen herstellen;
VERPLEEGKUNDIGE
ÉN MANTELZORGER
FIGUUR 1 MATE VAN INTENSITEIT VAN DE ERVAREN MANTELZORG5
26
TVZ 06/2019
VITALITEIT
DOSSIER
kampen met vermoeidheid;
het moeilijk vinden diensten te ruilen;
onvoldoende aandacht ervaren voor
werk-privébalans op het werk.
Deze ervaringen zijn samengevat in
guur 2. Daarnaast gaven de verpleeg-
kundigen aan dat ondersteuning op het
werk wenselijk is, maar dat zij niet zitten
te wachten op een online-programma.
De mantelzorgers hebben grote interesse
voor de volgende onderwerpen:
1. bewaken balans werk en privé;
2. grenzen aangeven;
3. communicatie met collegas en
leidinggevenden.
Tijdens de interviews zeggen verpleeg-
kundigen dat persoonlijke communicatie
motiverend en ondersteunend werkt, net
als het krijgen van tips of hulp bij het
bewaken van een gezonde werk-privé-
balans en het creëren van voldoende tijd
voor ontspanning of sport.
Gewenste ondersteuning
De verpleegkundigen hebben verschil-
lende behoeen aan ondersteuning om
duurzaam inzetbaar te kunnen blijven.
De volgende wensen in relatie tot de
dubbele zorgtaken kwamen naar voren:
Hoe kan ik mijn zwaardere mantel-
zorgtaken bespreekbaar maken met
mijn leidinggevende en hoe kan ik
ondersteund worden vanuit mijn
werkgever?
Hoe kan ik mentaal en fysiek t blij-
ven terwijl ik steeds minder tijd heb
om te ontspannen of om deel te
nemen aan sportactiviteiten?
Hoe kan mijn werkgever mij precies
ondersteunen?
Verpleegkundigen met mantelzorgtaken
hebben de neiging veel zélf te willen op-
lossen, juist omdat ze weten hoe ze zorg-
taken moeten uitvoeren. In eerder onder-
zoek werd aangegeven dat verpleegkun-
digen graag eigen regie willen blijven hou-
den op de balans in hun leven en de
werk-privébalans, maar wel ondersteu-
ning nodig hebben op het moment dat de
mantelzorgtaken te veel gaan vragen.3
Lessen vertalen naar beleid
Mogelijke strategieën om stress te vermin-
deren, zijn het versterken van de eigen
regie, het vergroten van de speelruimte
die het werk, de sociale omgeving en privé
bieden en het nemen van eigen initiatief
om mantelzorg bijvoorbeeld bespreekbaar
te maken.6 Verpleegkundigen kunnen
zelfstandig aan hun zelfmanagement wer-
ken, maar ook ondersteund worden via
human resource management (hrm) met
ondersteuningsinterventies. Ook kunnen
leidinggevenden ondersteuning bieden
door het gesprek aan te gaan over welke
ondersteuning vanuit de organisatie nodig
en mogelijk is.6 Organisaties kunnen bete-
kenisvolle hrm-interventies aanbieden
om verpleegkundigen duurzaam inzet-
baar te houden.7
Mogelijke sleutel
De impact van mantelzorgtaken op de
duurzame inzetbaarheid van verpleegkun-
digen is aankelijk van hun eigen ver-
wachtingen ten aanzien van hun rol als
mantelzorger, de verwachtingen die er zijn
in de familie en de ervaren steun die de
mantelzorger op en buiten het werk ver-
krijgt. Een aanbeveling is om verschillende
hr-instrumenten op het werk in te zetten,
maar ook om verpleegkundigen met dub-
bele zorgtaken te ondersteunen bij hun
eigen regie, bijvoorbeeld bij het aangeven
van grenzen en het aakenen van taken.
Verder wordt aanbevolen deze verpleeg-
kundigen aan te moedigen goed voor zich-
zelf te zorgen: voldoende rust nemen, hulp
vragen op het werk en aandacht besteden
aan een gezonde leefstijl. De dialoog met
de leidinggevende blijkt van groot belang
te zijn. Die vormt een mogelijke sleutel om
(gezondheids)risicos vroegtijdig te signale-
ren en mogelijke oplossingen op maat te
kunnen aanbieden.
REFERENTIES
1. Werk en Mantelzorg. www.werkenmantelzorg.nl/
wp- content/uploads/2018/03/Werkmantelzorg-Op-
Weg-digi_def_spreads.pdf.
2. De Boer A, Plaisier I & de Klerk M. Werk en man-
telzorg: Kwaliteit van leven en het gebruik van onder-
steuning op het werk. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau, 2019.
3. Ward-Griffin C, e.a. Double-Duty Caregiving:Wo-
men in the health professions. Can J Aging.
2010;24(4): 379-94.
4. Heitink E, Heerkens Y & Engels J. Informal care,
employment and quality of life: Barriers and facilitators
to combining informal care and work participation for
healthcare professionals. Work. 2017; 58(2):215-31.
5. Ward-Griffin C, e.a. Nurses negotiating professio-
nal-familial care boundaries: striving for balance within
double duty caregiving. J Fam Nurs. 2015; 21(1):57-85.
6. Detaille, S. & De Lange, AH. Handboek: Fit for the
future. Toekomstbestendig HRM beleid. Alphen aan de
Rijn: Vakmedianet, 2018.
7. De Lange, AH. & Van der Heijden, BIJM. Hand-
boek: Een leven lang inzetbaar? Duurzame inzetbaar-
heid op het werk: interventies, best practices en inte-
grale benaderingen. Alphen a.d. Rijn: Vakmedianet,
2016.
Combinatie werk met mantelzorg taken wordt als zwaar ervaren
Medewerkers hebben te maken met vermoeidheid (i.r.t. combinatie werk / mantelzorg), fysieke problemen
(i.r.t. outer worden), emotionele uitdagingen (i.r.t. mantelzorg)
Grenzen stellen, (werk) loslaten is moeilijk
Communicatie (bijv. ik-vorm) is belangrijk
Werk-privé balans en voldoende aandacht hebben voor jezelf zijn uitdagingen
FIGUUR 2 RESULTATEN DILEMMA’S EN ONDERSTEUNINGSWENSEN VAN
VERPLEEGKUNDIGEN MET MANTELZORGTAKEN
Bundel hrm-
praktijk
Ontwikkel Behoud Benut Ontzie
Specifieke
voorbeeld
praktijken
Training
Continue
ontwikkeling
inde functie
Promotie
Flexibele arbeids-
voorwaarden
Ruilen rooster met collega
Verkorte werkweek
Verlofdagen opnemen
Thuiswerk
Balansdag opnemen
Taakverrijking
Participatie in
besluitvorming
Horizontale baan
verandering
Tweede loopbaan
Extra verlof
Sabbatical
(Pre)pensioen
Demotie
Vrijstelling van
overwerk
Deeltijd-pensioen
Onderlig-
gend doel
mantelzorg
en werk (zie
Figuur 1)
Waardering op
het werk
Balans in belastende dubbele
zorg realiseren en uitval voor-
komen ( ‘working to manage’)
Breder inzetbaar
worden binnen en
buiten zorginstelling
(beheersbare dubbe-
le zorg)
Herstellen van overbe-
lasting dubbele zorg
en uitval voorkomen
(‘living on the edge’)
TABEL 1 AANGEPASTE HRM-BUNDELS VOOR WERKENDEN MET MANTELZORGTAKEN7
... Firstly, the sector is struggling with an aging workforce and hazing (too little inflow from younger employees); secondly, in 2018, 55% of employers in the care and welfare sector indicated that they had a shortage of staff in certain positions [an increase compared to 2016 (33%) and 2017 (45%)]; The demand for employees with competences for more complex care issues is increasing, the demand for low-skilled employees is falling; task shifts take place between the care professional and the caregiver; more than half (57%) of the care institutions use volunteers and informal careers for tasks that until recently were carried out by care professionals. As a result, healthcare and welfare institutions in Netherlands have to pay more attention to the quality of health care they can deliver and as well to the sustainable employability of their staff, in particular to their double duty caregivers (Josten and De Boer, 2015;Detaille et al., 2019). ...
Article
Background: Due to the aging society the number of informal caregivers is growing. Most informal caregivers are women working as nurses within a health organization (also labeled as double-duty caregiver) and they have a high risk of developing mental and physical exhaustion. Until now little research attention has been paid to the expectations and needs of double duty caregivers and the role of self-management in managing private-work balance. Objective: The overall aim of this study was to investigate the expectations and needs of double duty caregivers in Netherlands, and to examine the meaning of self-management in managing work-life balance. Method: Different research methods have been applied in this exploratory study. Firstly, a scoping review has been conducted on the topics self-management and sustainable employability of double-duty caregivers using the search engines: CINAHL, MEDLINE, PubMed, and Google Scholar. Furthermore, a qualitative study has been conducted through focus groups with double duty caregivers. Results: Twenty studies that met the inclusion criteria (i.e., nurses with double duty caregiving tasks) could be identified. We found that double duty caregivers have different motivations for being a double duty caregiver based on internal and external expectations. Double duty caregiving causes a lot of mental and physical pressure for the caregiver. To be able to combine both duty’s, double duty caregivers need flexibility and understanding from the workplace. Through two focus groups ( N = 17) we found that social support from the workplace is not enough to be able to manage the situation. Self-management skills are important to be able to communicate effectively with the workplace and community care organizations about the kind of support needed. Also, health care organizations should offer the same support to double duty caregivers as any other informal caregiver. Discussion: Double-duty caregivers are at high risk of developing symptoms of overload and risk of reduced self-management quality and employability levels across time. Health care organizations and the double duty caregiver often wait too long to act instead of taking more preventive measures. Furthermore, community care organizations should dialog with double duty caregivers about their wishes concerning the division of caring tasks. This finding calls for special attention, with long-term solutions at both macro (health-care level), organizational (meso-level), and employee level (micro level).
... De verwachtingen voor degenen die werkten om te managen, 'Working to Manage', waren meer belastend en namen in de loop van de tijd toe en daarmee ook de disbalans tussen werk en privé, met risico's op meer klachten en werkproblemen (zie Figuur 4). De meest belastende dubbele zorgconditie ervaarde de 'Living on the Edge'-categorie(Detaille, De Lange, Engels, 2019). Deze verpleegkundigen gaven aan dat de dubbele zorg te belastend was (te veel verwachtingen in werk en privé en weinig tot geen ondersteuning). ...
Article
Full-text available
Due to lower birth rates, higher life expectancy and a rising retirement age the topic of successful aging at work as become a popular research theme. In this short version of my inaugural lecture, the importance of using a positive life-course psychological perspective on the relations between self-management and successful aging at work is emphasized. More specifically, the following topics are discussed: i) definitions and theories concerning self-management and successful aging at work, ii) various self-management resources that can be used by workers during the life course to maintain a person-work fit, iii) evidence-based work and organizational interventions to facilitate successful aging at work, and finally, (iv) a research agenda for future (applied) research on successful aging at work. Keywords: successful aging, self-management, positive life-course psychology, work- and organizational interventions
Article
Background: In The Netherlands, one out of six Dutch employees has informal care tasks; in the hospital and healthcare sector, this ratio is one out of four workers. Informal carers experience problems with the combination of work and informal care. In particular, they have problems with the burden of responsibility, a lack of independence and their health. These problems can reveal themselves in a variety of mental and physical symptoms that can result in absenteeism, reduction or loss of (work) participation, reduction of income, and even social isolation. Objective: The aim of the study was to describe the factors that informal carers who are employed in healthcare organizations identify as affecting their quality of life, labour participation and health. Methods: We conducted an exploratory study in 2013-2014 that included desk research and a qualitative study. Sixteen semi-structured interviews were conducted with healthcare employees who combine work and informal care. Data were analyzed with Atlas-TI. Results: We identified five themes: 1. Fear and responsibility; 2. Sense that one's own needs are not being met; 3. Work as an escape from home; 4. Health: a lack of balance; and 5. The role of colleagues and managers: giving support and understanding. Conclusions: Respondents combine work and informal care because they have no other solution. The top three reasons for working are: income, escape from home and satisfaction. The biggest problems informal carers experience are a lack of time and energy. They are all tired and are often or always exhausted at the end of the day. They give up activities for themselves, their social networks become smaller and they have less interest in social activities. Their managers are usually aware of the situation, but informal care is not a topic of informal conversation or in performance appraisals. Respondents solve their problems with colleagues and expect little from the organization.
Article
The purpose of this sequential, two-phase mixed-methods study was to examine the health of male and female nurses who provided care to older relatives (i.e., double duty caregivers). We explored the experiences of 32 double duty caregivers, which led to the development of an emergent grounded theory, Negotiating Professional-Familial Care Boundaries with two broad dialectical processes: professionalizing familial care and striving for balance. This article examines striving for balance, which is the process that responds to familial care expectations in the midst of available resources and reflects the health experiences of double duty caregivers. Two subprocesses of striving for balance, reaping the benefits and taking a toll, are presented in three composite vignettes, each representing specific double duty caregiving (DDC) prototypes (making it work, working to manage, living on the edge). This emergent theory extends current thinking of family caregiving that will inform the development and refinement of practices and policies relevant to DDC. © The Author(s) 2014.
Article
The purpose of this feminist narrative study was to examine the experiences of women in four different health professions (nursing, medicine, physiotherapy, and social work) who provided care to elderly relatives. Although caring is a central and common feature of the personal and professional lives of many women (Baines, Evans, & Neysmith, 1991; Baines, 2004), the separation of professional, paid caregiving from family, unpaid caregiving among health care providers is problematic. Study findings suggest that female health professionals who assume familial responsibilities continually negotiate the boundaries between their professional and personal caring work. Despite the use of a variety of strategies for managing their double-duty caregiving demands, many women experienced a dramatic blurring or erosion of these boundaries, resulting in feelings of isolation, tension, and extreme physical and mental exhaustion. These findings suggest that women who are double-duty caregivers, especially those with limited time, finances, or other tangible supports, may experience poor health, which warrants further study.
Handboek: Fit for the future
  • S Detaille
  • A H De Lange
Detaille, S. & De Lange, AH. Handboek: Fit for the future. Toekomstbestendig HRM beleid. Alphen aan de Rijn: Vakmedianet, 2018.
Werk en mantelzorg: Kwaliteit van leven en het gebruik van ondersteuning op het werk
  • De Boer
  • A Plaisier
  • I De Klerk
De Boer A, Plaisier I & de Klerk M. Werk en mantelzorg: Kwaliteit van leven en het gebruik van ondersteuning op het werk. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2019.