ArticlePDF Available

TEK EBEVEYNLİ AİLE BAĞLAMINDA YAŞAYAN ANNELERİN SOSYAL VE PSİKOLOJİK PROBLEMLERİ: KÜÇÜKÇEKMECE ÖRNEĞİ

Authors:

Figures

Turkish Studies
Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019, p. 1331-1354
DOI: 10.29228/TurkishStudies.23314
ISSN: 2667-5617
Skopje/MACEDONIA-Ankara/TURKEY
Research Article / Araştırma Makalesi
A r t i c l e I n f o / M a k a l e B i l g i s i
Received/Geliş: 07.06.2019
Accepted/Kabul: 10.08.2019
Report Dates/Rapor Tarihleri: Referee 1 (22.07.2019)-Referee 2 (23.07.2019)
This article was checked by iThenticate.
TEK EBEVEYNLİ AİLE BAĞLAMINDA YAŞAYAN ANNELERİN
SOSYAL VE PSİKOLOJİK PROBLEMLERİ: KÜÇÜKÇEKMECE
ÖRNEĞİ*
Kadir CANATAN** - Yusuf BİLGE*** - Haşim ÇAPAR****
ÖZ
Bu makale, tek ebeveynli aile bağlamında yaşayan kadınların
sosyal ve psikolojik sorunlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu
çalışmada kullanılan veriler, “Cankardeş Aile Projesi” kapsamında,
annelerle yapılan yüz yüze anket yöntemiyle derlenmiştir. Araştırmaya
çocuklar da dâhil olmakla birlikte, bu makale sadece anneler ve onların
sorunlarına odaklanmıştır. Toplam 233 anne üzerinde uygulanan
ankette demografik veriler dâhil olmak üzere annelerin sosyal yaşam
biçimlerini ve psikolojik sorunlarını ölçmeye yönelik sorular ve ölçekler
kullanılmıştır.
Elde edilen bulgular, beklentilerin aksine kadınların çoğunun
sosyal dışlanma yaşamadıkları ve çevrelerinden manevi destek aldıklarını
göstermektedir. Dışlanma yaşayan kadınların oranı yüzde 20 ile
sınırlıdır. Psikolojik problemler açısından değerlendirildiğinde ise
kadınların yüzde 4,8 ila yüzde 17 arasında değişen oranlarda patolojik
düzeyde psikolojik problemler yaşadıkları görülmektedir. Psikolojik
problemleri yordayıcı etkenleri belirlemek için yapılan regresyon analiz
sonuçları değerlendirildiğinde, “çocuklarının geleceği ile ilgili endişe
duyma” (öfke-düşmanlık hariç) ve “eşi olmadığı için komşularının ve
sosyal çevresinin olumsuz bir tutum sergiledikleri düşüncesi”
değişkenlerinin (somatizasyon ve obsesif kompulsif belirtiler hariç)
psikolojik bozukluk belirtilerini arttıran risk faktörleri oldukları
görülmüştür. Öte taraftan, “hane gelir düzeyi” değişkenin yani gelir
* Bu makale “Cankardeş Aile Projesi” kapsamında elde edilen verilerden yararlanılarak hazırlanmıştır.
** Prof. Dr., İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi SBF Sosyal Hizmet Bölümü, E-posta: kadir.canatan@izu.edu.tr
** Dr. Öğr. Üyesi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi İTBF Psikoloji Bölümü, E-posta: yusuf.bilge@izu.edu.tr
** Arş. Gör., İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi SBF Sağlık Yönetimi Bölümü, E-posta: hasim.capar@izu.edu.tr
1332 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
düzeyinin artmasının kişilerarası duyarlılık belirtilerini, “eş kayıp süresi”
değişkenin ise depresyon, öfke-düşmanlık ve rahatsızlık ciddiyeti
indeksini azalttığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tek Ebeveynlilik, Tek Ebeveynli Aile, Tek
Ebeveyn Olarak Anneler, Sosyal Ve Psikolojik Problemler.
SOCIAL AND PSYCHOLOGICAL PROBLEMS OF MOTHERS
LIVING IN THE CONTEXT OF SINGLE PARENT FAMILY:
KÜÇÜKÇEKMECE CASE
ABSTRACT
This paper aims to reveal the social and psychological problems of
women living in the context of a single-family. The data used in this study
were compiled by face-to-face survey method using mothers within the
scope of “Cankardeş Family Project”. Although the study included
children, this article focused exclusively on mothers and their problems.
The questionnaire, which was conducted on a total of 233 mothers, used
questions and scales to measure mothers' social lifestyles and mental
problems, including demographic data.
The findings show that, contrary to expectations, most women do
not experience social exclusion and receive moral support from their
environment. The proportion of women who are excluded is limited to 20
percent. When evaluated in terms of psychological problems, it was found
that women experienced psychological problems ranging from 4,8 to 17
percent. When the results of the regression analysis for predicting
psychological problems are evaluated, mom’s worry about the future of
their children (except for anger-hostility) and the idea that their neighbors
and social environment exhibit a negative attitude because they are not
their spouses (except somatization and obsessive-compulsive symptoms)
psychological disorder. It is observed that they are risk factors that
increase their symptoms. On the other hand, it has been determined that
the increase of the household income level variable, increases
interpersonal sensitivity symptoms, and the spouse loss duration in
variable, decreases the index of depression, anger-hostility and global
severity index.
STRUCTURED ABSTRACT
The concept of family, which is shaped by the acceleration of social
change and development, is one of the most debated social structures of
our time. Family is a social structure consisting of members who are in
social interaction and having different types. Family members try to fulfill
the duties and responsibilities of family membership by playing the roles
that they have mutually fulfilled in the social structure in the best way.
However, the function of fulfilling these tasks is either incomplete or not
at all due to the deterioration of the integrity of the family (separation,
death of someone from the family). Likewise, with the deterioration of
family integrity, the roles of family members often change.
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1333
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
In this context, the change phenomena in the family, the evolutions
in the family structure and the psycho-social consequences of the roles
and responsibilities of the individuals in the family for single-parent
families in Küçükçekmece district of Istanbul province, to evaluate the
results of the single-parent family, to make analyses and to provide
evidence to the policy makers in the light of the information obtained
“Can Kardeş Family Project” was carried out in order to determine the
psychosocial needs of mothers and children in families. In this article,
the frequency of social and psychological problems of mothers in single-
parent families and the results of determination of risk factors in terms
of these psychological problems are presented.
Methods
The scope of the study consists of mothers and children living in
single-parent families (families where one of the spouses passed away
and therefore the children living together with the remaining spouse) who
are living in the Küçükçekmece district of Istanbul and are determined
by the Social Assistance Foundation of Küçükçekmece District
Governorate.
In this study, as a quantitative research method, the Brief Symptom
Inventory was applied by the parents' questionnaire (Şahin and Durak,
1994; Şahin, Batigün, Durak and Uğurtaş, 2002). The population of the
research consists of 1600 single-parent families who live in the district of
Küçükçekmece in Istanbul and are registered to the Social Assistance
Foundation of Küçükçekmece District. 233 mothers, which correspond
to 14.5 percent of this figure on voluntary basis, were reached. In this
study, a questionnaire containing various demographic information and
scales to measure psychosocial validity and reliability were used as data
collection methods.
Results and Recommendations
Social Relations and Problems of Mothers
In general, questions were asked about the social and psychological
status of the mothers. These questions concern trust and exclusion,
concern for children, friendship and kinship relationships, participation
in social and cultural activities, and attitudes towards similar issues.
According to the results, 17 percent of mothers do not feel safe and
mothers as single parents are more concerned about the future of their
children than themselves. While 58 percent of women who are worried
say “often” or “always”, 22 percent say “sometimes”. As much as 20
percent of mothers have no spouses, their neighbours and social
environment have a negative attitude.
The mothers were asked whether they had enough friends in their
living environment to see if they had a social isolation. As can be seen
from the graph below, 21 percent of the respondents gave a negative
answer to this question. The idea that unmarried women experience
social isolation does not seem to apply to most participants.
It is understood that the support for receiving financial and moral
support from relatives is more spiritual. The rate of mothers who say “I
receive financial support is 21 percent, while the rate of mothers who
receive financial support is 53.5 percent.
1334 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
In order to understand the breadth of social relations and the
diversity of different activities, participants were asked whether they went
out for dinner, went to the cinema, and attended wedding-engagement,
days, excursions and religious-spiritual conversations. According to this
question, single-parent families state that they do not have much
opportunity to go out for dinner. Those responding "often" or "always"
constitute only about 12 percent. The majority either never or rarely /
sometimes go out to eat.
Going to the cinema as well as going out to dinner is seen as an
activity that single-parent families do not do very often. "We go often or
always" as the proportion of respondents remain only around 8 percent.
The majority of the respondents say that they never went (56 percent) or
rarely/sometimes go (36 percent).
It is possible to draw a few conclusions when the collective
relationship of the mothers who form single-parent families and their
participation in cultural activities. First of all, mothers appear to be a
socially involved group rather than a socially excluded group as opposed
to the prevailing impression in society. The ratio of those who feel and
feel excluded is around 20 percent. Secondly, although not material,
mothers can receive moral support from their immediate social
community. Thirdly, although most mothers seem to have sufficient
social relationships in terms of neighbours and friends, it is noteworthy
that at this point, social relations are as low as 20 percent.
Leaving aside traditional activities such as weddings and
engagement, it is seen that there are not many social and cultural
activities in which mothers participate in public and social life.
Participation in activities such as going out to dinner, going to the movies,
attending trips or even attending the day seems rather weak. Compared
to these activities, participation in religious and spiritual conversations
is relatively better. However, at this point, it is understood that one third
of the participants did not participate at all.
Psychological Problems of Mothers
When the results obtained with each psychological problem
symptom subscale were examined, the most common psychological
problems were high: “depression” (17 percent); “obsessive-compulsive
Table 1: Psychological Problem Symptom Frequency Rates
Normal
Moderate Pathology
High Pathology
N
%
%
N
%
Somatization
131
57,0
27,8
35
15,2
Obsession-Compulsion
122
53,0
30,4
38
16,5
Interpersonal Sensitivity
134
58,3
27,4
33
14,3
Depression
120
52,2
30,9
39
17,0
Anxiety
128
55,7
32,6
27
11,7
Hostility
153
66,5
27,4
14
6,1
Phobic Anxiety
178
77,4
17,8
11
4,8
Paranoid Ideation
122
53,0
33,5
31
13,5
Psychoticism
153
66,5
27,0
15
6,5
Global Severity Index
130
56,5
35,7
18
7,8
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1335
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
symptoms” (16.5 percent); “somatization” (15.2 percent); “interpersonal
sensitivity” (14.3 percent); “paranoid thoughts” (13.5 percent); “anxiety”
(11.7 percent); “psychoticism” (6.5 percent); “anger-hostility” (6.1
percent); “phobic anxiety” (4.8 percent). When the Global Severity Index”
(GSI) results are taken into consideration, 56.5 percent of the mothers
who respond to the entire scale of psychological problems experience
normal pathology, 35.7 percent moderate and 7.8 percent high (Table 1).
The Relationship between the Symptoms of Psychological
Disorder with Socio-demographic Characteristics and Social
Relationship Factors
According to the results of the analysis conducted to determine the
relationship between the symptoms of psychological disorder and the
socio-demographic characteristics and social relationship factors of the
participants, no significant correlation was found between the variables
of financial and moral support and support from relatives and the
number of children in the family, educational level and remarriage
thought and psychological symptoms.
There was a negative correlation between participation in social
activities and psychological problems such as Somatization, Obsessive
Compulsive Symptoms, Interpersonal Sensitivity, Depression and Global
Severity Index.
Although there is a negative correlation between household income
level and all disorders, these correlation coefficients are significant with
Somatization, Obsessive Compulsive Symptoms, Interpersonal
Sensitivity, Depression, Anxiety, Phobic Anxiety and Global Severity
Index.
There was a significant negative correlation between the variables
of having sufficient number of friends at the place of residence and
duration of loss of spouses and depression, but no significant
relationship was found between the other variables.
Because of the negative attitude of neighbours and social
environment due to the absence of a wife, Somatization and Obsessive
Compulsive Symptoms were positively and significantly correlated with
all psychological problem symptoms.
Unlike other socio-demographic and social relationships, there was
a positive and significant relationship with all psychological problem
symptoms (Table 2).
The results obtained from the correlation and regression analyses
indicated that the socio-demographic and social relationship
characteristics specific to single-parent families were the determinant
factors in the increase or decrease of the psychological problem
symptoms seen in mothers and that they were subjected to a negative
attitude because they were not concerned about the future of their
children and their wives. Causative and preventive studies should be
done. At the same time, it will be beneficial to take into consideration the
positive effects of factors such as increasing income level, participation
in social activities, making friends and feeling safe in mothers' mental
health.
1336 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Table 2. The Relationship between the Symptoms of Psychological Disorder with Socio-demographic
Characteristics and Social Relationship Factors
Somatization
Obsession-
Compulsion
Interpersonal
Sensitivity
Depression
Anxiety
Hostility
Phobic
Anxiety
Paranoid
Ideation
Psychoticism
Global
Severity Index
Income Level
-,19*
-,17*
-,19*
-,13*
-,18*
-,12
-,16*
-,11
-,10
-,18*
Spouse Lost
Time
-,09
-,04
-,04
-,13*
-,10
-,12
-,09
-,07
-,09
-,11
Concern About
the Future of
Her Children
,30**
,29**
,34**
,30**
,32**
,20**
,23**
,29**
,28**
,33**
Participation in
Social Activities
-,15*
-,13*
-,18**
-,19**
-,11
,01
-,04
-,12
-,08
-,13*
Feeling Safe
-,10
-,09
-,09
-,20**
-,12
-,05
-,07
-,16*
-,11
-,13*
The idea that
the neighbors
and the social
environment
have a negative
attitude since
they do not have
a wife
,12
,10
,15*
,17**
,14*
,14*
,14*
,22**
,19**
,17**
Sufficient
number of
friends in the
place where
they live
-,08
-,04
-,04
-,15*
-,06
-,03
-,03
-,09
-,03
-,08
*p<.05 **p<.01
Keywords: Single Parenting, Single Parent Family, Mothers as a
Single Parent, Social and Psychological Problems.
Giriş
Aile, bireyin dünyaya geldiği andan itibaren içinde yer aldığı, ona yaşamını devam ettirebilmesi
için gerekli bakım ve desteğin sunulduğu sosyal bir ortamdır. Toplumun sahip olduğu değer yargıları,
normatif kurallar ve sosyalleşmenin en ciddi ve yoğun olarak yaşandığı toplumsal yapı ailedir ( (Sayın,
1990; Cevat ve diğerleri, 2016; Süleymanov, 2009). Ancak küreselleşmenin beraberinde getirdiği
değişim ve dönüşüm araçları, aile yapısının üzerinde zorunlu bir değişim yaratmış ve bunun sonucunda
parçalanmış, yapı itibari ile zayıflamış aileler ortaya çıkmıştır (Coşan, 2018). Zayıflayarak varlığını
sürdürmeye çalışan aile yapısı, kapsadığı aile bireylerinin eksikliği veya yokluğu ile kendisinden
beklenen rolü iyi bir şekilde yerine getirememektedir. Bunun sonucunda ise, aile bireyleri, psiko-sosyal
olarak zayıf ve dayanıksız bir durumda mücadele etmek durumunda kalmaktadır. Eksik aile üyelerinin
rollerini de üstlenmek durumunda kalan aile üyeleri zaman zaman gerek ilişki içinde olduğu diğerlerini,
zaman zaman da kendilerini üzebilmektedir (Yazıcı, 2012). Bu durum, doğrudan aile üyelerinin en
küçüğünden en büyüğüne herkes üzerinde olumsuz psiko-sosyal sonuçlar yüklemektedir.
Günümüz toplumlarında aile giderek küçülmektedir. Geçen yüzyılda üç kuşağın bir arada
yaşadığı büyük aile ya da geniş aile denilen olgu, göç ve kentleşme sürecinde parçalandı ve yerini
çekirdek aileye bıraktı. Bugün çekirdek aile, kırılgan yapısı sebebiyle yeni bir parçalanma yaşamaktadır.
Bu parçalanmanın neticesinde “tek ebeveynli aile” olarak ifade edilen yeni bir aile türü ortaya
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1337
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
çıkmaktadır. Tek ebeveynli aile, aile sosyolojisi literatüründe “tek anne ya da baba ile çocukların bir
arada yaşadığı aile” olarak tanımlanmaktadır (Canatan ve Yıldırım, 2018). Uzun zamandır Batılı
toplumlarda gözlemlenen bu aile tipi, artık Türkiye’de de görülmeye başlanmıştır. Türkiye ile Batılı
ülkeler arasındaki fark, sadece oranlardadır. Batılı ülkelerdeki oranların bizdekinden daha yüksek
olduğu bir gerçektir.
Ekonomik olarak gelişmiş ülkelerde tek ebeveynlilik olgusuna sıklıkla rastlanmaktadır.
Lehmann ve Wirtz, (2004) tarafından hazırlanan EUROSTAT raporuna göre, 16 yaşın altında ya da 16-
24 yaşında olup ekonomik açıdan aktif olmayan ve ebeveyne bağımlı olan çocukların bulunduğu tek
ebeveynli hane sayısı 15 Avrupa Birliği (AB) ülkesinde 2001 yılında 4.3 milyondur; bu rakam 15
Avrupa ülkesindeki tüm hanelerin yüzde 3’ünü oluşturmaktadır. Bu oran, İngiltere’de yüzde 5;
İspanya’da, İtalya’da ve Lüksemburg’da ise yüzde 1 civarındadır. Çocuklu ailelerden oluşan tüm haneler
içinde ise tek ebeveynli hanelerin oranı bu ülkelerde yüzde 9’dur (Öztop ve diğerleri, 2018). Oranlar
ülkeden ülkeye değişmektedir. Örneğin, Hollanda’da 2014 yılında toplam çocuklar içinde tek ebeveynli
çocukların oranı yüzde 14, 2010 yılında ise toplam aileler içinde tek ebeveynli ailelerin oranı ise yüzde
16 olarak saptanmıştır. Tek ebeveynli ailelerin oluşumu daha çok boşanmaların neticesidir (Nederlands
Jeugd Instituut, 2014). 2010 nüfus sayımına göre Birleşik Devletler’de 18 yaş altındaki çocukların yüzde
27’si tek ebeveynli aile içinde yaşamaktadır. Tek ebeveynli aile en hızlı büyüyen aile tiplerinden biri
olup, ikinci büyük aile tipi olarak kaydedilmektedir. Tek ebeveynli ailelilerin çoğunluğunun (yüzde 75)
başında anneler yer almaktadır (Marilyn ve Lawrence, 2014). Türkiye’de ailelerin yüzde 70’inin
çekirdek aile olduğu görülmektedir. Ülkemizde geniş aile sayısının azaldığı (yüzde 12), çekirdek aile
sayısının giderek artmakta olduğu bir gerçektir. Buna ek olarak, tek ebeveynli aileler de dâhil olmak
üzere tamamlanmamış/eksik aile oranlarındaki artış bir diğer istatistikî göstergedir. İstatistikî
çalışmalarda tek ebeveynli aile “dağılmış/eksik aile” kategorisinde ele alınmaktadır. Bu aile tipinin
oranı, yüzde 18’e yaklaşmaktadır (MAKR, 2016). Ancak bu oran içinde tek ebeveynli aile yüzdesi tam
olarak bilinmemektedir. IPSOS KMG tarafından Türkiye'nin çeşitli kentlerinde yapılan bir araştırmaya
göre, Türkiye'de tek ebeveynli ailelerin oranı yüzde 9.6 gibi ciddi bir orana yükselmiş durumdadır
(Halis, 2011).
Aile üyelerinin en küçükleri olan çocuklar, ailenin içerisindeki durumdan ciddi derecede
etkilenebilmektedir. Bu etkilenme iki yönlü olarak ele alınmaktadır. Çocuklar üzerinde hem olumlu hem
de olumsuz etkisi olan ailenin içerisinde bulunduğu durum, çocukların fiziksel, psikolojik ve sosyal
sağlıkları, kişisel gelişimleri, çevreleri ile olan ilişkilerini ciddi derecede etkilemektedir. Her ne kadar
aile yapısı çocuklar için iyi bir gelişim ve eğitim imkânı sunsa da bu durum, sadece aile bireylerinin
eksiksiz rollerini yerine getirmesi ile mümkündür. Aksi halde çocukların sağlığını olumsuz etkileyecek
aile yapısı ve ailedeki sorunlar çocuklar için bir çıkmaz teşkil edebilir (Şimşek vd., 2008; Yazıcı, 2012).
Ailede anne veya babanın eksikliği veya yokluğu ailedeki tek ebeveynin sorumluluklarını arttırmaktadır.
Çocuklarına karşı sorumlulukları tek başına göğüslemeye çalışan anne veya baba, bir süre sonra
tükenme noktasına gelerek çocuklarının psiko-sosyal durumunu ciddi derecede olumsuz etkileyebilir
(Walsh, 2012; Alikaşifoğlu, 2008).
Toplumsal değişim ve gelişimin ivmesi ile şekillenen aile kavramı, içinde bulunduğumuz
dönemin en çok tartışılan ve akademik çalışmalara konu edinen sosyal yapılardan birisidir. Aile, sosyal
etkileşim içerisinde olma durumunda olan üyelerden oluşan ve değişik türleri olan sosyal bir yapıdır.
Aile üyeleri, sosyal yapının içerisinde karşılıklı olarak üstlerine düşen rolleri en iyi şekilde oynayarak
aile üyeliğinin getirdiği görev ve sorumlulukları yerine getirmeye çalışırlar. Ancak bu görevleri yerine
getirme fonksiyonu, ailenin bütünlüğünün bozulması ile (aileden birilerinin ayrılması, ölmesi) ya eksik
yapılmakta ya da hiç yapılmamaktadır. Aynı şekilde aile bütünlüğünün bozulması ile birlikte çoğu
zaman aile üyelerinin rolleri değişir, ailedeki bireylerin, rollerinin değişmesi, sorumluluklarının artması
sonucunda sosyal ve psikolojik problemler başlamaktadır.
1338 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Bu bağlamda İstanbul ili Küçükçekmece ilçesindeki tek ebeveynli ailelere yönelik ailedeki
değişim olguları, aile yapısındaki evrilmeler ve ailedeki bireylerin rol ve sorumluluklarının getirdiği
psiko-sosyal sonuçları tek ebeveynli aile kavramı üzerinden değerlendirmek, analizler yapmak ve
sonrasında elde edilen bilgiler ışığında politika belirleyeceklere kanıt sunmak, araştırmaya katılan
ailelerdeki annelerin ve çocukların psiko-sosyal ihtiyaçlarını tespit etmek ve bu ihtiyaçlara yönelik
çalışmalar yapmak amacıyla “Can Kardeş Aile Projesi” gerçekleştirilmiştir. Bu makalede, proje
kapsamda elde edilen verilerin tek ebeveynli ailelerdeki annelerin sosyal ve psikolojik problemlerinin
sıklığı ve bu psikolojik problemler açısından risk faktörlerinin tespitine ilişkin ulaşılan sonuçları
sunulmuştur.
Gereç ve Yöntem
Araştırmanın kapsamı, İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi içerisinde ikamet eden ve
Küçükçekmece Kaymakamlığı, Sosyal Yardımlaşma Vakfı tarafından tespit edilen tek ebeveynli
ailelerde (eşlerden birinin vefat ettiği ve dolayısıyla geride kalan eşle çocukların birlikte yaşadığı aileler)
yaşayan anneler ve çocuklar oluşmaktadır.
Araştırmanın önemi, ailedeki değişim olguları, aile yapısındaki evrilmeler ve ailedeki bireylerin
rol ve sorumluluklarının getirdiği psiko-sosyal sonuçları tek ebeveynli aile kavramı üzerinden
değerlendirmek, analizler yapmak ve sonrasında elde edilen bilgiler ışığında politika belirleyeceklere
kanıt sunmak, araştırmaya katılan ailelerdeki bireylerin psiko-sosyal ihtiyaçlarını tespit etmek ve bu
ihtiyaçlara yönelik çalışmalar yapmak bu çalışmanın önemini ortaya koymaktadır.
Yukarıda ifade edilen hususlar bağlamında bu çalışma, Küçükçekmece ilçesinde ikamet eden
tek ebeveynli ailelerin psiko-sosyal ihtiyaçlarını belirlemek, bu ihtiyaçların giderilmesine yönelik
çözüm önerileri sunmak, gerekli eğitim, destek ve çalışmalarda bulunmak gerekçesi ile yürütülmeye
çalışılmaktadır.
Bu çalışmada, nicel araştırma yöntemi olarak araştırmacılar tarafından oluşturulan ebeveyn
anketi ile Kısa Semptom Envanteri uygulanmıştır (Şahin ve Durak, 1994; Şahin, Batigün, Durak ve
Uğurtaş, 2002). Araştırmanın evrenini, İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi içerisinde ikamet eden ve
Küçükçekmece Kaymakamlığı Sosyal Yardımlaşma Vakfı’na kayıtlı 1600 adet tekebeveynli aile
oluşturmaktadır. Gönüllülük esasına bağlı olarak bu rakamın yüzde 14,5’ine tekabül eden 233 anneye
ulaşılmıştır. Bu araştırmada veri toplama yöntemi olarak çeşitli demografik bilgileri içeren anket formu
ve daha önce geçerliliği ve güvenilirliği yapılmış olan psiko-sosyal sorunları ölçmeye yarayan ölçekler
kullanılmıştır.
Anket uygulaması için ilçedeki ilköğretim okulları uygulama platformu olarak seçilmiş ve
öğrenci velileri okullara davet edilmiştir. Davet edilen velilere iki anket birden uygulanmıştır.
Ebeveyn anketi: Toplam 24 sorudan oluşan anket, 2 kısımdan oluşmaktadır. İlk kısmında
demografik bilgiler, ikinci kısmında ise sosyal yaşamla ilgili sorular yer almaktadır.
Kısa Semptom Envanteri (KSE): Ergen ve yetişkinlerde çeşitli psikolojik belirtileri taramak
amacıyla Derogatis tarafından 1992’de geliştirilen ve 0-4 arası (“hiç” ve “çok fazla”) puanlanan Likert
tipi bir kendini değerlendirme ölçeği olan KSE, 53 maddeden oluşmaktadır. Ölçekten alınan toplam
puanların yüksekliği bireyin semptomlarının şiddetini göstermektedir. KSE, somatizasyon, obsesif-
kompulsif bozukluk, depresyon, kişilerarası duyarlılık, hostilite, anksiyete bozukluğu, fobik paranoid
düşünceler, anksiyete, psikotizm ve ek maddeler olmak üzere 10 alt ölçek ve belirti toplamı indeksi,
rahatsızlık ciddiyeti indeksi, ve semptom rahatsızlık indeksi olmak üzere 3 global indeksten oluşur.
KSE’nin Türkiye uyarlaması iki ayrı çalışma ile gerçekleştirilmiştir (Şahin ve Durak, 1994; (Şahin,
Batigün, Durak ve Uğurtaş, 2002). KSE'nin yetişkin örneklemindeki tutarlılık katsayıları 0.75 ila 0.87;
ergen örneklemindeki iç tutarlılık katsayıları ise 0.70 ile 0.88 arasındadır.
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1339
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Genel anket uygulamasına geçilmeden önce, ilk aşamada 20 veli ile bir pilot anket çalışması
yapılmış ve bu çalışmadan elde edilen veriler ve deneyimler ışığında ebeveyn anket formuna son şekli
verilmiştir. Annelere erişim 30 okul üzerinden sağlanmıştır. Uygulamalara başlamadan önce anket
yapacak olan ilgili okulların PDR öğretmenlerine ve İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi PDR ve
Psikoloji öğrencilerine yarım günlük bir anket eğitimi verilmiştir. Okullara gitmek ve anket için İlçe
Milli Eğitim Müdürlüğü’nden izin, anketin etik kurallara uygun olup olmadığı hususunda ise İstanbul
Sabahattin Zaim Üniversitesi’nin Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır.
Araştırmadaki tüm istatistiksel analizler, “SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 25
Paket Programı” kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Öncelikle, araştırmaya katılan tek ebeveynli ailelerin
bireysel özellikleriyle ilgili tanımlayıcı bulguları ortaya koymak için frekans ve yüzdeler hesaplanmıştır.
Değişkenler arasındaki ilişkilerin tespiti için Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı analizi
yapılmıştır. Sosyo-demografik ve sosyal ilişki değişkenleri bağımsız değişken, psikolojik problem
belirtileri ise bağımlı değişken olarak olarak değerlendirilmiş Adımsal (stepwise) Doğrusal Çoklu
Regresyon analizi uygulanmıştır.
Bulgular
Annelerin Sosyo-Demografik Profili
Araştırmaya konu olan tek ebeveynli aileler, anne ve çocuklardan oluşan bir aile formu
oluşturmaktadır. Bu aile formu, daha önce de belirtildiği üzere eş kaybı neticesinde oluşmuştur. Eş kayıp
sürelerine göre bir analiz yapılacak olursa, kadınların ortalama olarak 5 yıl önce eşlerini kaybettikleri
anlaşılmaktadır. Aşağıdaki grafikten görüleceği üzere, kadınların üçte bir kadarı kocalarını 1-2 yıl içinde
kaybetmiş olup tek ebeveynli aile deneyimi kısa sürelidir. Geriye kalan üçte ikilik kesim ise, 3 yıl ve
üzerinde bir süreden beri tek ebeveynli aile olarak varlıklarını sürdürmektedir. Muhtemelen kocaları
yakın zamanda kaybetmiş olan kadınlar daha bariz ve daha fazla sosyal ve psikolojik problemler
yaşamaktadırlar. Kayıp süreleri ile sosyal ve psikolojik durumları arasındaki ilişki kurulduğunda bu
sorunlar belirgin hale gelecektir.
Şekil 1: Eş Kayıp Süresi (N=222)
Tek ebeveynli ailelerde çocuk sayısı 1 ile 8 arasında değişmekte olup ortalama çocuk sayısı 2.7
civarında tespit edilmiştir. Şekil 2’den de anlaşılacağı üzere 2 çocuğa sahip olan aileler yüzde 37
civarındadır. Bunu sırasıyla 3 çocuk sahibi aileler (yüzde 25) ve 1 çocuk sahibi aileler izlemektedir. 4 ve
üzerinde çocuk sahibi aileler azınlık bir grubu teşkil etmektedir.
Çocuk sayısına anneler de eklendiğinde tek ebeveynli ailelerin büyüklüğü ortaya çıkmaktadır.
Buna göre tek ebeveynli ailelerin ortalama büyüklüğü 3.7 civarındadır. Bu rakam, çekirdek aile
1340 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
formatından daha küçük bir büyüklüğü ifade etmektedir. Buradan hareketle Türkiye toplumunda tek
ebeveynli aile nispetlerindeki artışa oranla mevcut ailelerin daha da ufalanacağı söylenebilir.
Şekil 2: Ailedeki Çocuk Sayısı (N=228)
Tek ebeveynli aile yapısına ilişkin olarak araştırmada ebeveynlerin yaş, eğitim düzeyi, çalışma
ve gelir düzeyleri hakkında veriler toplanmıştır. Annelerin yaşları incelendiğinde, 31-40 yaş grubunun
ağırlıklı (yüzde 41) olduğu görülmektedir. Bu grubu yüzde 39 oranla 41- 50 yaş grubu izlemektedir.
Buradan hareketle denebilir ki, tek ebeveynli ailelerde anneler daha çok orta yaş grubuna girmektedir. 30
yaş ve altındaki anneler sadece yüzde 7 civarındadır. Yine aynı şekilde yaşlı anneler de çok küçük bir
oran teşkil etmektedirler.
Annelerin eğitim düzeylerine gelince, ilkokul düzeyindeki annelerin çoğunluğu (yüzde 60,6)
oluşturduğu söylenebilir. Bu grubu, birbirine yakın oranlarda (yüzde 14-16) ortaokul ve lise mezunları
izlemektedir. Okuryazar olmayanlar kadar lisansüstü programlara katılmış olanlar da küçük bir azınlığı
oluşturmaktadır.
Şekil 3: Ebeveynlerin Eğitim Düzeyi (N=208)
Eğitim düzeylerine bağlı olarak annelerin çalışma ve gelir düzeylerinin de iyi olmadığını
söyleyebiliriz. Hanelerin toplam gelirleri esas alındığında 1001-2000TL arasında geliri olan kesim
grubun yarısını oluşturmaktadır. 1000TL altında geliri olanları da bu gruba eklersek, asgari gelir düzeyi
ve altındakiler yüzde 75 civarındadır. Asgari gelirin üzerinde geliri olan kesim ise, geriye kalan yüzde
25’i teşkil etmektedir.
5,3
60,6
14,4
15,9
1,4
2,4
010 20 30 40 50 60 70
Okur-yazar değil
İlkokul
Ortaokul
Lise
Önlisans
Lisans ve üstü
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1341
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şekil 4: Hanenin Toplam Gelir Düzeyi (N=179)
Meslek ve uğraşılarına göre ebeveynleri sınıflandırdığımızda, annelerin gelir kaynakları
hakkında da bir bilgi edinmiş oluruz. Buna göre annelerin sadece yüzde 35’i çalışmakta, geriye kalan
anneler ise kendilerini ya “ev kadını” (yüzde 46) ya da “işsiz” (yüzde 7) olarak nitelemektedir.
Çalışmayan anneler, geçimlerini aylığı, emeklilik aylığı, engelli ödeneği, nafaka, kira geliri ya da
yakın akraba ve aile üyelerinin destekleriyle sürdürmeye çalışmaktadır. Ayrıca annelerin bir kısmının
vakıf, yardım kurumu ve belediyelerden yardım aldıkları görülmektedir.
Şekil 5: Ebeveynlerin Çalışma Durumu (N=221)
Yeniden evlenmek isteyip istemedikleri, gelecek planlarında ne kadar yer almaktadır? Bunu
anlamak için tevdi edilen “Yeniden evlilik konusunda ne düşünüyorsunuz?” sorusuna kadınların yarıdan
fazlası (yüzde 66,2) “asla” cevabını verirken, yüzde 12’si “düşünüyorum” şeklinde cevap vermektedir.
Evlilik konusunda bir kısım anneler, “çocuklarının büyümesi”ni beklemektedir. Bu arada
yeniden evlenen yüzde 8 kadar bir grubun olduğu anlaşılmaktadır. Asla evlenmek istemeyen kadınların
bir kısmının (yüzde 37) acılarının taze olması, onların bu tutumlarını açıklamaktadır, ancak geriye
kalanların motivasyonlarının ne olduğu tam olarak bilinmemektedir.
1342 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şekil 6: Annelerin Yeniden Evlenme Konusundaki Düşünceleri (N=222)
Annelerin Sosyal İlişkileri ve Sorunları
Annelerin genel olarak sosyal ve psikolojik durumlarıyla ilgili bir demet soru sorulmuştur. Bu
sorular güven ve dışlanma duygusu, çocuklar konusunda endişe, arkadaşlık ve akrabalık ilişkileri, sosyal
ve kültürel etkinliklere katılım ve benzer konulardaki tutumlarla ilgilidir.
Güven ve dışlanma konusuyla başlamak gerekirse, Şekil 7’den de anlaşılacağı üzere yüzde 17
kadar bir kesim kendini güvende hissetmemektedir.
Şekil 7: Annelerin Kendilerini Güvende Hissetme Durumları (N=226)
Aşağıdaki grafikten anlaşılacağı üzere tek ebeveyn olarak anneler kendilerinden ziyade
çocuklarının geleceğinden endişe duymaktadırlar. Endişe yaşayan kadınların yüzde 58’i “sıklıkla” ya
da “her zaman” derken, yüzde 22’si “bazen” demektedir.
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1343
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şekil 8: Annelerin Çocukları İçin Duydukları Endişe Durumları (N=233)
Annelerin yüzde 20 kadar kesimi ise, eşi olmadığı için komşularının ve sosyal çevresinin
olumsuz bir tutum sergiledikleri düşüncesine sahiptir. Muhtemelen olumsuz bir tutuma maruz kalma
algısı annelerin bulundukları sosyal çevreye göre değişkenlik göstermektedir. Geleneksel bir kültür ve
sosyal kontrolün hâkim olduğu sosyal çevrelerde kadınlar, kendilerini rahat hissetmemektedir. Bu
kısmen içselleştirilmiş bir duygu da olabilir. Yani kendisi gibi kişilerin (dul kadınların) dışlanacağından
hareketle içsel olarak böyle bir duygu da yaşıyor olabilir.
Şekil 9: Eşi Olmadığı İçin Komşularının ve Sosyal Çevresinin Olumsuz Bir Tutum Sergiledikleri
Düşüncesi (N=224)
Annelerin sosyal bir yalıtlanma hali yaşayıp yaşamadıklarını anlamak için onlara yaşadığı
çevrede yeterince arkadaşı olup olmadığı sorulmuştur. Aşağıdaki grafikten anlaşılacağı üzere
katılımcıların yüzde 21 kadarı bu soruya olumsuz cevap vermiştir. Eşi olmayan kadınların toplumsal bir
yalıtlanma yaşadıkları fikri, çoğu katılımcı için geçerli görünmemektedir.
1344 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şekil 10: Annelerin Yaşadığı Yerde Arkadaşa Sahip Olma (N=226)
Arkadaşlık yanında akrabalarla ilişkiler sosyal ilişkilerin analizinde önemli bir kategoriyi
oluşturmaktadır. Akrabalarla ilişkiler hem destek hem de ziyaret etme yönüyle yoklanmıştır.
Akrabalardan maddi ve manevi destek alma konusunda desteğin daha çok manevi nitelikte olduğu
anlaşılmaktadır. “Maddi destek alıyorum” diyen annelerin oranı yüzde 21 iken, “Manevi destek
alıyorum” diyenlerin oranı yüzde 53,5 civarındadır.
Şekil 11: Annelerin Akrabalarından Maddi ve Manevi Destek Alma Durumları
Öte taraftan aile ve akrabalarla ziyaretleşme düzeyi daha iyi görünmektedir. Katılımcıların
sadece yüzde 7’si “Hiçbir zaman ziyaret yapmıyorum” derken çoğunluk farklı oranlarda da olsa
ziyaretler yapmaktadırlar. Yüzde 58,5’i “nadiren” veya “bazen” ziyaret yaparken, yüzde 35,5’i
“sıklıkla” veya “her zaman” demektedir. Bu son veri de, eşi olmayan kadınların sosyal yalıtlanma hali
yaşadıklarına dair toplumdaki genel yargıyı teyid etmemektedir.
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1345
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şekil 12: Annelerin Aile ve Akraba Ziyaretleri Durumları (N=229)
Sosyal ilişkilerde komşu, bazen aile ve akraba kadar önemli olabilmektedir. Bu konuyla alakalı
olarak tevdi eden “Komşu ziyaretleri yapıyorum” önermesine, katılımcıların sadece yüzde 16’ya yakını
“hiçbir zaman” derken, geriye kalan çoğunluk ise farklı sıklıklarda olumlu cevap vermişlerdir. Bu veriler
dikkate alındığında komşularla ziyaretleşmenin yeterli ve iyi düzeyde olduğu söylenebilir.
Şekil 13: Annelerin Komşu Ziyaretleri Yapma Durumları (N=231)
Sosyal ilişkilerin genişliğini ve farklı etkinlikler düzeyindeki çeşitliliğini anlamak için
katılımcılara yemek için dışarıya çıkıp çıkmadıkları, sinemaya gidip gitmedikleri, düğün- nişan, günler,
geziler ve dini-manevi sohbetlere katılıp katılmadıkları sorulmuştur. Aşağıdaki grafikten anlaşılacağı
üzere tek ebeveynli aileler yemek için dışarıya çıkma konusunda pek imkân bulamadıklarını
belirtmektedirler. “Sıklıkla” veya her zaman şeklinde cevap verenler sadece yüzde 12 civarında bir
kesimi oluşturmaktadır. Çoğunluk ya “hiç” veya nadiren/bazen yemek için dışarıya çıkmaktadır.
1346 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şekil 14: Annelerin Dışarıda Yemeğe Çıkma Durumları (N= 231)
Yemeğe çıkmak kadar sinemaya gitmek de, tek ebeveynli ailelerin pek sık yapmadıkları bir
etkinlik olarak görülmektedir. Aşağıdaki grafikten görüleceğe üzere sıklıkla veya her zaman gideriz
şeklinde cevap veren kesimin oranı sadece yüzde 8 civarında kalmaktadır. Geride kalan çoğunluk hiç
gitmediklerini (yüzde 56) veya nadiren/bazen gittiklerini (yüzde 36) söylemektedir. Yemek için dışarıya
çıkmak daha ekonomik gerekçelere dayanırken, sinemaya gitmek ekonomik olduğu kadar kültürel bir
alışkanlıkla da ilişkilidir. Özellikle televizyon ve internet gibi imkânların yaygınlığı nedeniyle sinema
genelde daha az kullanılan bir imkân olmuştur.
Şekil 15: Annelerin Sinemaya Gitme Durumları (228)
Düğün ve nişanlara katılmak, Türk toplumunda daha geleneksel bir etkinliktir. Bu açıdan
bakılınca tek ebeveynli ailelerin, sinema ve yemeğe çıkma gibi etkinliklere kıyasla daha fazla katılım
sağladıkları görülmektedir. “Hiç bir zaman” diyenlerin oranı sadece yüzde 17 civarındadır. Geriye kalan
çoğunluk farklı oranlarda ve sıklıkta bu tür davetlere katılım sağlamaktadırlar.
Şekil 16: Annelerin Düğün ve Nişan gibi Davetlere Katılım Durumu (N=231)
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1347
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
“Gün yapmak” ya da “günlere katılma” deyimi, Türkiye toplumunda kadınların belirli
aralıklarla bir araya gelmelerini ve birikim yapmak amaçlı dayanışmasını ifade etmektedir. Bu dayanışma
türü düşük gelirli ailelerin tasarruf yapma şekillerinden birisidir. Tek ebeveynli ailelerin de düşük gelirli
oldukları düşünülürse, bu tip günlere daha fazla katılım sağlayabilecekleri söylenebilir. Ancak aşağıdaki
tablo, bunun pek yaygın bir faaliyet olmadığını göstermektedir. “Sıklıkla” ve “her zaman günlere
katılırım” diyenlerin oranı sadece yüzde 8,5 oranında kalmaktadır.
Şekil 17: Annelerin Günlere Katılma Durumu (N=233)
Şehir içi ve dışı gezilere katılım, belediyelerin kamu hizmeti olarak organize ettiği durumlarda
oldukça rağbet gören bir etkinliktir. Sosyal ve kültürel belediyecilik geliştikçe, belediyeler toplumun bu
tür ihtiyaçlarına da cevap vermektedirler. Aşağıdaki grafikten görüleceği üzere katılımcıların yarıdan
fazlası hiçbir zaman katılmadıklarını söylerken, geriye kalanların yarısı nadiren/bazen veya sıkça
yararlandıklarını söylemektedirler.
Şekil 18: Annelerin Şehir İçi ve Şehir Dışı Gezilere Katılma Durumu (N=232)
Son olarak annelerin dini ve manevi faaliyetlere katılımı yoklanmıştır. Grafikten görüleceği
üzere bu faaliyet türüne yüzde 32 civarında bir kesim hiç katılmazken, geriye kalan çoğunluk
nadiren/bazen veya sıklıkla katıldıklarını beyan etmektedirler.
1348 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şekil 19: Annelerin Dini ve Manevi Faaliyetlere Katılma Durumu (N=230)
Tek ebeveynli aileleri oluşturan annelerin sosyal ilişki biçimleri ve kültürel faaliyetlere katılımı
toplu olarak incelendiğinde, birkaç sonuç çıkarmak mümkündür. İlk olarak anneler toplumda hâkim
olan izlenime zıt olarak toplumsal olarak dışlanan bir grup olmak yerine, önemli oranda sosyal olarak
içerilen bir grup olarak karşımıza çıkmaktadır. Dışlandığını hisseden ve düşünen kesimin oranı yüzde
20 civarındadır. İkinci olarak maddi olmasa da anneler yakın sosyal çevrelerinden manevi destek
bulabilmektedirler. Üçüncü olarak çoğu annelerin komşu ve arkadaşlar bazında sosyal ilişkileri yeterli
görünmekle birlikte, bu noktada da sosyal ilişkileri zayıf yüzde 20 kadar bir kesim olduğu dikkatten
kaçmamaktadır.
Düğün ve nişan gibi geleneksel etkinlikler bir tarafa bırakılırsa, annelerin kamusal ve toplumsal
hayatta katıldıkları pek fazla sosyal ve kültürel etkinlik olmadığı görülmektedir. Yemeğe çıkma,
sinemaya gitme, gezilere katılma ve hatta günlere katılma gibi faaliyetlere katılım oldukça zayıf
görünmektedir. Bu faaliyetlere kıyasla dini ve manevi sohbetlere katılım görece daha iyice sayılır.
Ancak bu noktada da katılımcıların üçte birinin hiç katılım sağlamadığı anlaşılmaktadır.
Annelerin Psikolojik Problem Profili
Annelerin psikolojik problem belirtilerinin sıklığını tespit etmek amacıyla Somatizasyon,
Obsesif kompulsif bozukluk, Kişilerarası duyarlılık, Depresyon, Anksiyete bozukluğu, Öfke-
Düşmanlık, Fobik anksiyete, Paranoid düşünce, Psikotizm alt ölçeklerinden ve 53 maddeden oluşan
Kısa Semptom Envanteri (KSE) uygulanmıştır. Katılımcılardan ölçek maddelerinde yer alan belirtileri,
son bir haftada ne düzeyde (0=Hiç yok, 1= Biraz var, 2= Orta derecede var, 3= Epeyce var, 4=Çok fazla
var) yaşadıklarını işaretlemeleri istenmiştir. Elde edilen sonuçlar alt ölçek madde ortalamalarına göre
“normal” (0,00-1,50), “patoloji düzeyi orta derecede” (1,51-2,50) ve “patoloji düzeyi yüksek” (2,51-
4,00) olarak üç grupta değerlendirilmiştir. Çalışmada annelerin yaşadıkları psikolojik problem
belirtilerin sıklığı, psikolojik belirtilerle sosyo-demografik özellikler ile sosyal ilişkiler arasındaki
ilişkiler ve problem belirtilerini yordayan risk faktörleri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Psikolojik Problem Belirtileri Sıklık Bulguları
Her bir psikolojik problem belirti alt ölçekleriyle elde edilen sonuçlar incelendiğinde yüksek
derecede en sık yaşanan psikolojik problemler şunlardır: Yeme isteğinde azalma ya da aşırı yemek
yeme, uykusuzluk çekme ya da aşırı uykulu olma, içsel güçte (enerji düzeyinde) azalma ya da bitkinlik,
benlik saygısında azalma, odaklanamama ya da karar vermekte güçlük çekme, genel karamsarlık,
ümitsizlik, güdülenme eksikliği, intihar düşünceleri, bilişsel ve somatik belirtileri içeren “depresyon”
yüzde 17; bireylerde yaşanılması istenmeyen fakat sürekli ve karşı konulmaz bir biçimde tekrar eden
genellikle negatif duyguların eşlik ettiği korku, tiksinti, şüphe veya eksiklik hissi, kirlenme korkuları,
titizlik, kendine ya da başkalarına zarar verme korkusu gibi düşünceler ve suçlamayla karakterize
“obsesif kompulsif belirtiler” yüzde16,5; vücudun kalp, damar, mide, bağırsak, solunum ve diğer
sistemlerdeki fonksiyon bozukluklarıyla ilgili sıkıntıları yansıtan ve çözümlenemeyen engelleme veya
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1349
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
çatışma sonucu ortaya çıkan işlevsel ve fiziksel bozukluklarla ilişkili “somatizasyon” yüzde 15,2;
bireyin kendini başkalarıyla karşılaştırdığında, kişisel yetersizlik ve aşağılık duygularına kapılarak
kişiler arası ilişkilerinde kendisini değersiz görmesi, bu ilişkilerde zorluk çekmesi, rahatsızlık hissetmesi
gibi olumsuz düşünce ve duyguları yansıtan “kişilerarası duyarlılık” yüzde 14,3; düşmanlık, şüpheci,
büyüklük ve ben merkezci düşünceler, bağımsızlığı kaybetme korkusu ve sanrılar gibi düşünceleri
içeren “paranoid düşünceler” yüzde 13,5; klinik kaygının içerdiği belirti ve davranışları (rahatsızlık,
sinirlilik, gerginlik, yorgunluk) gösteren “anksiyete” yüzde 11,7; içe kapanmayı, kendini yalnızlığa
bırakmayı, tek başına sürdürülen hayat stilini yansıtan “psikotizm” yüzde 6,5; kızma, huzursuz olma,
karşı koyma, düşmanlık, saldırganlık, sinirlilik, öfke hali, küskünlük gibi özellikleri vurgulayan “öfke-
düşmanlık” yüzde 6,1 ve kişinin belirli bir nesneye, duruma karşı ısrarlı korku tepkisini vermesiyle
ilişkili “fobik anksiyete” yüzde 4,8. Belirti alt kümelerinden bağımsız olarak ölçeğin tamamına verilen
cevapların değerlendirilerek kişinin bireyin psikolojik problemlerden duyulan sıkıntının artışını ve genel
rahatsızlık eğilimini tespit etmek amacıyla hesaplanan “Rahatsızlık Ciddiyeti İndeksi” (RCİ)
sonuçları dikkate alındığında psikolojik problem belirtileri ölçeğin tamamına yanıt veren 230 anneden
130’unda (yüzde 56,5) patoloji normal düzeyde, 82’sinde (yüzde 35,7) orta derecede, 18’inde (yüzde
7,8) ise yüksek derecede yaşanmaktadır (Tablo 1).
Tablo 1: Psikolojik Problem Belirti Sıklık Oranları
Normal
Orta Derecede
Patoloji
Yüksek Derecede
Patoloji
N
%
N
%
N
%
Somatizasyon
131
57,0
64
27,8
35
15,2
Obsesif Kompulsif Belirtiler
122
53,0
70
30,4
38
16,5
Kişilerarası Duyarlılık
134
58,3
63
27,4
33
14,3
Depresyon
120
52,2
71
30,9
39
17,0
Anksiyete
128
55,7
75
32,6
27
11,7
Öfke-Düşmanlık
153
66,5
63
27,4
14
6,1
Fobik Anksiyete
178
77,4
41
17,8
11
4,8
Paranoid Düşünceler
122
53,0
77
33,5
31
13,5
Psikotizm
153
66,5
62
27,0
15
6,5
Rahatsızlık Ciddiyeti İndeksi
130
56,5
82
35,7
18
7,8
Psikolojik Bozukluk Belirtileri ile Sosyo-demografik Özellikleri ve Sosyal İlişki Faktörleri
Arasındaki İlişki Bulguları
Psikolojik bozukluk belirtileriyle katılımcıların sosyo-demografik özellikleri ve sosyal ilişki
faktörleri arasındaki ilişkilerin tespiti için yapılan korelasyon analizi sonuçlarına göre, akrabalarından
maddi ve manevi yardım ve destek görme ve ailedeki çocuk sayısı, eğitim düzeyi ve yeniden evlenme
düşüncesi değişkenleriyle ile psikolojik belirtiler arasında anlamlı seviyede korelasyon tespit
edilmemiştir.
Aile, akraba ve komşu ziyaretleri yapma, dışarıya yemeğe çıkma, sinemaya gitme, düğün ve
nişan gibi davetlere, şehir içi ve şehir dışı gezilere, günlere, dini ve manevi faaliyetlere katılma gibi
etkinlikleri içeren “Sosyal faaliyetlere katılım” değişkeni ile Somatizasyon, Obsesif Kompulsif
Belirtiler, Kişiler Arası Duyarlılık, Depresyon ve Rahatsızlık Ciddiyeti İndeksi ile negatif yönde
korelasyon tespit edilmiştir.
1350 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
“Hane gelir düzeyi” ile tüm rahatsızlıklar negatif yönde korelasyon göstermekle birlikte bu
korelasyon katsayıları Somatizasyon, Obsesif Kompulsif Belirtiler, Kişilerarası Duyarlılık, Depresyon,
Anksiyete, Fobik Anksiyete ve Rahatsızlık Ciddiyeti İndeksi ile anlamlı düzeydedir.
“Kendini güvende hissetme” değişkeniyle depresyon, paranoid düşünceler ve rahatsızlık
belirti indeksiyle negatif yönde anlamlı korelasyolar olduğu bulunmuştur.
“Yaşadığı Yerde Yeterli Sayıda Arkadaşının Olması” ve “Eş kayıp süresi” değişkenleriyle
ile depresyon arasında negatif anlamlı korelasyon varken diğer değişkenler arasında anlamlı derecede
ilişki bulunmamıştır.
“Eşi olmadığı için komşularının ve sosyal çevresinin olumsuz bir tutum sergiledikleri
düşüncesi” ile Somatizasyon ve Obsesif Kompulsif Belirtiler dışında tüm psikolojik problem
belirtileriyle pozitif yönde ve anlamlı seviyede ilişki bulunmuştur.
“Çocuklarının geleceği ile ilgili endişe duyma” değişkeni diğer sosyo-demografik ve sosyal
ilişkilerinden farklı olarak tüm psikolojik problem belirtileriyle pozitif yönde ve anlamlı seviyede ilişki
bulunmuştur.
Tablo 2: Psikolojik Bozukluk Belirtileri ile Sosyo-demografik Özellikler ve Sosyal İlişki Faktörleri
Arasındaki Korelasyon Katsayıları
Somatizasyon
Obsesif Kompulsif
Belirtiler
Kişiler Arası
Duyarlılık
Depresyon
Anksiyete
Öfke-Düşmanlık
Fobik Anksiyete
Paranoid
Düşünceler
Psikotizm
Rahatsızlık
Ciddiyeti İndeksi
Hane Gelir Düzeyi
-,19*
-,17*
-,19*
-,13*
-,18*
-,12
-,16*
-,11
-,10
-,18*
Eş Kayıp Süresi
-,09
-,04
-,04
-,13*
-,10
-,12
-,09
-,07
-,09
-,11
Çocuklarının Geleceği
ile İlgili Endişe Duyma
,30**
,29**
,34**
,30**
,32**
,20**
,23**
,29**
,28**
,33**
Sosyal Faaliyetlere
Katılım
-,15*
-,13*
-,18**
-,19**
-,11
,01
-,04
-,12
-,08
-,13*
Kendini Güvende
Hissetme
-,10
-,09
-,09
-,20**
-,12
-,05
-,07
-,16*
-,11
-,13*
Eşi olmadığı için
komşularının ve sosyal
çevresinin olumsuz bir
tutum sergiledikleri
düşüncesi
,12
,10
,15*
,17**
,14*
,14*
,14*
,22**
,19**
,17**
Yaşadığı Yerde Yeterli
Sayıda Arkadaşının
Olması
-,08
-,04
-,04
-,15*
-,06
-,03
-,03
-,09
-,03
-,08
*p<.05 **p<.01
Psikolojik Problem Belirtilerini Yordayan Risk Faktörleri Bulguları
Annelerde görülen psikolojik problem belirtileri açısından riski azaltan ya da arttıran faktörleri
tespit etmek için yapılan çoklu regresyon analizlerinde sosyo-demografik ve sosyal ilişki değişkenleri
bağımsız değişken, KSE alt ölçek puanları ise bağımlı değişken olarak belirlenmiştir. Regresyon analizi
sonuçlarına göre, çocuklarının geleceği ile ilgili endişe duyma” somatizasyon belirtileri yüzde10
oranında (B=,322 F=18,10 p<.01) ve obsesif kompulsif belirtiler yüzde 9 oranında (B=,304 F=16,043
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1351
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
p<.01); Çocuklarının Geleceği ile İlgili Endişe Duyma” ve “eşi olmadığı için komşularının ve sosyal
çevresinin olumsuz bir tutum sergiledikleri düşüncesi” değişkenleri birlikte anksiyete belirtilerini
yüzde12 (F=19,679 p<.01), fobik anksiyete belirtilerini yüzde7 (F=9,237 p<.01), paranoid düşünce
belirtilerini yüzde12 (F=12,289 p<.01) ve psikotizm belirtilerini yüzde10 oranında (F=9,593 p<.01); );
çocuklarının Geleceği ile İlgili Endişe Duyma”,“eşi olmadığı için komşularının ve sosyal çevresinin
olumsuz bir tutum sergiledikleri düşüncesi” pozitif yönde ve “eş kayıp süresi” negatif yönde
depresyonu yüzde16 (F=10,942 p<.01) ve rahatsızlık ciddiyeti indeksini yüzde15 (F=10,567 p<.01);
“eşi olmadığı için komşularının ve sosyal çevresinin olumsuz bir tutum sergiledikleri düşüncesi” pozitif
yönde ve “eş kayıp süresi” negatif yönde öfke-düşmanlık belirtilerini yüzde7 (F=6,942 p<.01);
çocuklarının Geleceği ile İlgili Endişe Duyma”,“eşi olmadığı için komşularının ve sosyal çevresinin
olumsuz bir tutum sergiledikleri düşüncesi” pozitif yönde ve “hane gelir düzeyi” negatif yönde
kişilerarası duyarlılık belirtilerini yüzde14 (F=9,746 p<.01) oranlarında yordamaktadır (Tablo 3).
Tablo 3: Sosyo-demografik özellikler ve Sosyal İlişki Faktörlerinin Psikolojik Problem Belirtilerini
Yordama Gücüne Yönelik Yapılan Regresyon Analizi Sonuçları
YORDAYICI DEĞİŞKENLER
Çocuklarının
Geleceği ile
İlgili Endişe
Duyma
Eşi olmadığı
için
komşularının ve
sosyal
çevresinin
olumsuz bir
tutum
sergiledikleri
düşüncesi
Eş Kayıp Süresi
Hane Gelir
Düzeyi
B
R2
Düz.
R2
B
R2
Düz.
R2
B
R2
Düz.
R2
B
R2
Düz.
R2
ΔR2
F
Somatizasyon
,322
,10
,10
-
-
-
-
-
-
-
-
-
,10
18,110*
Obsesif
Kompulsif
Belirtiler
,304
,09
,09
-
-
-
-
-
-
-
-
-
,09
16,043*
Kişilerarası
Duyarlılık
,241
,09
,09
,196
,04
,03
-
-
-
-
,161
,03
,02
,14
9,746*
Depresyon
,284
,10
,10
,231
,05
,04
-,151
,03
,02
-
-
-
,16
10,942*
Anksiyete
,300
,11
,10
,163
,03
,02
-
-
-
-
-
-
,12
19,679*
Öfke-
Düşmanlık
-
-
-
,232
,05
,05
-,172
,03
,02
-
-
-
,07
6,942*
Fobik
Anksiyete
,204
,05
,05
,160
,03
,02
-
-
-
-
-
-
,07
9,237*
Paranoid
Düşünceler
,255
,05
,04
,218
,09
,08
-
-
-
-
-
-
,12
12,289*
Psikotizm
,186
,03
,03
,237
,07
,07
-
-
-
-
-
-
,10
9,593*
Rahatsızlık
Ciddiyeti
İndeksi
,299
,11
,10
,207
,03
,03
-,146
,02
,02
-
-
-
,15
10,567*
Regresyon analiz sonuçları değerlendirildiğinde çocuklarının geleceği ile ilgili endişe duyma”
(öfke-düşmanlık hariç) ve “eşi olmadığı için komşularının ve sosyal çevresinin olumsuz bir tutum
sergiledikleri düşüncesi” değişkenlerinin (somatizasyon ve obsesif kompulsif belirtiler hariç) psikolojik
bozukluk belirtilerini arttıran risk faktörleri oldukları görülmüştür. “Hane gelir düzeyi” değişkenin yani
1352 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
gelir düzeyinin artmasının kişilerarası duyarlılık belirtilerini, “eş kayıp süresi” değişkenin ise yani
kaybının üzerinden geçen zamanın uzamasının depresyon, öfke-düşmanlık ve rahatsızlık ciddiyeti
indeksini azalttığı tespit edilmiştir.
Sonuç
Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de tek ebeveynlilik önemli bir fenomen haline gelmektedir. Batılı
ülkelerle kıyaslandığında Türkiye’deki tek ebeveynliliğin oranı kadar oluşum biçimi de farklı
görünmektedir. Batı dünyasında oranlar yüksek olduğu kadar boşanmalar ve alternatif yaşam biçimleri bu
oranların artmasında sorumludur. Oysa Türkiye’de tek ebeveynlilik daha çok ölümleri ve
boşanmalardan dolayı artmaktadır. Bizde henüz alternatif yaşam biçimleri toplumsal bir fenomene
dönüşmemiştir. Makaleye konu olan anneler, eşlerinin ölümlerinden dolayı tek ebeveynli bir aile
oluşturmak zorunda kalan kadınlardır. Sosyo-demografik özellikler açısından değerlendirildiğinde
annelerin genellikle orta yaş kategorisinde, düşük eğitimli, düşük gelirli ve işsiz kimseler olduğu
görülmektedir. Bu ailelerin ortalama büyüklüğü 3,5 kişi civarındadır. Annelerin çoğu yeniden evlenme
konusunda olumsuz ve çekingen bir tutum sergilemektedir. Bu tutumun bir nedeni, çocukların büyümesini
beklemek, diğer nedeni ise toplumsal beklentidir.
Annelerin sosyal ilişkileri ve sorunları incelendiğinde, çoğunluğunun sosyal ilişkilerinde sorun
yaşamadığı ve eşleri olmadığı için olumsuz bir tutuma maruz kalmadıkları yönündedir. Bununla birlikte
yüzde 21 civarında bir anne grubu olumsuz bir tutuma maruz kaldıklarını,zde 20’sinin yaşadığı çevrede
arkadaşı olmadığını, yarısından fazlasının akrabalarından maddi destek almadığını, yüzde 15’inin komşu
ziyaretleri yapmadığını, yüzde 65’inin dışarıya yemeğe çıkma imkânı olmadığını, yüzde 55’inin sinemaya
gidemediğini, yüzde 17’sinin ise düğün-nişan gibi etkinliklere katılamadığını belirtmektedir. Bazı sosyal
yoksunlukların ailelerin gelir seviyeleriyle bağlantılı olduğu açıktır.
Tek ebeveynli aile bağlamında yaşayan kadınların esas sorunlarının psikolojik alanda yoğunlaştığı
görülmektedir. Psikolojik problemler açısından değerlendirildiğinde kadınların yüzde 4,8 (fobik
anksiyete) ila yüzde 17 (depresyon) arasında değişen oranlarda psikolojik problemler yaşadıkla
saptanmıştır. Araştırmamızda ek ebeveynli ailelerde yaşayan annelerde sıklık oranı en yüksek olan
depresyon (yüzde 17), obsesif kompulsif belirtiler (yüzde 16,5) ve somatizasyon belirtilerinin (yüzde 15,2)
DSM-IV TR (Amerikan Psikiyatri Birliği, 2001) ve DSM-5’te (Amerikan Psikiyatri Birliği, 2013) yer
alan toplumdaki sıklık oranlarıyla (depresyon yüzde 5, OKB yüzde 1-2, somatizasyon yüzde 1-3)
karşılaştırıldığında oldukça yüksek oldukları dikkat çekicidir. Elde ettiğimiz bu sıklık oranları, tek
ebeveynli kadınların kendilerini mutsuz hissettikleri, psikolojik olarak yalnızlık hissetmeleri, kendilerine
olan güvende kayıp, iş için yeterli enerjiye sahip olamama, kişisel gelişimde zorluklar, suçluluk, endişe
gibi olumsuz sonuçların tespit edildiği araştırma bulgularıyla tutarlıdır (Coşan, 2018).
Sosyo-demografik özelliklerin ve sosyal ilişkilerin psikolojik problemlerle aralarındaki
korelasyonlar değerlendirildiği durumlarda, psikolojik problemlerle gelir düzeyi, eş kayıp süresi, kendini
güvende hissetme ve yeterli sayıda arkadaşının olması değişkenleri farklı oranlarda fakat negatifnde bir
ilişki bulunmaktadır. Çocuklarının geleceği ile ilgili endişe duyma ve eşi olmadığı için komşularının ve
sosyal çevresinin olumsuz bir tutum sergiledikleri düşüncesi değişkenleri ise, psikolojik problem
belirtilerinin tamamıyla farklı oranlarda fakat pozitif yönde ilişki içindedir.
Sosyo-demografik özelliklerin ve sosyal ilişkilerin psikolojik problemleri ne düzeyde
yordadıklarına ilişkin yapılan regresyon analiz sonuçları, “çocuklarının geleceği ile ilgili endişe duyma”
(öfke-düşmanlık hariç) ve “eşi olmadığı için komşularının ve sosyal çevresinin olumsuz bir tutum
sergiledikleri düşüncesi” değişkenlerinin (somatizasyon ve obsesif kompulsif belirtiler hariç) psikolojik
bozukluk belirtilerini arttıran risk faktörleri olduklarını göstermektedir. Öte yandan, “hane gelir düzeyi”
değişkeni, yani gelir düzeyinin artmasının kişilerarası duyarlılık belirtilerini, “eş kayıp süresi” değişkenin
(yani kaybının üzerinden geçen zamanın uzamasının) ise depresyon, öfke-düşmanlık ve rahatsızlık
ciddiyeti indeksini azalttığı tespit edilmiştir. Korelâsyon ve regresyon analizleri sonucunda elde edilen
Tek Ebeveynli Aile Bağlamında Yaşayan Annelerin Sosyal ve Psikolojik Problemleri: 1353
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
bulgular, annelerde görülen psikolojik problem belirtilerinin artışı veya azalışında tek ebeveynli ailelere
özgü sosyo-demografik ve sosyal ilişki özelliklerinin belirleyici faktörler oldukları ve bu faktörlerden
özellikle çocuklarının geleceğine yönelik endişe duyma ve eşleri olmadığı için olumsuz bir tutuma maruz
kaldıkları algısına yönelik nedensel ve önleyici çalışmalar yapılması gerektiğine işaret etmektedir. Aynı
zamanda yapılacak önleyici çalışmalarda gelir düzeyinin artması, sosyal faaliyetlere katılım, arkadaş
edinme ve kendini güvende hissetme gibi faktörlerin annelerin ruh sağlığı üzerindeki olumlu etkilerinin
de göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır.
KAYNAKÇA
Alikaşifoğlu, M. (2008). Ergenlerde Davranışsal Sorunlar. Ergenlerde Davranışsal Sorunlar: Adolesan
Sağlığı II (s. 55-59). İstanbul: İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri
Sempozyum Dizisi No:63.
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2001). Psikiyatride Hastalıkların Tanımlanması ve Sınıflandırılması
Elkitabı (Yeniden Gözden Geçirilmiş 4. Baskı (DSM-IV TR) b.). (E. Köroğlu, Çev.) Ankara:
Hekimler Yayın Birliği.
Amerikan Psikiyatri Birliği, A. (2013). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı ((DSM-5) 5.
Baskı b.). (E. Köroğlu, Çev.) Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
Canatan, K., & Yıldırım, E. (2018). Aile Sosyolojisi (7. Baskı b.). İstanbul: Açılım Kitap.
Cevat, ö., Vatandaş, C., Aydın, M., Tekin, M., Can, B., Arabacı, C., & Çıtlak, O. (2016, Mayıs).
Türkiye'de Aile (Ailenin Yapısal Özellikleri, İşlevleri ve Değişimi). Toplumsal Yapı ve Aile.
İstanbul, Türkiye: SEKAM.
Coşan, B. (2018). Dünyada ve Türkiye'de Sosyo-Ekonomik Bir Problem Olarak Tek Ebeveynli Aile
Olgusunun Çok Boyutlu Değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(41).
Halis, M. (2011, 8 21). Tek ebeveynler artıyor. www.sabah.com.tr:
https://www.sabah.com.tr/pazar/2011/08/21/tek-ebeveynler-artiyor adresinden alındı
Lehmann, P., & Wirtz, C. (2004). Household formation in the EU-Lone Parents. Luxembourg: Eurostat.
Makr, M. (2016). Aile Bütünlüğünü Olumsuz Etkileyen Unsurlar ile Boşanma Olaylarının Araştırılması
ve Aile Kurumunun Güçlendirilmesi için Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacı ile
Kurulan Komisyon. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi.
“http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/sirasayi_sd.sorgu_baslangic” adresinden alındı
Marilyn, J., & Lawrence, H. (2014). "Single-Parent Families". A. Chapman içinde, The Social History
of the American Family: An Encyclopedia. Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc.
Nederlands Jeugd Instituut, N. (2014). Eenoudergezinnen, Sh. 1. Utrecht: Nederlands Jeugd Instituut.
Öztop, H., Bıçakçı, M., Soylu, N., Oğurtan, S., Nadir, U., Taşoluk, E., . . . Tok, S. (2018). Tek Ebeveynli
Aileler. Ankara: T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
Sayın, Ö. (1990). Aile Sosyolojisi-Ailenin Toplumdaki Yeri. İzmir: Ege Üniversitesi.
Süleymanov, A. (2009). Çağdaş Türk Toplumlarında Aile ve Evlilik İlişkileri. Aile ve Toplum, 15(17).
Şahin, N., & Durak, A. (1994). Kisa Semptom Envanteri (Brief Symptom Invetory-BSI): Turk Gencleri
Icin Uyarlanmasi. Türk Psikoloji Dergisi, 44-56.
Şahin, N., Batigün, Durak, A., & Uğurtaş, S. (2002). Kisa Semptom Envanteri (KSE): Ergenler İçin
Kullaniminin Geçerlik, Güvenilirlik ve Faktör Yapisi. Türk Psikiyatri Dergisi, 125-135.
1354 Kadir CANATAN - Yusuf BİLGE - Haşim ÇAPAR
Turkish Studies - Social Sciences
Volume 14 Issue 4, 2019
Şimşek, Z., Erol, N., Öztop, D., & Özer Özcan, Ö. (2008). Kurum Bakımındaki Çocuk ve Ergenlerde
Davranış ve Duygusal Sorunların Epidemiyolojisi; Ulusal Örneklemde Karşılaştırmalı Bir
Araştırma. Türk Psikiyatri Dergisi.
Walsh, F. (2012). Normal Family Processes Growing Diversity and Complexity. New York London:
The Fuilford Press.
Yazıcı, E. (2012). Korunmaya Muhtaç Çocuklar ve Çocuk Evleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18).
... Ekonomik sorunları; manevi, psikolojik, çocuk bakım ve sosyal dışlanma sorunları takip etmektedir. Canatan, Bilge ve Çapar (2019) tek ebeveyn olan 233 anne ile yaptıkları çalışmada; katılımcıların yarısından fazlasının akrabalarından maddi destek görmediklerini belirtmiştir. Eamon ve Wu (2011) tek ebeveyn 2081 kadın katılımcıyı içeren çalışmalarında; tek ebeveyn olan kadınların istihdam, sağlık hizmetlerine erişim, konut ve sosyal yardımlara erişimlerinin yetersiz olduğunu saptamıştır. ...
Article
Full-text available
z Bu araştırmada tek ebeveyn kadın olan ailelerin yaşadıkları sorunların sosyal hizmet perspektifinden değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma modeli kullanılan bu çalışma; kartopu örneklem yöntemiyle ulaşılan 14 kadın katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile telefon aracılığıyla toplanmış, veriler MAXQDA 2018 programı ile analiz edilmiştir. Tek ebeveyn kadınların karşı karşıya kaldığı hukuksal, ekonomik, sosyal ve ebeveynlik rolüne ilişkin zorluklar, tek ebeveynli ailelerin bu zorluklarla baş etme mekanizmaları ve sosyal politikalara ilişkin değerlendirmeleri ile çözüm önerileri araştırmanın ana temalarını oluşturmuştur. Tek ebeveynli ailelere yönelik sosyal politikaların geliştirilmesi, özellikle kadınların istihdam olanaklarının artırılması, çocukların eğitim sürecinin ayni ve nakdi olarak desteklenmesi, tek ebeveynli ailelere sunulan psiko-sosyal desteklerin ve çocuk bakımı için kreş gibi imkanların artırılması araştırmanın temel önerilerinden olmuştur. Anahtar kelimeler: tek ebeveynli aileler, tek ebeveyn hane reisi kadınlar, bekâr anneler ailelerle sosyal hizmet, sosyal politika Abstract This study aimed to evaluate the problems experienced by single-parent female families from the perspective of social work. Designed with qualitative research model; this study was carried out with 14 female participants reached by snowball sampling method. The data were collected by telephone with a semi-structured interview form, and the data were analyzed with the MAXQDA 2018 program. The main themes of the research are the legal, economic, social and parental role difficulties faced by single mothers, their coping mechanisms, their evaluations on social policies and their solutions. Developing social policies for single-parent families, increasing employment opportunities especially for women, supporting children's education process in kind and in cash, increasing the psycho-social support offered to single-parent families and opportunities such as nursery for child care are some of the main suggestions of the research.
Article
Full-text available
Bu araştırmanın amacı, örgütsel yaşamda çalışan bekâr annelerin karşılaştıkları sorunların tespit edilmesi ve çözüm önerileri sunulmasıdır. Bu amaç doğrultusunda, 18 yaşından küçük çocuğu olan 14 çalışan bekâr anne ile derinlemesine görüşme yapılmış ve elde edilen veriler içerik analizi ile tema, kategori ve kodlara ayrılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların verdikleri cevaplar örgüt içi ve örgüt dışı olmak üzere iki temaya ayrılmıştır. Çalışan bekâr annelerin örgüt içinde karşılaştıkları sorunlar; kariyer planlamada, terfide/yükselmede ve ücretlendirmede, yönetici ve iş arkadaşları ile ilişkilerde ve iş performansında yaşanan sorunlardır. Çalışan bekâr annelerin örgüt dışında karşılaştıkları sorunlar; ev işlerinde ve çocuk bakımında, sosyal hayatta, aile ve yakın çevre ile ilişkilerde yaşanan sorunlardır. Araştırma sonucunda; zaman, ekonomik güç, bekâr anneliğe yönelik toplum algısı ve annelik ikilemi olmak üzere dört unsur ön plana çıkmaktadır. Bu unsurlar, örgüt içi ve dışı birçok sorunu etkilediği için bu unsurlara bağlı olarak yöneticilere ve araştırmacılara öneriler sunulmaktadır. The purpose of this study is to identify the issues faced by single working mothers in organizational life and to offer solutions to these issues. In the direction of this purpose, in-depth interviews were conducted with 14 single working mothers with children under the age of 18. The data obtained were divided into themes, categories and codes by content analysis. As a result of the analyzes, the answers given by the participants were divided into two themes as internal and external. The issues faced by single working mothers in the organization; career planning, promotion/salary system, relationships with managers and colleagues, and job performance. The issues faced by single working mothers outside the organization; housework and child care, social life, and relations with family and friends. As a result of the study, four factors come to the fore; time, economic potential, society’s perception of single motherhood and motherhood dilemma. Since these factors affect many problems inside and outside the organization, suggestions are offered to managers and researchers depending on these factors.
Article
Full-text available
The Validity, Reliability and Factor Structure of the Brief Symptom Inventory (BSI) Purpose: The Brief Symptom Inventory is an instrument used in psychopathological evaluations. The standardization study of the instrument was carried out previously in a sample of university students (mean age= 21.02) by the authors (fiahin & Durak, 1994). The purpose of the current study was to investigate whether the psychometric characteristics obtained for that sample were also valid for adolescents. Method: The sample consisted of a total of 559 adolescents (287 female and 272 male), randomly chosen from different socio-economic backgrounds, living in different neighbourhoods in Ankara. The other instruments used for validation were the Social Comparison Scale, the Beck Depression Inventory, the Trait Anxiety Scale, and the Life Satisfaction Scale. Results: The factor analyses revealed five factors whose item distribution matched very closely that of the previous study on university students. The alpha coefficients of the factor subscale ranged between. 70 (for depression) and .88 (for somatization). The correlation coefficients of the factor subscale with the other instruments ranged between -.45 (p<.001) and .71(p<.001). The current study also contains the results of the analyses in terms of the demographic variables and the three index scores that can be obtained from the inventory. Discussion: The findings concerning the factorial structure and concurrent validity of the BSI with the criterion measures show that the instrument can be used with adolescents as well. The factorial structure obtained with the current adolescent sample is very similar to the one obtained with the university sample (fiahin&Durak, 1994). The researchers think that the same factor subscale can be used with adolescent samples as well.
Ergenlerde Davranışsal Sorunlar: Adolesan Sağlığı II (s. 55-59)
  • M Alikaşifoğlu
Alikaşifoğlu, M. (2008). Ergenlerde Davranışsal Sorunlar. Ergenlerde Davranışsal Sorunlar: Adolesan Sağlığı II (s. 55-59). İstanbul: İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi No:63.
Aile Sosyolojisi (7. Baskı b.). İstanbul: Açılım Kitap
  • K Canatan
  • E Yıldırım
Canatan, K., & Yıldırım, E. (2018). Aile Sosyolojisi (7. Baskı b.). İstanbul: Açılım Kitap.
Ailenin Yapısal Özellikleri, İşlevleri ve Değişimi)
  • Türkiye'de Aile
Türkiye'de Aile (Ailenin Yapısal Özellikleri, İşlevleri ve Değişimi). Toplumsal Yapı ve Aile. İstanbul, Türkiye: SEKAM.
Tek ebeveynler artıyor
  • M Halis
Halis, M. (2011, 8 21). Tek ebeveynler artıyor. www.sabah.com.tr: https://www.sabah.com.tr/pazar/2011/08/21/tek-ebeveynler-artiyor adresinden alındı
Household formation in the EU-Lone Parents
  • P Lehmann
  • C Wirtz
Lehmann, P., & Wirtz, C. (2004). Household formation in the EU-Lone Parents. Luxembourg: Eurostat.
Aile Bütünlüğünü Olumsuz Etkileyen Unsurlar ile Boşanma Olaylarının Araştırılması ve Aile Kurumunun Güçlendirilmesi için Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacı ile Kurulan Komisyon. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi
  • M Makr
Makr, M. (2016). Aile Bütünlüğünü Olumsuz Etkileyen Unsurlar ile Boşanma Olaylarının Araştırılması ve Aile Kurumunun Güçlendirilmesi için Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacı ile Kurulan Komisyon. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi. "http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/sirasayi_sd.sorgu_baslangic" adresinden alındı