ChapterPDF Available

Rys zbrodni kazirodztwa w XVIII wiecznym Żywcu na postawie Księgi złoczyńców oraz Dziejopisu żywieckiego .

Chapter

Rys zbrodni kazirodztwa w XVIII wiecznym Żywcu na postawie Księgi złoczyńców oraz Dziejopisu żywieckiego .

Abstract

Kazirodztwo jest zjawiskiem znanym od zarania dziejów. Przez niektóre cywilizacje uważane było za zjawisko naturalne, inne natomiast całkowicie go zabraniały. Autorka skupia się na obrazie tego przestępstwa w XVIII wiecznym Żywcu oraz jego okolicach. Dzięki dwóm źródłom Księdze Złoczyńców Żywieckich oraz Dziejopisowi żywieckiemu próbowano ustalić między osobami w jakim stopniu pokrewieństwa dochodziło do tego wykroczenia oraz jaka spotykała je za to kara. Starano się również odpowiedzieć na pytanie czy na przestrzeni stulecia sytuacja oskarżonych o ten występek uległa zmianie.
Nauki humanistyczne i społeczne Część VII Historia i polityka
110 | S t r o n a
Rys zbrodni kazirodztwa w XVIII wiecznym Żywcu na postawie Księgi
złoczyńców oraz Dziejopisu żywieckiego
Ince st crimes in the 1 8 th c e n t ur y Żywiec based o n t h e Book of Villains an d
Dz iejopis żywiecki
Klaudia Rogowska
Instytut Historyczny, Uniwersytet Warszawski
Opiekun naukowy: Piotr Ugniewski
Klaudia Rogowska: klaudiarogowska026@gmail.com
Piotr Ugniewski: p.ugniewski@uw.edu.pl
Słowa kluczowe: śmierć, przestępczość, sądownictwo, incest, żywiecczyzna.
Streszczenie
Kazirodztwo jest zjawiskiem znanym od zarania dziejów. Przez niektóre cywilizacje
uważane było za zjawisko naturalne, inne natomiast całkowicie go zabraniały. Autorka skupia się na
obrazie tego przestępstwa w XVIII wiecznym Żywcu oraz jego okolicach. Dzięki dwóm źródłom
Księdze Złoczyńców Żywieckich oraz Dziejopisowi żywieckiemu próbowano ustalić między
osobami w jakim stopniu pokrewieństwa dochodziło do tego wykroczenia oraz jaka spotykała je za
to kara. Starano się również odpowiedzieć na pytanie czy na przestrzeni stulecia sytuacja oskarżonych
o ten występek uległa zmianie.
1. Wstęp
Zarówno w przeszłości jak i współcześnie kazirodztwo jest tematem tabu. Rzadko pojawia
się w materiale źródłowym, ale także współcześnie nie poświecono mu dużo miejsca w kodeksie
karnym chociaż według prowadzonych badań nie jest wcale zjawiskiem marginalnym.
W starożytnym Egipcie, Persji, Fenicji, u Celtów, Inków, plemion germańskich oraz u dawnych
Słowian związki między osobami pozostających w bliskim pokrewieństwie były czy zupełnie
naturalnym (Warylewski 2001)
Spraw tego typu w księgach kryminalnych jest niewiele. Były klasyfikowane jako
przestępstwo przeciwko dobrym obyczajom lub moralności. Być może jest to spowodowane faktem,
sprzyjał temu ówczesny styl życia (sypianie w jednej izbie), który mógł prowokować takowe
zachowania. Kazirodztwo bywało trudną do udokumentowania przewiną. Marcin Kamler (2010)
wspomina, że osoby takie były najczęściej sądzone za gwałt lub cudzołóstwo. Sprawy gwałtu
w obrębie rodziny, które ściśle wiązały się z kazirodztwem nie były nagłaśniane i zazwyczaj
wychodziły na światło dzienne dopiero po zajściu w ciążę przez kobietę. Sąd wówczas bardzo
dokładnie sprawdzał okoliczności przestępstwa gdyż jeżeli kobiecie nie udało się udowodnić że
została zgwałcona czekał ją ten sam los co jej domniemanego oprawcę czyli śmierć (Kamler 2010).
Kazirodztwo nie dotyczyło jedynie osób, które były ze sobą spokrewnione biologicznie ale również
przysposobione (np. pasierbica). Z prowadzonych przez Dariusza Kaczora (2005) badań wynika, że
w Gdańsku w epoce nowożytnej najczęściej dochodziło do stosunków kazirodczych między osobami,
które nie były ze sobą spokrewnione biologicznie. Wśród ofiar pojawiają się głównie pasierbice,
szwagierki, szwagrowie z czego większość bo aż 23 przypadki (52,2%) dotyczyło stosunków
seksualnych między ojczymem a pasierbicą (Kaczor 2005)
Współcześnie kazirodztwem określa się współżycie seksualne obejmujące nie tylko stosunek
seksualny ale również inne zachowania takie jak petting czy pieszczoty oralno- genitalne między
osobami które są ze sobą spokrewnione. Występują najczęściej między ojcem a córką, bratem i siostrą
lub wujem a siostrzenicą/ bratanicą. Takie zachowania obserwuje się w przeważającej części wśród
rodzin marginesu społecznego jednak nie należy wykluczać, że występuje ono również wśród ludzi
lepiej wykształconych i tym samym lepiej sytuowanych. W świetle obowiązującego prawa w wielu
Badania i Rozwój Młodych Naukowców w Polsce
111 | S t r o n a
krajach jest przestępstwem. Badacze tego zjawiska sygnalizują, że liczba osób popełniających ten
czyn stale rośnie. Obecnie ofiary mogą szukać pomocy czy to w szkole, czy wśród rodziny.
Współcześnie wśród osób, którym odebrano możliwość przebywania z osobami z najbliższej rodziny
nie ma dzieci przysposobionych. Mimo, że nabywa prawa i obowiązki wynikające z przysposobienia,
nie tworzy to jednak pokrewieństwa miedzy przysposobionym a przysposabiającym. Jeżeli
uczestnicy dobrowolnie uczestniczą w kazirodczym akcie seksualnym grozi im taka sama kara. O ile
uczestnicy są dobrowolnymi kazirodczego aktu seksualnego wówczas wszyscy są sprawcami i grozi
im taka sama kara. W świetle prawa takie osoby podlegają karze od trzech miesięcy do pięciu lat
pozbawienia wolności (Choromańska 2009).
2. Ustawodawstwo kościelne
Kościół walczył z kazirodztwem już od początku swego istnienia. Do IV wieku
ustawodawstwo kościelne opierało się głównie na prawie rzymskim i mojżeszowym . Pierwsze
zakazy związków kazirodczych pojawiły się już w księdze Kapłańskiej; zabraniano kontaktów
seksualnych z krewnymi. Mężczyźni nie mogli spółkować z żoną swego ojca ani z synową. Jeżeli
zostali przyłapani oboje podlegali karze śmierci przez ukamienowanie, spalenie lub powieszenie na
drzewie. Zakaz ten obejmował również małżeństwo z siostrą, siostrą ojca, lub córką matki
(Warylewski 2001). Kolejnym istotnym źródłem z którego Kościół czerpał pełnymi garściami przy
tworzeniu prawa kanonicznego jest prawo rzymskie. Najwięcej informacji zawarto w Księdze
pierwszej Instytucji Justyniana gdzie zalecano powstrzymywanie się od małżeństw z niektórymi
członkami rodziny. Mowa tu o związku miedzy ojcem a córką, matką i synem, siostrą i bratem, czy
babką i wnukiem. Zakaz dotyczył także krewnych w linii bocznej lub powinowatych (Warylewski
2001). Podczas soboru w Neocezarei (314r.) ustalono, że jeśli kobieta poślubi kolejno dwóch braci
może zostać ekskomunikowana na okres pięciu lat. Na początku IV wieku podczas hiszpańskiego
soboru w Elwirze zdecydowano, że w sytuacji gdy mężczyzna ożeni się z siostrą swojej zmarłej żony,
kobieta ta ma być przez pięć lat ekskomunikowana. Jedynie w sytuacji zagrożenia śmiercią ma zostać
udzielona jej możliwość pokuty. Musi jednak złożyć przysięgę w której zrezygnuje z tego związku
(Ranke- Heinemann)
Jedną z metod stosowanych w średniowieczu w celu rozwiedzenia się było znalezienie
pokrewieństwa między małżonkami, gdyż małżeństwo było nieważne z powodu kazirodztwa (Ranke
Heinemann). W VIII i IX wieku zabraniano ożenku osobom do szóstego stopnia pokrewieństwa.
Z czasem kazirodztwo stawało się coraz większym problemem. Tak naprawdę para nigdy nie miała
zupełnej pewności czy jest spokrewniona w niedozwolonym stopniu. Bano się, że nieprzychylne
osoby mogłyby zaskarżyć ważność ich małżeństwa przed sądem powołując się na zebrane przezeń
dowody. Sytuacja komplikowała się jeżeli w związku pojawiały się dzieci. Po unieważnieniu
małżeństwa rodziców stawały się one dziećmi nieślubnymi co wiązało się z różnymi
konsekwencjami, które dotyczyły między innymi prawa spadkowego. Chcąc uspokoić nastroje papież
Aleksander III ogłosił, że bezzasadne jest kwestionowanie pokrewieństwa małżonków jeśli pozostają
w związku małżeńskim od 18-20 lat (Ranke Heinemann).
W niezwykle ciekawy sposób uczestnicy Soboru Laterańskiego IV uargumentowali
pożyteczność ograniczenia możliwości wstąpienia w związek małżeński krewnych do czwartego
stopnia pokrewieństwa i powinowactwa. Podstawowym problemem według duchownych było
ustalenie tak daleko idącego VI stopnia pokrewieństwa. Dodatkowo według ówczesnych liczba cztery
idealnie pasuje do zakazu związku cielesnego gdyż „cztery płyny są w ciele, które również składają
się z czterech żywiołów”. Zarządzenie miało obowiązywać bez względu na dotychczas ustanowione
prawa, a złamanie go groziło grzechem ciężkim (Baron 2003)
Według ówczesnych myślicieli i duchownych kazirodztwo było niezwykle ciężkim
grzechem przeciwko czystości. Zestawiono je razem z grzechem nieczystości, gwałtu,
świętokradztwa, polucji czy bestialstwa. Mowa o nim była w VI przykazaniu „Nie cudzołóż!”.
Uważano, że narusza on honor i szacunek dla osób bliskich. Zalecano również wyznanie go podczas
spowiedzi (Derdziuk 1996). Za stosunek z matką groziła kara od piętnastu do dwudziestu jeden lat
pokuty, natomiast kara za ten sam czyn między siostrą a bratem była niższa (od dwunastu do piętnastu
Nauki humanistyczne i społeczne Część VII Historia i polityka
112 | S t r o n a
lat) (Deschner 1994) W średniowieczu kazirodztwo zostało uznane przez Kościół za grzech
śmiertelny (Pieniądz 2007).
Kolejnym rodzajem kazirodczego związku zakazanego przez kościół była więź dwóch osób
połączonych w chwili chrztu. Mowa tu o relacji między matką/ ojcem chrzestnym, którzy nie mogli
wstąpić w związek małżeński ze swoimi chrześniakami (Pieniądz 2007).
Chociaż zarówno prawo świeckie jak i kościelne zabraniało kazirodczych związków bogaci
magnaci potrafili obejść te zakazy dzięki dyspensom, co pozwalało na zawieranie małżeństw
w obrębie najbliższej rodziny jednak należy podkreślić, że na to rozwiązanie stać było tylko
przedstawicieli najwyższych warstw społecznych. (Kuchowicz 1992).
3. Ustawodawstwo świeckie
Prawodawcy świeccy zaczęli zdawać sobie sprawę jakim problemem jest kazirodztwo
dopiero w XV wieku. Dla interesującego okresu analizę prawa karnego należałoby rozpocząć od
Constitutio Criminalis Carolina z 1532 roku. Jest to kodeks stworzony za panowania cesarza Karola
V. W artykule 117 wspomniano, że winnymi były osoby, które bez dyspensy wstąpiły w związek
małżeński. Dotyczyło to krewnych w linii prostej, oraz dalszych członków rodziny aż do czwartego
pokolenia. W Carolinie nie mówi się o tym jednoznacznie jaka kara powinna być wymierzana
kazirodcom. Najczęściej orzekano jednak karę śmierci. Istniały jednak przypadki gdy ją łagodzono.
Okolicznością łagodzącą mógł być brak świadomości pokrewieństwa między oskarżonymi
(Dąbrowski 2016)
Podczas okresu reformacji znacząco podniesiono kary za kazirodztwo. W Niemczech w XVI
i XVII stuleciu powszechną praktyką było wymierzanie kary śmierci przez ścięcie mieczem. Nie
inaczej sytuacja wyglądała w Szwecji, gdzie do 1864 roku kodeksy karne przewidywały za ten
występek karę śmierci. Identyczna kara czekała mieszkańców Szkocji, gdzie w 1887 zamieniono ją
na dożywotnie więzienie (Deshner 1994).
Kolejnym źródłem jest Constitutio Criminalis Teresiana z 1768 roku. Kazirodztwo było tutaj
niezwykle silnie napiętnowane. Określane było mianem grzechu przeciwko Bogu i naturze za co
groziła kara śmierci, a przed sądem mogli odpowiadać wszyscy uczestnicy przestępstwa.
Okolicznościami zaostrzającymi odpowiedzialność były: recydywa (utrzymywanie stosunków tą
samą osobą przez dłuższy okres czasu), łączenie kazirodztwa z cudzołóstwem, lub stosunki między
mężczyzną a wieloma spokrewnionymi z nim kobietami. Natomiast do okoliczności łagodzących
należała niewiedza co do stopnia pokrewieństwa między kochankami, stosunek miedzy córką a ojcem
(zdawano sobie sprawę z zależności dziecka od rodzica), podstęp ze strony dorosłej osoby, czy
udowodnienie braku świadomości sprawców co do charakteru popełnionego czynu. Sytuacja
polepszała się również w przypadku osób, których stosunek nie został w pełni odbyty (nie doszło do
penetracji) (Dąbrowski 2016).
Przestępstwa przeciwko moralności w obrębie rodziny zdarzały się również
w Rzeczypospolitej. Za zbrodnię kazirodztwa groziła kara śmierci jednak sprawy tego typu rzadko
były rozpatrywane przed sądem (Karpiński 2002). Surowość wyroku zależała od tego, w jakim sądzie
rozpatrywana była sprawa. Przypadki dotyczące stosunków między dalszymi krewnymi mogły być
badane przed sądami wiejskimi. Nie skazywano wówczas oskarżonych na śmierć lecz nakładano karę
kościelną lub chłosty. (Baranowski 1955). Złagodzenie wyroku pozwalało na korzystanie z usług
bezpłatnego robotnika. Według Haura, ówczesnego autorytetu, dużo bardziej opłacalne było
złagodzenie kary niż sprowadzenie kata i wykonanie wyroku co wiązało się z dużymi nakładami
finansowymi (Baranowski 1955).
W XVI-XVIII stuleciu na terenach Rzeczypospolitej prawo ziemskie nie przewidywało kar
za kazirodztwo. Sięgano wówczas do prawa niemieckiego (saskiego) (Warylewski 2001).
W przypadku gdy do przestępstwa dochodziło w domu szlacheckim sprawę najczęściej tuszowano.
Jeżeli w wyniku takowego związku miało pojawić się potomstwo stosowano środki wczesnoporonne
lub w bardzo krótkim czasie wydawano dziewczynę za mąż (Kuchowicz 1992). W przypadku
udowodnienia szlachcicowi winy, b on karany śmiercią przez ścięcie wraz ze swoją
współtowarzyszką, a łoże na którym dopuścili się owego niecnego czynu miało zostać spalone
(Warylewski 2001).
Badania i Rozwój Młodych Naukowców w Polsce
113 | S t r o n a
Jeżeli chodzi o podejście do tego zjawiska na wsi to było ono postrzegane dużo szerzej niż
w czasach współczesnych. Wśród osób, które nie mogły wstąpić w związek małżeński byli krewni
boczni, zakazane były też relacje mężczyzny ze szwagierką, czy kobiety ze szwagrem. Na wsi za to
przestępstwo również groziła kara śmierci jednak w praktyce wyroki były o wiele łagodniejsze
i kończyło się na karze chłosty czy pokucie kościelnej (Kaczmarczyk 1971). Kary stosowane wobec
winnych tego przestępstwa były zróżnicowane: od kary śmierci, plagi, grzywny po wypędzenie
z miejsca zamieszkania (Kuchowicz 1992).
W II połowie XVIII wieku można obserwować łagodzenie wyroków za przestępstwa które
dotychczas zagrożone były karą śmierci, w tym za kazirodztwo. Józef Rafacz (1932) wspomina, że
w 1792 roku oskarżonych o kazirodztwo skazano jedynie na pół roku więzienia oraz dwadzieścia pięć
plag.
4. Analiza źródeł
Źródłami, które zostały wykorzystane do tego artykułu są Księga Złoczyńców Żywieckich
oraz Chronografia albo Dziejopis Żywiecki.
Pierwsze z nich zawiera informacje na temat prowadzonych spraw kryminalnych w Żywcu
i okolicach w latach 1589-1782. Znaleziono tutaj cztery interesujące przypadki. Ich wyjątkowość
polega na tym, że oskarżonymi nie są jedynie mieszkańcami Żywca, lecz także mieszkający w jego
okolicach plebejusze. Podobnie sytuacja rysuje się w przypadku innych przestępstw takich jak
dzieciobójstwo czy zbójectwo. Dzięki temu badacz ma możliwość obserwowania procesu karnego,
wymierzania kary oraz refleksji czy różniła się ona w zależności od miejsca sądzenia oskarżonych.
Księga żywiecka zawiera cztery przypadki zarzutów o przestępstwo kazirodztwa z lat 1716-1782.
W Dziejopisie jest ich trzy popełnione w latach 1711-1727, przy czym na uwagę zasługuje fakt, iż
sprawa dotycząca Ignacego Szuffa z Zabłocia pojawia się w obu badanych materiałach co jest
niezwykle cenne ponieważ informacje z Dziejopisu znacząco rozszerzają wiedzę na temat tego
przypadku.
Kolejnym źródłem jest Chronografia albo Dziejopis żywiecki autorstwa Andrzeja
Komonieckiego. Dzieło obejmuje historię nie tylko samego miasta ale całego regionu na przestrzeni
niemal trzystu lat. Kronika została podzielona na trzy części jednak na potrzeby niniejszego artykułu
wykorzystano jedynie materiały z ostatniej, a jednocześnie najobszerniejszej jej części z lat 1686-
1728. Jest to źródło niezwykle istotne nie tylko ze względu na zarysowaną tam historię przestępczości
w regionie, ale jest także skarbnicą wiedzy na temat życia codziennego, obyczajów, obrzędów. Można
też dzięki niej spróbować zrozumieć mentalność mieszkańców Żywca i okolic.
Ze względu na bardzo małą ilość odnalezionych przypadków oskarżeń o przestępstwo
kazirodztwa trudno jest określić dzięki nim jakiś schemat działania władz wobec tych ludzi.
W zgromadzonym materiale za każdym razem oskarżeni byli ludzie w zupełnie różny sposób ze sobą
spokrewnieni. Są to: wuj- bratanica, ojciec- pasierbica, teściowa- zięć, stryjeczne rodzeństwo, krewni
przebywający w szpitalu oraz ojciec i córka.
Jednym z interesujących zagadnień jest odpowiedzialność za przestępstwo.
W opracowaniach można odnaleźć informacje zarówno na temat spraw, w których oskarżeni
a następnie skazani byli jedynie sprawcy, jak i takie w których odpowiedzialność za czyn dotyczyła
obu stron. W źródłach znajdują się trzy przypadki stracenia samych inicjatorów oraz trzy gdy skazane
zostały obie osoby. W pierwszym przypadku pozwanymi byli dorośli mężczyźni (wuj i ojczym).
Zrozumiały dla czytelnika powinien być fakt, iż dwie młode dziewczyny nie zostały oskarżone
z powodów które opisywane były we wcześniejszej części tekstu. Zastanawiać może jednak
przypadek Reyny Lurancowej która została oskarżona o popełnienie grzechu cielesnego z zięciem.
Została skazana przez sąd na karę śmierci przez ścięcie, a jej ciało miało zostać pochowane na
cmentarzu łodygowskim. Jednak dzięki wstawiennictwu proboszcza rzeczonej parafii, oraz
przebywającego tam misjonarza wyrok zmieniono na karę chłosty przy pręgierzu (Kosiński 2014).
Zaskakujący to przypadek, gdyż zarówno Reyna jak i Józef Jakubec byli osobami dorosłymi i dziwi
fakt, iż oskarżono jedynie kobietę. W tekście brak jest dodatkowych informacji które mogłyby
naprowadzić badacza na przyczynę takiego postępowania. W drugiej grupie znalazło się stryjeczne
rodzeństwo, członkowie rodziny o bliżej nieokreślonym pokrewieństwie oraz ojciec z córką.
Nauki humanistyczne i społeczne Część VII Historia i polityka
114 | S t r o n a
W każdym z tych trzech przypadków karę poniosły obie strony. Być może wpłynął na to fakt,
w wyniku ich związków kazirodczych urodziły się dzieci. W dwóch pierwszych przypadkach
odnotowano jedynie informację o urodzeniu potomstwa. Najgorzej rysuje się sytuacja córki i ojca ze
wsi Komorowice. Parę stracono ale dziecka również nie oszczędzono i postanowiono uśmiercić.
Podcięto mu żyły w obu rękach i zanurzono je w ciepłej wodzie by dziecko szybciej się wykrwawiło.
Jednak gdy owa procedura zaczęła się przedłużać poderżnięto mu gardło (Komoniecki 1987).
Żywiec słynął z niezwykle surowych kar, które jednak orzekano po bardzo dogłębnym
zapoznaniu się ze sprawą. Powoływano się na świadków, opinie biegłych, czasami także na dowody
rzeczowe. Osoba, która była zagrożona karą śmierci nie mogła odpowiadać z wolnej stopy, stosowano
wobec nich tortury również tortury w celu wymuszenia zeznań. W przypadku Żywca wyroki były
najczęściej wykonywane tego samego dnia.
Kazirodztwo było zestawiane na równi z dzieciobójstwem, sodomią, czy bestialstwem co
według prawa magdeburskiego obowiązującego na tych terenach było zagrożone karą śmierci, którą
zazwyczaj wykonywano bardzo sumiennie. W trzech odnalezionych przypadkach zasądzono karę
śmierci. W dwóch odnotowano wykonanie kary przez ścięcie, natomiast przy sprawie z 18 sierpnia
1727 roku zapisano jedynie informację o straceniu oskarżonych. Warto odnotować, że wszystkie
wyroki zostały wykonanie w pierwszej połowie XVIII stulecia. Dużo lepiej rysowała się sytuacja
pozostałych oskarżonych. W dwóch przypadkach złagodzono karę śmierci, natomiast w ostatnim
krewni otrzymali łagodny wyrok. Maciej i Zofija Jakobowie którzy byli stryjecznym rodzeństwem
zostali oskarżeni o kazirodztwo w wyniku którego urodziło się im dziecko. Zaniechano kary śmierci,
skazano każde z nich na 25 plag, oraz rok aresztu w kajdanach na łodygowskim zamku. Po roku
ponownie miała im zostać wymierzona kara chłosty i dopiero wtedy mieli zostać uwolnieni (Kosiński
2014). Bohaterami ostatniego interesującego przypadku są Majcher Błachej oraz Kunegunda
Miałkówna, która miała niesprawne nogi. Oboje przebywali w szpitalu żywieckim. 30 listopada 1711
roku w wyniku ich związku kobieta urodziła w tym miejscu dziecko. Co ciekawe ukrywali jej stan
do dnia porodu. Za ten czyn zostali wyrzuceni ze szpitala. Wymierzono im również karę kościelną
i publiczną jednak nie podano szczegółów. Odnotowano jednak informację, że para została ukarana
dla przykładu, by zniechęcić do popełnienia tego przestępstwa innych (Komoniecki 1987).
Zastanawia fakt dlaczego ci ludzie zostali potraktowani w sposób tak łagodny, gdy pozostałe
udokumentowane przypadki z pierwszej połowy XVIII wieku przedstawiają karanie oskarżonych
w sposób o wiele bardziej surowy. Być może miał na to wpływ stopień pokrewieństwa między parą,
co mogło wpłynąć na niższy wymiar kary.
Ostatnim pytaniem, które warto sobie zadać to czy rzeczywiście po przeanalizowaniu
przypadków w księdze kryminalnej oraz Dziejopisie można zaobserwować łagodzenie kar za
zbrodnię kazirodztwa na badanych terenach. Uważam, że nie da się tego jednoznacznie stwierdzić
gdyż badana grupa jest zbyt mała (6 przypadków). Jednak już na ich podstawie można zaobserwować
trend zmierzający do łagodzenia kar. W pierwszej połowie XVIII wieku w trzech przypadkach na
cztery zostali skazani na karę śmierci. Natomiast wyroki w sprawach z lat 1765 i 1782 złagodzono
z kary śmierci jedynie do chłosty czy pokuty kościelnej lub po prostu wydano łagodniejszy wyrok.
Tabela została przygotowana na podstawie przypadków zawartych w Księdze złoczyńców
albo Akt sądu koniecznego gajonego żywieckiego z lat 1589-1782, oraz w Chronografii albo
Dziejopisie żywieckim.
Tab.1. Osoby oskarżone o przestępstwo kazirodztwa w Żywcu w XVIII wieku.
Oskarżeni
Data
procesu
Postawione
zarzuty
Wyrok
Złagodzenie
kary
1.
Majcher
Błachej
Kunegunda
Miałkówna
30.11.1711
Kazirodczy
związek w
wyniku którego
urodziło się
dziecko
Wyrzucenie ze
szpitala.
Pokuta kościelna
oraz kara miejska.
-
Badania i Rozwój Młodych Naukowców w Polsce
115 | S t r o n a
2.
Ignacy Szuf
11.07.1716
Kazirodczy
związek z
bratanicą
Kara śmierci przez
ścięcie.
Ciało miało zostać
pochowane pod
parkanem przy
kościele św. Krzyża.
-
3.
Ojciec i córka
18.08.1727
Kazirodczy
związek z
córką w
wyniku którego
urodziło się
dziecko
Kara śmierci dla
pary, uśmiercono
również dziecko.
-
4.
Woyciech
Muś
22.08.1731
Kazirodczy
związek z
pasierbicą
Kara śmierci przez
ścięcie, pochowano
go przy parkanie
kościoła św. Krzyża.
-
5.
Reyna
Lurancowa
1.10.1765
Kazirodczy
związek z
zięciem
Kara śmierci przez
ścięcie, ciało miało
zostać pochowane
przy kościele
łodygowskim.
Dzięki
wstawiennict
wu karę
zamieniono
na chłostę
przy
pręgierzu.
6.
Maciej i
Zofija
Jakobcowie
26.04.1782
Kazirodczy
związek
miedzy
stryjecznym
rodzeństwem w
wyniku którego
urodziło się
dziecko
Skazano ich na
plagi, rok aresztu w
zamku
łodygowskim, po
tym czasie
wymierzono im
ponownie karę
chłosty i dopiero
wtedy ich
wypuszczono.
-
5. Bibliografia
Baranowski B (1955) Sprawy obyczajowe w sądownictwie wiejskim w Polsce w wieku XVII i
XVIII, Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu, Łódź.
Baron A (2003) Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński i polski. Tom II (869-
1312). Wydawnictwo WAM, Kraków.
Choromańska A (2009) Dewiacje i przestępstwa seksualne- klasyfikacja, aspekty prawne.
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, Szczytno.
Dąbrowski K (2016) Kazirodztwo w pomnikach europejskiego prawa karnego do XVIII wieku.
Kazirodztwo. Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.
Derdziuk A (1996) Grzech w XVIII wieku. Nurty w polskiej teologii moralnej. Redakcja
Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin.
Deshner K (1994) Krzyż Pański z Kościołem. Seksualizm w historii chrześcijaństwa, Wydawnictwo
Ureaus, Gdynia.
Kaczmarczyk Z (1971) Historia państwa i prawa Polski tom II. Od połowy XV wieku do r. 1795.
Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Kaczor D (2005) Przestępczość kryminalna i wymiar sprawiedliwości w Gdańsku XVI-XVIII
wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
Nauki humanistyczne i społeczne Część VII Historia i polityka
116 | S t r o n a
Kamler M (2010) Złoczyńcy. Przestępczość w Koronie w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie
XVII wieku (w świetle ksiąg sądowych miejskich). Wydawnictwo Neriton, Warszawa.
Karpiński A (2002) Wbrew prawu i moraności. Dziecko jako ofiara przemocy, agresji i deprawacji
w miastach polskich w XVI-XVIII wieku. Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież
w Polsce cz. 1, od średniowiecza do wieku XVIII. Wydawnictwo IAE PAN, Warszawa.
Komoniecki A (1987) Chronografia albo Dziejopis żywiecki. Towarzystwo Miłośników Ziemi
Żywieckiej, Żywiec.
Kosiński R (2014) Księga złoczyńców albo Akta sądu koniecznego gajonego żywieckiego z lat
1589-1782. Towarzystwo Naukowe Żywieckie, Żywiec.
Kuchowicz Z (1992) Człowiek polskiego baroku. Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Pieniądz A (2007) Kazirodztwo w społeczeństwie wczesnego średniowiecza. Przegląd Historyczny
: dwumiesięcznik naukowy 98: 351-367.
Rafacz J (1932) Dawne polskie prawo karne. Drukarnia Państwowa w Lublinie.
Ranke- Heinemann U (1995) Eunuchy w raju. Kościół katolicki a seksualizm. Wydawnictwo
Ureaus, Gdynia.
Warylewski J (2001) Przestępstwa seksualne. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Sprawy obyczajowe w sądownictwie wiejskim w Polsce w wieku XVII i XVIII, Zakład im
  • B Baranowski
Baranowski B (1955) Sprawy obyczajowe w sądownictwie wiejskim w Polsce w wieku XVII i XVIII, Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu, Łódź.
Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński i polski
  • A Baron
Baron A (2003) Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński i polski. Tom II (869-1312). Wydawnictwo WAM, Kraków.
Dewiacje i przestępstwa seksualne-klasyfikacja, aspekty prawne. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie
  • A Choromańska
Choromańska A (2009) Dewiacje i przestępstwa seksualne-klasyfikacja, aspekty prawne. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, Szczytno.
Kazirodztwo w pomnikach europejskiego prawa karnego do XVIII wieku. Kazirodztwo
  • K Dąbrowski
Dąbrowski K (2016) Kazirodztwo w pomnikach europejskiego prawa karnego do XVIII wieku. Kazirodztwo. Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.
Grzech w XVIII wieku. Nurty w polskiej teologii moralnej. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
  • A Derdziuk
Derdziuk A (1996) Grzech w XVIII wieku. Nurty w polskiej teologii moralnej. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin.
Krzyż Pański z Kościołem. Seksualizm w historii chrześcijaństwa
  • K Deshner
Deshner K (1994) Krzyż Pański z Kościołem. Seksualizm w historii chrześcijaństwa, Wydawnictwo Ureaus, Gdynia.
Historia państwa i prawa Polski tom II. Od połowy XV wieku do r. 1795. Państwowe Wydawnictwo Naukowe
  • Z Kaczmarczyk
Kaczmarczyk Z (1971) Historia państwa i prawa Polski tom II. Od połowy XV wieku do r. 1795. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Przestępczość kryminalna i wymiar sprawiedliwości w Gdańsku XVI-XVIII wieku
  • D Kaczor
Kaczor D (2005) Przestępczość kryminalna i wymiar sprawiedliwości w Gdańsku XVI-XVIII wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
Wbrew prawu i moraności. Dziecko jako ofiara przemocy, agresji i deprawacji w miastach polskich w XVI-XVIII wieku. Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce cz. 1, od średniowiecza do wieku XVIII
  • M Kamler
Kamler M (2010) Złoczyńcy. Przestępczość w Koronie w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII wieku (w świetle ksiąg sądowych miejskich). Wydawnictwo Neriton, Warszawa. Karpiński A (2002) Wbrew prawu i moraności. Dziecko jako ofiara przemocy, agresji i deprawacji w miastach polskich w XVI-XVIII wieku. Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce cz. 1, od średniowiecza do wieku XVIII. Wydawnictwo IAE PAN, Warszawa.
Chronografia albo Dziejopis żywiecki. Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej
  • A Komoniecki
Komoniecki A (1987) Chronografia albo Dziejopis żywiecki. Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej, Żywiec.