ArticlePDF Available

Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma

Authors:
Burcu Çimen, Engin Karadağ
Öz: Bu çalımada, özel okul öğretmenlernn görülerne göre okul müdürlernn etk davranılarının ncelenmes
amaçlanmıtır. Ntel aratırma desenlernden olgublm desennn kullanıldığı çalıma, kartopu örnekleme yönte-
myle belrlenen özel okullarda çalıan 16 öğretmenle yürütülmütür. Yarı yapılandırılmı görüme formuyla elde
edlen verler, betmsel analzle çözümlenmtr. Özel okulda çalıan öğretmenlern okul müdürlernn etk davranı-
ları üzerne görüler; (a) etk okul müdürlernn klk özellkler, (b) etk okul müdürünün çalıanlarına davranı
bçmler, (c) okul müdürlernn ve öğretmenlern etk olmayan davranıları, (d) etk olmayan davranılara okul mü-
dürlernn yaptırımları ve (e) etk okulun özellkler eklnde temalara ayrılmıtır. Bulgular, özel okul müdürlernn
öğretmenlere etlk lkesne göre davranmadıklarını, öğretmenler arasında dğer öğretmenlern açığını yakalama ve
ön plana çıkmaya çalıma çabaları eklnde etk dıı davranılar olduğu dkkat çekmektedr. Ayrıca okul müdürler-
nn çoğunlukla etk dıı davranıları görmezden gelme eğlmnde oldukları saptanmıtır.
Anahtar Kelimeler: Etk,  etğ, okul müdürü, özel okul
Abstract: s study ams to nvestgate school prncpals’ ethcal behavors accordng to the opnons of prvate
school teachers. e study uses the phenomenologcal desgn from among the qualtatve research desgns and has
been conducted wth 16 prvate school teachers who have been determned usng the snowball samplng method.
e data obtaned from a sem-structured ntervew form have been analyzed usng descrptve analyss. e prvate
school teachers’ opnons on ther prncpal’s ethcal behavors have been dvded nto the followng themes: (a) the
personalty characterstcs of ethcal school prncpals, (b) the behavor of ethcal school prncpals towards emplo-
yees, (c) the unethcal behavors of school prncpals and teachers, (d) school prncpals’ sanctons aganst unethcal
behavors, and (e) the characterstcs of an ethcal school. e fndngs ndcate that prvate school prncpals do not
treat teachers accordng to the prncple of equalty, and unethcal behavors exst among teachers n the form of
eorts to reveal other teachers as frauds and to try and get ahead. In addton, school prncpals have been found to
tend to gnore unethcal behavors.
Keywords: Ethcs, busness ethcs, school prncpal, prvate school
© İGİAD
DOI: 10.12711/tjbe.2019.12.1.0125
İş Ahlakı Dergisi, 2019
isahlakidergisi.com
Prof. Dr., Akdeniz Üniversitesi, engin.karadag@hotmail.com
Özel Okul Müdürlernn Etk Davranıları Üzerne
Br Aratırma
İş Ahlakı Dergisi
Turkish Journal of Business Ethics
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
172
Giriş
Toplumlar çn gerçekletrlmek stenen hedeern tümüne okullar aracılığıyla ula-
ılmaktadır. Breysellkle toplumsallığı brletren okullar, toplumun geleceğne yön
vermektedr. Okulların levn gerçekletrmesnde okul yönetclernn ve öğret-
menlern öneml görev ve sorumlulukları bulunmaktadır (Dewey, 2010). Modern
toplumlarda yaanan sorunların baında nsanların hayatlarına anlam yükleyen
değerlerden uzaklamaları gelmektedr. Okulların ahlak br topluluk, öğretmen-
lern ahlak br rol model ve okul yönetclernn se ahlak br lder olması beklen-
mektedr. Okulların ve eğtmn nha amacı, erdeml ve ahlaklı breyler yettrerek
ahlak değerlere dayalı br toplum na etmektr (Açıkalın, man ve Turan, 2011).
Ahlak kavramı Arapça hulk kelmesnn çoğulu olarak huy, mzaç anlamlarına
karılık gelmektedr. Br toplumun belrl br dönemde kabul ettğ breysel ve top-
lumsal davranı lkelern belrleyen ve aratıran br blm olarak tanımlanmakta-
dır (Hançerloğlu, 2012). Davranı kurallarının bütünü olarak fade edlen ahlakı
sorgulayan se toplumun ve klern vcdanıdır. Kler benmsedğ düüncelern,
hssettğ duygularını ve sergledğ davranılarını ekllendren tutumunu, vcda-
nını temele alarak olutururlar. Bu sayede kler arası lkler, vcdana bağlı olarak
düzenlenen ahlak temelne dayandırılır (Köknel, 1996; Güngör, 2010). Etk kavra-
mı se ethos kelmesne karılık olarak Yunanca karakter, âdet veya gelenek anlam-
larına gelmektedr. Toplumda kabul gören ahlak kurallarına göre daha özel ve fel-
sef olduğu kabul edlmektedr (Aydın, 2003). Ahlak ve etk kavramları e anlamlı
değldr ama brbrleryle lkl kavramlardır. Ahlak, toplumun kültürüne uygun
olarak belrlenm doğru ve yanlı durumları ve bu durumlara göre nasıl hareket
edlmes gerektğn bldrr. Etk se felsef br term olarak nsan davranılarının
temeln sorgular (Altınkurt ve Yılmaz, 2011). Etk, nsan davranılarının hang
amaçlar üzerne kurulu olduğuna, ahlak se bu amaçların günlük hayata yansıması-
na dayanmaktadır (Koçyğt, Tekel ve Karadağ, 2018). Bülbül’e (2000) göre etk, n-
san davranılarının nasıl olması gerektğn sorgularken klere ve toplumlara göre
farklılık gösterebldğn savunmaktadır. Ancak nsan lklernn ön planda olduğu
meslek gruplarında doğru ve yanlı davranıların neler olduğunu belrleyen meslek
etğ se dünyanın her yernde aynı mesleğe sahp klern serglemes gerekl olan
davranıların da aynı olduğunu vurgulamaktadır (Aydın, 2003). Meslek etğ, br
meslekte çalıanların davranılarını ekllendren, çalıanlara nasıl davranmalarını
gerektğn emreden lkeler fade etmektedr (Pehlvan, 1998). Meslek grubu ça-
lıanlarının meslek etğne bağlılığı, mesleğn saygınlığının br ölçütü olmaktadır
(Öztürk-Bapınar ve Çalıkoğlu, 2014).
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
173
Eğtm kurumları, toplumu yettrdğ ve topluma yön verdğ çn levsel
açıdan toplumsal değerlerle lk çndedr. Okul yönetclernn meslek etğne
bağlılığı, öğretmenler ve öğrencler etkledğ gb levsel olarak tüm toplum üze-
rnde etk sahbdr. Okul yönetclernden toplumun etk temslcs olmaları bek-
lenmektedr. Öğrenclern eğtmden en üst düzeyde yararlanablmeler çn ortam
koullarını düzenleyen, öneml kararlar veren, verdğ kararların sorumluluğunu
alan okul yönetcler, etk olma lkesne sürekl bağlı kalmalıdır (Greenfeld, 1991).
Okul yönetclernn blmsel yöntemlere uygun eklde hareket etmes ve eğtm
kurumlarının yapısı ve ley le lgl konularda yetkn olması önemldr. İy br
yönetme sahp olmayan eğtm kurumlarının baarılı olmaları söz konusu değldr
(Çağlar, Yakut ve Karadağ, 2005). Çelk’e (1999) göre baarılı eğtm kurumlarının,
etk lkelere bağlı olarak yönetlmesnde okul yönetclernn öneml sorumlulukları
bulunmaktadır. Bu sorumlulukların baında, okulun etk lkelerne ve kurallarına
öncülük edp herkesten önce kendsnn uymasıdır. Böylelkle okul yönetcsnn
okulun etk lkelernn okul çalıanları tarafından çselletrlmesn sağlaması ge-
rekmektedr. Ayrıca okul çalıanları tarafından benmsenen etk lkelern topluma
yansıtılması, okul yönetclernn sorumluluğundadır. Toplumsal yaamın gerektr-
dğ etk kurallar le okulun etk lkeler bütünlük çersnde olmalıdır.
Günümüz okul yönetcler, toplumun kozmopoltk yapısını ön planda tutarak
okul personelyle olan lklernde sergledğ tutuma özen göstermeldr. Çoğulcu,
demokratk anlayıa sahp yaklaımı benmsemel, üyeler arasındak farklılıkları
her zaman göz önünde bulundurmalıdır. Her brey çn özgür ortam oluturma-
da, düünsel farklılıkları gözetmede son derece dkkatl olmalıdır. Okul yönetcs,
hogörü sahb klğyle yer geldğnde çalıanların özgür fkrlern fade etmeler
konusunda tevk edc özellğyle dkkat çekmeldr. Etkl br eğtm-öğretm or-
tamının olumasında okul yönetclernn çalıanlarına etk kurallar çerçevesnde
yaklaımları son derece önemldr. Etkl öğretmn yapı taı öğretmenlerdr. Okul-
da yönetcler ve öğretmenler arasında etk değerlern gözetlmemes, okulun lev-
lern yerne getrmesne engel olur. Bu nedenle eğtm sevyesnn yükseltlmes
çn okul yönetclernn öğrenc ve öğretmene tevk edc yaklaımları, mkânların
her öğretmen ve öğrenc tarafından et derecede kullanımı sağlanmalıdır (Moor-
house, 2002; Peterson, 2002).
Br eğtm kurumunun gerçekletrlmes beklenen hedeerne ulaablme-
s çn okul yönetcler, öğretmenler, öğrencler ve veller arası letm ve uyum
oldukça önem arz etmektedr. Aldığı kararlar ve gösterdğ davranılar açısından
sürekl ön planda olan okul yönetclernn, etk lkelere bağlılığı ve bu bağlılığın ne
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
174
ölçüde olduğunun okulda okul yönetcler le  brlğ çnde olan, okulda baarının
sağlanmasında etkn rol oynayan öğretmenler tarafından değerlendrlmes gerek-
mektedr (Aktoy, 2010; Aydın, 2010; Clark, 2005; Erdoğan, 2007; Ertürk, 2012;
Hgh, 2005; İskele, 2009; Kılınç, 2010; Kınay, 2005; Kıranlı, 2002, Klnker, 2000,
Küçükkaraduman, 2006; mek ve Altınkurt, 2009; Toksoy, 2011, Yıldırım, 2010).
Okul yönetclğnn sahp olması gereken özellkler gen br çerçevede değerlen-
drleblr. Ancak bu özellkler arasında yapılması en zor olarak algılanan, okul mü-
dürlernn eğtm kurumlarında ahlak sorumluluk çatısı altında etlk, özgürlük
ve adalet değerlerne bağlı br çalıma ortamı oluturablmesdr (Stout, 1986).
Eğtm lderlğnde etk değerler üzerne çalımaların artmasıyla (Bown, Bessestte
ve Chan, 2006; Cooper, 1998; Cranston, 2002; Grenfeld, 2004; Walker ve Shako-
tko, 1999) eğtm kurumlarının yapı taları olan öğretmenler de etlk ve adalet
değerlern temel alan, kendlerne çsel motvasyonu sağlamayı baaran, ruhsal
boyutta destekleyc ve yol gösterc olan eğtm lderlerne htyaç duymaktadır
(Baloğlu, Karadağ ve Doğan, 2008). Öğretmenlern bu htyaçlarının karılanma
düzey, çalıtıkları okulun özel okul veya kamu okulu olması durumuna göre de
değklk göstermektedr. Özel okullar; personel seçm, ücretlendrme ve çalı-
ma poltkaları konularında özerk oldukları çn etk değerlere bağlılık durumunda
farklılık göstermektedr (Yılmaz, 2006). Andersen (2009) çalımasında kamu ve
özel sektör yönetcler arasında davranısal farklılıklar konusunda kamu ve özel
okul müdürlernn davranılarını lderlk tarzı, karar alma ve motvasyon profller
açısından ncelemtr. Kamu okulları arasında davranısal farklılıklar olmamasına
karın özel okullarda özellkle etk değerler konusunda okul müdürlernn davra-
nılarının farklılık gösterdğ tespt edlmtr. Özel okullarda okul müdürlernn
çalıanlara karı gösterdğ davranısal farklılıklarının altında yatan temel faktörle-
rn aratırılması ve etk değerlern sorgulanması çalımaları oldukça sınırlıdır (Bal-
lou, 2001; Ballou ve Podgursky, 1999; Boardman, Bozaman ve Ponomarov, 2009;
Waqar ve Sddqu, 2008). Sayılarının arttırılması konusunda tevk poltkalarının
ön planda olduğu özel okulların, yönetmsel leyte kamu okullarından farklılık
göstermesnn blnen br gerçek olmasına karın (Scott ve Meyer, 1984; Podgursky,
2006) özel okulların leynde okul yönetclernn sahp oldukları etk değerlern
rdelenmemes, sosyolojk br eksklk olarak düünülmektedr (Andersen, 2009).
Özel okullarda yönetm sorunları üzerne yapılan çalımalar (Akyol, 2008; Aslan,
2016; Cent, 2007; Saylan, 2013) ıığında meslek etğne sahp okul yönetcler-
nn, yönetm sorunlarının çözümünde öneml rol oynayacağı düünülmektedr. Bu
nedenle özel okullarda çalıan öğretmenler ve dğer paydalar çn okul müdürler-
nn etk davranılarının sorgulanması gerekmektedr. Çalımanın nsan kaynakları
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
175
poltkalarında özerklk gösteren özel okullarda çalıan eğtmclern etk hakları-
nın gözetlmes konusunda alana farklı açılımlar getreceğ düünülmektedr. Bu
bağlamda çalımanın amacı; özel okul öğretmenlernn görülerne göre okul mü-
dürlernn sahp olması gereken etk davranılarının neler olduğunu ortaya çıkar-
maktır. Amaç kapsamında çalımada “Etk okul müdürlernn klk özellkler ve
davranı bçmler, okul müdürlernn ve öğretmenlern etk olmayan davranıları,
etk okulun özellkler nelerdr?” sorusunun cevabı aranmıtır. Okul müdürlernn
etk davranıları konusunda ulaılan nesnel verler yerne öğretmenlern bu konu-
da anlam dünyalarına dayalı detaylı verlere ulaılması açısından aratırma önem
taımaktadır.
Yöntem
Araştırma Deseni
Çalıma olgublm desennde gerçekletrlmtr. Olgublm çalımalarında belrl
br zaman dlm çersnde klern belrl konulardak deneymlern ncelemekte-
dr. Klern hayatı nasıl deneymledkler üzernde durulmaktadır. Kler, hayatta
yaadıkları karısında blnçlernde oluan olguların yorumlanmasını hedeemek-
tedr (Bloor ve Wood, 2006; Çepn, 2010; Wllg, 2008). Bu doğrultuda özel okul
öğretmenlernn, okul müdürlernn etk davranıları üzerne görüler ortaya çıka-
rılarak yorumlanmıtır.
Katılımcılar
Çalımada, ntel aratırmalarda kullanılan amaçlı örnekleme yöntemlernden kar-
topu örnekleme yöntem terch edlmtr. Kartopu örnekleme yöntemnde çalıma
konusu le lgl az sayıda breye ulatıktan sonra ulaılan bu klern aratırmacıyı
dğer katılımcılara ulaılması konusunda yönlendrmesne dayanmaktadır (Cohen,
Maron ve Morrson, 2011; Kümbetoğlu, 2008). Özel okul öğretmenlernn okul
yönetclernn etk davranıları üzerne görülernn sorgulandığı çalımada, ka-
tılımcıların bu okullarda çalıırken yaadıkları güven sorunu (ahn, 1998; Uğra,
2009; Yılmaz ve Altınkurt, 2011) netcesnde okul müdürlernn etk davranıları
le lgl görülern belrtrken zorluk yaayacağı, sorulara çtenlkle cevap vereme-
yeceğ düüncesyle kartopu örnekleme yöntem kullanılması uygun görülmütür.
Kartopu örnekleme yöntem, çalımanın konusu bağlamında katılımcıların gzl
tutulması gerekl ve ulaılması güç olduğu durumlarda terch edlen br yöntem-
dr (Atknson ve Flnt, 2001). Kartopu örnekleme yöntemnn lk seçlen örneklem
grubundak klern dğer katılımcıları belrlemes (Cohen vd., 2011) özellğnden
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
176
dolayı katılımcıların sosyal çevrelernden etklenme durumu göz önünde bulun-
durularak lk seçlen grubun farklı özel okul öğretmenlernden olumasına dkkat
edlmtr. Çalıma grubu, özel okul öğretmenleryle ön görümeler yapılarak tespt
edlmtr. Ön görümeler sonucunda çalıma grubu yed farklı okul müdürüyle gö-
rev yapmı 16 öğretmenden oluturulmutur. Tablo 1’de katılımcılara lkn blg-
ler sunulmutur.
Tablo 1
Katılımcılara İlikin Bilgiler
Kod İsm Cnsyet Kıdem Bran
Betül Kadın 11 Fen blmler
Cengz Erkek 4 Sosyal blgler
Emre Erkek 3 Fen blmler
Elf Kadın 12 Matematk
Flz Kadın 13 Fen blmler
Görkem Erkek 15 Sosyal blgler
Gonca Kadın 2 Fen blmler
Hale Kadın 8 Sosyal blgler
Sbel Kadın 19 Edebyat
Önder Erkek 10 Edebyat
Nazlı Kadın 18 İngilizce
ebnem Kadın 4 Fen blmler
Zeynep Kadın 12 Türkçe
İrem Kadın 15 Türkçe
Can Erkek 20 Matematk
Aye Kadın 17 Türkçe
Veri Toplama Aracı
Özel okul öğretmenlernn okul müdürlernn etk davranılarına lkn görüler-
nn dernlernde bulunan düüncelern sorgulanmasına htyaç duyulmutur. Çalı-
manın verler, görüme teknğyle toplanmıtır. Olgublm aratırmalarında kul-
lanılan görüme teknğ, katılımcıların görüler konusunda dernlemesne blgye
ulamak çn öneml br araç olarak görülmektedr (Creswell, 2013). Çünkü katı-
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
177
lımcıların dünyayı nasıl anlamlandırdıkları, stekler, arzuları, duyguları gb soyut
kavramlara gözlem yapılarak ulaılamaz (Patton, 2014). Çalımanın verlerne açık
uçlu sorulardan oluan yarı yapılandırılmı görüme formu hazırlanarak ulaılmı-
tır. Yarı yapılandırılmı görümeler, sohbet havasında yapıldığı (Yn, 2011) çn
aratırmacıya esneklk sağlamakta ve konunun detaylı olarak ncelenmesne fırsat
sunmaktadır (Yıldırım ve mek, 2008). Yarı yapılandırılmı görüme formu, l-
teratür taramasının ardından anlaılması kolay, tek boyutlu sorulardan oluturul-
mutur. Soruların düzenlenmesnde genelden özele olması, katılımcıyı güdüleme-
s gb koullar göz önünde bulundurulmutur (Bogdan ve Bklen, 1992; Karasar,
2012). Görüme formunun oluturulması çn sekz sorudan oluan yarı yapılan-
dırılmı görüme taslağı hazırlanmıtır. Taslağın hazırlanmasının ardından ntel
aratırma yöntemler ve etk lderlk alanında çalımalar yapan k uzman görüüne
bavurulmutur. Uzmanların görüler doğrultusunda k soru brletrlm ve k
soru da çıkarılmıtır. Görüme sorularının anlaılablrlğn test etmek çn k özel
okul öğretmenyle ön görümeler gerçekletrlmtr. Görümelern ardından gö-
rüme formu tekrar düzenlenerek görüme formuna son ekl verlmtr. Görüme
formu be açık uçlu sorudan olumaktadır. Katılımcıların cnsyet, bran, kıdem,
öğrenm durumu ve meden durum eklnde ksel blgler formlara eklenmtr.
Ayrıca katılımcılara çalımanın amacı hakkında blg verlerek görümenn gönül-
lülük esasına dayalı olarak gerçekletrldğ açıklanmıtır. Yüz yüze yapılan görü-
melern her br yaklaık 30 dakka sürmütür. Görümelern sağlıklı eklde analz
edleblmes çn katılımcılardan alınan znle ses kayıt chazı kullanılmıtır.
Verilerin Analizi
Ver analz sürecnde öncelkle görümelern yazıya geçrlmes gerçekletrlmtr.
Yazıya geçrlme sırasında her br görüme aratırmacılar tarafından hçbr değk-
lk yapılmadan kaydedlmtr. Görümelern yazıya geçrlmesnn ardından elde
edlen verlern betmsel analz le çözümlenmes yapılmıtır. Betmsel analz, ka-
tılımcıların görülern neden-sonuç lks çersnde, düzenl eklde okuyucuya
sunmak çn görümelerden doğrudan alıntılar yapılarak gerçekletrlr. Verlern
belrl temalara göre düzenlenmes ve sonuçların yorumlanması sürec betmsel
analzdr (Yıldırım ve mek, 2005). Betmsel analzde gerçekletrlen lemler
aağıdak ekldedr. Analz edlen verlern kodlanmasıyla temalar oluturulmu-
tur. Verler, uygun temalara göre sınıandırılmı ve bulgular, doğrudan alıntılarla
sunulmutur. Son aamada se bulguların temalara göre yorumlanması gerçekle-
trlmtr.
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
178
Çalışmanın Geçerliği ve Güvenirliği
Ntel aratırmalarda geçerlk ve güvenrlk kavramlarının aratırmacılar tarafından
fade durumlarında farklılıklar görülmektedr (Creswell, 2013). Roberts ve Prest’e
(2006) göre geçerlk ve güvenrlk yerne ntel aratırmalarda nandırıcılık, tutarlılık
ve aktarılablrlk fadeler kullanılması daha uygundur. Guba ve Lncoln (1982) se
geçerlk ve güvenrlkten çok ntel aratırmalarda nandırıcılık kavramına vurgu yap-
mılardır. Çalımanın ç geçerlğn sağlamak çn yürütülen çalımalar unlardır: ()
Görüme formu hazırlanırken lgl lteratür kontrol edlm ve teork yapı oluturul-
mutur. Sonuçların nandırıcılığına önem verlm, verlern elde edlmes sürecnde
aratırmacının tarafsızlığı sağlanmıtır. Ses kayıt chazıyla kayda alınan verlern katı-
lımcı teyd le kontrol edlmes gerçekletrlmtr (Creswell, 2013; Merram, 2009).
() Katılımcıları ve onların görülern anlamak çn oluturulan yarı yapılandırılmı
görüme formu betmsel analz çn belrlenen temalar dkkate alınarak hazırlanmı-
tır. () Bulguların tutarlılığının sağlanması amacıyla betmsel analz çn oluturulan
temaların ç geçerlğ, çsel homojenlk ve dısal heterojenlk krterler dkkate alınarak
değerlendrlmtr. Çalımanın dı geçerlğn sağlamak çn sonuçların benzer aratır-
malara aktarılablmes gerekçesyle çalımanın yöntem, örneklem seçm, ver topla-
ma aracının oluturulması ve lem sürec ayrıntılı eklde açıklanmıtır (Sharts-Hop-
ko, 2002). Çalımanın güvenrlğ benzer koullarda benzer katılımcılarla tekrarlan-
dığında aynı sonuçları vermes gerektğ çn tutarlılık olduğu fade eder (Creswell,
2013). Çalımanın ç güvenrlğn sağlamak çn yürütülen çalımalar unlardır: (a)
Ver analznde elde edlen bulguların tümü herhang br yorum yapılmadan doğru-
dan sunulmutur. (b) Ver analznn temaları çn teork yapı temel alınarak grupların
oluturulması sağlanmıtır. (c) Ver analz sürecnde oluturulan kodlamalar, ara-
tırmacılar tarafından ayrı ayrı yapılıp karılatırılmıtır. Çalımanın dı güvenrlğn
sağlamak çn yürütülen çalımalar unlardır: (a) Benzer çalıma yapacak olan ara-
tırmacılara yardımcı olablmek çn çalımada kullanılan yöntemler lgl bölümlerde
detaylı olarak açıklanmıtır. (b) Gelecekte dğer aratırmacılar tarafından onaylanma-
sına mkân sağlamak çn nceleblecek ham ver ve analzler kaydedlmtr.
Bulgular
Özel okulda, öğretmenlern okul müdürlernn etk davranıları üzerne görüler,
(a) etk okul müdürlernn klk özellkler, (b) etk okul müdürünün çalıanlarına
davranı bçmler, (c) okul müdürlernn ve öğretmenlern etk olmayan davranı-
ları, (d) etk olmayan davranılara okul müdürlernn yaptırımları ve (e) etk br
okul özellkler eklnde temalara ayrılmıtır.
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
179
Öğretmen Görüşlerine Göre Etik Okul Müdürünün Kişilik Özellikleri
Katılımcılara özel okullarda çalıan etk okul müdürlernn sahp olması gereken
klk özellklernn neler olduğu sorulmutur. Görümelerde elde edlen bulgu-
lara göre etk okul müdürlernn; klk özelkler, yönetm becerler, letm
becerler ve etkleme gücü becerler olmak üzere temalara ayrılıp ekl 1’de su-
nulmutur.
Etk okul müdürlernn klk özellkler
Yönetm becerler Etkleme gücü becerlerİletm becerler
Eğtm yeterllğ (2) Poztf olma (1) Karzmatk olma (1)
Adaletl olma (8) Düzgün br dl kullanma (3) Gymne özen gösterme (1)
Ahlaklı olması (2) Açık ve net konuma (1) Duruuyla saygı duyulma (1)
Doğruyu savunma (2) Sevecen olma (3) Özgün olma (1)
Dürüst davranma (3) Anlayılı olma (1) Gurur duyulan olma (1)
Et davranması (8) Dksyonu etkl olma (1)
Objektf olma (2) Vellere karı sevyel olma (1)
Çok yönlü düüneblme (1) Öğrenclere saygılı ve sevg dolu (2)
Pratk zekâlı olma (1) Onurlu davranı sergleme (1)
Nesnel açıdan bakablme (1) Güler yüzlü olma (1)
Otorter olma (1) Samm olma (1)
Dsplnl olma (1) Kbar olma (1)
Planlı ve düzenl olma (1) Öğretmeni değerli hissettirme (1)
Lderlk vasfına sahp olma (1) Öğretmenleriyle empati kurabilme (1)
Vel le öğretmen karı karıya
getrmeme (4)
Öğretmenn mutluluğuna önem verme (2)
ekl 1. Etk Okul Müdürlernn Klk Özellkler
Öğretmen görülerne göre etk br okul müdürünün klk özellkler; yönetm
becerler, letm becerler ve etkleme gücü becerler temaları le sınıandırıl-
mıtır. Yönetm becerlernden okul müdürlernn öğretmenlere et davranması ve
adaletl olması görüler ön plana çıkmıtır:
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
180
Etk br okul müdürünün bütün öğretmenlerne et mesafede davrandığı, çok çalıan
az çalıan, öğretmen ayrımı yapmadığı ya da branlara göre ayrımcılık yapmadığı yan
öğretmen çatısı altında hepsne et davrandığı br çalıma ekl olmalıdır (Flz).
… Bütün çalıanların et mesafede olmalıdır ve belrl br zümreye daha yakın dğer
zümreye daha uzak davranmamalıdır. Aynı zamanda adaletl olmalıdır (Zeynep).
… Dğer öğretmenler arasında ayrımcılık yapmamalı. Öğretmenlern hepsne et koul-
larda davranmalı (Hale).
Öncelkle adaletl olması gerekyor. Tüm personele aynı eklde davranması gerekyor
(İrem).
İdareclerde bulunması gereken bazı vasıar var. Bunlardan en önemls bence adaletl
davranmaları. Adaletl davranmak derken daha açacak olursak, te öğretmenler ara-
sında et uzaklıkta bulunmalı, darec ve adı üzernde darec. Onları y br eklde dare
etmel bu da te ettr adaletl yönetm oluyor yan brsne fazla yakın bulunup dğerne
çok uzakta bulunduğunuzda bu adaletszlk oluyor. Özel okullarda da bzm sıkça rastla-
dığımız olaylardan brs de bu zaten (Nazlı).
Katılımcıların verdğ cevaplara göre özel okullarda çalıan öğretmenlern etk
br okul müdüründe aradığı klk özellkler arasında okul müdürünün vel le öğ-
retmen karı karıya getrmeden sorunları çözeblme yeteneğne sahp olması gel-
mektedr.
…Özel okullarda özellkle vel le öğretmenn karı karıya gelmes eklnde ortaya çıka-
blyor. O yüzden velye karı nasıl br söylemde bulunuyorsa öğretmene de aynı eklde
bunları letmel ve böylelkle vel le öğretmen karı karıya getrmemel (Betül).
Velyle br sıkıntı olduğunda en azından personeln arkasında durması, onu savunması
gerekyor. En öneml olması gereken en y özellk bu (İrem).
Gerektğ neyse onu yapmalı. Öğretmen hatalı se öğretmene ceza keslmel. Ama vel de
eğer suçluysa vel de hatalıysa düzgün br dlle velye hatası anlatılmalı. Öğretmen br
kalemde slp atmamalı hçbr eklde. Ayrıca öğretmen velyle karı karıya getrmeme-
l. Böyle olması gerektğn düünüyorum (Cengz).
Veller ya da öğrenclerle lgl br problem olduğunda öğretmennn yanında olması ge-
rekr. Sorması gerekr, öğretmenn de fkrn aldıktan sonra br sonuca ulamaya çalıır.
Sadece velye göre tavır almamak gerekr dye düünüyorum (Aye).
Etk br okul müdürünün klk özellklernden letm becerler temasında
se düzgün br dl kullanma, öğretmenlere ve öğrenclere saygı ve sevg çerçevesn-
de letm kurma özellkler ön plandadır:
Okul müdüründen anlayı saygı beklerm, letm dlmn güzel olmasını beklerm, k-
barlık beklerm. Kbar br eklde konuuyorsa mutlu olurum… Yapamadığımız zaman
yargılayıcı br dlle değl de sevecen br dlle bz uyarmasını sterm (Sbel).
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
181
…Öğrenclerle letmde yaklaımı da yumuak olmalıdır ama yne de br okul müdürü
olduğunu hssettrmeldr. Öğrencler ondan korkmalıdır, saygı durduğu kadar da kork-
malı, sevmeldr aynı zamanda. Aynı eklde öğretmenler de saygı duyduğu kadar kork-
malıdır (Zeynep).
Okul müdürü sevecen, adl, babacan, nsanlara karı y nyetl br olmalıdır (Can).
Öğretmenlern görülerne göre etk br okul müdüründe olması gereken klk
özellkler arasında çalıanları etkleme gücü de yer almaktadır. Lderlern özellk-
ler arasında bulunan üyeler etkleme becersnn, etk yönetclerde de bulunması
gerektğ görüler ön plana çıkmaktadır:
Karzmatk olmalıdır. Özgün olmalı, kmseye benzememel ve gymne kuamına özen
gösteren, dksyonu le kendsne saygı duyulmasını sağlayan özellkle duruuyla kends-
ne saygı duyulan br klk olmalıdır (Önder).
Öğretmen Görüşlerine Göre Etik Okul Müdürünün Çalışanlarına Davranış Biçimleri
Katılımcılara özel okullarda çalıan etk okul müdürlernn çalıanlarına davra-
nılarının nasıl olması gerektğ sorulmutur. Özel okullarda çalıan öğretmenler,
yaadıkları sorunlardan yola çıkarak etk br okul müdürünün öğretmenlere dav-
ranılarını yorumlamılardır. Görümelerde elde edlen bulgularla etk br okul
müdürünün davranıları; çalıanlara verdğ değere lkn davranıları, etk br yö-
netm anlayıına lkn davranıları ve etlk lkesne lkn davranıları olmak
üzere temalara ayrılmıtır. Öğretmenlern etk br okul müdürünün davranılarıyla
çalıanlarına değer vermesn bekledkler le lgl görüler ön plana çıkmaktadır:
Bzm okul yönetmne duygu ve düüncelermz fade edeblecek düzeyde olmamız lazım.
Yne sevg, saygı, kbarlık, anlayı beklyorum. Nazk br okul müdürü beklerm (Sbel).
Öğretmenler önce br motve etmeldr bence. Yaptığı çalımaları değerlendrp onu mo-
ral verc eklde övmeldr. Takdr etmeldr, öğretmen gerekrse ödüllendrlmeldr k
br sonrak çalıma çn öncülük etsn. Baka öğretmenler örnek olarak gösterlmeldr.
Baka okullar örnek olarak gösterlmeldr (Zeynep).
Bata poztf olmalı yan bulunduğun ortamda mutluysan mutlu edlyorsan çalıtığın
kuruma sen de huzur ve mutluluk verrsn. Daha verml çalıablrsn. Eğer çalıtığın
ortamda özellkle senn amrn pozsyonda kler sana suratsız yaklaıyorsa dengesz,
tutarsız davranıyorsa o kuruma sen de kendne at hssedemeyeblrsn k benm zaman
zaman çalıtığım kurumda yaadığım budur (ebnem).
Her öğretmenn br olduğunu, tüm öğretmenlern brer fkre sahp olduklarını özellk-
le öğretmenlk mesleğn cra eden nsanlara ayrı br saygı duyulması gerektğn yan
öğretmenlern öğretmenlk mesleğne saygı duyulması gerektğn onların saygıdeğer br
nsan olduklarını onlara hssettrmel ve bunları göz önünde bulundurarak öğretmenlere
yaklaması gerekr (Önder).
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
182
Br kere bence okul müdürü patrondur. Patron dedğnde çsn (yan kendmz burada
ç olarak görüyoruz) çsne güler yüzlü olmalı ne yaparsa yapsın güler yüzlü olmalı
(Cengz).
…Kends de br meslektaımız. Ben okul müdürüyüm dye öğretmen olduğunu unutma-
malı ve buna göre davranmalı (Gonca).
Müdürümüzün güler yüzlü olması, haklı olduğum konularda arkamda durması, onun dı-
ında yapmam gereken sorumlulukları yerne getrdğm zaman ben takdr etmes gb
davranıları olsun sterm (Hale).
Katılımcıların verdğ cevaplara göre, okul müdürlernn çalıanlarına etk br
yönetm anlayıına lkn davranı beklentler bulunmaktadır. Öğretmenler, etk
br okul müdürünün öğretmenlerle  brlğ çnde olmaları, karar alma becerler
ve dürüstlük anlayıı le lkl davranıları ön plana çıkmaktadır:
Etk br okul müdürü  brlğ çnde personelne arada, tek tek ya da toplu eklde toplan-
tılar, görümeler yapablr (İrem).
Okul müdürü karar aamasında vel tarafında değl de k tarafı da baz alınarak müdü-
rün karar vermes gerekyor ayrıyeten te çalıanlarına karı açık net olması gerekyor
artı te çözüm yolu ararken poztf olması gerekyor, öznel değl daha çok nesnel davran-
ması gerekyor (Emre).
Okul müdürü darecdr, y kararlar almalıdır. Her ey dare etmel. İnsanız br hata
da yapablrz ama bunu dare etmes gerekyor gerek vel arasında gerekse öğretmen ve
öğrenc arasında gerek öğretmenlern arasında dare etmes, br eklde yolunu bulması
gerektğn düünüyorum ben (Cengz).
Okul müdürü karar almada tutarlı olması lazım, sana burada evet bu eklde yapılacak
dendkten sonra hep arkandan bakasına baka türlü davranırsa ya da sana koyduğu
kuralları bakası çn geçerl kılmıyorsa benm gözümde o br darec değldr (ebnem).
…Br sorun ya da problem yaandığında karar alırken br öğretmen veya br darec le
veya k öğretmen arasında, her k tarafı da dnlemes gerektğn düünüyorum. Yan
bunun objektf olarak değerlendrecek eklde dnlenmes gerektğn düünüyorum. Yok-
sa han kafasında olayı btrdyse ya da br tarafı yanlı eklde dnlyorsa bu olayda çözü-
me kesnlkle ulaılamıyor (Nazlı).
…O yüzden etk br okul müdürü bence özel okullarda öğretmenne karı dürüst olacak,
samm olacak ve güler yüzlülüğünü her zaman koruyacak. Normalde nasılsa anlama
dönemlernde de öyle olmasını beklyoruz (Betül).
…Mesela veller ya da öğrenclerle lgl br problem olduğunda öğretmennn yanında ol-
ması gerekr. Sorması gerekr, öğretmenn de fkrn aldıktan sonra br sonuca ulamaya
çalıır. Sadece velye göre tavır almamak gerekr dye düünüyorum (Aye).
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
183
Katılımcıların verdğ cevaplardan öğretmenlern etk br okul müdüründen
etlk lkesne uygun olarak hareket etmesn bekledkler anlaılmaktadır. Her öğ-
retmene et davranan okul müdürünün etk olduğu düünülmektedr.
Br öğretmen kayırmaktansa herkese et davranması ya da te atıyorum yen mezun
br öğretmenle yıllarca öğretmenlk yapmı br öğretmen tab k brbrnden farkı vardır
fakat yne de ksne de aynı öğretmen gözüyle her ksnn de yaptığı  aynı olduğu çn
aynı eklde değerlendrmes gerektğn düünüyorum (Flz).
Çalıanlarına aynı mesafede olan okul müdürler genellkle adl olurlar, samm olurlar,
duygularını, düüncelern fade ederken dürüst davranırlar (Görkem).
Öğretmenlerne davranılarında adaletl olması gerektğn düünüyorum. Maa olarak
değl herkesn branı farklı olablr ama statüsel olarak herkes öğretmen olduğu çn her-
kese kıymetl olduğunu düündürecek eklde davranılması gerektğn düünüyorum.
Gerek ders saatler gerek etütler olarak daha dkkat edlmes gerektğn düünüyorum
(Elf).
Her çalıanına yaklaım bçm aynı olmalı, et davranmalı, adl br ders programı dağı-
tılmalı, her çalıanının özel sorunlarıyla lglenmel dye düünüyorum (Can).
…Öğretmenlere kend de söyledğ sözlern arkasında durmalıdır ve kend de aynı davra-
nılarda bulunmalıdır. İdarec gb değl br büyüğümüz gb davranmalıdır yne dedğm
gb öğretmenlern arasında her eyden önce ayrım yapılmamalıdır. Bence en öneml ey-
lerden br bu (Zeynep).
Öğretmen Görüşlerine Göre Okul Müdürlerinin ve Öğretmenlerin Etik Olmayan Davranışları
Özel okullarda çalıan okul müdürlernn ve öğretmenlern, etk olmayan davranı-
ları sorgulanmıtır. Öğretmenler, okul müdürlernn vellere ve öğrenclere verdğ
değer kadar öğretmenlere de değer vermelern beklemektedrler. Ayrıca öğretmen-
ler arasında etszlk, ayrımcılık gb davranıları da okul müdürlernn sergled-
ğ etk dıı davranılar olarak ntelendrmektedr. Katılımcıların verdğ cevaplara
göre okul müdürlernn etk dıı davranıları yönetm becerler, öğretmenlerle
letm ve adalet sağlama becerler olmak üzere üç tema altında toplanmıtır.
Katılımcılara çalıma arkadaları olan öğretmenlern etk dıı davranı sergleyp
serglemedğne lkn soru yöneltlmtr. Tüm katılımcılar, öğretmenlern de bazı
konularda etk dıı davranı sergledklern fade etmlerdr. Bu davranılar, mes-
lek alanda ve letm konularında etk dıı davranılar olarak k temaya ayrılmı-
tır. Öğretmen görülerne göre okul müdürlernn ve öğretmenlern etk dıı davra-
nıları ekl 2’de gösterlmtr.
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
184
Ryakârlık (3)
Çalıanların açığını yakalama (7)
Dedkodu yapma (1) Öğrenciyi suçlama (1)
Vel karısında öğretmen suçlama (2) Sorumsuz davranma (3)
13 4
İletmeci bakı açısıyla
yönetim yapma (2)
Öğrencinin yanında öğretmeni
küçük düürmesi (3)
Öğretmenlere eitlik ilkesine
göre davranmama (7)
Öğretmenin kusurlarını
yakalamaya çalıma (1)
Öğrencinin öğretmenden
üstün görülmesi (2)
Öğrenci sınav kâğıtlarında
puan yükseltme (1)
Öğretmene isizlik korkusu
yaatma (1)
Öğrenci velisinin
öğretmenden üstün
görülmesi (4)
Öğretmenn özel hayatına
müdahale etme (1)
4 9 8
ekl 2. Okul Müdürlernn ve Öğretmenlern Etk Dıı Davranıları
Katılımcıların verdğ cevaplara göre özel okullarda çalıan okul müdürlernn yöne-
tm alanında sergledğ etk dıı davranılarından okulu br eğtm kurumu yerne
tcarethane olarak görme anlayıı ön plana çıkmıtır:
md bz özel okulda olduğumuz çn vel szden brçok ey beklyor, verdğ paranın kar-
ılığını mutlaka almak styor. Okul yönetm se sana u eklde davranıyor. Evet bzm
okulumuzun amacı budur kesnlkle burası br eğtmhanedr. Tcarethane değldr. Ama
yapılanlar tam tersn gösteryor. Okul br tcarethane (ebnem).
İletm
Öğretmenler
Okul müdürler
Yönetmsel davranılar Adalete lkn davranılar
Çalıanlarına değer davranıları
Etk dıı davranılar
Meslek
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
185
Okul müdürlernn sergledğ etk dıı yönetmsel davranılar arasında öğret-
mene ten çıkarılma korkusu yaatması ve öğretmen gzlce takp edp onların
kusurlarını yakalaması davranıları da katılımcılar tarafından fade edlmtr:
Özel okullarda öğretmenler sürekl okul yönetcler tarafından, müdür yardımcıları ve
müdürler tarafından zlenyorlar. Mesela; ders anlatımı sırasında gzlce zlendğmz
fark edeblyoruz sınıarımızdak kapılardan. Hç etk değl bence (Betül).
Öğretmenlern her an özel kurumdan ayrılacaklarını onlara hssettrmeler, söyleme-
seler ble hâl ve tavırları le bunu öğretmenlere hssettrmeler, özel okul müdürlernn
galba eksk yanları olsa gerek (Önder).
Öğretmenlern verdğ cevaplara göre özel okullarda çalıan okul müdürlernn
öğretmenlere değer vermes beklenmektedr. Ancak öğretmenler öğrencnn kar-
ısında küçük düürme, öğrencye öğretmenden daha çok değer verme, vel-öğret-
men sorunlarında velnn yanında olma, öğretmenlern özel hayatlarına müdahale
etme gb okul müdürlernn etk dıı davranılarına dkkat çeklmtr. Öğretmen-
lern okul müdürler tarafından öğrenclernn karısında küçük düürülme davra-
nılarını katılımcılar yaadıkları olaylarla açıklamıladır:
Okul müdürümüz sınıfa geç kalacağımızı düünüp bz sınıfta beklyor. Benm baıma
böyle br olay gelmt. Sınıfın saatnde br bozukluk vardı ve sınıfın saatne göre ben der-
se 5 dakka geç kalmıtım. Sınıfa grdğmde bana öğrenclere karısında “Hocam 5 dak-
ka gecktnz” eklnde br fade kullandı. Ancak o sırada kend saatm baktığımda br 2
dakka erken ble geldğm fark ettm ve müdürümüz de kend saatne baktığında aynı
ey fark ednce oldukça mahcup oldu. Bu etk olmayan br davranı bana göre (Betül).
Esk okulumda hç unutmuyorum lk çalıtığım seneyd. Ders esnasında artık sorularımız
btt, çocuklarda ktaplarını kaldırdılar. Zln çalmasına da brkaç dakka var. Müdür çal-
dı kapıyı ve çer grd ve “Sz bo bo nye duruyorsunuz” ded. Braz da tab ses yüksek
tondaydı. Ben açıklama yaptım. “Öyle olmayacak ded” ve ben çocukların yanında yan
öğrenclermn yanında azarladı ve gtt (Gonca).
Özel okullarda okul müdürler tarafından velye ve öğrencye verldğ değer ka-
dar öğretmenlere değer verlmedğn fade eden katılımcılar, kendlern değersz
gördüklernde motvasyonlarının da dütüğünü belrtmlerdr:
…Eğtmhane dyorsan öğretmenn de arkasında durman lazım. Velye karı öğretmen sa-
vunablmen lazım. Ama benm gördüğüm kadarıyla özellkle okulda gördüğüm kadarıyla vel
daha ön planda, vel her zaman haklıdır. Ama bz burada onlara müter gözüyle bakmama-
mız lazım. Her zaman vely ön planda tutmayacak. Vel para veryor dye bz de velnn ae-
dersnz yalakası olmamamız lazım ama dare de bu yalakalığı görüyorum (ebnem).
Okul müdürler bazen etk olmayan davranılar sergleyeblyorlar. Bunlar genel tbarıy-
la vellerle öğretmenlern özel okul öğretmenlernn arasında yaamı oldukları sıkıntılar
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
186
da vellern tarafını tutmaları ve vellere müter gözüyle bakmaları ve vellern özellkle
sözlerne çok fazla tamah etmeler (Önder).
Br velnn sözüyle hareket edp öğretmene sert çıkmaları yanlı br davranı. Öğretmen
açısından da dnleyp öğretmen br robot gb görmemeler, öğretmen her ey yapacak
br nesne olarak görmemeller. Onun da br nsan olduğunun farkına varmaları lazım
(Sbel).
Br öğrenc br öğretmenn br yıllık maaını çok rahat karılayablecek durumda olduğu
çn çok daha kıymetl. Yan okulda öğrenc le öğretmen karı karıya geldğnde okul
müdürler genellkle her okul çn söylüyorum bunu: Özel sektörde öğrency tutuyorlar
(İrem).
Öğretmenlern büyük br çoğunluğu özel okullarda çalıan okul müdürlernn
öğretmenlere et davranmadığını, belrl klere karı ayrımcılık yaptığını fade et-
mlerdr. Okul müdürlernn adalet konusunda etk olmayan davranıları arasında
etlk lkesne göre hareket etmeme davranıları ön plana çıkmıtır:
Özel okullarda adaletszlkten tab k kâyetlermz var. Mesela; dareye yakın ya da
müdüre yakın olan arkadalarımızın bazı davranıları görmezden gelneblyor. Dğer
öğretmenlern karısında tepk gösterleblyor. Yan adaletsz davranılablyor (Aye).
Etk olmayan davranı genellkle okul müdürüne yakın olan klern daha farklı görevler
almasıdır. Daha kolay görevler almasıdır. Bu klern gelecekle lgl çok kaygılarının ol-
madan daha fazla para almaları olablr ya da parasal durumlar eğer okul müdürü le ala-
kalı değlse genellkle çalıma ortamlarının daha kolay olduğ unu göreblyoruz (Görkem).
Br okul müdürü brkaç tane öğretmen daha önceden tanıyordur ya da onunla akamları
atıyorum br arada bulunuyordur ve gün çersnde de tab k de onlara karı bakı açısı
onların hatalarını ya da te onların yanlılarını tolere etme anlamında daha yumuak
tavırlı olablyordur. Bu tarz müdürlerle karılatığım oldu (Flz).
Özel okullarda okul müdürlernn öğrenclern sınavlarda aldığı notlar üzern-
de değklk yapılmasını öğretmenden stemes de katılımcı tarafından etk dıı
davranı olarak fade edlmtr:
Benm öğrencnn sınav kâğıdını değtrmem stedler. Öğrencnn aldığı not kâğıdında
77 puandı. Ben tehdt edp bu puanı benm yüze çıkartmamı stedler. Bu da demek olu-
yor k sınav kâğıdında öğrencnn ne yaptığı çok öneml değl darecnn stedğ öneml.
Ben buna karı çıktım, onun yan öğrencnn sınav kâğıdında sahteclk yapmam stend
benden. Ben bunu asla kabul etmedm (Nazlı).
Katılımcıların verdğ cevaplara göre öğretmenlern etk dıı davranıları, let-
m ve meslek olmak üzere temalara ayrılmıtır. İletm teması altında öğretmen-
lern dğer öğretmenlern açığını yakalama ve ön plana çıkmaya çalıma çabaları
dkkat çekmektedr. Öğretmenlern sadece kendlern düünme ve çalıma arka-
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
187
dalarına karı sammyetsz br tutum sergleme davranıları da öğretmenlern
verdğ cevaplardan ön plana çıkanlar arasındadır:
Öğretmenlern brbrne güven duymasını sterdm. Yaptıkları hataları brbrlernden
saklamaları yerne özgürce brbrlerne anlatıp, bu hataları beraber ortadan kaldırma-
larını sterdm. Oysak özel okullarda maalesef herkesn en ufak br yanlıı dğer tarafı
sevndrr hâlde u anda (Flz).
Belk braz ağır olacak ama arkadaını spyonlamak, öğretmenler tarafından çok be-
nmsenen br karakter özellğ. Özellkle özel okullarda yan brbrnn üstüne basıp da
yükselme anlayıı var. Bunun olmaması gerektğn düünüyorum. Çünkü okulda sonuçta
hepmz eğtmcyz (Nazlı).
Br arkadaımız servsle alakalı konuma olduğunda, kends braz hassas br arkadaı-
mız olablr aramızda çok küçük br konuma geçt, tüm servstek arkadalar ve kends-
nn arasında. Bu olay müdüre kadar gtm. Bu spyonculuk bence (Elf).
…Kendnn farklı çabaları da olablr veya han karıdakn böyle ekarte edp kendn ön
plana çıkarma gb eylerle de çok karılatım. Çünkü han hepmz aynı ekmeğ yedğmz
çn alan da kısıtlı. Bunda tab çıkar lkler ön planda olunca öğretmenler bunu ön
planda tutunca maalesef sıkıntılar olablyor kesnlkle (İrem).
Özel okullarda letm teması altında özellkle anlama dönemlernde öğret-
menler arası lklerde öğretmenlern ryakârlık davranıları ön plana çıktığı fade
edlmtr:
Genellkle sözleme zamanlarında etk olmayan davranılar o kadar çok fazla k. Farklı
blgler aslı olmayan blgler ortaya çıkartan öğretmenler oluyor. Baka öğretmenn aya-
ğını kaydırmak çn elnden gelen yapan öğretmenler oluyor. Basamakları çıkmak çn
öğretmenler basamak yerne kullananlar oluyor (Görkem).
…Öğretmenlkte özellkle özel okullarda tam olarak etğn olacağını zannetmyorum her
zaman brlernn arkasından  çevrecekler ve müdürün gözüne y görünmeye çalıa-
caklar. Anlama dönemlernde bu kyüzlülük olayları çok oluyor (Cengz).
Öğretmenler odasında dedkodu çok döner. Yan dedkodu olaylarını etk bulmuyorum.
Yüzüne karı gülüp arkasından onun kuyusunu kazıcı hareketler ho değl o öyle yapmı
o böyle yapmı gb davranılar ve sözler güzel değl (Sbel).
Anlama dönemlernde kendn düünme sadece kend baarılarını öne çıkarma ya da
dareye y görünmek çn daha yakın olablmek çn tamamen kend görüü dıında olsa
ble darenn görüünü desteklemek eklnde etk olmayan davranılar da bulunan arka-
dalarım olmutur (Flz).
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
188
Öğretmen Görüşlerine Göre Etik Olmayan Davranışlara Okul Müdürlerinin Yaptırımları
Katılımcıların öğretmenlern etk dıı davranılar sergledklern fade etmeler
üzerne öğretmenlern yapmı olduğu etk dıı davranılara karı okul müdürler-
nn yaptırımlarının olup olmadığı sorgulanmıtır. Elde edlen bulgular ekl 3’te
açıklanmıtır.
Öğretmen iten çıkarıldı (3) Davranıı görmemezlikten geld (5)
Öğretmenlere genel uyarılar yapıldı (2) Davranıtan okul müdürünün haber olmadı (2)
Farklı öğretmene aynı davranı çn farklı
tepkler verld (2)
Okul müdürü etk dıı davranıa zemn hazırladı (2)
7 9
ekl 3. Etk Dıı Davranı Sergleyen Öğretmenlere
Okul Müdürünün Uyguladığı Yaptırımlar
Katılımcıların verdğ cevaplara göre öğretmenlern sergledğ etk dıı davra-
nılara okul müdürünün genellkle yaptırımı olmadığı dkkat çekmektedr. Okul
müdürlernn etk dıı davranı sergleyen öğretmenlern davranılarını görmez-
den gelerek herhang br yaptırımda bulunmadığı ön plana çıkmaktadır:
Okul müdürümüzün bu etk dıı davranıa tepks görmezlkten gelmekt (Nazlı).
Vallah hep söyledm, okul müdürü dedğm knn bana kalırsa k yıl dareclk yapmı
brs olarak söylüyorum, her yerde gözü olması gerekyor. Bzm okul müdürümüz gör-
mezden gelmey terch edyor (Görkem).
Okul müdürümüzün bunlara karı br tepks olmuyor. Genelde görmemezlkten gelyor
(Betül).
Katılımcılar özel okullarda öğretmenlerle yıllık yapılan sözlemeler netcesnde
öğretmenn gelecek yıl okulda çalımaya devam edp edemeyeceğnn bell olduğunu
fade etmlerdr. Bu sebeple öğretmenlern sergledğ etk dıı davranılara okul mü-
dürünün yaptırımının öğretmen ten çıkarma eklnde olabldğ anlaılmaktadır.
…Mesela dedkodu ve te bu tarz gruplamalar sebebyle ten çıkarıldığını bldğm ar-
kadalarım var (Flz).
Etk dıı davranılara yaptırım
Oldu Olmadı
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
189
Davranılarında herhang br sıkıntısı olan öğretmenler gördükler zaman bunları gerek-
tğ eklde okuldan uzaklatırıyorlar (Emre).
Br kenara çekp uyarılma var mıdır? Ben bunun olup olmadığını blmyorum. Br sonrak
dönem anlama dönem o öğretmenle anlamadılar (Sbel).
Öğretmen Görüşlerine Göre Etik Okul Özellikleri
Katılımcılar, etk br okul çn özellkle okul müdürlernn etkl olduğunu belrte-
rek dürüst, adl, et mkânlar sunan, samm, uyumlu, ortak hedeern olduğu,
 brlğ çnde çalıılan, güvenlr, öğretmenn değerl olduğu, htyaçlarına önem
verldğ ve kanun haklarının korunduğu okul ortamlarının etk olacağını fade et-
mlerdr. Özel okullarda çalıan öğretmenlern okullarından ve okul müdürlern-
den en çok etlk bekledğ anlaılmaktadır.
İdarenn samm br ortam oluturması, doğru dürüst olmayı İlke ednen br yönetm
oluturulması gayet etk br ortam oluturur zaten öğretmenler arasında da olumlu br
hava olumu olur böylece. Balık batan kokar yan (Zeynep).
Müdürün etkl olduğunu düünüyorum. Öğretmenler de etk davranılara yönlendre-
bleceğn ve herkese tek br doğrunun olduğunu gösterebleceğn düünüyorum (Aye).
İlk bata zaten müdürün yan yönetc knn herkese et br eklde davranması lazım
bu br. İkncsne baktığımız zaman te herkese nesnel olarak yaklamalı te çok taraı
yan herkesn görüü alınarak bence br çözüm yolu bulması gerekr (Emre).
Herkesn aynı öneme sahp olması gerektğn düünüyorum. Bence özel okullar bunları
yaparak daha mutlu nsanlar yettrmel dye düünüyorum (Elf).
Etk değerler okul, kurum, müdür veya bunun personele davranıı olarak adalet dyeb-
lrm. Etk olan onun dıında doğruluk, dürüstlük çok öneml yan kanun haklarımızın
korunması vs. Bunlar çok öneml. Bunlara dkkat etmeler lazım (İrem).
Katılımcılar, görümelerde, kendlern okul müdürlernn davranıları le vel-
lern ve öğrenclern karısında değersz hssettklern dle getrp etk br okulda
öğretmenlern htyaçlarına önem verlmesnn ve öğretmenlere değer verlmesnn
gerektğn fade etmlerdr.
Eğer sen br darecysen öğretmen ve velye ayrı ayrı değerlendrmen lazım. Evet vel-
nn stekler ve beklentler olacaktır. Öğrencnn ulaması gereken bazı değerler vardır.
Fakat bu ks arasındak lky kuran öğretmen olduğu çn sen lk bata öğretmenn
düüncelern ve mutluluğunu düüneceksn. Öğretmen ön plana almak zorundasın
(ebnem).
Hayalmdek etk okul aslında öğretmene, nsana kıymet verlen yan mesela daha az
ders saatler, öğretmen kendsn daha kıymetl hssedebleceğ etknlkler olablr (Elf ).
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
190
Tartışma
Özel okul öğretmenlernn görülerne göre, okul müdürlernn etk davranıları-
nın ncelenmes amacıyla yapılan çalımada, etk okul müdürünün klk özellkle-
r, öğretmenlere karı davranı bçmler ve etk olmayan davranıları sorgulanmı-
tır. Ayrıca öğretmenlern etk dıı davranıları ve bu davranıları okul müdürlernn
tepks ncelenmtr. Öğretmenlern etk br okulun nasıl olması gerektğ le lgl
düünceler aratırılmıtır. Katılımcıların görülerne göre etk br okul müdürünün
klk özellkler yönetm becerler, letm becerler ve etkleme gücü becerler
olmak üzere temalara ayrılmıtır. Yönetm becerlernden etk okul müdürlernn
öğretmenlere et davranması ve adaletl olması görüler ön plana çıkmıtır. Mo-
orhouse (2002) yaptığı çalımada, okul müdürlernde bulunması gereken etk dav-
ranılardan brnn, okul müdürlernn adaletl olması sonucuna ulamıtır. Aydın
(2002) eğtm yönetclğ mesleğne lkn etk lkeler belrledğ çalımasında eğ-
tm yönetclern adaletl olmasına değnmtr. Çalımamızda Börü (2015), Turhan
(2007), Gültekn (2008), Küçükkaraduman (2006), Yıldırım (2010), Brown, Trev-
no ve Harrson (2005), Aykanat ve Yıldırım (2012), Büyükgökçe (2015), mek
ve Altınkurt (2009) çalımaları le okul müdürlernn adaletl ve etlk özellkler
bağlamında benzer sonuçlara ulaılmıtır. Özel okul yönetclernn brlkte çalı-
tığı öğretmenlere yönelk davranılarında etlk lkesn ön plana alması gerek-
mektedr. Özel okullarda öğretmenlern öğretmenlk deneymler, ücretlendrme
krterler gb farklılık tekl eden durumların olması, yönetclern öğretmenlere
et ve adaletl davranması yönünde engelleyc unsurlar olduğu düünüleblr (Yıl-
maz ve Altınkurt, 2011). Bu bağlamda çalımanın sonucu, eğtm poltkalarının
düzenlemesnde özel okullarda çalıan öğretmenlern etlk lkesne göre çalıma
ortamlarının oluturulmasının gerekllğn ön plana çıkarmaktadır.
Görümelerde elde edlen bulgularla etk br okul müdürünün davranıları; ça-
lıanlara verdğ değere lkn davranıları, etk br yönetm anlayıına lkn dav-
ranıları ve etlk lkesne lkn davranıları olmak üzere temalara ayrılmı ve öğ-
retmenlern etk br okul müdürünün davranılarıyla çalıanlarına değer vermesn
bekledkler le lgl görüler ön plana çıkmıtır. Özel okul öğretmenlernn görü-
lerne göre, okul müdürlernn öğretmene verdğ değer beklenty karılamamak-
tadır. Ancak Erdoğan (2007), kamu okullarında çalıan öğretmenlerle okul müdür-
lernn etk davranıları le lgl yaptığı çalımada, okul müdürlernn öğretmene
verdğ önemn yüksek düzeyde olduğunu tespt etmtr. Bu k aratırma sonucu-
nun tam olarak örtümemesnden hareketle gelecekte yapılacak olan meslek etk
çalımalarında özel okullarda öğretmene verlen değer konusunda çelkl nok-
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
191
taların aydınlatılması sağlanablr. Ayrıca öğretmenler, etk br okul müdürünün
öğretmenlerle  brlğ çnde olmaları, karar alma becerlerne ve dürüstlük anla-
yıına sahp olmalarını öğretmenlere davranı bçmnn de bu ögeler çerçevesnde
olması gerektğn belrtmlerdr. Yapılan aratırmalarda öğretmenlern etk okul
müdürlernden okulda  brlğ çnde ortak kararlar alablme davranıı göstermes
gerektğ görüünün ön plana çıkması, çalımanın bulgularını destekler ntelktedr
(Aktoy, 2010; Ertürk, 2012; İskele, 2009; Kılınç, 2010; mek ve Altınkurt, 2009;
Yıldırım, 2010). Okullarda lderlğe geleneksel bakı açısıyla okul örgütünün tepe-
snde süper kahraman olarak kabul edlen okul yönetclernn bulunması gerektğ
görüünün aksne (Baloğlu, 2011) öğretmenlern stekler, okul yönetcleryle 
brlğ çnde çalımaktır. Bu bulgudan hareketle okullarda alınacak kararlarda öğ-
retmenlern görülernn de dkkate alınması, okul yönetclernn  brlğne dayalı
lderlk davranıları serglemeler gerekmektedr.
Özel okullarda çalıan okul müdürlernn ve öğretmenlern etk olmayan davra-
nıları sorgulanmıtır. Okul müdürlernn etk dıı davranılarından adalete lkn
davranılar teması altında öğretmenlere etlk lkesne göre davranmama davranıı
ön plana çıkmıtır. Katılımcılar, okul müdürlernn öğretmenlere et davranmadı-
ğını belrtmlerdr. Büyükgökçe’nn (2015) yaptığı çalımada öğretmenlern, okul
müdürlernn adaletszlk ve ayrımcılık gb etk dıı davranıları olduğunu fade et-
mes sonucuyla aynı sonuçlara ulaılmıtır. Ayrıca çalıana verlen değer davranıları
teması altında okul müdürlernn veller öğretmenden üstün görmes de etk dıı br
davranı olarak sunulmutur. Özel okul öğretmenlernn fabrkalarda mekank lerle
uğraan çler olarak görülmes anlayıı le vellern ve öğrenclern öğretmenlerden
değerl görülmes aırtıcı değldr (Alıç, 1996). Etk değerlere sahp okul yönetcle-
rnn okul ve toplum arasında y br etklem çersnde olması beklenmektedr. Bu
durum özel okul yönetcler açısından br derece daha önemldr. Özel okul müdür-
lernn vel odaklı yaklaım serglemeler, eğtm sürecn sekteye uğratablmektedr.
Katılımcıların verdğ cevaplardan öğretmenlern öğrenc karısında küçük düürül-
mes de okul müdürlernn sergledğ etk dıı davranılar arasında olması, aratır-
manın çarpıcı sonuçlarındandır. Meslek etk davranıları kapsamında öğretmenlern
saygınlığı boyutu, eğtm poltkalarında önem verlmes gereken br konudur. Öğ-
retmenlern eğtmne, ksel gelmne ve en önemls saygınlığına ne kadar önem
verlrse eğtmn ntelğ o kadar artırılır (Temz, 2001). Okullarda sstem harekete
geçren öğretmenlern okul yönetcler tarafından öğrenclern karısında onur kırıcı
davranılara maruz kalması, sstemn çökmesne neden olablr. Okul müdürlernden
öğretmenler “lderlern lder”, öğrencler de “ba öğrenen” olarak görmes ve bu
yaklaımla davranılar serglemes beklenmektedr (Rezach, 2002). Bu sonuçlar ıı-
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
192
ğında tespt edlen okul yönetcler-öğretmenler arasındak letmde yaanan etk
sorunların, Türk eğtm sstemndek gerekl brmler tarafından dkkate alınması ve
vedlkle gereğnn yapılması önem taımaktadır.
Çalımada, öğretmenlern serglem oldukları etk dıı davranıların sorgulan-
masında katılımcıların çoğunlukla öğretmenlern brbrlernn açığını yakalama ve
bu durumdan faydalanma eğlmnde oldukları görülmütür. Yılmaz ve Altınkurt
(2011), özel okullarda brbrlern suçlayan, sürekl kendlerne savunma mekanz-
ması geltren, güven duygusundan uzak çalıanların arasındak rekabetn, etkl
okul klmnn olumasında öneml br engel olduğunu fade etmlerdr. Çalıan-
ların brbrne bağlılığı azalınca berabernde  doyumlarının ve performansların
düüü gerçeklemektedr. Mutsuz öğretmenler, mutlu br gelecek yettremezler
(Büyükdere ve Solmu, 2006). Ayrıca öğretmenlern meslek etk dıı davranılar
teması altında yaptığı n sorumluluğunu almama, gereken önem vermeme ek-
lnde etk dıı davranı sergledkler anlaılmaktadır. Aydın’a (2003) göre eğtm
kurumlarında çalıanların yapması gereken ler gecktrmes ya da gerekl önem
vermemes, eğtmcnn sorumluluğunu hmal etmes demektr. Çalıanın görevn
hmal etmes hem kanun br suç hem de etk lkelere aykırı br davranıtır.
Katılımcıların verdğ cevaplara göre, öğretmenlern etk dıı davranıları-
na yönelk olarak özel okul müdürlernn çoğunlukla davranıı görmezden gelme
eğlmnde oldukları tespt edlmtr. Okul müdürlernn öğretmenlern etk dıı
davranılarını görmezden gelmes, davranıları onaylaması veya lglenmek steme-
mes anlamlarına geleblr. Ancak böyle durumlarda öğretmenlern etk dıı davra-
nılarının artıı gb stenmeyen durumlar ortaya çıkablr. Elde edlen bu bulgu,
Büyükgökçe’nn (2015) öğretmenlern etk dıı davranılarına okul müdürlernn
çoğunlukla herhang br yaptırım uygulamadıkları bulgusu le örtümektedr. Ayrı-
ca Büyükgökçe’nn (2015) kamu okullarında çalıan öğretmenlerle yaptığı çalıma-
sında okul müdürlernn öğretmenlern etk dıı davranılarına karı uyguladıkları
yaptırımların uyarı cezası eklnde olduğunu sonucuna karılık çalımamızda, özel
okul öğretmenlernn etk dıı davranıları çn uyarı cezası yerne ten çıkarılma
eklnde yaptırımla karılatıkları sonucuna ulaılmıtır. Özel okullarda öğretmen-
lern uyarı cezası almadan ten çıkarılma cezasına maruz kalmalarının ne dere-
ce etk olduğu konusu üzerne düünülmeldr. Bu nedenle müteakp çalımalarda
özel okul öğretmenlernn  güvenceszlğ konusunun dkkate alınması ve dernle-
mesne ncelenmes yararlı olacaktır.
Özel okul öğretmenlernn etk br okul anlayıının altında etlk lkes oldu-
ğu anlaılmaktadır. Etk br okul müdürünün etk br okul klm üzernde büyük
Çimen, Karadağ,
Özel Okul Müdürlerinin Etik Davranışları Üzerine Bir Araştırma
193
br etks olduğunu düünen katılımcılar, ortak hedef doğrultusunda çalıanların 
brlğ çnde olduğu kurumları, etk kurumlar olarak fade etmlerdr. Börü (2015)
ve Karaköse (2008), okullarda etk kültürün etk br okul müdürünün örnek dav-
ranılarıyla mümkün olacağını vurgulamıtır. Bu bağlamda okul müdürlernn en
öneml görevler arasında hç üphesz çalıanları arasında ayrım yapmamaları,
tüm personele et sevyede yaklaımlarını sayablrz. Her çalıanın değerl oldu-
ğunu, fkrlernn kends çn öneml olduğunu ve saygıdeğer br görev cra ettk-
lern çalıanlarına hssettrmeldr. Tüm okul çalıanları, okulun sunduğu eğtm
olanaklarından et derecede yararlanmalı, baarılı olmak çn et fırsatlara sahp
olmaları, kendlerne et davranılar gösterlmeldr. Kamu okullarının yanı sıra
etk lkelernn göz ardı edlebldğ özel okullarda da meslek etğ hakkında yapılan
çalımaların artırılması, özel okullarda çalıan öğretmenlern ve okul müdürlernn
meslek etğ üzerne düzenlenen kanunların uygulanmasına yönelk teftlern sık-
latırılması önerleblr.
In light of studies on management problems in private schools (Akyol, 2008; Aslan,
2016; Cent, 2007; Saylan, 2013), having school administrators who possess pro-
fessional ethics is thought able to play an important role in solving management
problems. erefore, questioning the ethical behavior of school principals is neces-
sary for teachers and other stakeholders working in private schools. is study is
thought to bring dierent expansions to the eld in terms of protecting the ethical
rights of educators working in private schools that show autonomy in human re-
source policies. In this regard, the aim of this study is to reveal the ethical behav-
iors of school principals according to the opinions of private school teachers. e
following question has been addressed within the scope of the study: “What are
the personality characteristics and behavioral styles of ethical school principals, the un-
ethical behaviors of school principals and teachers, and the characteristics of an ethical
school?” e research is important in terms of arriving at detailed data based on
teachers’ semantic world instead of objective data about the ethical behaviors of
school principals.
e study, designed according to the phenomenological design, has been con-
ducted with 16 private school teachers who were determined using the snowball
sampling method. By considering that the participants will have diculty express-
Burcu Çimen, Engin Karadağ
© İGİAD
DOI: 10.12711/tjbe.2019.12.1.0125
İş Ahlakı Dergisi, 2019
isahlakidergisi.com
Prof. Dr., Akdeniz University, engin.karadag@hotmail.com
e Ethcal Behavors of Prncpals
n Prvate Schools
İş Ahlakı Dergisi
Turkish Journal of Business Ethics
Çimen, Karadağ,
The Ethical Behaviors of Principals in Private Schools
195
ing their opinions about the ethical behavior of school principals due to trust prob-
lems experienced while working in these schools or being unable to answer ques-
tions sincerely, this study has used the snowball sampling method in asking private
school teachers their opinions on the ethical behaviors of school administrators.
e study’s data have been obtained using a semi-structured interview form and
have been analyzed using descriptive analysis.
According to the participants’ opinions, the personality characteristics of an
ethical school principal have been divided into the themes of management skills,
communication skills, and ecacy skills. Ethical school principals’ treating teach-
ers equally and fairly have come to the forefront among management skills. Moor-
house’s (2002) study concluded that one ethical behavior school principals should
have is fairness. Similar results have been reached in terms of school principals be-
ing fair and having the characteristics of equality in other studies (e.g., Börü, 2015;
Turhan, 2007; Gültekin, 2008; Küçükkaraduman, 2006; Yıldırım, 2010; Brown,
Trevino, & Harrison, 2005; Aykanat & Yıldırım, 2012; Büyükgökçe, 2015; imek
& Altınkurt, 2009). Private school administrators should prioritize the principle of
equality in their behaviors toward the teachers with whom they work. As various
cases are found that have created dierences in private schools such as teachers’
teaching experiences and wage criteria, obstacles are considered to exist in admin-
istrators treating teachers equally and fairly (Yılmaz & Altınkurt, 2011). In this
context, the results of the study emphasize the need to have work environments
created for teachers working in private schools according to the principle of equal-
ity in the regulation of educational policies.
Based on the ndings from the interviews, the behaviors of an ethical principal
are divided into the following themes: behaviors related to the weight attached to
employees, behaviors related to an ethical management approach, and behaviors
related to the principle of equality; the foremost opinion is that teachers expect an
ethical school principal, using behavior, to take the employees seriously. Accord-
ing to private school teachers’ opinions, the seriousness with which school princi-
pals deal with teachers does not meet teachers’ expectations. However, Erdoğan’s
(2007) study, conducted with teachers on the ethical behaviors of public school
principals, found the importance principals attach to teachers to be high. Given the
fact that the results of these two studies do not fully overlap, professional ethics
studies conducted in future may clarify conicting points about the weight princi-
pals attach to teachers in private schools. In addition, teachers stated that an ethi-
cal school principal should cooperate with teachers and have decision-making skills
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
196
and an understanding of honesty and that their behaviors towards teachers should
be within the framework of these factors. Previous research (Aktoy, 2010; Ertürk,
2012; İskele, 2009; Kılınç, 2010; imek & Altınkurt, 2009; Yıldırım, 2009, 2010)
has found that teachers expect ethical school principals to cooperatively make joint
decisions at school; this supports the ndings from the current study.
e teachers were also asked about the unethical behaviors of school princi-
pals and teachers working in private schools. Regarding the unethical behavior
of school principals, not behaving towards teachers according to the principle of
equality, which falls under the theme of fairness-related behaviors, has come to
the fore. Büyükgökçe’s (2015) study reached the same conclusions, as the teach-
ers stated school principals to have unethical behaviors such as unfairness and
discrimination. In addition, school principals’ valuing parents over teachers was
presented as an unethical behavior under the theme of value-behaviors shown to
employees. It is not surprising that Parents and students being seen as more val-
uable than teachers is not surprising, given the understanding that private school
teachers are seen like mechanical workers in factories (Alic, 1996). Ethical school
managers are expected to have positive interactions with the school and society.
is is more important for private school administrators. Private school principals’
parent-centered approach may interfere in the education process. A striking result
of the study regarding participants’ responses is humiliating teachers in front of
students also being among school principals’ unethical behaviors.
Regarding the unethical behaviors of teachers, the study has shown partici-
pants mostly tend to uncover others’ deceits and take advantage of this situation.
Yılmaz and Altınkurt (2011) stated the competition between employees who
blame each other, who constantly develop their own defense mechanisms, and who
do not trust one another is an important obstacle to creating an eective school
climate in private schools. Job satisfaction and performance decrease as employee
commitment decreases. Unhappy teachers cannot raise a happy future (Büyükdere
& Solmu, 2006). In addition, teachers are understood to exhibit unethical behav-
iors under the theme of professional unethical behaviors in the forms of refraining
to take responsibility for the work they do and not attaching enough seriousness.
According to Aydın (2003), delaying or disregarding the tasks required in educa-
tional institutions means educators are neglecting their responsibilities. Employee
negligence is both a legal crime and a violation of ethical principles.
According to the answers participants gave, private school principals tend to ig-
nore teachers’ unethical behaviors. School principals’ ignorance of teachers’ unethi-
Çimen, Karadağ,
The Ethical Behaviors of Principals in Private Schools
197
cal behaviors may signify the principal approves the behaviors or is unwilling to deal
with them. However, such cases can result in undesirable situations such as the teach-
er’s unethical behaviors increasing. is nding overlaps with Büyükgökçe’s (2015)
nding that school principals often do not impose any sanctions against teachers’
unethical behaviors. In addition, Büyükgökçe’s (2015) study, conducted on teachers
working in public schools, found principal-imposed sanctions against teachers’ un-
ethical behaviors to be in the form of warnings, whereas our study has found private
school teachers to have faced sanctions for unethical behavior in the form of dismiss-
al instead of warnings. Consideration should be given to the ethicality of being dis-
missed without a warning for private school teachers. For this reason, addressing and
examining private school teachers’ job insecurity would be useful in future studies.
e principle of equality is understood to lay under private school teachers’
understanding of school ethics. Participants who think ethical school principals
have a major impact on ethical school climate described ethical institutions as place
where employees cooperate in line with common goals. Börü (2015) and Karaköse
(2008) emphasized that establishing an ethical culture in schools is possible with
the example behaviors of an ethical school principal. In this context, non-discrim-
ination among employees and ensuring that all employees are treated equally can
undoubtedly be named among the most important duties of school principals.
Principals should make their employees feel valuable, that principals nd employ-
ees’ ideas important, and that employees do a respectable job. All school employees
should benet equally from the educational opportunities oered by the school,
have equal opportunities to be successful, and be treated equally.
Kaynakça | References
Açıkalın, A., man, M. ve Turan, S. (2011). Br nsan olarak okul müdürü. İstanbul: Pegem Ya-
yıncılık.
Aktoy, B. (2010). İlköğretm yönetclernn etk lderlk davranılarının öğretmen görülerne göre değer-
lendrlmes. Yüksek lsans tez. anlıurfa: Harran Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Akyol, B. (2008). Eğtm örgütlernde nsan kaynakları uyg ulamalarının öğretmen performansına etk-
s. Yüksek lsans tez. İstanbul: Yedtepe Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Alıç, M. (1996). Eğtm sstemnn amaçlarının gerçekletrlmesnde eğtm yönetcsnn levle-
r. Çağda Eğtm Dergs, 217, 12-16.
Altınkurt, Y. ve Yılmaz, K. (2011). Öğretmen adaylarının öğretmenlern meslek etk dıı davra-
nılarıyla lgl görüler. Mehmet Akf Ersoy Ünverstes Eğtm Fakültes Dergs, 22, 113-128.
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
198
Andersen, J. A. (2009). Publc versus prvate managers: How publc and prvate managers der
n leadershp behavor. Publc Admnstraton Revew, 70(1), 131-141.
Aslan, M. S. (2016). Özel ve devlet okullarının yönetm özellklerne sahp olma düzeyler. Yüksek
lsans tez. anlıurfa: Harran Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Atknson, R. ve Flnt, J. (2001). Accessng hdden and hard-to-reach populatons: Snowball rese-
arch strateges. Socal Research Update, 28(1), 93-108.
Aydın, İ. (2003). Eğtm ve öğretmde etk. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Aydın, İ. P. (2002). Yönetsel, meslek ve örgütsel etk. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Aydın, T. (2010). İlköğretm okul yönetclernn etk lderlk özellkler le lgl öğretmen görülernn
ncelenmes. Yüksek lsans tez. İstanbul: Maltepe Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Ballou, D. ve Podgursky, M. (1999). Teacher recrutment and retenton n publc and prvate scho-
ols. Journal of Polcy Analyss and Management, 17(3), 393-417.
Ballou, D. (2001). Pay for performance n publc and prvate schools. Economcs of Educaton Re-
vew, 20(1), 51-61.
Baloğlu, N. (2011). Dağıtımcı lderlk: Okullarda dkkate alınması gereken br lderlk yaklaımı.
Ah Evran Ünverstes Eğtm Fakültes Dergs, 12(3), 127-148.
Baloğlu, N., Karadağ, E. ve Doğan, E. A. (2008). İlköğretm okulu yönetclernn meslek etk
davranıları. İ Ahlakı Dergs, 1(2), 7-26.
Bloor, M. ve Wood, F. (2006). Keywords n qualtatve methods. ousand Oaks, London, New Del-
h: Sage Publcatons.
Boardman, C., Bozaman, B. ve Ponomarov, B. (2009). Prvate sector mprntng: An examnaton
of the mpact prvate sector job experence on publc manager’s work atttudes. Publc Adm-
nstraton Revew, 70(1), 50-59.
Bogdan, R. C. ve Bklen, S. K. (1992). Qualtatve research for educaton: An ntroducton to theory
and methods. Boston: Allyn and Bacon.
Bown, C., Bessestte, H. ve Chan, T. C. (2006). Includng ethcs n the study of educatoanl leader-
shp leadershp. Journal of College and Character, 7, 1-8.
Börü, N. (2015). Etk lder olarak okul yönetcsnn özellklerne ve davranılarına lkn ortaöğretm
öğretmenlernn görüler (Eskehr l örneğ). Doktora tez. Eskehr: Eskehr Osmangaz
Ünverstes Eğtm Blmler Ensttüsü.
Brown, M. E., Trevno, L. K. ve Harrson, A. D. (2005). Ethcal leadershp: A socal learnng pers-
pectve for construct development and testng. Organzatonal Behavor and Human Decson
Processes, 97, 117-134.
Bülbül, A. R. (2000). İletm ve etk. Ankara: Damla Ofset.
Büyükdere, B. ve Solmu, T. (2006). İ ve özel yaamda klerarası güven. http://www.sguc.org/
adresnden ednlmtr.
Çimen, Karadağ,
The Ethical Behaviors of Principals in Private Schools
199
Büyükgökçe, S. (2015). Okul müdürlernn etk lderlk davranılarının ncelenmes, br karma yöntem
aratırması. Yüksek lsans tez. Konya: Mevlana Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Cent, H. (2007). Özel okullarda nsan kaynakları yönetm uygulamalarının ncelenmes. Yüksek l-
sans tez. İstanbul: Yıldız Teknk Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Clark, S. B. (2005). A study to determne the ethcal values of school superntendents wthn the
state of Illons. Dssertaton Abstract Internatonal, 66(5), 1570.
Cohen, L., Manon, L. ve Morrson, K. (2011). Research methods n educaton. London, NY: Routledge.
Cooper, T. L. (1998). e responsble admnstrator: An approach to ethcs for the admnstratve role.
San Francsco, CA: Jossey Bass.
Cranston, N. (2002). School-based management, leaders and leadershp: Change and challenges
for prncpals. Internatonal Studes n Educatonal Admnstraton, 30(1), 2-12.
Creswell, J. W. (2013). Ntel aratırma yöntemler: Be yaklaıma ntel aratırma ve aratırma desen.
M. Bütün ve S. B. Demr (Çev. ve Ed.). Ankara: Syasal Ktabev.
Çağlar, A., Yakut, Ö. ve Karadağ, E. (2005). İlköğretm okulu müdürlernn öğretmenler tarafın-
dan algılanan klk özellkler ve lderlk davranıları arasındak lknn değerlendrlmes.
Ege Eğtm Dergs, 6(1), 61-80.
Çelk, V. (1999). Eğtmsel lderlk. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Çepn, S. (2010). Aratırma ve proje çalımalarına gr. Trabzon: Akadem Ktabev.
Dewey, J. (2010). Okul ve toplum. H. A. Baman (Çev.). Ankara: Pegem Akadem.
Erdoğan, Ç. (2007). İlköğretm okulu müdürlernn etk davranıları. Yüksek lsans tez. İstanbul:
Yıldız Teknk Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Ertürk, H. (2012). Okul müdürlernn etk lderlk davranı düzeylernn ncelenmes (Uak l örneğ).
Yüksek lsans tez. Uak: Uak Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Greenfeld, W. D. (1991). Ratonale and methods to artculate ethcs and admnstrator tranng. Ch-
cago: Annual Meetng of the Amercan Educatonal Research Assocaton.
Grenfeld, W. D. (2004). Moral leadershp n schools. Journal of Educatonal Admnstraton, 42(2),
174-196.
Guba, E. G. ve Lncoln, Y. S. (1982). Epstemologcal and methodologcal bases of naturalstc
nqury. Educatonal Communcaton and Technology Journal, 30(4), 233-252.
Güngör, E. (2010). Ahlâk pskolojs ve sosyal ahlâk. İstanbul: Ötüken Neryat.
Hançerloğlu, O. (2012). Felsefe sözlüğü (20. Baskı). İstanbul: Remz Ktabev.
Hgh, J. A. J. (2005). e mportance of ethcal prncples for educatonal leadershp. Doktora tez.
Calforna: Feldng Graduate Unversty.
İskele, A. (2009). İlköğretm okulu yönetclernn etk lderlk davranılarının okullardak yaratıcı klm üze-
rne etks. Yüksek lsans tez. Antalya: Akdenz Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Turkish Journal of Business Ethics (TJBE)
İ ş Ahlakı Dergisi
200
Karaköse, T. (2008). Okul müdürlern tbarlı kılan değerlern belrlenmesne yönelk ntel br
çalıma. Değerler Eğtm Dergs, 6(16), 113-129.
Karasar, N. (2012). Blmsel aratırma yöntem (24. Baskı). Ankara: Nobel Akademk Yayıncılık.
Kılınç, Ç. (2010). Okul yönetclernn etk lderlk davranıları gösterme düz ey le öğretmenlern yaa-
dıkları örgütsel güven ve yıldırma arasındak lk. Yüksek lsans tez. Ankara: Gaz Ünverstes
Sosyal Blmler Ensttüsü.
Kınay, S. (2005). İlköğretm okulu yönetclernn etk lkelere bağımlılık düzeylernn öğretmen gö-
rülerne göre değerlendrlmes. Yüksek lsans tez. Ankara: Gaz Ünverstes Sosyal Blmler
Ensttüsü.
Kıranlı, S. (2002). Ortaoğretm okul yönetclernn etk lkeler uygulama ve etk klemler çözümle-
me yeterllğ. Yüksek lsans tez. Eskehr: Eskehr Osmangaz Ünverstes Sosyal Blmler
Ensttüsü.
Klnker, J. F. (2000). An analyss of responses to ethcal narratves by state prncpals of the year. Dok-
tora tez. Illons: Southern İllons Unversty.
Koçyğt, M., Tekel, E. ve Karadağ, E. (2018). Eğtmde ahlak ve etk. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Köknel, Ö. (1996). Breysel ve toplumsal ddet. İstanbul: Altın Ktaplar.
Küçükkaraduman, E. (2006). İlköğretm okul müdürlernn etk davranılarının ncelenmes (Ankara l,
Mamak lçes örneğ). Yüksek lsans tez. Ankara: Gaz Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Kümbetoğlu, B. (2008). Sosyolojde ve antropolojde ntelksel yöntem ve aratırma. İstanbul: Bağlam
Yayınları.
Merram, S. B. (2009). Qualtatve research: A gude to desgn and mplementaton. San Francsco,
CA: Jossey-Bass.
Moorhouse, J. R. (2002). Desred characterstcs of ethcal leaders n busness educatonal, poltcal,
and relgous organzatons from East Tennessee: A delph nvestgaton. Doktora tez. USA: East
Tenessee State Unversty.
Öztürk-Bapınar, N. ve Çalıkoğlu, D. (2014). Meslek etğ (3. Baskı). Ankara: Nobel yayın Dağıtım.
Patton, M. Q. (2014). Ntel aratırma ve değerlendrme yöntemler. M. Bütün ve S. B. Demr (Çev.
ve Ed.). Ankara: Pegem Akadem
Pehlvan, İ. (1998). Yönetsel meslek ve örgütsel etk. Ankara: Pegem Yayınları.
Peterson, D. K. (2002). e relatonshp between unethcal behavor and the dmensons of the
ethcal clmate questonnare. Journal of Busness Ethcs, 41(4), 313-326.
Podgursky, M. (2006). Teams versus bureaucraces: Personnel polcy, wage-settng, and teacher qua-
lty n tradtoanl publc, charter and prvate schools. Unversty of Arkansas Educatonal Wor-
kng Paper Archve. https://erc.ed.gov/?d=ED509018 adresnden ednlmtr.
Rezarch, K. (2002). Sprtual leadershp as a model of eectve leadershp n ndependent schools. Dok-
tora tez. Seton Hall Unversty.
Çimen, Karadağ,
The Ethical Behaviors of Principals in Private Schools
201
Robets, P. ve Prest, H. (2006). Relablty and valdty n research. Nursng Standart, 20, 41-45.
Saylan, N. (2013). Özel lköğretm ve ortaöğretm okullarında nsan kaynakları yönetm levlernn
gerçekleme dereces. Yüksek lsans tez. Ankara: Hacettepe Ünverstes Sosyal Blmler Ens-
ttüsü.
Scott, W. R. ve Meyer, J. W. (1984). Envronmental lkages and organzatonal complexety: Publc
and prvate schools. New Delh: Sage Publcaton.
Sharts-Hopko, N. C. (2002). Assessng rgor n qualtatve research. Journal of the Assocaton of
Nurses In Ads Care, 13(4), 84-86.
Stout, R. (1986). Executve acton and values. Issues n Educaton, 4, 198-214.
ahn, K. (1998). Eğtmde özelletrme. Yüksek lsans tez. Malatya: İnönü Ünverstes Sosyal
Blmler Ensttüsü.
mek, Y. ve Altınkurt, Y. (2009). Okul müdürlernn etk lderlk uygulamalarına lkn öğretmen
görüler. e Frst Internatonal Congress of Educatonal Research, Çanakkale.
Taylor, S. S. (2005). Specal educaton and prvate schools: Prncpal’s ponts of vew. Remedal and
Specal Educaton, 26(5), 281-296.
Temz, Y. (2001). Öğretmenlk eğtm aydınlanma. Bursa: Ezg Ktabev Yayınları.
Toksoy, H. (2011). Öğretmen algılarına göre yönetclern etk lderlk davranıları. Yüksek lsans
tez. İstanbul: Maltepe Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Turhan, M. (2007). Genel ve meslek lse yönetclernn etk lderlk davranılarının okullardak sosyal
adalet üzerndek etks. Doktora tez. Elazığ: Fırat Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Uğra, K. (2009). Özel dershanelerde çalıan tarh öğretmenlernn sorunları ve çözüm önerler (An-
kara l örneğ). Yüksek lsans tez. Ankara: Gaz Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Walker, K. ve Shakotko, D. (1999). e Canadan superntendence: Value-based challenges and
pressure. P. T. Begley (Ed.). Values and educatonal leadershp çnde (ss. 289-313). Albany, NY:
State Unversty of New York.
Waqar, S. H. ve Sddqu, K. (2008). A study about leadershp styles of publc and prvate school
prncpals. Journal of Elementary Educaton, 18(1-2), 5-20.
Wllg, C. (2008). Introducng qualtatve research n psychology. Berkshre: McGraw-Hll Profess-
onal Publshng.
Yıldırım, A. ve mek, H. (2008). Sosyal blmlerde ntel aratırma yöntemler. Ankara: Seçkn Ya-
yıncılık.
Yıldırım, A. (2010). Etk lderlk ve örgütsel adalet lks üzerne br uygulama. Yüksek lsans tez.
Karaman: Karamanoğlu Mehmetbey Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü.
Yılmaz, K. ve Altınkurt, Y. (2011). Göreve yen balayan özel dershane öğretmenlernn kurumların-
dak çalıma koullarına lkn görüler. Kuram ve Uygulamada Eğtm Blmler, 11(2), 635-650.
Yn, R. K. (2011). Qualtatve research from start to fnsh. London, UK: e Gulford Press.
... School principals should pay attention to the attitudes and behaviors they display in their relationships; they should adopt a democratic management approach and take the individual differences into account. They should encourage the expression of ideas freely and be careful in observing different opinions (Çimen & Karadağ, 2019). Some studies show that the misbehavior of school principals damages their reputation in the eyes of teachers. ...
... It is absolutely essential that top management support such a policy, which will make a difference in employees' perceptions of how serious the organization is in maintaining a good work environment (Ebeid, Kaul, Neumann & Shane, 2003). School principals should display leadership behaviors based on cooperation and take the opinions of teachers into consideration when making decisions (Çimen & Karadağ, 2019). School principals' self-improvement (Yıldırım, 2017) and their improvement of verbal communication skills will positively affect teacher motivation (Özgan & Aslan, 2008). ...
... This study reveals teachers' ethical expectations to be able to be measured at quite high levels, with the same being applicable to principals' performing ethical leadership. Some studies (Akçekoce, Bilgin, 2016;Çimen & Karadağ, 2019;Küçüksüleymanoğlu & Çelik, 2014;Sağlam & Emirbey, 2017;Tabancalı & Çakıroğlu, 2017;Uranbey, 2018) carried on Turkish samples show conssistency with the results from the current study in regard to principals displaying high levels of ethical leadership. Based on the results of the current study, the following suggestions have been proposed: ...
Article
Full-text available
Öz: Bu araştırma kapsamında öğretmen görüşlerine göre öğretmenlerin okul müdürüne ilişkin etik beklentileri ile bu beklentilerin gerçekleşme düzeyini ölçen okul müdürü etik liderlik davranışı ölçeklerinin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılması amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 2018-2019 eğitim öğretim yılında Sakarya il sınırları içerisinde ilköğretim ve ortaöğretimde çalışan 541 öğretmen oluşturmuştur. Çalışma kapsamında "etik beklenti" ile "etik liderlik davranışı" olmak üzere Likert türü iki ölçek geliştirilmiştir. Veri analizinde önce verinin faktör analizine uygunluğu için KMO ve Bartlett testleri, ardından veri analizleri için ise açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinin yanında Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Etik Beklenti Ölçeği (EBÖ) ve Etik Liderlik Davranışları Ölçeklerinin (ELDÖ) geçerliliğine ve güvenirliğine ilişkin elde edilen sonuçlar şu şekilde özetlenebilir. Ölçekler 5'er boyuttan; EBÖ 48, ELDÖ ise 51 maddeden oluşmuş-tur. EBÖ varyansın %69'unu, ELDÖ ise %64'ünü açıklamış olup ölçeklerin Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları ise her ikisi için .98 şeklinde hesaplanmıştır. Her iki ölçeğe yönelik yapılan DFA ise ortaya konulan modellerin uyum indeksleri incelendiğinde χ2/sd ve RMSEA değerlerinin zayıf uyum; CFI, NFI ve IFI iyi uyum; SRMR'nin ise kabul edilebilir uyum değerleri verdiği ortaya çıkmıştır. Her iki ölçeğin uyum indeksleri oldukça benzer sonuçlar vermiş olup, genel anlamda ölçeklerin geçerlik ve güvenirliklerinin makul düzeyde olduğunu belirtmek mümkündür. Anahtar Sözcükler: Etik, etik beklenti, etik liderlik, okul müdürü, etik liderlik ölçeği. Abstract: This research was aimed to validate and calculate reliability of teachers' ethical expectation related to principals and principal's ethical leadership behavior that measure effectuation level of teachers' ethical expectation scales according to teacher's perception. Sample of the research consisted of 541 elementary, middle, and high schools' teachers working in Sakarya province in 2018-2019 academic year. In this regard 'ethical expectation' and 'ethical leadership behavior' as Likert type scales were developed. KMO and Bartlett tests were used to examine suit-ability of data to manage exploratory factor analyses (EFA), then EFA and confirmatory factor analyses (CFA) were used along with calculation of Cronbach Alpha internal consistency coefficient. Results of validation and reliability of Ethical Expectation Scale (EES) and Ethical Leadership Behavior Scale (ELBS) were summarized as followed: Both scales included 5 dimensions along with EES consisted of 48, whereas ELBS consisted of 51 items. EES explained 69 % of total variance whereas ELBS explained 64 % of total variance along with, Cronbach Alpha internal consistency coefficient was calculated as .98 for both scales. CFA results related with fit indices for both scales could be interpret
... In the literature, considering private schools in the Turkish education system, some notable studies are conducted about parents' choice and satisfaction (Hesapcioglu and Nohutcu, 1999;Keskin and Turna, 2010;Alpaygut, 2017;Uysal, 2017;Pulat, 2019), about teachers working in private schools (Aslan and Bakir, 2014;Onaran, 2018;Kolbasi, 2019;Kirbas, 2019), administrators working in private schools (Cankaya, Gun and Koleji, 2016;Erakkus, Basoren and Abimbola, 2016;Cimen and Karadag, 2019), private school businesses (Bayram, 2015;Ozdemir and Tuysuz, 2017), comparison of private schools and public schools (Cevik, 2005;Kuru, 2006, 2007;Tasdan and Tiryaki, 2010;Celebi, 2009;Cobanoglu, 2011;Eryilmaz and Burgaz, 2011;Yavuz and Yilmaz, 2012;Ilgar, 2014;Oksuz, 2018). ...
Article
Full-text available
The rapid increase in the number of the private schools in Turkey provides parents new choices. This also leads teachers and administrators who work for state schools and who are also parents themselves to make a choice between private schools and state schools. In this regard, the aim of this study is to review the opinions of teachers and administrators working for the state schools on private schools. The research method is qualitative phenomenology design. The study group involves a total 136 teachers and school administrators working in schools located in Sivas city centre. The data of the study is collected via a survey with open ended questions developed by the researcher. Content analysis method is used for the analysis, and the data are demonstrated with the graphics. As their positive opinions on private schools, teachers and administrators stated that private schools supports academic success, they are rich in physical environment, they have more extra-class activities, they provide convenience for working parents and they contribute to students' progress. However, their negative opinions are private school fees, not enough contribution to student progress, constant turnover of teachers, and misleading behaviours towards parents. The findings show that, comparatively, the teachers and administrators are more reluctant to send their children to private schools, and besides, they have more negative viewpoints on private schools. At the end of the study, the suggestions both by the participants and the researcher are included.
... Mete (2013) found that there was a medium negative significant relationship between ethical leadership and organizational cynicism, which can be interpreted as ethical leadership acts to lessen cynicism and distrust in the organization. Çimen and Karadağ (2019) found in their studies on ethical leadership that teachers mostly expect their leaders to be fair and equal to all in the school. In terms of servanthood in schools, servant leadership behaviors of school principals were found to be the predictors of teachers' commitment (Cerit, 2010). ...
Chapter
This edited book offers an updated insight into a number of key elements of educational leadership and teachers’ professional development topics.
Article
Full-text available
Bu araştırmanın genel amacı Eskişehir Odunpazarı ve Tepebaşı ilçelerine bağlı ortaöğretim örgütlerinde görev yapan öğretmenlere göre etik lider olarak okul yöneticisinin nasıl olması gerektiğini belirlemektir. Bu genel amaç doğrultusunda ise etik lider olarak okul yöneticisinin özelliklerini, davranışlarını ve değerlerinin kaynağını belirlemeyi amaçlar. Araştırma nitel araştırma yöntemine göre desenlenmiştir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2012-2013 eğitim-öğretim yılında Eskişehir Odunpazarı ve Tepebaşı ilçelerindeki resmi ortaöğretim kurumlarında görev yapan 33 ortaöğretim öğretmeni oluşturmaktadır. Bu araştırma da okul yöneticilerinin seçiminde amaçlı örnekleme yöntemi olan maksimum çeşitlilik örneklemeden yararlanılmıştır. Verilerin analizinde ise betimsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmanın güvenirliği 0,87 olarak bulunmuştur. Araştırmanın birinci alt amacı olan ‘etik lider olarak okul yöneticisinin özelliklerine’ ilişkin sonuçlar yönetim becerileri, insanları etkileme gücü ve insaniyeti ile ilgili özelliklerine odaklanmaktadır. Araştırmanın ikinci alt amacı olan ‘etik lider olarak okul yöneticisinin davranışlarına’ ilişkin sonuçlar (a) okul yönetimi, (b) insan ilişkileri, (c) bireylerin haklarını koruması ve (d) okulda etik kültür oluşturması gibi davranış alanlarına odaklanmaktadır. Bu doğrultuda (a) etik lider olarak okul yönetimine ilişkin davranışları yönetim anlayışı, yönetimde karar alma, şeffaflık, hesap verme, yönetim süreçleri, kurallar ve yaptırımlar, okuldaki sinerji, okulun sorunları-ihtiyaçlar-başarısı ve öğrencinin ihtiyaçları-başarısı gibi davranış alanları ön plana çıkmaktadır. Araştırmanın ikinci amacına ilişkin bir diğer sonuç ise (b) etik lider olarak insan ilişkilerine yönelik sonuçlardır. Bu doğrultuda iletişim becerileri ve insana verdiği değer ile ilgili davranışları iki alt davranış boyutu olarak gözlenebilir. İkinci amaca yönelik bir diğer sonuç ise (c) etik lider olarak okul yöneticisinin bireylerin haklarını korumasına odaklanmaktadır. Bireylerin sosyal ve yasal haklarını koruması, adil davranması ve ayrımcı olmaması bu konuya ilişkin davranışlar olarak tanılanabilir. Araştırmanın ikinci amacına ilişkin dördüncü alt sonuç (d) okulda etik kültür oluşturmaya yönelik davranışlarını ön plana çıkarmaktadır. Bu doğrultuda örnek olan, etik kurallar çerçevesinde okulu yöneten, öğrencilerin katıldığı, etik düşünceyi geliştiren seminerler, etkinlikler, projeler düzenleyen ve ilkeli olan gibi temel nitelikler öğretmenler tarafından okul yöneticilerine atfedilen temel davranışlar olarak gözlenmiştir. Araştırmada yer alan katılımcılara göre araştırmanın üçüncü alt amacında yer alan etik lider olarak okul yöneticisinin değerlerinin kaynağı konusunda dine olan inanç, kişiliği, toplum ve toplumsal kurallar, evrensel değerler ile ulusal ve evrensel değerleri sentezlemesi temel görüşler olarak öne çıkmaktadır.
Article
Full-text available
Bu araştırmanın amacı, ilköğretim okulu yöneticilerinin etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin algıladıkları örgütsel güven ve yıldırma arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma ilişkisel tarama modelindedir. Araştırmanın evrenini, 2009-2010 eğitim-öğretim yılında Kastamonu İli sınırları içinde yer alan, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ilköğretim okullarında görev yapan 2131 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada, “Etik Liderlik Ölçeği”, “Okullarda Örgütsel Güven Ölçeği” ve “Olumsuz Davranış Ölçeği” (ODÖ) kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçları, ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin okul yöneticilerinin etik liderlik davranışlarına ilişkin algılarının orta düzeyde olduğunu göstermiştir. Öğretmenlerin örgütsel güvenin çalışanlara duyarlılık ve yeniliğe açıklık boyutlarına ilişkin algıları orta düzeyde, yöneticiye güven ve iletişim ortamı boyutlarına ilişkin algıları ise iyi düzeydedir. Öğretmenler, yıldırmanın görev ve sosyal ilişkiler boyutları kapsamına giren olumsuz davranışlara kısmen maruz kalmaktadırlar. Bununla birlikte, etik liderliğin örgütsel güven üzerindeki etkisinin pozitif ve anlamlı, yıldırma üzerindeki etkisinin ise negatif ve anlamlı olduğu bulunmuştur. Ayrıca, etik liderliğin yıldırma üzerinde dolaylı etkisinden de söz edilebilir. Okul yöneticileri etik ilkelerden haberdar olmalı, bunları iyi anlamalı ve uygulamalıdır. Bu amaçla okul yöneticilerinin etik liderlik becerilerini geliştirecek eğitim programları hazırlanabilir ve okul yöneticilerine eğitim verilebilir.
Article
Full-text available
Purpose: This paper aims to investigate the relationship of people oriented and task oriented leadership styles with the public and private school sector principals. Design/methodology/approach: Data for the research were collected through a survey of public and private sector school principals of Lahore in Pakistan. One hundred forty nine school heads from sixty four private and eighty five public sector school principals in Lahore rated their superiors on 35 items of leadership styles. Factor analysis of the scores on such items yielded two dimensions of leadership styles: (a) task orientation, and (b) people orientation. Items of the scale had high reliability, validity, and discriminative power on two dimensions of leadership styles. Statistical Analysis: Factor analysis, Pearson’s correlation and ANOVA test was used to estimate the relationship of people oriented and task oriented leadership styles with the public and private job sector school principals. Findings: The results show that the underpinnings of relationship are positively related with each other. Significant relationship exists in the job sector with task orientation and people orientation of public and private school principals. Private sector principals are more task oriented and people oriented than public sector principals. Public sector school principals are less task oriented and less people oriented than private sector school principals, they are running system in ongoing process and fowling Laissez Fair leadership style. Limitations: The research focuses on resource persons at public and private school education sector of Lahore city; further research in other sectors may be necessary before generalization can be made on the entire examination sector.
Book
Okullar, insanlığın geleceğini geçici bir süre için misafir eden kurumlardır. Bu ev sahipliği esnasında okul yöneticilerinin aldığı kararlar ve öğretmenlerin davranışları, geleceğin şekillenmesinde oldukça etkili olmaktadır. Bir eğitim yöneticisinin kararları, etki bakımından öğrenci, öğretmen, veli ve diğer paydaşlar gibi birçok farklı kitleyi doğrudan ya da dolaylı biçimde etkilerken; bir yandan da yönetici üzerinde zaman zaman bir baskı oluşmasına sebep olmaktadır. Kendi kişisel değerlerini, makamının getirdiği sorumlulukları ve paydaşların tepkileri gibi bir sürü farklı değişkeni dikkate almak durumunda olan yönetici, çoğu zaman neyin daha iyi, daha doğru, daha adil, daha ahlâklı olabileceğine dair soruları kendine sormaktadır ve ahlâki ikilemlere çokça maruz kalmaktadır. Okul yöneticisinin durumu böyle iken okulun vazgeçilmezi olan öğretmenler de benzer bir durumla karşı karşıya kalabilmektedir. Mesleğini yaparken sergilemesi gereken davranışlar konusunda ahlâki ikilem yaşayabilen öğretmenler yeri geldiğinde bu konularda bir rehbere de ihtiyaç duyabilmektedirler. Bir öğretmen kimi zaman bir meslektaşla durumu paylaşmak, kimi zaman bir kitaptan yardım almaya çalışmak, kimi zaman da sezgilerine güvenerek nasıl davranacağına ilişkin tercihler yapmak durumunda kalabilmektedir. Bazı durumlarda ise sergilenen davranışın etik olup olmadığının farkında bile olunmayabilmektedir. Bu kitapta; eğitimde ahlâk, ahlâki ikilem, etik, meslek etiği ve öğretmenlik meslek etiği ele alınmıştır.