ArticlePDF Available

Transhumanizm, cyborgizacja, ulepszanie człowieka

Authors:

Abstract

Polish antiquarian thought is equipped with ideas such as psychotransgressionism. Formation of the transgressive man's concept makes him capable of crossing material, symbolic and social boundaries. The "trans" prefix also draws the transpersonal psychology into the field of consideration. When we take the following categories of transpersonal psychology, say "maximum sensory awareness", "individual and intraspecific synergy", "experience of approaching death", with the required assumptions we frame them with the categories of transhumanism such as "expanding the senses", "global brain "," Anti-aging movement "par excellence. This dumpster tries to bring closer the meanders of associations between the mentioned mental formations, and also shows their current development trends.
Transhumanizm, cyborgizacja, ulepszanie człowieka
Mateusz Kulawiński
2
Frazy kluczowe:
Transhumanism; transhuman; post-humanism; post-human; human nature; humanitas;
technology; homo digital; technological enhancement; bioconservatives; futurology; life
expectancy; techno-optimism; transcendence of the limitations of human condition;
transpersonal psychology; transgression; human enhancement; perfection;
Niniejszą pracę dedykuję mojemu przyjacielowi, psychologowi i psychoterapeucie
Lacanowskiemu - Tomaszowi Paluchowskiemu.
3
Spis treści
Preliminaria ............................................................................................................................. 4
Humanizm, Posthumanizm, Transhumanizm .......................................................................... 6
Psychotransgresjonizm, Psychologia transpersonalna, Transhumanizm. ................................. 9
Transhumanizm, religia ......................................................................................................... 11
Transhumanizm ..................................................................................................................... 12
Przedłużanie życia i walka ze starzeniem się ......................................................................... 19
Ulepszanie człowieka ............................................................................................................ 20
Etyka ..................................................................................................................................... 25
Postęp i „postęp” ................................................................................................................... 31
Słownik ................................................................................................................................. 35
Podsumowanie....................................................................................................................... 36
Literatura ............................................................................................................................... 38
4
Preliminaria
W czasie gdy planowaliśmy napisanie tego tekstu po Stanach Zjednoczonych często
podróżował autobus nieśmiertelności Zoltana Istvana. Dziś, jest on już dawno po wizycie w
organizacji krionicznej Alcor w Scottsdale w Arizonie, gdzie dyrektorem generalnym jest Max
More. W obiekcie tym prowadzi się badania nad hibernacją, ale przede wszystkim dokonuje
się krioprezerwacji ciał lub mózgów osób, u których stwierdzono zgon z nadzieją na ich
ożywienie w czasie w jakim umożliwi to nauka. Współcześnie uważa się, że technologia
ogólnej analizy molekularnej i naprawy może rozwinąć się w sposób umożliwiający wycofanie
uszkodzeń ciała i przywrócenie utraconych informacji. Statystyki dostępne pod adresem:
https://www.alcor.org/AboutAlcor/membershipstats.html w dniu 30 kwietnia 2019 roku
świadczą, że Alcor przechowuje ciała 168 pacjentów, a dalszych 1256 jest członkami, więc
kiedy umrą zostaną poddani krioprezerwacji. Jak można zobaczyć w liście przypadków
dostępnej aktualnie pod adresem: https://www.alcor.org/cases.html większość z obiektów
poddanych procedurze ma status: „neuro” co oznacza, że to wyłącznie ludzkie mózgi.
Wiele przypadków opatrzonych jest wstępną charakterystyką wraz z imieniem i nazwiskiem.
Przykładowo: przypadek A-1002, czyli Fred Chamberlain III został zamrożony 22 marca 2012
roku, tydzień wcześniej przeniósł się z Florydy do hospicjum w Scottsdale. Do Alcor wstąpił
wraz z żoną Lindą już w 1972 roku. Żona zamrożonego wydała list honorowy, w którym
napisała: „Jedną z naszych wielkich więzi intelektualnych i emocjonalnych było nasze
zainteresowanie technologicznymi środkami przedłużania życia. Fred i ja związaliśmy się z
Alcor Life Extension Foundation w 1972 roku i protokoły z tych wczesnych spotkań mogą być
oglądane przez osoby zainteresowane…” Obecnie tj. w kwietniu 2019 roku koszt
krioprezerwacji czyli neurowitryfikacji z głębokim chłodzeniem wynosi od 80 000 USD w
opcji „neuro” do 200 000 USD w opcji „całe ciało”, przy warunku, że jest się mieszkańcem
Stanów Zjednoczonych, bowiem dla ludzi spoza USA przewidziano opłaty dodatkowe. Koszt
członkostwa wynosi 53 USD miesięcznie, lub 156 USD kwartalnie, bądź 620 USD rocznie.
Nadzieje na przywrócenie do życia po śmierci upatrywane w krionice czerpią z pomysłów:
bioinżynierii, nanomedycyny, nanotechnologii i możliwości transferu umysłu do innego
medium. W przypadku krioniki przywrócenie do życia będzie wymagać naprawienia szkód
wyrządzonych przez wadliwą witryfikację, niską temperaturę, toksyczne środki chemiczne,
hipoksję i inne. Wymagane będzie także odwrócenia efektów, które spowodowały śmierć
pacjenta, zwykle z koniecznością przeprowadzenia szerokiej i wielopoziomowej regeneracji
tkanek, dzięki mikroskopijnym sztucznym organizmom lub biorobotom. Przywracanie do życia
będzie odbywało sw kolejności nawiązującej do chrześcijańskiego resentymentu: „ostatni
będą pierwszymi, a pierwsi będą ostatnimi”. Stanie się tak z uwagi na stosowanie z biegiem
czasu coraz bardziej zaawansowanych technologii ochładzania pacjentów, a to w prostej linii
5
przekłada się na zmniejszenie liczby szkód wymaganych do odwrócenia procesu krionicznego.
Kiedy uda się wrócić do życia najpóźniej zamrożonych, wówczas procedura przystąpi do
podejmowania tych którzy zamrożeniu ulegli już dawno temu. Ci którzy podjęli decyzję o
zachowaniu ciała nie skorzystają z alternatywy jaką będą przypuszczalnie następcy BINY48.
To właśnie w tych nowych modelach androidów mieszkanie znaleźć mają umysły odtworzone
z poddanych krioprezerwacji mózgów. Na chwilę obecną zlecenie testu możliwości
przeniesienia świadomości z ciała ludzkiego (bądź z jego fragmentu jakim jest mózg) do
nośnika technologicznego lub biologicznego (bioprinting 3D) testuje właśnie BINA48. Ten
humanoidalny robot do komunikacji wykorzystuje cyfrowy umysł opierający się na skalach
obliczeniowych do przetwarzania i pamięci, łączy się z Internetem i prowadzi dyskusję na różne
tematy, budując reprezentację osoby z którą wchodzi w interakcje i zapisując jako
„mindfile”. Postępy rozwijane są w ramach projektu Lifenaut w Vermont i projektu CyBeRev
na Florydzie. Udział w obu wymienionych jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich, którzy
ukończyli 13 lat. W grudniu 2017 roku robot sztucznej inteligencji BINA48 wyposażony w
„mindfile” został pierwszym w historii nieludzkim uczestnikiem kursu „Philosophy of Love”
prowadzonym przez profesora Williama J. Barry'ego na Uniwersytecie Notre Dame de Namur
znajdującym się w Dolinie Krzemowej w Kalifornii. To właśnie Barry’emu zawdzięcza robot
dodatkową strukturę algorytmiczną która umożliwiła mu stworzenie relacji ze studentami.
Bina48 wzięła również udział w debacie między studentami NNDU a kadetami w Akademii
Wojskowej West Point dotyczącej użycia śmiercionośnej broni w konfliktach. Co ciekawe
robotka nie mówiła jak Skynet, ale zaprezentowała się jako pacyfistka. 16 Maja 2016 roku robot
wraz z Bruce Duncan’em odwiedził Polskę. Duncan zaprezentował program „Ciało i umysł”
na konferencji „ Interfejsy, kody, symbole, przyszłość komunikacji”
Transhumanizm w wydaniu powyższym wpłynął niezwykle silnie na setki, a nawet
tysiące umysłów w Stanach Zjednoczonych i o czym jeszcze dotąd nie wspomnieliśmy także
w Rosji, bowiem kriofirma KRIORUS, to pod pewnymi względami odpowiednik Alcor. Ideą
Dmitrija Ickowa, 38 letniego miliardera jest realizacja projektu „Ewolucja 2045”.
Współcześnie wydaje się, że ostateczny wgląd w naturę ludzką zapewnią projekty takie jak
budowa konektomu i silnej sztucznej inteligencji. DeepMind buduje roboty które uczą się jak
dzieci. Boston Dynamics buduje takie które ruszają się jak ludzie i zwierzęta. DARPA prowadzi
badania nad super żołnierzem który zdolny będzie utrzymać zdolności bojowe na polu bitwy
do 168 godzin bez snu. Prokuruje także urządzenia mniejsze od trzmieli, a nie wiele większe
od łebka szpilki, będące złożonymi systemami czujników. Systemy inteligentnego pyłu
zasilane nanoogniwami paliwowymi, oraz energią mechaniczną z konwersji własnego ruchu
mają stać się w przyszłości wsparciem wojskowych misji szpiegowskich i zbrojnych.
6
Umieszczone w ludzkim organizmie nanoroboty mają być zdolne m.in. do podawania
substancji energetyczno-odżywczych oraz raportowania o temperaturze, ciśnieniu,
nawodnieniu, stanie tkanek i narządów w czasie bieżącym. Rozwijana jest także metoda
skanowania niektórych warstw mózgu po to aby umożliwić przesyłanie zawartych w nich
informacji wprost do komputera.
Organizacji i specjalistycznych agend zajmujących się technologią stale przybywa. Są
to formacje koncentrujące się na konkretach społeczno-ekonomiczno-politycznych będące
neofilistyczną rekomendacją poliamoryzmu proaktywności i technocentryzmu. Wybrane z nich
to: Organizacja non-profit Karbonie prowadząca badania nad emulacją umysłu bez względu na
podłoże mózgowe. Foresight Institute to organizacja non-profit z siedzibą w Palo Alto w
Kalifornii, gdzie promuje się m.in. nowe technologie transformacyjne i nanotechnologię
molekularną. Machine Intelligence Research Institute to agenda powstała w 2000 roku jako
„Singularity Institute for Artificial Intelligence”. Celem jej jest m.in. budowa bezpiecznego
oprogramowania sztucznej inteligencji, a także analiza i eliminacja potencjalnych zagrożeń, np.
takich jak „bunt” silnej SI przeciw ludzkości. Inne ważne organizacje transhumanistyczne to:
American Cryonics Society, Extropy Institute, Christian Transhumanist Association,
Mormońskie Stowarzyszenie Transhumanistów.
Humanizm, Posthumanizm, Transhumanizm
Współcześnie trwają dyskusje nad tożsamością transhumanizmu, szczególnie pod
względem traktowania go jako gałęzi posthumanizmu. Określanie transhumanizmu przez
krytyków konserwatywnych, chrześcijańskich i postępowych jako wariantu posthumanizmu
wydaje sięw wielu miejscach słabo uzasadnione. Transhumanizm bywa daleki względem
głównego nurtu humanistycznego za sprawą nazbyt wielkiej koncentracji w obrębie
technologicznych podejść do rozwiązywania problemów. Ten technocentryzm, odejście od
namysłów nad sprawiedliwością społeczną i reformą instytucji jest traktowany jako wyraz
narcystycznych tęsknot do transcendencji ludzkiego ciała i odnalezienia wyszukanego sposobu
bycia. Największy kłopot transhumanizmu to humanizm od którego wychodzi. Kim właściwie
jest człowiek, czym jest człowieczeństwo i co to humanizm próbowaliśmy bezskutecznie
odpowiadać w brudnopisie „Hipostaza suponowana modelem biopsychospołecznym”.
Ustalenia jakie tam poczyniliśmy naprowadziły nas na trop, że język naturalny wyposażony
jest w wyrażenia, które stosuje się do opisu człowieka, a które psychologom (np. sądowym)
znane są szczególnie z tzw. list przymiotnikowych (np. ACL) bądź z recepcji prawa. Ustawa z
dnia 22 listopada 2013 o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi
stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób potocznie
7
nazywana jest „ustawą o bestiach”. Kiedy ktoś dopuszcza się zachowania przekraczającego
absolutną granicę tzw. społecznej tolerancji częstokroć skłonni jesteśmy uznać, że jest to
zachowanie nieludzkie. To właśnie wtedy wyrażamy się o tym kimś jak o bezrozumnym
„zwierzęciu”, rządnym krwi „monstrum” czy brutalnej „bestii”. Zbrodniarze wojenni, seryjni
mordercy, gwałciciele dzieci i wszyscy im podobni w jakimś stopniu urągają temu co zwykło
się wspólnotowo określać notą „humanizmu”. Josef Mengele prócz miana zbrodniarza
wojennego zyskał także eufemistyczny przydomek „anioł śmierci”. Zasłużył na niego szybko,
bo już w dwa dni po przybyciu do obozu Auschwitz-Birkenau, gdy wysłał do komór gazowych
1042 Romów. Gestem dłoni lub ruchem trzcinki wskazywał „niezdatnych do pracy”, a zatem
przeznaczonych do natychmiastowej likwidacji. Posyłał na śmierć dzieci, starców, chorych,
ułomnych i osłabionych oraz wszystkie ciężarne kobiety. Od maja 1943 do listopada 1944 roku
wziął udział w co najmniej 74 selekcjach na rampie. Głównym jego celem było znalezienie
sposobu na genetyczne warunkowanie cech aryjskich u dzieci oraz zwiększenie ilości ciąż
mnogich. Eksperymenty służące realizacji prowadził na równocześnie zabijanych bliźniętach.
Poddawano je okrutnym badaniom bez znieczulenia, wykonywano amputacje, punkcje
lędźwiowe, wstrzykiwanie bakterii powodujących tyfus, umyślne zakażanie ran i inne. Mengele
wielokrotnie rozkazywał przeprowadzenie całkowitej wymiany krwi między bliźniakami. W
obozie miał dwie pracownie eksperymentalne oraz salę do przeprowadzania sekcji zwłok,
ulokowaną w jednym z krematoriów. Seryjny morderca Aleksandr Piczuszkin alias
„szachownicowy morderca” w latach 1992-2006 zamordował w Moskwie 48 osób. Piczuszkin
udusił chłopca, a następnie wyrzucił jego ciało przez okno. Zabójstwo to po latach nazwał
uczuciem pierwszej miłości, której niepodobna zapomnieć i do której należy wracać z
sentymentem. Innymi ofiarami bywali bezdomni, często także osoby chorujące na uzależnienie
od alkoholu, które wabił wódką, upijał a następnie mordował. Duszenie, katowanie młotkiem,
wrzucanie do ścieków i inne były jego modus operandi. Luis Alfredo Garavito Cubillos, czyli
kolumbijski gwałciciel i pedofil nazywany „Bestią” zamordował do 1999 roku co najmniej 140
młodych chłopców a ofiar najpewniej było dwa razy więcej. Atakował głównie chłopców w
wieku od ośmiu do szesnastu lat. Zapraszał ich na odludny spacer, przywiązywał nylonowymi
sznurkami, gwałcił, torturował i często obcinał głowy. Jego zbrodnie wstrząsnęły
mieszkańcami Kolumbii na tyle, że wielu z nich zaczęło domagać się przywrócenia kary
śmierci.
Gdyby w opisie człowieczeństwa brać pod uwagę wyłącznie informacje takie jak
powyższe to wypadałoby uznać za nie wszystko to czym trudnią się mordercy i zbrodniarze.
Jeśliby dodać żywoty świętych, misjonarzy, wolontariuszy, bohaterów narodowych, czy
altruistów to panorama natury ludzkiej niewątpliwie poszerzyłaby się. W ogólnym
8
rozrachunku wypada napisać tylko, że jeśli będąc ludźmi czujemy się wyjątkowo, to chyba
jednak przedwcześnie. Zdaniem transhumanistów należy brać pod uwagę szansę istnienia
formy rozwoju lepszej niż ta jaka zasiedla obecnie znany nam świat. Wyjście poza granice
znanego nam człowieczeństwa, zrealizowanie najśmielszych marzeń i osiągnięcie
niewyobrażalnego ideału to echa pism Nikołaja Fiodorowa, postulującego tzw. chrześcijaństwo
aktywne. Dokonał on interpretacji Pierwszego Listu do Koryntian z Nowego Testamentu,
rozdziału XV, wersu 21: „Skoro śmierć przyszła przez człowieka, to i przez człowieka
przyjdzie zmartwychwstanie”. Nieśmiertelność ma się ziścić tu, na ziemi, a nie tam, w
zaświatach. Transhumanizm nawiązuje do dzisiejszych sekularnych ruchów humanistycznych,
jako kursów nieteistycznej postawy życiowej skupionej na ludzkiej agendzie rozumiejącej
świat dzięki nauce. Jak określa Max More: „Transhumanizm ma wiele elementów humanizmu,
w tym szacunek dla rozumu i nauki, zobowiązanie do postępu i wartościowanie ludzkiego
istnienia [...]. Humanizm troszczy się o to aby maszyna zwierzchnia nie była zdolna do
instrumentalizacji człowieka i aby tzw. kontrkandydat polityczno-ideowy mógł pozostać sobą
bez utożsamienia z pojęciem bezwzględnego wroga. Transhumanizm różni się od humanizmu
w rozpoznawaniu i przewidywaniu radykalnych zmian w naturze i możliwościach naszego
życia wynikających z różnych nauk i technologii. Różnice między humanizmem a
transhumanizmem widać w różnicy między ilością myślenia a ilością liczenia, gdzie myśli
człowiek, a liczy robot. Humanizm jest podobno z tyłu za fizyką, a jednak zdarza się tak, że to
intelektualista poucza wynalazcę jak mądrze wykorzystać swoje dzieło. Dzieła mitologiczne,
dzieła literackie, świątynie, cmentarze, ogrody zoologiczne lub inne struktury fizyczne
związane z istotami innymi niż ludzkie to pokłosie procesu posthumanizacji. Posthumanizacja
nietechnologiczna historycznie rzecz biorąc istnieje od zarania ludzkości. W większości
znanych społeczeństw napotyka się pamięć zmarłych, duchy, anioły, herosów. Transhumanizm
i posthumanizm łączy wizja stworzenia na drodze ewolucji nowego, inteligentnego gatunku,
który albo uzupełni, albo zupełnie zastąpi znaną nam obecnie ludzkość. Wspólnym polem
badań trans- i post-humanistycznych jest sposób, w jaki specyficzne procesy ewolucyjne
podważają lub rozmazują proste opozycje, takie jak „człowiek kontra człowiek inny”,
„naturalny kontra sztuczny”, „żywy kontra nieżywy” oraz „biologiczny kontra mechaniczny".
Postczłowiek to istota domagająca się urzeczywistnienia w przeobrażeniu człowieka.
Rozważaniami tej kwestii zajmuje się często tzw. megatrajektoria. Opisuje ona
paradygmatyczne etapy rozwoju i potencjalną kierunkowość rozwoju życia planetarnego.
Possybilistyczną wariacją tej koncepcji jest uwzględnienie zmian jakie wniesie rozwój
sztucznej inteligencji i złożonych technologii. Postludzkość to wszystkie te jednostki, które
technologicznie wyewoluowały z ludzi, ale nie są już ludźmi, ponieważ ich podstawowe
9
zdolności radykalnie przekraczają możliwości obecnych ludzi. Technologiczni nadludzie to
istoty o niespotykanych dotąd niezwykłych możliwościach, umożliwiających im dokonywanie
czynów znacznie wykraczających poza wszystko, to co zwykły człowiek mógłby zrobić, nawet
poprzez długotrwałe szkolenia i rozwój. Bogowie postludzcy to ci którzy nie są już ograniczeni
parametrami ludzkiej natury, mogą wzrastać fizycznie i psychicznie tak potężnie, by wyglądać
jak bogowie według ludzkich standardów. Wzmocnienie poznawcze i ulepszenie biologiczne
dzięki dostosowaniu ludzi do środowiska, a nie już tylko środowiska do ludzi to motyw
postludzkiej przyszłości jako celu ostatecznego. Transhumanizm jako program lustra domaga
się aby stworzyć maszynę na wzór człowieka. Kiedy się to jednak uda wejdziemy pewno w
fazę Posttranshumanizmu, Metatranshumanizmu czy czegoś co będzie starało się wytworzyć
człowieka na miarę człowieczeństwa. W obozach koncentracyjnych od których wyszliśmy żyli
też ludzie, których pomimo wszystko stać było na dobre słowo czy oddanie jedynego kawałka
chleba. Im bardziej się poświęcali tym bardziej byli ludźmi. Człowieczeństwo potwierdza się
właśnie wtedy kiedy człowiek patrzy i widzi innego człowieka. Kiedy cyklon B unicestwiał
ludzi i kiedy otwarcie pojemnika i wrzucenie go do komory unicestwiało człowieczeństwo to
spojrzenie na dym wydobywający się z kominów rodziło najbardziej ludzkie z możliwych
współczucie, dla niepoznaki tylko przykryte obojętnością. Z jednym może tylko wyjątkiem, bo
kiedy to patrzył faszysta, to raczej nie patrzył jako człowiek, ale raczej jako człekokształtny.
Nie każdy kto wygląda i zachowuje się jak człowiek jest człowiekiem jakby to wynikało np. z
argumentu o Zombie autorstwa Chalmersa. Bycie człowiekiem to ryzyko jakie niesie nauka
mogąca odkryć, że w zasadzie jest się czym innym. Jest wcale nie kiepską reprezentacją
psychiki ludzkiej potok słów który wylewa się z czyichś ust kiedy usiłuje określić siebie
samego. Człowiek to w naturze persona non grata, gdziekolwiek się pojawi to wszędzie jest nie
na miejscu i jakoś tak „krzywo ustawiony” Zorientowany kwantytatywnie przejawia nie tylko
miłość do całkowania, logarytmowania, pierwiastkowania ale w ogóle do wszelkiej maści
operacji matematycznych z których niewątpliwie najbardziej wstydliwą jest jego własna
niepoliczalność. Może być nierozwiązywalną zagadką przyszłości wyliczyć ilu ludzi równa się
jednemu postczłowiekowi.
Psychotransgresjonizm, Psychologia transpersonalna, Transhumanizm.
Warunkiem wstępnym każdego rozwoju wydaje się orientacja w sytuacji wyjścia.
Człowiek znający swe wady i zalety to już ktoś kto może urosnąć ponad nie. Kazimierz
Obuchowski wyraził niegdyś, że: „Być może istnieje możliwość wyzwolenia całkowicie
nowych funkcji operacyjnych czy poznawczych mózgu u człowieka, które nigdy dotychczas
nie wytworzyły się jeszcze w sposób naturalny. Mózg jest przecież układem nadmiarowym, co
10
wykazała dobitnie chociażby historia człowieka (porównajmy praczłowieka z człowiekiem
współczesnym). Możliwe więc, że kiedyś będziemy mieli więcej fantazji i zaczniemy
przekształcać także człowieka, bo do tej pory przekształcaliśmy rzeczywistość.” Polska
antykwaryczna psychologia akademicka wyposażona jest w co najmniej kilka podobnych
pomysłów, przede wszystkim w problematykę określaną jako „transgresja”. Termin który
wprowadził psycholog Józef Kozielecki znaczy zwykle tyle co przekraczanie granic biologii
człowieka, jego osobowości, uwarunkowań moralnych i norm społecznych.
Psychotransgresjonizm jest dla nas o tyle ciekawy, że dzięki przyjęciu określonej perspektywy
umożliwia wypowiedzenie pewnych by tak rzec dyspozycyjnych asocjacji z transhumanizmem.
Formacja konceptu człowieka transgresyjnego czyni go zdolnym do przekroczenia granic
materialnych, symbolicznych i socjalnych. Kozielecki poświęca w swoich opisach wiele uwagi
zagadnieniom takim jak sens ludzkiego życia, godność człowieka czy celowość działań (to
samo robią dziś transhumaniści). Magnetyzm umysłowych skojarzeń informacyjnych wciąga
do niniejszego opracowania poprzez napis „trans” także psychologię transpersonalną. Tu
znowu bez zbędnych objaśnień i z założeniem znajomości u czytelnika tego co wymagane
wypunktować wypada nam przede wszystkim: transcendencję, przekroczenie jednostkowego
Ja i tzw. podwyższony bądź najwyższy potencjał, dalej: metapotrzeby, doświadczenia
szczytowe, olśnienie, ostateczny sens, świadomość kosmiczną, maksymalną świadomość
sensoryczną, synergię indywidualną i wewnątrzgatunkową, oraz doświadczenia zbliżającej się
śmierci. Kiedy z wymienionych kategorii psychologii transpersonalnej weźmiemy dajmy na to
trzy ostatnie tj. „maksymalna świadomość sensoryczna”, „synergia indywidualna i
wewnątrzgatunkowa”, „doświadczenia zbliżającej się śmierci” to przy wymaganych
założeniach pokojarzymy je z kategoriami transhumanizmu takimi jak: „rozszerzanie
zmysłów”, „globalny mózg”, „ruch przeciwstarzeniowy” par excellence. Charakterystyką
psychologii transpersonalnej w wykonaniu Stanislava Grofa czy Timothy Leary’ego był
bezspornie Dietyloamid kwasu D-lizergowego, czyli LSD. Kontaminacja słowa „psychodelic”
wraz z przedrostkiem „cyber” jako „cyberdelic” daje wyraźne skojarzenie psychologii
transpersonalnej z transhumanizmem. Timothy Leary jako rzecznik cyberdelickiej kontrkultury
stał się jednym z najbardziej filozoficznych promotorów komputerów, Internetu i
rzeczywistości wirtualnej. Leary ogłosił, że „PC to LSD z lat 90-tych” i czasami demonstrował
prototyp rękawicy Mattel Power w ramach swoich wykładów (From Psychedelics to
Cybernetics). Cyberpunki lat 80 i 90 ekstatycznie epatowali technologią i etyką hakerów.
Głosili oni jakoby zaawansowana technologia i inteligentne leki mogły pomóc w przekroczeniu
przestrzeni, czasu i ciała. Swój sprzeciw przeciwko temu „co jest” wyrażali poprzez cyberataki
i hakowanie. Kiedy Leary odszedł od ewangelizacji psychodelików i sposobu bycia z lat
11
sześćdziesiątych to począł nauczać o kolonizacji przestrzeni i przedłużającym się ludzkim
życiu. Dostarczył wówczas szczegółowego wyjaśnienia ośmiokierunkowego modelu
świadomości w Info-Psychology: Re-Vision of Exo-Psychology. Wymyślił akronim „ SMI²LE
” tj. SM (Space Migration/migracja kosmiczna) + I² (zwiększenie inteligencji) + LE(Life
extension/przedłużanie życia). Psychologia transpersonalna w naszym rozumieniu kieruje
uwagę na kryzys duchowy jako jedną z form kryzysu tożsamości ludzkiej. Powodowany
osobistym przeżyciem takim jak doświadczenie mistyczne, doświadczenie śmierci bliskich, czy
doświadczenie choroby terminalnej ustawia człowieka w sytuacji koniecznego odniesienia.
Człowiek tkwiąc w tej zmianie musi się chcąc nie chcąc do niej odnieść. Możliwości to
rozliczne: wierzyć, nie wierzyć, wierzyć tak jakby się nie wierzyło, nie wierzyć w sposób
dogmatycznie wierny, akceptować śmierć matki, buntować się na tę śmierć, godzić się z
biegiem wydarzeń, chcieć ten bieg odwrócić, myśleć o wehikule czasu, rozważać paradoksy
takiego wehikułu, godzić się z chorobą, nie godzić się i walczyć itp.
Transhumanizm, religia
Transhumanizm jest prądem wysoce niejednorodnym i transformującym. Pomimo tego,
że bywają transhumaniści świeccy, agnostyczni, a także ateistyczni to istnieją też tacy którzy
mają poglądy na wskroś religijne i duchowe. Przykładem jest tu Claude Vorilhon, obecnie
znany jako Raël, założyciel ruchu religijnego UFO zwanego Raëlianizmem lub ruchem
Raëlian. Ten transhumanista posługuje się w swoich pracach typowymi kategoriami religijnymi
i uczy, że życie na ziemi zostało stworzone przez gatunek humanoidalnych istot pozaziemskich
nazywanych terminem „Elohim”. Istoty te prezentując się ludziom jako anioły, cherubini i
bogowie powtórnie wrócą o ile tylko ludzkość osiągnie odpowiedni stopień świadomości.
Elohim, rozerwał chmury, wystawił morza na światło słoneczne, zbudował kontynent i
zsyntetyzował globalny ekosystem. Astronomia słoneczna, terraformacja, nanotechnologia i
inżynieria genetyczna pozwoliły Elohimowi dostosować życie do składu termicznego i
chemicznego Ziemi. Neuroteologia i neurotechnologia stanowią hermeneutyki rozumiejące
doświadczenia duchowe jako stany świadomości technologicznej, pogłębiane na drodze
postępu cywilizacyjnego. Zrównać mózg ludzki ze sprzętem komputerowym i świadomość z
oprogramowaniem to idea Punktu Omega, autorstwa Pierre'a Teilharda de Chardina
zaadaptowana przez chrześcijańskiego kosmologa Frank Jenningsa Tiplera. Uduchowiona
ludzkość utrwalona w superkomputerze, występuje tutaj jako odcieleśnione
transhumanistyczne bogactwo, będące neognostyckim wariantem wierzeń manichejskich. Ten
wątek pojawił się w 2004 roku na Uniwersytecie w Toronto, gdzie krytycy religijni atakowali
transhumanizm jako dryf po morzu postmodernistycznego cynizmu i anomii, z drugiej strony
12
przedstawiano go tam także jako optymizm Oświecenia. Jak pokazało badanie Williama Simsa
Bainbridga opublikowane w Journal of Evolution and Technology jedno i drugie koreluje
negatywnie. Od 2006 roku Stowarzyszenie Transhumanistów Mormonów sponsoruje
konferencje i wykłady na temat skrzyżowania technologii i religii. Od 2009 roku Amerykańska
Akademia Religii prowadzi konsultację „Transhumanism and Religion” w której naukowcy
zajmujący się religioznawstwem identyfikują i krytycznie reflektują wszelkie ukryte
przekonania religijne, będące nośnikami twierdzeń i założeń transhumanistycznych. Christian
Transhumanist Association założona w 2014 roku wnosi, że jeśli transhumanizm podważa
tradycje religijne to daje jednocześnie inne niż te tradycje wyobrażenia o ludzkiej przyszłości,
w szczególności perspektywę ludzkiej transformacji, czy to za pomocą środków technicznych,
nanotechnologii, robotyki, czy informatyki. Fizyk i transhumanista Giulio Prisco twierdzi że
„kosmiczne religie oparte na nauce mogą być naszą najlepszą ochroną przed lekkomyślnym
poszukiwaniem superinteligencji i innych ryzykownych technologii”. Uznaje on także za
rudymentarne dla początków ruchu transhumanistycznego idee duchowe Nikołaja
Fiodorowicza Fiodorowa.
Transhumanizm
Początki transhumanizmu odnajdujemy w humanizmie renesansu, który był reformą
kulturalną i edukacyjną wieku XIV i początku wieku XV. Jako odpowiedź na wyzwolenie
mediolańskiej edukacji scholastycznej kładł humanizm renesansowy akcent na praktyczne
niespecjalistyczne studia naukowe. Nieco później, w wieku XVIII, w Europie pojawił się
elitarny ruch kulturalny intelektualistów „Age of Enlightenment”. Ruch ten starał się
mobilizować tendencje racjonalne i reformistyczne, tak aby krzewić w społeczeństwie wiedzę,
przy jednoczesnym wytrzebieniu nietolerancji i nadużyć kościelno-państwowych. XX wiek to
pojawienie się w Rosji kosmizmu, pytającego o pochodzenie, ewolucję i przyszłość kosmosu a
także jego mieszkańców, a łączącego elementy religii, etyki, historii i filozofii naturalnej.
Główne idee transhumanizmu postulował w roku 1923 brytyjski genetyk JBS Haldane. Pisząc
esej: „Daedalus: Science and the Future” przewidywał on wykorzystanie zaawansowanych
nauk biologicznych dla korzyści ludzkiej, jednocześnie nadmieniając, że będzie to w swych
początkach traktowane jako nieprzyzwoity upadek i nienaturalne psucie natury ludzkiej. To
właśnie w jego myślach pojawia się ektogeneza, eugenika, zastosowanie genetyki dla poprawy
cech ludzkich, inteligencji i zdrowia. W 1929 roku krystalograf z Cambridge, JD Bernal
napisał: „Świat, ciało i diabeł” gdzie spekulował o kolonizacji przestrzeni, wzmocnieniu
poznawczym oraz zmianach ludzkich ciał dzięki bionicznym implantom. Termin
transhumanizm spopularyzował w 1957 roku biolog, zoolog i wybitny humanista Julian
13
Huxley, wziął go natomiast podobno z artykułu kanadyjskiego filozofa WD Lighthalla z roku
1940. Julianowi Huxleyowi chodziło o to aby życie „paskudne, brutalne i krótkie”
przezwyciężyć. Nie różni się to zapatrywanie od tego które napotykamy także w Odysei
kosmicznej 2001 autorstwa Arthura C. Clarke. Jest to także zgodne z manifestem japońskich
architektów metabolistycznych, którzy w roku 1960 zachęcali jawnie do aktywnego rozwoju
metabolicznego społeczeństwa poprzez m.in. technologię. Naboru Kawazoe otwarcie napisał,
że po kilku dziesięcioleciach rozwoju technologii komunikacyjnych dojdzie ludzkość do etapu
powszechności odbiorników fal mózgowych. Każdy pozna myśli innych i świadomość
jednostkowa zostanie zastąpiona wolą ludzkości jako całości. W 1965 roku brytyjski kryptolog
I. J. Good wyraził myśl, że możliwe jest szybkie pojawienie się nadludzkiej inteligencji.
Podobnie myślał także Marvin Minsky informatyk. W kolejnych dziesięcioleciach refleksję
technologiczną rozwijali także Hans Moravec i Raymond Kurzweil, dodając do niej wszakże
nie mało spekulacji i fantazji. Ważne aby w tym miejscu dodać, że pionier sztucznej inteligencji
Joseph Weizenbaum krytykuje mizantropijne chwyty językowe napotykane w pracach Marvina
Minsky’ego i Hansa Moraveca. Dokonująca się w ich dyskursie dewaluacja ludzkiego
organizmu per se, stanowi jego zdaniem jądro podziałów i niedemokratycznej polityki
społecznej. W 1966 roku FM-2030 czyli FM Esfandiary nauczał „nowych koncepcji
człowieka” w The New School, w Nowym Jorku. W 1972 roku wyszła książka „Man into
Superman” Roberta Ettingera. Rok później FM-2030 opublikował manifest Upwingersa.
Formalnie transhumanistów opisuje się od początku lat 80, w związku z tym wszystkim
co wydarzało się wówczas na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles, gdzie FM-2030
dał prelekcję futurystycznej ideologii „trzeciej drogi”. W 1980r wyświetlony został w lokalu
EZTV eksperymentalny film „Breaking Away” gdzie autorka Natasha Vita-More zapoznała
widzów z pomysłem ludzi wyzwolonych od biologicznych ograniczeń i grawitacji,
zmierzających w kosmos. Los Angeles stało się w tamtym czasie konwentem transhumanistów.
W 1982 roku Vita More opublikowała „Transhumanist Arts Statement”, zaś w 1988 roku
wyprodukowała program telewizyjny o zasięgu blisko 100.000 widzów o nazwie
„TransCentury Update” . W roku 1986 ukazała się praca: „Engines of Creation: The Coming
Era of Nanotechnology” w której Eric Drexler omawia panoramę asemblerów molekularnych
oraz nanotechnologii, opartej na zdolności do tworzenia złożonych struktur specyfikacji
atomowych za pomocą mechanosyntezy. Asemblery molekularne to urządzenia zdolne do
kierowania reakcjami chemicznymi poprzez pozycjonowanie reaktywnych cząsteczek z
atomową precyzją. Wiele cząstek biologicznych takich jak np. rybosomy otrzymują instrukcje
od informacyjnego RNA, a następnie łączą specyficzne sekwencje aminokwasów w celu
skonstruowania cząsteczek białka. W roku 1988 z pióra Max’a More’a powstaje pierwsze
14
wydanie Extropy Magazine, z kolei dwa lata później filozof wykłada własną doktrynę
transhumanistyczną wcielającą zasady ekstropii. W tym ujęciu transhumanizm staje się
zbiorem filozofii prowadzącym ludzkość do postludzkiego stanu. Dziedzicząc po humanizmie
racjonalizm zobowiązuje się transhumanizm do rozwoju i zwiększania wartości ludzkiej
egzystencji. Jednocześnie przekracza humanizm w obszarze identyfikacji i antycypacji
głębokich zmian natury świata i natury człowieka za sprawą naukowych technologii. W 1992
roku Max More i Tom Morrow zakładają Extropy Institute, który staje się spiritus movens
futurystycznych huraganów myśli, miejscem sympozjów i konferencji, a także rodzi
cyberkulturę i cyberdeliczną kontrkulturę. Równie duży wkład w historię myśli mieli Nick
Bostrom i David Pearce, którzy w roku 1998 założyli międzynarodową organizację
pozarządową działającą na rzecz uznania transhumanizmu za przedmiot nauki i polityki
publicznej.
WTA (World Transhumanism Association) wytworzyło dwie nośne i wpływowe
definicje transhumanizmu:
1. Ruch intelektualny i kulturowy, potwierdzający możliwość i sensowność fundamentalnej
poprawy kondycji ludzkiej dzięki rozumowi, zwłaszcza przez rozwijanie i udostępnianie
powszechnie dostępnych technologii w celu wyeliminowania starzenia się i znacznego
zwiększenia ludzkich zdolności intelektualnych, fizycznych i psychologicznych.
2. Badanie obietnic, konsekwencji i potencjalnych zagrożeń związanych z technologiami,
umożliwiającymi przezwyciężenie podstawowych ograniczeń ludzkich, oraz ogląd kwestii
etycznych dotyczących rozwoju i wykorzystania takich technologii.
Inaczej niż reszta organizacji transhumanistycznych urzędnicy WTA za cel obrali
zmianę orientacji społecznych, które częstokroć uderzały w wizje futurystyczne jako nazbyt
oderwane od realiów. Specjal troską stało się wyrównanie dostępu do technologii
doskonalenia ludzi w obrębie różnych klas, grup i zbiorowości. W czasie gdy dyrektorem
wykonawczym był James Hughes WTA pozycjonowało się centralnie lewicowym zacięciem
politycznym, między lewicą liberalną a prawicą libertariańską. W roku 2008 WTA zmieniła
nazwę na „Humanity +”. W roku 2012 utworzona została transhumanistyczna Partia
Długowieczności będąca kursem na rozwój naukowo-technologiczny w służbie przedłużania
życia.
15
Transhumanizm będący zarówno prądem społecznym jak i ideologią jest tworem
wysoce heterogenicznym, podlegającym etapowym zmianom. Obecnie wyróżnia się nurty takie
jak:
Transhumanizm demokratyczny, czy demokratyzujący będący ekwipolityczną syntezą
wariantów demokracji: liberalnej, socjalnej, radykalnej.
Postpolitycyzm - krytyczny wobec liberalizmu, socjalizmu, nacjonalizmu i konserwatyzmu
będący inicjatywą ideologiczno-polityczno-światopoglądową projektującą państwo rozsądku i
swobody technologicznej ulepszania ludzi.
Ekstropianizm będący esencjalistycznym prologiem myśli propagującej proaktywną ewolucję
człowieka. Kładzie nacisk na zasady ekstropii jako symbole ciągłego postępu. Ta wczesna
szkoła myśli transhumanistycznej jest rozwijającą się strukturą wartości i standardów
permanentnej poprawy kondycji ludzkiej. Ekstropianie uważają, że postęp nauk i technologii
umożliwi ludziom życie wieczne, należy zatem prowadzić badania i budować coraz nowsze i
bardziej zaawansowane technologie.
Immortalizm jest ideologią moralną, domagającą się zapośredniczonego technologicznie
przedłużenia życia aż do życia nieskończonego włącznie. Prąd ten opowiada się stanowczo za
badaniami i rozwojem zapewniającym realizacje celów.
Transhumanizm Libertariański to hybryda polityczna libertariańskiego kapitalizmu i
transhumanizmu.
Postgenderizm będący filozofią społeczną dążącą do zapośredniczonej technologicznie
nieprzymuszonej redukcji płci gatunku ludzkiego. (inżynieria genetyczna, wspomagany rozród,
biotechnologia.)
Prometeizm będący religijną filozofią kosmoteiczno-transhumanistyczną.
Singularitarianizm będący filozofią moralną dopuszczającą możliwość zaistnienia
technologicznej osobliwości, czyli momentu w którym wszystkie ludzkie predykcje staną się
spóźnione.
16
Technogaianizm będący koncepcją ekologiczną w której środowisko planety będzie
priorytetem. Zadaniem ekologów powinno być tworzenie technologii alternatywnych,
sprzyjających odnowie środowiska naturalnego.
Transtopianizm będący myślą polityczną syntetyzującą radykalny techno-utopizm i
transhumanizm.
Transhumanizm jakiejś maści to przede wszystkim teksty języka naturalnego w formie
mówionej i pisanej autorów takich jak: Stanisław Lem, Arthur C. Clarke, Neal Asher, Margaret
Atwood, Iain M. Banks, Stephen Baxter, Greg Bear, Gregory Benford, Philip K. Dick, Cory
Doctorow, Jacek Dukaj, Marshall Brain, David Brin, Dan Brown, Ted Chiang, Greg Egan, Peter
F Hamilton, Aldous Huxley, Zoltan Istvan, Richard K. Morgan, Jurij Nikitin, Dan Simmons,
Olaf Stapledon, Charles Stross, John C. Wright, K. Eric Drexler, George Dvorsky, Robert
Ettinger, Nikołaj Fiodorowicz Fiodorow, Julian Huxley, Giulio Prisco, Frank J. Tipler.
Na szczególne uznanie zasług dla transhumanizmu zasługują:
Nick Bostrom - szwedzki filozof z Uniwersytetu w Oksfordzie znany ze swojej pracy na temat
ryzyka egzystencjalnego, zasady antropicznej, etyki ludzkiej poprawy, ryzyka
superinteligencji, testu odwrócenia i konsekwencjalizmu.
Fereidoun M. Esfandiary, czyli FM-2030: autor, nauczyciel, transhumanistyczny filozof i
futurysta. . Stał się znany jako transhumanista w książce „Are you a Transhuman?...” FM-2030
to myśliciel technoprogresywny. Pozostawił po sobie sporo tekstów w których można
zaobserwować silne dążenie do osiągnięcia życia nieskończonego. Autor ten uważa, że
dotychczasowe życie ludzkości jest codziennym Holocaustem. Umierają nasi bliscy, umieramy
i my. Godzimy się z tym z braku wyjścia, dorabiamy do tego różne ideologie aby jakoś sobie
radzić, mówimy, że to naturalne, że taka jest kolej rzeczy, tak było i tak być musi i etc. Ten
naturalistyczny pogląd domaga się zdaniem FM-2030 rewizji i należy robić wszystko aby
odwrócić bieg zdarzeń.
17
Aubrey de Gray - angielski autor i teoretyk w dziedzinie gerontologii oraz Chief Science Officer
Fundacji SENS. Znany zapewne najbardziej z poglądu, że istoty ludzkie mogą żyć w
nieskończoność.
James Hughes - socjolog i bioetyk prowadzący politykę zdrowotną w Trinity College w
Hartford, Connecticut w Stanach Zjednoczonych.
Raymond Kurzweil - pionier w dziedzinie optycznego rozpoznawania znaków, przemiany
tekstu na mowę, technologii rozpoznawania mowy i instrumentów klawiszowych syntezatora
muzycznego. Obecnie najbardziej znany jako publiczny rzecznik ruchów futurystycznych i
transhumanistycznych, a także jako dyrektor ds. Technicznych w Google, gdzie lansuje credo:
„wnieść zrozumienie języka naturalnego do Google”. Autor książek: „Fantastic Voyage: Live
Long Enough to Live Forever”, „ Jak stworzyć umysł”, „Nadchodzi Osobliwość”, „Transcend:
Nine Steps to Living Well Forever”. Jest współzałożycielem Singularity University , a także
współzałożycielem Singularity Summit.
Hans Moravec - adiunkt w Instytucie Robotyki Uniwersytetu Carnegie Mellon. Znany jest ze
swojej pracy nad robotyką, sztuczną inteligencją i pismami na temat wpływu technologii.
Moravec jest także futurystą z wieloma publikacjami i przewidywaniami dotyczącymi
transhumanizmu. Opracował techniki wizji komputerowej do określania obszaru
zainteresowania (ROI) w scenie.
Max More - filozof i futurysta, zajmujący się szerokim zakresem zaawansowanego procesu
decyzyjnego dotyczącego nowych technologii.
David Pearce to myśliciel utylitarny i autor Imperatywu Hedonistycznego, zastanawia się nad
aktualnym i potencjalnym wpływem: technologii, inżynierii genetycznej, neurochirurgii i
farmakologii na eliminację złych ludzkich doświadczeń.
Anders Sandberg to badacz i dyskutant naukowy, futurysta i transhumanista, jego prace
obejmują ulepszenie poznawcze, emulację mózgu, neuroetykę oraz globalne ryzyko
katastroficzne.
Stefan Lorenz Sorgner jest obiecującym filozofem opowiadającym się za nietzscheańskim
transhumanizmem.
18
Transhumanizm przybierając różne postacie i formy wdziera się w gry komputerowe, a
także przekaz filmowy i telewizyjny:
BioShock - gra wideo, w której ludzie rozwijają biotechnologię zwaną Plazmidami, która
nadaje im pozornie magiczne moce, w tym telekinezę i nadludzką siłę.
SOMA - cała gra opiera się na koncepcji możliwości przesyłania świadomości do komputera i
dokładnego zbadania konsekwencji.
Deus Ex - głównym celem gry jest ulepszenie człowieka i jego wpływ na społeczeństwo.
Half-Life, Half-Life 2 Główny bohater Gordon Freeman to bohater historii biorącej początek
w nieudanym eksperymencie w kompleksie badawczym Black Mesa, porusza się w
specjalnym, zaawansowanym technologicznie kombinezonie rodzaju HEV - Hazardous
EnVironment. (oznaczanym kolejno jako Mark IV i Mark V).
Inne gry wideo z wątkami transhumanizmu to: Metal Gear Rising: Revengeance, PlanetSide 2,
Syndicate +, 2001: Odyseja kosmiczna, 4400, Akira, Andromeda, Battlestar Galactica, Planeta
Małp, Bio Booster Armor Guyver, Burza mózgów, Crest of the Stars, Mroczny Anioł, Elizjum,
Gattaca, Duch w muszli, Bohaterowie, Lucy, Deus Ex, Matrix, Melancholia Haruhi Suzumiya,
Mobile Suit Gundam, Sierota czarna, Prometeusz, Robocop, Gwiezdne wrota SG-1, Dziwne
dni, Terminator Zbawienie.
Avatar to popularny film Jamesa Camerona, gdzie sparaliżowany żołnierz przenosi swą
świadomość do innego, genetycznie zmodyfikowanego ciała.
Blade Runner to ekranizacja oparta na powieści: „Czy androidy śnią o elektrycznych owocach”,
przedstawiająca historię łowców polujących na replikantów, czyli sztucznych ludzi. Replikanci
sprzedawani byli do kolonii pozaziemskich, gdzie służyli jako niewolnicy i żołnierze.
Limitless jest filmem ukazującym historię człowieka który stosuje substancję umożliwiającą
stanie się geniuszem i człowiekiem sukcesu, dzięki NZT zyskuje zupełnie nieprzeciętne
możliwości i niemal ponadludzką inteligencję.
19
Star Trek: The Next Generation prezentuje koncept formy życia wytworzonej syntetycznie na
podobieństwo doktora Noonien Soong. Data jest sztuczną inteligencją, samoświadomym,
autonomicznym i w pełni funkcjonalnym robotem, pełniącym funkcję drugiego oficera i
głównego oficera operacyjnego na pokładzie Federacyjnych statków kosmicznych USS
Enterprise-D i USS Enterprise-E.
Odcinek X Files „ Killswitch ” przedstawia transfer umysłu mężczyzny do komputera.
Przedłużanie życia i walka ze starzeniem się
Nie wiadomo jeszcze, czy biologiczna nieśmiertelność jest możliwa dla ludzi,
jakkolwiek hipotetycznie możliwa jest długowieczność, poprzez hamowanie procesów
starzenia. Tendencje wychodzące poza starzenie się i śmierć towarzyszą ludzkości od zarania,
wyrażone w Epopei Gilgamesza jako poszukiwanie nieśmiertelności, a gdzie indziej jako
poszukiwania Fontanny Młodości bądź Eliksiru Życia. Przedłużanie życia to także motyw
gotyckiej noweli St. Leon Williama Godwina, która była jak się sądzi pokłosiem napisania
powieści Frankenstein autorstwa Mary Shelley. Dwóch popularnych zwolenników ruchu
przeciwstarzeniowego to Ray Kurzweil, który uważa, że ludzkość może pokonać starzenie się
dzięki postępowi technologii i Aubrey De Gray, który traktuje ludzkie ciało jak skomplikowaną
maszynę którą w niedalekiej przyszłości będzie można przeprojektować w dowolny sposób.
Do tych autorów nawiązują także biologowie molekularni, genetycy i gerontolodzy
biomedyczni, tacy jak Gary Ruvkun , Cynthia Kenyon i Arthur D. Levinson .
Długowieczność jest często mylnie utożsamiana z nieśmiertelnością ponieważ ochrona
przed skutkami starzenia nie równa się gwarancji przetrwania np. w wyniku wypadków, klęsk
lub wojen. Jeszcze czym innym wydaje sbyć samo odmładzanie, które nie jest w sensie
właściwym wydłużaniem życia na drodze hamowania procesów starzenia, ale raczej cofaniem
tego co już zdążyło się dokonać. Odmładzanie to odwrócenie starzenia, które pociąga za sobą
naprawę uszkodzeń związanych ze starzeniem się lub zastąpienie uszkodzonej tkanki nową
tkanką. Odmłodzenie może być sposobem na przedłużenie życia przy czym większość technik
przedłużania życia nie wymaga odmłodzenia. Do tego celu planuje się użycie komórek
macierzystych, napraw molekularnych, sztucznych organoidów, czy ksenotransplantacji.
Medycyna przeciwstarzeniowa, psychogerontologia, gerontologia eksperymentalna i
gerontologia biomedyczna to główne dziedziny starające się rozwiązać te kwestie. Niektórzy z
transhumanistów wyrażają obawy, że nie dożyją tych technologii o których marzą najbardziej,
w związku z tym szczególnie chętnie koncentrują się na zgłębianiu technik przedłużania życia
takich jak np. krionika. Inni biorą na co dzień kwestie bardziej przyziemne i ulepszają swoje
20
lub cudze organizmy w ramach dostępnych już metod. Ludzkimi hormonami wzrostu budują i
odbudowują swoje ciała, Ritalinem i Adderallem poprawiają koncentrację, a Viagrą czy
Botox’em przywracają utracone walory młodości. Książka Kurzweila „Nadchodzi
Osobliwość”, a także książka Michio Kaku „Fizyka przyszłości” nakreślają możliwe tory
technologicznego ulepszania człowieka i dają także orientację jak wpłynie ono na całą rasę
ludzką.
Badania technologii rzucają światło na wiele spraw dotyczących społeczeństwa
technologicznego m.in. na relacje jakie panują w nim między ludźmi a technologią. Ray
Kurzweil sądzi, że odliczanie do nieodwracalnego przekształcenia życia ludzkiego daje się
wykreślić na strzałce czasu uwzględniając pewne szczególne wydarzenia. Dzięki ekstrapolacji
dotychczasowych technicznych tendencji rozwojowych i uogólnieniu prawa Moore’a (liczba
tranzystorów w układach scalonych podwaja sco około dwa lata.) daje się zaobserwować
prawidłowość coraz krócej trwających skoków technologicznych. Minimalne wartości osiągną
one około 2045 roku. Eksplozja inteligencji to możliwy wynik ludzkości budującej sztuczną
inteligencję ogólną (AGI) i hipotetycznie bezpośredni wynik osobliwości technologicznej. AGI
będzie zdolny do rekurencyjnego samodoskonalenia prowadzącego do szybkiego pojawienia
się ASI (sztuczna superinteligencja), której granice są trudne, albo niemożliwe (z perspektywy
ludzkiej) do określenia. To właśnie technologia połączona z ludzkim ciałem ma wytworzyć
ciało swoiście technologiczne. Na boczny plan schodzi użycie technologii w celu zmniejszenia
ubóstwa, głodu, czy chorób. Poprawie ma ulec przede wszystkim człowiek, jego mentalne i
fizyczne ograniczenia mają zostać przełamane.
Ulepszanie człowieka
Kierowana ewolucja dąży do usunięcia „biologicznych ograniczeń” i odnosi się do
procesu celowego przeprojektowywania ludzkiego ciała i mózgu za pomocą środków
technologicznych. Nie liczy się z procesami doboru naturalnego, jest czymś innym niż
biochemiczna ewolucja białek i RNA. Jak podaje biofizyk UCLA Gregory Stock: „Ludzkość
opuszcza swoje dzieciństwo i wkracza w okres dojrzewania, gdy jego moce przenikają do sfer
dotychczas niedostępnych.” Julian Savulescu z Oksfordu napisał, że „ludzkość była historią
ewolucji genów ale obecnie wkraczamy w nową fazę tej ewolucji i naturę zastępujemy nauką”.
Maxwell J. Melhmanh opisał ukierunkowaną ewolucję ludzi jako Świętego Graala
transhumanizmu.
Inżynieria genetyczna opiera się na wiedzy na temat ludzkiej informacji genetycznej,
możliwej dzięki badaniom takim jak Human Genome Project. Wysokowydajne metody
sekwencjonowania umożliwiają niezwykle szybkie sortowanie genomu.
21
System CRISPR / Cas9 to technologia edycji genomu wykorzystująca bakteryjny
przeciwwirusowy system CRISPR/ Cas. Ten bakteryjny system ewoluował po to aby
rozpoznawać i ciąć wirusowe sekwencje kwasu nukleinowego. CRISPR / Cas9 jest skutecznym
sposobem manipulowania genomem in vivo u zwierząt, jak również w komórkach ludzkich in
vitro.
Projektowane dziecko to jednostka której skład genetyczny został wybrany lub
zmieniony najczęściej po to aby włączyć pożądane geny lub usunąć niepożądane, związane z
chorobą. W inżynierii linii zarodkowej genetycznie zmienione zarodki można uzyskać przez
wprowadzenie pożądanego materiału genetycznego do samego embrionu i/lub do komórek
płciowych rodziców. Możliwe jest także dostarczenie pożądanych genów bezpośrednio do
danej komórki, albo edycja genów. Edycja umożliwia przenoszenie zmian genetycznych na
przyszłe pokolenia. Urodzone w 2018 roku chińskie bliźniaczki Lulu i Nana zostały
genetycznie zmodyfikowane jako embriony przez chińskiego naukowca He Jiankui. Rodzice
dziewcząt uczestniczyli w projekcie klinicznym prowadzonym przez He, który obejmował
procedury edycji IVF, PGD i genomu w próbie edycji genu CCR5. (CCR5 koduje białko
którego wirus HIV używa aby dostać się do komórek gospodarza. Wprowadzenie mutacji Δ32
do genu CCR5 nadaje zdaniem badacza wrodzoną odporność na HIV).
Klonowanie biologiczne to proces wytwarzania genetycznie identycznych osobników
organizmu w sposób naturalny lub sztuczny. Klonowanie w biotechnologii odnosi się do
procesu tworzenia klonów organizmów lub kopii komórek bądź fragmentów DNA.
Klonowanie terapeutyczne jest to zastosowanie transferu jądrowego komórek somatycznych w
medycynie regeneracyjnej. Dzięki wytworzonemu (z komórki jajowej z jądrem dawcy)
embrionowi klonalnemu możliwe jest naprawianie uszkodzonych części organizmu biorcy.
Przykładem klonowania terapeutycznego jest tworzenie embrionalnych komórek
macierzystych w nadziei leczenia chorób takich jak cukrzyca lub choroba Alzheimera.
Klonowanie człowieka to stworzenie genetycznie identycznej kopii człowieka. Termin
ten jest ogólnie używany w odniesieniu do sztucznego klonowania ludzi, który jest reprodukcją
ludzkich komórek i tkanek. Nie odnosi się do naturalnego poczęcia i porodu identycznych
bliźniąt. Dyskusja na temat klonowania w popularnych mediach często przedstawia temat
negatywnie. Time w artykule z 8 listopada 1993 roku ukazał klonowanie jako drogę do
organizmu z pięcioma identycznymi rękami, zaś Newsweek zamieścił zrazu grafikę
przedstawiającą identyczne dzieci w zlewkach. Transhumanistyczny teoretycy osobowości
sprzeciwiają się stanowczo swojego rodzaju antropomorfobii, którą Isaac Asimov nazwał
kompleksem Frankensteina. Woody Evans twierdzi otwarcie, że samoświadome ludzkie klony
albo cyborgi to jednostki zasługujące na szacunek, godność i prawa obywatelskie. Nie jest w
22
jego opinii problemem status istnienia tego czy owego indywiduum ale problemem jest sposób
w jaki odnosimy się do niego z własnej perspektywy. Należy brać tu pod uwagę problem
etyczny stygmatyzacji i etykietowania czegoś jako „czynnik ludzki” bo chodzi tu zasadniczo o
rodzaj rasizmu jakim jest technorasizm.
Koncepcja klonowania ludzi jest często przedmiotem treści dzieł fikcji naukowej. Jest
nią np. proces Bokanovsky'ego pojawiający się w dystopijnej powieści Aldousa Huxleya z 1931
roku. Temat ten był roztrząsany m.in. w latach pięćdziesiątych XX wieku w pracy takiej jak
UN-Man Poula Andersona, gdzie napotykamy technologię „egzogenezy”. Nieco później, bo
w 1963 wyszła książka „The Biological Time Bomb” autorstwa Gordona Rattraya Taylora. W
filmie Jurassic Park z 1993 roku dinozaury są wskrzeszane przez klonowanie dla rozrywki. W
Star Wars: Clone Wars żołnierze republiki „produkowani” genetycznie na skalę
przemysłową. Boba Fett powstaje jako klon Jango Fetta będącego szablonowym najemnikiem.
Motywy klonowania napotykamy także w Matrix, Alien Resurrection (1997), The 6th Day
(2000), Resident Evil (2002), The Island (2005). Eksploatacja ludzkich klonów do
niebezpiecznych i niepożądanych prac została ukazana w brytyjskim filmie science fiction w
2009 r . Księżyc”. W futurystycznej powieści Cloud Atlas i kolejnym filmie jedna z linii
fabularnych skupia się na genetycznie zmodyfikowanym, jednym z milionów klonie o nazwie
Sonmi ~ 451.
Neurohacking to forma biohackingu skupiająca się na poprawianiu lub naprawianiu
mózgu oraz reszty układu nerwowego. Neurohacking jest potocznym określnikiem tych
wszystkich metod, które służą do manipulacji lub interferowania własności strukturalno-
funkcjonalnych neuronów i w efekcie ich systemowego usprawniania lub naprawy.
Neurohacking dąży m.in. do zwiększenia inteligencji, eliminacji wrażliwości mózgu na
uszkodzenia, naprawie już istniejących uszkodzeń, zapobiegania chorobom, wydobywania
informacji z mózgu na odległość, poszerzenia granic ludzkiej percepcji poprzez ksenogeniczny
przeszczep zmysłów lub tworzenie zupełnie nowych organoidów. Opiera się na informacjach
z różnych dziedzin, w szczególności: epigenetyki, neurofeedbacku, psychofarmakologii,
psychofizjologii. Skanowanie mózgu takie jak MRI lub MEG ma być w ciągu dziesięcioleci
zastąpione technologiami o wyższej rozdzielczości przy znacznie mniejszej objętości
aparatury. Badania dotyczące zwiększenia inteligencji opierają się na pracach: Dr. Herman
Epstein, Joseph LeDoux, Alex Ramonsky, Frederick Starr, Sean i David Barker.
Neurohacking wiąże się z ruchem biopunk, transhumanizmem typu open-source i
techno-progresywizmem. Według Biohack.me „Grinders” (szlifierze, szlifierki)
entuzjastami progresywnej modyfikacji ciała. Ich ruch zarządza biologią dzięki kombinacji
technik elektronicznych, medycznych i żywieniowych. Na porządku dziennym wydaje się być
23
użycie środków nootropowych, a także cybernetycznych rejestratorów danych biometrycznych.
Grinders aktywnie projektują i wdrażają technologie, które zintegrowane bezpośrednio z
organizmem człowieka. Przykłady obejmują implanty palców magnetycznych DIY lub
Warwick „Project Cyborg”. Biopunk to technologiczno-postępowy ruch kulturalny i
intelektualny, który opowiada się za otwartym dostępem do informacji genetycznej i popiera
wyzwalający potencjał prawdziwie demokratycznego rozwoju technologicznego. Światowymi
popularyzatorami biohackingu i cyborgizacji są Steve Mann, Lepht Anonym, Jeffrey Tibbetts,
oraz inni:
Kevin Warwick, który w 2002 roku wszczepił sobie matrycę stu elektrod do nerwów
ośrodkowych lewego ramienia, tak aby połączyć swój układ nerwowy bezpośrednio z
komputerem, a tym samym połączyć się z Internetem. Był w stanie pośrednio kontrolować
ramię robota wykorzystując jego sygnały oraz odczuwać siłę przyłożoną dzięki sprzężeniom
zwrotnym z opuszków palców. Doświadczył również rodzaju ultradźwiękowego wrażenia
sensorycznego i przeprowadził pierwszą wyłącznie elektroniczną komunikację pomiędzy
własnym układem nerwowym a układem nerwowym swojej żony, której również
zaimplantował elektrody. Dziennikarze niezwłocznie mianowali go „pierwszym cyborgiem”.
Amal Graafstra znany jest ze wszczepienia chipu RFID w 2005 roku i opracowywania
przyjaznych dla człowieka układów scalonych, w tym NFC . Zbudował smartgun, aktywowany
przez implanty, a także wszczepialny procesor kryptograficzny o nazwie VivoKey do
zastosowań związanych z tożsamością osobistą i kryptografią.
Kai Castledine uruchomił pierwszy dystrybutor produktów Dangerous Things LLC i Vivokey
w Wielkiej Brytanii o nazwie KSEC Solutions.
Nicholas Pinch, właściciel Voodoo Body Piercing rozpoczął instalację mikroczipów, takich jak
xNT w 2013 r. Od grudnia 2018 roku rozpoczął pracę z rozwiązaniami KSEC takimi jak np.
Vivokey.
Josiah Zayner podjął próbę pełnego przeszczepu mikroflory jelitowej w lutym 2016 roku.
Grindhouse Wetware to firma rozpowszechniająca biotechnologię z siedzibą w Pittsburghu w
stanie Pensylwania .
24
KSEC Solutions (Cyborg Upgrades, NFC Implants, RFID Implants) ma siedzibę w Wielkiej
Brytanii.
Pewne środowiska określają „wzmocnienie ludzkie” jako synonim inżynierii
genetycznej człowieka. Z uwagi na zastrzeżenia jakie budzi taka redukcja terminologiczna,
intensję i ekstensję tego o co idzie poczęto od niedawna oddawać dzięki nowej nazwie. Tworzy
zbieżnie: nanotechnologia, biotechnologia, informatyka, kognitywistyka, czyli w skrócie:
NBIC. Zbieżność ta będąca tendencją do ewoluowania różnych dyscyplin w celu rozwiązania
podobnych zadań przejawia się najzwyczajniej jako konwergencja technologiczna. (Niegdyś
oddzielne funkcje głosowe, obrazowe, czy aplikacje danych dziś współdziałają synergicznie).
Transhumaniści wspierają konwergencję technologii takich jak: nanotechnologia,
biotechnologia, informatyka, kognitywistyka, wirtualna rzeczywistość, sztuczna inteligencja,
superinteligencja, bioprinting 3D, transfer umysłu, chemiczna ochrona mózgu czy krionika.
Dzięki tym i innym technologiom transhumaniści orientują się każdorazowo na cel osiągnięcia
ulepszonego człowieka. Współcześnie powstaje lub już powstało wiele nowych możliwości
wspomagania człowieka. to m.in.: inżynieria genetyczna z terapią genową, neurotechnologia
z implantami neuronowymi i interfejsami mózg-komputer, cyberprzestrzeń, inżynieria
hamowania starzenia, medycyna regeneratywna, nanomedycyna itp.
Ludzkie wzmocnienie (ulepszenie, udoskonalenie) to na ogół zmiana człowieka dzięki
technologii. Wyróżnia się różne typy wzmocnień:
- wzmocnienie reprodukcyjne to: selekcja zarodów poprzez preimplementacyjną diagnostykę
genetyczną, transfer cytoplazmatyczny lub gamety wytwarzanie in vitro,
- wzmocnienie fizyczne to: kosmetyka (m.in chirurgia plastyczna, ortodoncja, makijaż), użyte
leki (np. sterydy anaboliczno-androgenne), implatny (np. rozrusznik serca), protezy,
egzoszkielety, bioniczne substytuty narządów (np. soczewki), dieta (witaminy z grupy B,
kofeina) trening siłowo-wydolnościowy (ciężary, jogging),
- wzmocnienie umysłowe to: neurostymulacja prądem stałym, leki nootropowe, książki,
internet, telefony komórkowe. Środki nootropowe, inaczej prokognitywne to substancje
potęgujące ludzkie procesy poznawcze (percepcja, uwaga, pamięć, myślenie). Niektóre z nich
to: Miłorząb Japoński, Żeń-szeń, Huperycyna A, Fosfatydyloseryna, Bakopa Drobnolistna,
Gotu Kola, Acetylo-L-Karnityna, Monofosforan Urydyny, L-teanina, Różaniec Górski,
25
Piknogenol, Teaina, Mateina, Kofeina, Tauryna. Środki takie nazywane często
„inteligentnymi lekami”, „steroidami mózgowymi”, „wzmacniaczami pamięci”,
„wzmacniaczami poznawczymi”, „wzmacniaczami mózgu” czy „wzmacniaczami inteligencji”.
Wzmacnianie człowieka to prócz faktów dokonanych również sfera spekulacji i hipotez
takich jak: transfer umysłu, wewnątrzustrojowe autonomiczne odżywianie czy egzokortyka.
Transfer umysłu jest procesem przenoszenia zmapowanej zawartości informacyjnej mózgu do
innego miejsca np. nośnika elektronicznego na bazie krzemu, którym może być komputer albo
inna maszyna licząca. Pozwala to osiągnąć jakąś formę życia wiecznego, np. transhistoryczną
świadomość. Wewnątrzustrojowe autonomiczne odżywianie to wariacja generatora
radioizotopowego resyntezującego glukozę, aminokwasy i witaminy z produktów przemian
materii, umożliwiająca długotrwałe obycie się bez jedzenia z zewnątrz. Może być to
rozwiązanie szczególnie przydatne w warunkach eksploracji kosmosu, albo militarnych, gdzie
dostęp żołnierzy do zasobów wody i pożywienia jest z różnych przyczyn utrudniony.
Egzokortyka to wariacja zewnętrznej kory mózgowej bądź innego zewnętrznego systemu
przetwarzania informacji, który znacząco zwiększyłby zdolności poznawcze użytkownika.
Teoretycznie dzięki „dodatkowemu mózgowi” daje się wyeliminować upośledzenie
intelektualne np. u osób z Zespołem Downa.
Etyka Wydaje się, że ulepszanie człowieka jest zupełnie naturalne, ponieważ odkąd biegnie
historia odtąd człowiek pracuje sam nad sobą i nad otaczającymi go bliźnimi. W psychologii
co róż powstają zalecenia i poradniki, treningi antystresowe, treningi autogenne, trenuje się
asertywność czy samokontrolę. Świat jest pełen coach’ów mających instrukcje alias citius altius
fortius. To jest chleb powszedni ziemianina, że zewsząd bombardowany jest informacjami
mającymi uczynić jego życie „bardziej”. Lekcje tańca, lekcje śpiewu, ćwiczenia fizyczne,
noszenie okularów, joga, makijaż i wszystkie inne wykorzystywane są dla zwiększania
możliwości człowieka. My tutaj nie będziemy się rozwodzić nad ulepszaniem człowieka
dowolnymi metodami, zaś skupimy się na tych bardzo konkretnych i obecnie często
dyskutowanych pod zbiorczym mianem: „etyki udoskonalania człowieka”. Dyskusje jakie
mamy na myśli toczą się wśród klinicystów kiedy idzie o wyznaczenie rozsądnych granic
opieki zdrowotnej, wśród rodziców którzy mają wątpliwości względem swych powinności
reprodukcyjnych i wychowawczych, także w organizacjach zmagających się z oszustwami
takimi jak doping w sporcie, czy fabrykowanie wyników badań w nauce. Transhumaniści
poruszający się między dyscyplinami takimi jak m.in. biologia, futurologia czy etyka
26
dostrzegają jak mglista i trudna jest koncepcja naturalności jako takiej. Zdaniem wielu
biokonserwatyzm i antyindustrializm mają tyle własnych problemów konceptualnych, że
wszystko co robią sprowadza się do szafowania quasi-argumentami. (Niektóre z tych racji
odwołują się do niesprawiedliwości społecznych jakie powstaną w sytuacji gdy nie wszyscy z
ludzi zostaną ulepszeni dzięki technologii.) Transhumaniści nie kierują się
perfekcjonistycznym imperatywem etycznym w sposób spekulatywny, ale realizują postęp i
rozwój kondycji ludzkiej w ramach dostępnych możliwości. Dotychczasowa naturalna
ewolucja ludzkości jest czymś co znika w imię ewolucji ukierunkowanej, partycypującej w
świadomości egzystencji wzbogaconej.
Jak sugeruje przegląd literatury wyrażenie „ulepszanie człowieka” bywa nie tylko
wieloznaczne, ale także znaczeniowo nieostre. Bierze się to głównie z rozmaitości materiału
który pod tą zbiorczą nazwę podpada, ale także z materiału który jeszcze nie podpada, a który
jednak narzuca się za sprawą projektów futurystów i inicjatyw naukowców. Dla nas to akurat
dobrze, że etyka praktyczna zajmuje się rozwojem człowieka nie w jego całej okazałości, ale
w pewnych wycinkach. Nieznośnie trudno byłoby pomieścić całą różnorodność w jednym
krótkim brudnopisie, albo choćby uściślić przynajmniej kilka ważniejszych terminów. Czy
istnieje w byciu „homo sapiens” coś wyjątkowego, czemu ulepszenie zagrażałoby w sposób
ewidentny i kasacyjny, czy może uderza ono wyłącznie w te cechy gatunku które nie dla
niego specyficzne? Przynajmniej wśród niektórych dyskusji zdarza się pomylenie cech
konstytutywnych z konsekutywnymi i w efekcie ktoś obawia się dehumanizacji w sytuacji
kiedy można obawiać się wyłącznie odebrania pewnej sygnatury wtórnej. W rozumieniu
ulepszania jako oddziaływania biomedycznego, wykorzystywanego dla poprawy ludzkiej
kondycji ponad tą, która jest wystarczająca dla utrzymania zdrowia i funkcjonowania w świecie
jest wiele braków. Brak podstawowy dotyczy kwantyfikacji członów zdaniowych i co z tego
wynika niedookreślenia warunków osobowych i sytuacyjnych. Rozumienie to jest na tyle
ogólne, że w pewnych przypadkach relatywne, a w innych wręcz sprzeczne i niemożliwe do
utrzymania. „Ulepszenie” takie sobie, samo przez się, nie wiadomo kogo i nie wiadomo gdzie
to trudny do użytku abstrakt. Konkretnie to nie ma ulepszeń per se. To czy dany zabieg
biomedyczny okaże się ulepszeniem czy też nie, zależne jest od jego wykorzystania
sytuacyjnego. Chirurgia tkankowa polegająca na przeszczepie mięśni lub ścięgien może leczyć
uraz i służyć zdrowiu, może również przyczyniać się do uzyskania nieuczciwej przewagi w
sporcie. Wypijana w filiżance kawa może być rytuałem towarzyskim poza sferą biomedyczną
i jednocześnie napojem stosowanym w celu intensyfikowania funkcji organizmu. Najczęściej
dyskutowane w etyce praktycznej ulepszenia biomedyczne to: podawanie biologicznie
czynnych związków chemicznych których użycie nie jest uzasadnione leczeniem, wymiana
27
płynów ustrojowych, przeszczepy tkanek, implanty, protezy, modyfikacja materiału
genetycznego itd.
Zasadniczym elementem kształtującym nasze etyczne rozumienie kwestii wzmocnień
jest kontekst historyczny. Tendencje perfekcjonistyczne i meliorystyczne głęboko
zakorzenione w zachodnim obrazie świata. Przekaz religijny i filozoficzny wpływa na naukę i
medycynę zarówno w sposób jawny jak i dyskretny. Teoretycy ulepszeń często bywają
zatopieni w jednej kulturze i ten wspólny punkt wyjścia znacznie ułatwia osiągnięcie
kompromisów w dialogu etycznym. Inni badacze przywołując kroniki hegemonicznych
religijno-politycznych wizji zbawienia i obywatelstwa problematyzują imperatywne ujęcia
obecnych cnót ludzkich, na rzecz obrazu ludzkości mającej własne ideały kształtowane
rozumem i wolną wolą. także tacy którzy zachodni indywidualizm traktują jako swojego
rodzaju differentia specifica i rozkładają go na konstelację tych cech ludzkich które winny
zostać wzmocnione lub przynajmniej zachowane. Bez względu na rozbieżności w akcentach
wszyscy oni bez wyjątku dokonują racjonalnego namysłu nad rozwojem i zastosowaniem
nowych narzędzi technologicznych. Namysł ten już na samym początku prowadzi do
dystynkcji narzędzi używanych w leczeniu względem narzędzi używanych w ulepszaniu. O ile
pierwsze służą zdrowiu i eliminują chorobę, o tyle drugie wykraczają poza zdrowie i poza
chorobę przynosząc nową, trzecią jakość. Czy okaże się ona dobra czy zła to jest pytanie
oczywiście etyczne, aczkolwiek nazbyt naiwne aby doczekało się poważnej odpowiedzi. Ta
dystynkcja to nie jest jak już powiedzieliśmy wyłącznie leczenie teraźniejsze i ulepszanie
teraźniejsze w jakiejś teoriopoznawczej próżni. Współczesność nasza jest w dużej mierze
spowita naleciałościami dziejowymi. Dwudziestowieczny ruch eugeniczny, usiłujący
„wyhodować” ludzi „lepszych” dzięki stronniczej kontroli reprodukcyjnej związanej z selekcją
genów po dziś dzień tworzy repertuar wielu obaw i w ogóle częstokroć uderza w kulturowy
autorytet nauki. Żeby ten cień zniwelować należy ad hoc uściślić rozumienie leczenia i
wypomnieć mu z automatu możliwe niepowodzenia błędy w sztuce, reakcje paradoksalne,
odrzuty, skutki uboczne via dosis facit venenum. Ulepszeniem które okazało się w
konsekwencji pogorszeniem była dokonana dzięki medycynie estetycznej komercjalizacja
piękna. Dalej wzmocnienie ludzkie może wywierać istotne zmiany w tożsamości, aż do stania
się inną osobą. Utrata bądź rewizja dotychczasowej inteligencji, osobowości, płci,
konieczności: jedzenia, snu, starzenia się i przede wszystkim bycia homo sapiens stwarza
groźną wyrwę dla pierwotnego sposobu istnienia. Dotychczas znane sposoby zmiany, takie jak
doświadczenia wojenne, PTSD, enteogeny, brain washing mogą okazać się w porównaniu z HE
dziecięcą igraszką. Bill McKibben w książce „Dosyć, pozostaję człowiekiem w wieku
inżynierii” kontestuje technologie doskonalenia mikroorganizmów, nanomedycyny czy
28
przedłużania życia. Jest jego zdaniem moralnym przewinieniem manipulować podstawowymi
aspektami siebie, lub własnych dzieci. Uniwersalne cechy ludzkości wraz z jej ograniczeniami
fizycznymi i poznawczymi m.in. starzenie się to w tym ujęciu differentia specifica
człowieczego rodu. Wyrugowanie tych charakterystyk zubaża bogactwo doświadczeń i uderza
znacząco w zasobność egzystencji. Życie w świecie pozbawionym ograniczeń przestaje mieć
sens, prowadzi do monotonii i anhedonii. Ronald Bailey kontestuje tezy McKibbena jako
wadliwe ze względu na niewystarczający stopień uzasadnienia. Pewne sytuacje jak
wystrzeganie się telewizji, czy określonych leków, nie są uzasadnieniem całkowitym a jedynie
częściowym. Należy dla uczciwości badawczej uwzględnić te sytuacje w których grupy
unikające pewnych technologii ochoczo korzystają z innych, na przykład z terapii genowej gdy
wymaga tego chów wsobny jaki prowadzą. Zdaniem Bailey’a twierdzenie jakoby doskonałe
życie technologiczne było pozbawione sensu bierze się z nieuprawnionych generalizacji,
braków kwantyfikacji oraz nazbyt selektywnej ekspozycji wyobrażeń. Dla przykładu Stany
Zjednoczone są jednocześnie centrum i prowincją technologii, bowiem to na ich terenie
napotykamy grupę religijną Amiszów – słynących przede wszystkim z unikania pewnych
nowoczesnych technologii. Ich obecność jest szanowna i chroniona, nadto traktowana jako
wyraz „ludzkich ludzi” tj. tych, którzy zdecydowali się pozostać sobą.
Zarówno Jeremy Rifkin jak i Stuart Newman zgadzają się, że biotechnologia
manipulując organizmem zdolna jest do głębokiej zmiany tożsamości człowieka, której
należałoby zaniechać. Inżynieria genetyczna, albo robotyka która zatrze granice między tym co
ludzkie a nie ludzkie doprowadzi do urzeczowienia podmiotu, albo upodmiotowienia rzeczy.
Jeśli człowiek zostanie przetworzony w maszynę, albo maszyna w człowieka to wówczas to co
było dotąd brane za naturalne stanie się upiornym artefaktem. Kreacje takie jak Wyspa Doktora
Moreau (The Island of Doctor Moreau z 1896) Łowca Androidów (Blade Runner z 1982),
Chłopcy z Brazylii (The Boys From Brazil z 1976) czy Frankensztajn (Frankenstein z 1818)
mówią wiele o lekkomyślnym, krótkoterminowym i samolubnym tworzeniu przepaści między
posiadaniem wszystkiego i nieposiadaniem niczego. Ulepszone jednostki mają mieć większe
szanse na rynku kariery zawodowej, życia społecznego czy rodziny, a to uderzy we wszystkie
pozostałe i nieulepszone. Przedłużone życie określonych grup doprowadzi do konieczności
rewizji dotychczasowych progów i sposobów dystrybucji emerytur, stwarzając swojego
rodzaju podwójny system płac. Zmianie ulegnie sposób podziału zasobów takich jak żywność,
energia, środki finansowe czy miejsca zamieszkania. Myśliciele transhumanistyczni o
orientacji libertariańskiej badając społeczeństwa podzielone między bogatych i biednych
podnoszą problematykę konsekwencji społeczno-ekonomicznych. Nośnym i
esencjonalistycznym obrazem wielu dyskusji jest produkcja filmowa Gattaca z 1997 roku.
29
Dystopijne społeczeństwo staje się w niej zupełnie zależne od modyfikacji genetycznych. Wg.
Billa McKibbena głównymi odbiorcami ulepszeń technologicznych będą ludzie bogaci i to w
efekcie pogłębi nierówność, wytwarzając „podział genetyczny”. Podobnego zdania jest także
Lee M. Silver, twórca terminu reprogenetyki. Reprogenetyka to zdaniem autora połączenie
technologii reprodukcyjnych i genetycznych, które mają nastąpić w najbliższej przyszłości,
bowiem techniki takie jak technologia selektywnego doboru bakterii stają się coraz bardziej
dostępne i rozwinięte. Silver uważa, że zapóźnienie reform socjaldemokratycznych w stosunku
do rozwoju technologii stwarza ryzyko powstania społeczeństwa dwupoziomowego w takiej
formie jaka dotychczas jeszcze nigdy nie była obserwowana. Obawy tego rodzaju wyrażają
także nielibertariańscy, demokratyczni transhumaniści, którzy postulują rozwiązanie
problemów społecznych i środowiskowych (bezrobocie czy wyczerpywanie się zasobów) przez
reformatorskie zespolenie tradycjonalistycznej polityki z nowatorską technologią. (Minimalny
dochód, technologia alternatywna). Bioetyk James Hughes w książce: „Obywatel Cyborg:
Dlaczego społeczeństwa demokratyczne muszą stawić czoła przeprojektowanemu człowiekowi
przyszłości” (Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned
Human of the Future) podział genetyczny z powodu nierównego dostępu do technologii
ulepszania człowieka rozpatruje w sposób normatywny. Stawia on jasną dyrektywę wobec
której technoprogresywni działacze muszą tworzyć, wdrażać i aktywnie stosować politykę
publiczną opartą na systemie bonów zdrowotnych wymiennych na ulepszenia.
Technokonserwatnywnych przeciwników takich reform oskarża on o stwarzanie ryzyka dla
czarnorynkowego obrotu technologicznymi ulepszeniami człowieka w sytuacji gdy rynek
legalny zostanie zamknięty. Ostatecznie pomimo tego, że autor znajduje w polu dialogu stron
pokłosie porządku to jednak podobnie jak Leon Kass dopuszcza perspektywę niekontrolowanej
dekonstrukcji struktur fundamentalnych dla cywilizowanego społeczeństwa.
Transhumanistyczny projekt przekroczył człowieka w momencie w którym ten począł
się go bać. Dla filozofa i ekonomisty politycznego Francisa Fukuyamy transhumanizm jest
najniebezpieczniejszą ideologią jaka kiedykolwiek powstała na świecie. Zdaniem myśliciela
uderza on globalnie w ideały egalitarystyczne demokracji, oraz lokalnie w jej liberalizm, dzięki
temu, że dokonuje zasadniczej zmiany natury ludzkiej. Fukuyama uważa, że zmiany ludzkiej
biologii są nie tylko niemoralne ale zagrażają porządkowi społecznemu. Podobnego zdania jest
także filozof społeczny Jürgen Habermas, który zmiany genetyczne na poziomie embrionalnym
przekłada wprost na zmianę etyki całego gatunku. Kiedy zmianie ulegną możliwości zmianie
ulegnie także rzeczywistość, a jeśli zmiany nie obejmą wszystkich to wówczas można liczyć
się z rychłą naturalizacją hierarchii społecznych oraz wytworzeniem nowych środków kontroli
i nowych reżimów totalitarnych. Z powyższym nie zgadza się Ronald Bailey uważając, że
30
równość polityczna nijak się ma do ludzkiej biologii. Liberalizm w jego rozumieniu nie opiera
się na rzeczywistej równości istot ludzkich, lecz na wyobrażeniu o tej równości tj. na
zapewnianiu równości w prawach i przed prawem via de jure. Nie ma polityka wpływu na bieg
wydarzeń takich jak ewolucja, a jedynie na ich reglamentację post factum. Zasada tolerancji,
która funduje liberalizm polityczny rozwiązuje ad hoc kwestię praw ludzi i postludzi, ponieważ
jako prawo ma zastosowanie do wszystkich. Odwoływanie się do tradycji i budowanie
atmosfery niepokoju na kanwie argumentów typu „Brave New World” jest jak kwituje Russell
Blackford nazbyt pochopne i przesadzone. Prócz transhumanistycznych konsekwencji
społeczno-ekonomiczno-politycznych pod uwagę należy brać także te estetyczno-kulturowe.
Współcześnie kiedy istnieje wiele sposobów projektowania i prezentowanie siebie innym,
społeczeństwo domaga się swojego rodzaju unifikacji i ograniczenia form ekspresji. Według
Foucault’a społeczeństwo nadzoruje, kontroluje i kara nieakceptowane przez siebie sposoby
ludzkiego bycia i wyrażania. Jerold Abrams opisuje niektóre mechanizmy eliminacji różnic na
rzecz uniwersalności i twierdzi, że są one sposobem represji z dominującej struktury.
Inżynieryjne ujednolicenie ludzi pod względem możliwości i poglądów, wzmocnienie cech
pożądanych przy jednoczesnej redukcji cech niechcianych miałoby interes w utrzymywaniu
tyranii. Rodzice projektujący dziecko najwyższej jakości sprawią, że urodzi się ono nie jako
kochany bezwarunkowo noworodek, ale jako produkt woli warunkowej.
Kiedy w Watykańskich interpretacjach transhumanizmu staje się wyraźne jak
postczłowiek zastępuje Boga wówczas wyłania się zarzut niemoralności. W myśl
chrześcijaństwa poprawa człowieka może dokonać się wyłącznie za sprawą poznania obrazu
Boga i zyskania doświadczenia religijnego „na podobieństwo”. Teolodzy wierzący i świeccy
wyrażają, że cele transhumanizmu osiągnięte mogą zostać wyłącznie w życiu pozagrobowym
i obrazoburczą jest ich realizacja ziemska. W ich rozumieniu życie wieczne, bez trosk i
cierpienia jest cechą firmamentu niebiańskiego w Bogu, a jedynie utopią na obszarze ziemskiej
technologii. Nie zgadzają się z tym teolodzy technoprogresywni tacy jak Ronald Cole-Turner i
Ted Peters, którzy stworzenie na podobieństwo Boga biorą w rozumieniu podobieństwa
całkowitego i z niego wywodzą obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych technologii,
aby je osiągnąć. Pozostali krytycy mierzą w instrumentalną koncepcję ludzkiego ciała
szafowaną m.in. w pismach Marvina Minsky'ego i Hansa Moraveca. Napięcie feministycznej
dezaprobaty względem programu transhumanistycznego jest zdaniem Susan Bordo
odzwierciedleniem współczesnej obsesji dotyczącej szczupłej, młodej i witalnej doskonałości.
Są nią dotknięci zarówno mężczyźni jak i kobiety, a różnice dotyczą głównie przejawów
osobowych takich jak niepokój czy fantazja, które są dodatkowo podsycane kulturą. Politolog
Klaus-Gerd Giesen odnosi się do tego rodzaju konsekwencji zatomizowanego indywidualizmu
31
i „towaru ciała w kulturze konsumenckiej nie mniej krytycznie. Nick Bostrom nie zgadza się
z tymi pomysłami. Tłumaczy on pragnienia przekroczenia ograniczeń ludzkiego ciała i
odzyskania młodości jako pankulturowe i panhistoryczne, a zatem nie szczególnie związane z
kulturą XX wieku. Jest to jego zdaniem powrót do najstarszej nadziei ludzkości, a nie tworzenie
jakiejś dotąd nieznanej fantazji lub trendu społecznego.
Postęp i postęp
Współczesna psychologia w ślad za Dostojewskim bada alegoryczny „Pałac
kryształowy”. Grą z człowiekiem z podziemia okazuje się „Możliwość wyspy” Michel’a
Houellebecq’a. Zawodowy komik Daniel żyje tym, że tworzy aferalne gagi i jako człowiek
nieszczęśliwy pozostaje w rozdarciu między tym co ma, a tym czego pragnie. Kochając kobietę
zdolną wyłącznie do seksu, szuka tej która mogłaby dać mu prawdziwą miłość. Strudzony
życiem przyłącza się do sekty zajmującej się klonowaniem ludzi. Dwa tysiące lat później jego
klony tj. Daniel24 oraz Daniel25 usiłują odczytać to co po sobie pozostawił. Wszystko to
wydaje się być nierealistyczne, bowiem w świecie przyszłości nie ma już wzajemnych relacji,
seksu, miłości. Każdy jest niezależny i autarkiczny, a z innymi porozumiewa się wirtualnie.
Élan vital wygasa ponieważ nic już nie cieszy. Ekscytacje, pieniądze, relacje to tylko czcigodne
pozostałości po tym co kiedyś pociągało. Chaotyczne, puste i bezsensowne trwanie Daniela1 i
jego kolejnych klonów to życie wyprane, szare, kończące się często samobójstwem.
Houellebecq niczym rasowy przyrodnik zorientowany ewolucjonistycznie przygląda się
człowiekowi jako gatunkowi. Kultura i cywilizacja są tu rywalizacją wszystkich ze wszystkimi,
to Holocaust generacji po sobie następujących. Wydaje się, że jeślibyśmy się dzięki technice
pozbyli seksualności, nieracjonalności, cierpień czy śmiertelności to stracilibyśmy najpewniej
wszystko to, co nas w życiu napędza i niemal wszystko to, co nadaje mu sens. Transhumanizm
odpowiada na śmierć nieśmiertelnością i przez to jakby morduje człowieka w człowieku.
Człowieka z każdym dniem ubywa, a pomimo tego jest on sobą bardziej niż kiedykolwiek.
Pełnia urzeczywistnienia przychodzi wtedy kiedy dokonamy żywota, a nie wówczas gdy
wgramy siebie do komputera na wieki.
Masowa produkcja coraz lepszych modeli sztucznych inteligentnych komputerów i
robotów to scenariusz via Terminator i Skynet. Przyjazna sztuczna inteligencja, sprzyjająca
dobru ludzkości versus wroga sztuczna inteligencja wyrządzająca ludziom zło to zestawienie
równie ciężkie do opracowania jak ostateczne wyjaśnienie tego dlaczego każda utopia suponuje
jakąś dystopię. SI ma potencjał wymazania gatunku ludzkiego, podobnie jak kometa uderzająca
w Ziemię, z drugiej strony ma potencjał wytworzenia nowego gatunku, który żadnej ziemi do
istnienia potrzebował nie będzie. Nieśmiertelność wywołująca przeludnienie i znużenie życiem
32
i nieosiągalne pragnienie pójścia w zaświaty to właśnie dialektyka która przewija się w
tranhumanistycznych schematach myślowych.
Pojęcie rozwoju ludzkiego jest problematyczne i budzi wiele społecznych kontrowersji.
Pewne z nich mają odniesienie praktyczne, inne z kolei odwołują się do dyskusji zasad
moralnych, wartości i światopoglądu. Większość z nich odnajdujemy w dystopijnej powieści
Nowy Wspaniały Świat napisanej w 1932 roku przez Aldousa Huxleya, albo filmach Sci-fi
przedstawiających wyobrażone światy. Przewidywania technologiczne zostały dość dobrze
zanalizowane w 1992 roku przez socjologa Maxa Dublina. Autor wskazał jak scjentyzm,
fanatyzm i nihilizm wiążą się z transhumanizmem, oraz jakie paralele między
millenaryjskimi religiami a doktrynami komunistycznymi. Krytycznie względem pomysłów
Raymonda Kurzweila, Hansa Moraveca i Kevina Warwicka ustawia się Gregory Stock. Sądzi
on, że nawet w sytuacjach silnej integracji z cyberprzestrzenią nie wolno jest mówić jeszcze o
pełnej cyborgizacji. Obserwacje pokazują, że ci którzy łączą się z maszynami pozostają jednak
biologiczni i być może dopiero zmiana genów albo biochemii odwróci ten stan.
W 1992 roku ukazuje się książka o tytule „Nauka jako zbawienie” gdzie filozofka Mary
Midgley krytycznie odnosi się do pomysłów myślicieli z początku XX wieku, szczególnie do
JBS Haldane’a i członków jego kręgu. Nieśmiertelność osiąganą za sprawą transcendencji
materii cielesnej i podobne wątki traktuje autorka jako emanacje zapatrywań eschatologicznych
oraz pseudonaukowych marzeń o całkowitej ucieczce od determinizmów biologicznych i lęku
przed śmiercią. Pewna chłosta projektowania tego co nowe i wydatnie udoskonalone wychodzi
także z pióra Jeremy’ego Rifkina, gdzie autor powołuje się na zagadnienia biokompleksowości
i nieprzewidywalności prób kierowania ewolucją produktów biologicznych. Są to treści
opracowane w szczegółach przez biologa Stuarta Newmana, który uznawał klonowanie i
inżynierię genetyczną linii płciowych za podatne na błędy i zakłócenia, szczególnie w obszarze
rozwoju embrionalnego. Przeprowadzanie eksperymentów niosących tego rodzaju ryzyko
biologiczne dla embrionów ludzkich nie jest zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej z 1964
roku. Transhumaniści znajdują jednak sposoby radzenia sobie z różnego rodzaju
międzynarodowymi protokołami badań na ludziach angażując do tego prawników. Badaczka
prawna Kristen Rabe Smolensky powołując się na właściwe przepisy problematyzuje kwestie
wzmacniania genomu ludzkiego. Wskazuje badaczka, że wzmacnianie może dotyczyć
równocześnie tych genów które odpowiedzialne są za systemy eliminujące błędy w DNA.
Sytuacja w której rodzice zlecając ingerencję w pewne sekwencje DNA narażają genom
dziecka i jednocześnie chronią go przed niekorzystnymi skutkami tej procedury zlecając
ingerencje w inne sekwencje jest sztandarowym przykładem neutralizacji interpretacyjnej
retoryki przepisów. Jako, że wojny na słowa prowadzą zwykle dokądkolwiek, obecnie
33
odchodzi się od nich na grunt komputerowego modelowania ludzkiego genomu i to tam testuje
się zadane scenariusze. Jak podaje James Hughes jest to droga znacznie bardziej efektywna
aniżeli niezautomatyzowany, przeciągający się w czasie dialog badaczy. Ten zwykle jest
mocno ograniczony ze względu na bariery ludzkiego poznania, jest po prostu inną jakością
analizować relacje między elementami w obrębie umysłu zamiast w obrębie oprogramowania
komputera. Kiedy wybitny i doświadczony genetyk, albo biolog molekularny jest w stanie
zajmować się z wymaganą rzetelnością maksymalnie czterema albo pięcioma białkami z
komórki, to superkomputer uwzględnia ich dziesięć tysięcy, także z ich wzajemnymi relacjami.
Transhumanizm jest jakby mieszaniem wszystkiego razem i obserwacją co będzie dalej.
Nie pamiętamy już czasów kiedy określały nas akty urodzenia, dowody osobiste, prawa jazdy,
akty małżeństw czy szkolne świadectwa. Przyszedł czas, że znaczy nas milion mediów na raz
i to jeszcze w iście Monty Python’owskim ujęciu RODO i innych „RODO-podobnych” klauzul.
Postęp w kinematografii przyniósł cyfrowe pliki na dyskach twardych w miejsce analogowych
taśm. Kiedyś szukaliśmy w garażu szpul, a teraz szukamy kieszeni z dyskami twardymi.
Ostatnie dwieście, albo trzysta lat to zupełnie nowa jakość technologicznego przyspieszenia.
Opanowaliśmy zupełnie lub w znacznej mierze choroby które niegdyś były śmiertelne,
wydatnie zwiększyliśmy średnią długość ludzkiego życia, zbudowaliśmy wille z basenami i
podziemne garaże. Ludzie cieszą się jak nigdy dotąd. Ludzie cieszą się tak jakby się nie cieszyli.
Samotność na szycie, hazard, wódka, kokaina, choroby weneryczne, spadek bioróżnorodności
(„być taką jak Angelina Jolie” ; „być takim jak Brad Pit”) i do tego wielki ogólnoplanetarny
śmietnik. Jesteśmy depresyjni lub neurotyczni już nie ze względu na to co mamy, albo ze
względu na to jacy jesteśmy. Obecnie jesteśmy tacy pomimo wszystko i w tym sensie ta
dekadencja wyprzedza nawet tzw. niedościgniony postęp. To zagmatwanie przyniosło nam
tak zaawansowane techniki badawcze, że współcześnie nie mamy już ani jednego zdrowego
człowieka. Postęp nie jest czymś zupełnie wyraźnym i widzimy to zawsze ilekroć ludożerca
zaczyna jeść nożem i widelcem. Urzeczywistnianie idei postępu jako pójścia na przód, nigdy
do tyłu, a rzadko tyłem do przodu przy użyciu techniki i nauki, a przede wszystkim
humanistycznych uzasadnień takich jak: „wszystko dla człowieka”, „dla dobra ludzkości” to
grząski grunt. Ferwor ambicji poprawiania świata i zbawiennych pomysłów może nie raz
wymknąć się spod kontroli. Podporządkować mniejszość większości i większość uzależnić od
wyróżnionej jednostki to jest nieodmiennie recepta na trupie stosy. Jak pokazała historia
ludzkości postęp jednych okazał się regresem drugich. Człowiek z cudzysłowu to może być
blondyn o podłużnej czaszce, a ludzkość - „rasa panów”.
Dale Carrico traktuje „wzmocnienie ludzkie” jako zawoalowany ślad ruchu
eugenicznego, ponieważ w jego rozumieniu oznacza ono stanowienie sztucznej normy kondycji
34
ludzkiej, polegającej na zatarciu różnorodności biologicznej i mentalnej. Zbieżnego zdania
bywa także w pewnych miejscach swoich prac Michael Selgelid. Autor ten niektóre obecne w
społeczeństwie ulepszenia genetyczne nazywa niekiedy ożywieniem eugeniki w formie nowej
eugeniki, czyli tzw. „neugeniki”. Motywów darwinizmu społecznego, sankcji rasowych oraz
starej eugeniki w transhumaniźmie doszukują się także Lori Andrews oraz George Annas. Ich
zdaniem złym scenariuszem przyszłości może okazać się umasowienie procesu dyskryminacji
genetycznej, lekceważenie aktualnych praw człowieka czy powrót przymusu sterylizacji osób
z wadami genetycznymi. Zabijanie zinstytucjonalizowane, w tym segregacja i technologiczne
ludobójstwa mogą stać się wyrazem nadchodzącej postludzkiej wojny kastowej. Organizacje
transhumanistyczne odpowiadają na tego typu analizy w sposób zdecydowanie krytyczny.
Odrzucone zostają tu wszelkie założenia rasistowskie i pomysły jakoby ulepszenia można było
osiągnąć dzięki selektywnej hodowli ludzi. Całe zło które dotychczas zostało wyrządzone
ludzkości przez eugenikę zostaje przez transhumanizm odmienione jako projekt nowej eugeniki
egalitarno-liberalnej. Liberalna eugenika ma być dobrowolnym, nieprzymuszonym
wykorzystaniem technologii reprodukcyjnych i genetycznych dla poprawy cech i możliwości
człowieka. Ma zależeć od indywidualnych preferencji rodziców działających jako konsumenci,
a nie od polityki zdrowia publicznego państwa. Allen Buchanan, Dan Brock, Norman Daniels
i Daniel Wikler uważają, że społeczeństwa tolerancyjno-permisywne mają obowiązek
dostarczać zrewidowanych eugenicznych technologii o ile tylko nie naruszają one praw
reprodukcyjnych i nie powodują znanych z historii szkód. W książce: „Od szansy do wyboru:
genetyka i sprawiedliwość” opisują autorzy model zdrowia publicznego zorientowany na
minimalizację nierówności wynikających zarówno z naturalnych predyspozycji genetycznych
jak i z nierównego dostępu do ich ulepszeń. Współczesny projekt eugeniki egalitarno-liberalnej
cierpi głównie ze względu na swą zawartość nazwową, de facto nie mając nic wspólnego z
terminem: „eugenika” w jego pierwotnym znaczeniu. Dla zachowania czystości pojęciowej i
dla eliminacji nieuprawnionych kontekstualizacji wypracowano obecnie nowe terminy takie
jak „wybór germinalny” czy „reprogenetyka”.
Posthuman (postczłowiek) ma być fabrykatem, a nie stworzeniem, ma być produktem
czysto technologicznym bez udziału natury, przypadku czy Boga. Znając o tyle o ile politykę
największych firm świata jest rzeczą niezwykle mało prawdopodobną aby im podobne firmy w
przyszłości wypuszczały swoje produkty bez własnego logo. Człowiek wyprodukowany to
najpewniej człowiek ostemplowany i oprogramowany, w żadnym razie wolny. O ile życie w
przeszłości wiązało się z ryzykiem bycia czyimś niewolnikiem, o tyle przyszłość przynosi nam
ryzyko stania się czyimś produktem (np. robotem). Kajdany i bicz, zmieniamy na chipy i prąd.
Zdaniem brytyjskiego kosmologa i astronoma Martina Reesa niebezpieczeństwo katastrofy jest
35
szansą na postęp. Innymi słowy, prowadzenie badań nad technologią winno mieć charakter
wyłącznie naukowy, przy zachowaniu maksymalnej ostrożności uwzględniającej stopień
ryzyka. Jako zwolennik zasady ostrożności opowiada sza stopniowym, kontrolowanym i
możliwym do zatrzymania w potencjalnie niebezpiecznych warunkach postępem. Nie jest to
zwykle popierane przez tych transhumanistów, którzy zasadę ostrożności mają za
nierealistyczną, a w wielu odsłonach wręcz technofobiczną. Zachowawczość może być o wiele
bardziej zabójcza niż postęp, ponieważ ludzkość ściga się z czasem: kończą się zasoby, zmianie
ulega klimat, rośnie odporność bakterii na antybiotyki itp. Kultura jest zwykle w dylemacie.
Kiedy się rozwija to przestaje być tym czym była i zatraca swą tożsamość. Kiedy usilnie
wychodzi z jednego byleby tylko wejść do drugiego to nie koniecznie dokonuje postępu.
Wyjściem z impasu stojącego w punkcie zderzenia obu radykalnych ujęć jest propozycja w
której przyspieszeniu ulegają badania nad prawdopodobnie korzystnymi rozwiązaniami, przy
jednoczesnym spowolnieniu rozwoju technologii potencjalnie szkodliwych. Większość z celi
postludzkich rozpatrywanych z perspektywy ludzkiej jest wyobrażaniem sobie
niewyobrażalnego ponieważ niemożliwe jest doświadczanie świata jako cyborg, kiedy się
jeszcze cyborgiem nie jest. W tym sensie transhumanizm oznacza nie tylko przekroczenie tego
co ludzie, ale nadto przekraczające nas tego wyobrażenia.
Słownik
Inżynieria biomedyczna to aplikacja wiedzy inżynierii w biologii i medycynie, tak aby
usprawnić proces diagnostyki, monitorowania i terapii w opiece zdrowotnej. Zastosowania
obejmują rozwój biokompatybilnych protez, sprzętu klinicznego, mikroimplantów, narzędzi
obrazowania takich jak MRI i EEG, a także regeneracyjnego wzrostu tkanek, leków
farmaceutycznych i biologicznych środków terapeutycznych.
Inżynieria neuronowa jest dyscypliną wykorzystującą techniki inżynieryjne dla wyjaśnienia,
naprawienia, zastąpienia lub też ulepszenia znanych właściwości systemów neuronalnych.
Neuroinżynierzy starają się tworzyć hybrydy biologiczno-mechaniczne np. łączyć tkankę
nerwową z konstrukcjami elektronicznymi.
Bionika w ujęciu medycznym polega na ulepszaniu lub wymienianiu narządów bądź części
ciała dzięki tworom mechanicznym, jakimi np. implanty bioniczne. Od zwykłych protez
różnią się one przede wszystkim stopniem zaawansowania, nie tylko naśladują i zastępują
pierwotną funkcję, ale często drastycznie ją przewyższają.
36
Cyborgizacja zorientowana transhumanistycznie to rozwój wysokich technologii, inżynierii
genetycznej, wytwarzania sztucznych rąk, nóg, implantów bionicznych, sztucznego mózgu i
całego ciała.
Podsumowanie
Transhumanizm jest internacjonalnym ruchem filozoficznym obierającym kurs na
przeobrażenie świata i kondycji ludzkiej za pośrednictwem zaawansowanych technologii. To
wizja przekształconej, przyszłej ludzkości, będąca obecnie jedną z najczęściej podnoszonych
kontrowersji w dyskusjach natury światopoglądowej. Filozofia transhumanizmu to studium
podstawowych i ogólnych problemów związanych z codzienną egzystencją, naturą
rzeczywistości, wiedzą, wartościami, rozumem, umysłem a także nad językiem. W pewnej
perspektywie projekt ten nawiązuje do widma humanizmu. Omawia się w nim wartość i wolę
poszczególnych jednostek, większych zbiorowości, a także grup i społeczeństw. Z reguły
preferuje się w takich rozprawach krytyczne myślenie i wymóg stawiania uzasadnień
logicznych. Na porządku dziennym są racjonalne a także empiryczne pytania o doktrynę, albo
też fideistyczne ujęcia wiary. Transhumanizm wynika z tego samego impulsu, który dał nam
imperia, samoloty, Polskie Towarzystwo Psychologiczne, diabelskie młyny czy bombę
atomową i jako niezaspokojony nałóg zmian łapie się wszystkiego co może mu te zmiany
zapewnić.
Związki transhumanizmu z […] bywają dowolne we wszystkich tych przypadkach w
których jest on terminem określonym ogólnie tj. ramowo. Jako konstrukcja lepka doczepia
się do wszystkiego co tylko daje się wysłowić w kategoriach postępu i rozwoju. Pojawia się
tam gdzie wyczuwa odejście od starego ku nowemu, od gorszego ku lepszemu i różnego typu:
przewyższanie, przekraczanie, unowocześnianie, usprawnianie, modernizowanie. W historii
transhumanizmu przynajmniej raz przypięto mu łatę najgroźniejszej ideologii w dziejach
ludzkości i orzeczono jakoby zrobić miał w przyszłości więcej złego niż komunizm i faszyzm
razem wzięte. Ten prąd intelektualny wydaje się zdaniem niektórych autorów wpływać coraz
wyraźniej na supremację narodów i geopolitykę. Promując technologię promuje przede
wszystkim jej innowacje na kanwie ekonomii innowacji. Transhumanizm to nie tylko
postczłowiek, ale także uniwersalistyczny kościół, jeden rząd globalny i jedno państwo. Jako
połączenie ludzi i maszyn jest eksplorowany w mandze Ghost in the Shell oraz w serii science-
fiction Dune. W latach osiemdziesiątych seria „Sexy Robots” artystki Hajime Sorayamy
zaprezentowała organiczną ludzką postać z realistycznymi mięśniowo-metalicznymi
akcentami. Transhumanizm to w jakimś sensie: posthumanizm, Biohacking, Neurohacking,
Wetware, Cyberware, Exocortex, Nootropy, Suplementy diety, Inżynieria genetyczna,
37
Diagnostyka preimplantacyjna, Projektowanie dzieci, Liberalna eugenika, Kierowana
ewolucja, Ruch przeciwstarzeniowy Sztuczna inteligencja, Rozszerzona rzeczywistość,
Interfejs mózg-komputer, Implanty mózgu, Globalny Mózg, Protetyka.
Wszystkie konteksty współczesnych debat dotyczących ulepszeń warte dalszego
zbadania. Ukształtowały one współczesne myślenie i reakcje na propozycje ulepszeń i
dostarczają ważnych opowieści ostrzegawczych, o których należy pamiętać przy ocenie tych
propozycji. Jednocześnie te historie wprowadzają do dyskusji własne założenia i uprzedzenia,
a tym samym mogą komplikować ocenę filozoficzną. Debata dotycząca tzw. wzmocnienia
ludzkiego toczy się ruchem Kamienia Syzyfa i jest to niezmiernie ciekawe z punktu widzenia
zarówno statyki jak i dynamiki wszelkiej możliwej argumentacji, w tym przede wszystkim tzw.
argumentacji niekonkluzywnej.
38
Literatura
Abrams, Jerold J. (2004). "Pragmatism, Artificial Intelligence, and Posthuman Bioethics:
Shusterman, Rorty, Foucault". Human Studies.
Alexander, Brian (2000). "Don't die, stay pretty: introducing the ultrahuman makeover".
Annas, George, Andrews, Lori and Isasi, Rosario (2002). "Protecting the endangered human:
toward an international treaty prohibiting cloning and inheritable alterations".
Arnall, Alexander Huw (2003). "Future technologies, today's choices: nanotechnology,
artificial intelligence and robotics"
Badmington, Neil (Winter 2003). "Theorizing Posthumanism". Cultural Critique.
Bailey, Ronald (August 25, 2004). "Transhumanism: the most dangerous idea?".
Bailey, Ronald (December 12, 2001). "Right-Wing Biological Dread: The Subhumans are
coming! The Subhumans are coming!".
Bailey, Ronald (October 2003). "Enough Already". Reason. Retrieved May 31, 2006.
Bashford, A. and Levine, P. (2010). The Oxford Handbook of The History of Eugenics. Oxford
University Press. p. 545. ISBN 9780195373141.
Black, Edwin (2003). War Against the Weak: Eugenics and America's Campaign to Create a
Master Race. Four Walls Eight Windows. ISBN 978-1-56858-258-0.
Blackford, Russell (2003). "Who's afraid of the Brave New World?".
Blackford, Russell (2010). "Editorial: Nietzsche and European Posthumanisms".
Bordo, Susan (1993). Unbearable Weight: Feminism, Western Culture and the Body. University
of California Press.
Bostrom, Nick & Sandberg, Anders (2007). "The Wisdom of Nature: An Evolutionary Heuristic
for Human Enhancement" (PDF).
Bostrom, Nick (2002). "Existential risks: analyzing human extinction scenarios". Retrieved
February 21, 2006.
Bostrom, Nick (2005). "A history of transhumanist thought" (PDF).
Bostrom, Nick (2009). "The Future of Human Evolution". Bedeutung.
Bostrom, Nick. "Why I Want to be a Posthuman When I Grow Up" (PDF).
Boucovolas, M. (1999). "Following the movement: from transpersonal psychology to a
multidisciplinary transpersonal orientation". Journal of Transpersonal Psychology
39
Buchanan, Allen; Brock, Dan W.; Daniels, Norman; Wikler, Daniel (2000). From Chance to
Choice: Genetics and Justice. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66977-1
Campbell, Heidi; Walker, Mark Alan (2005). "Religion and transhumanism: introducing a
conversation".
Coenen, Christopher (2007). "Utopian Aspects of the Debate on Converging Technologies"
(PDF).
Cole-Turner, Ronald (1993). The New Genesis: Theology and the Genetic Revolution.
Westminster John Knox Press.
Daniels, Michael & McNutt, Brendan. "Questioning the Role of Transpersonal Psychology".
Darnovsky, Marcy (2001). "Health and human rights leaders call for an international ban on
species-altering procedures".
Davis, Erik (1999). TechGnosis: Myth, Magic, and Mysticism in the Age of Information. Three
Rivers Press. ISBN 978-0-609-80474-2. OCLC 42925424.
Eric Steinhart (December 2008). "Teilhard de Chardin and Transhumanism". Journal of
Evolution and Technology. 20 (1): 122.
Evans, Woody (2014). "If You See a Cyborg in the Road, Kill the Buddha: Against
Transcendental Transhumanism".
Evans, Woody (2015). "Posthuman Rights: Dimensions of Transhuman Worlds".
Fontana, David; Slack, Ingrid & Treacy, Martin, Eds. (2005) Transpersonal Psychology:
Meaning and Developments.
Friedman, Harris. (2002) Transpersonal Psychology as a Scientific Field. The International
Journal of Transpersonal Studies.
Fukuyama, Francis (May 1, 2003). Our Posthuman Future: Consequences of the Biotechnology
Revolution. Farrar, Straus and Giroux.
Fukuyama, Francis (September October 2004). "The world's most dangerous ideas:
transhumanism"
Garreau, Joel (2006). Radical Evolution: The Promise and Peril of Enhancing Our Minds, Our
Bodies and What It Means to Be Human. Broadway.
Gayozzo, Piero (September 20, 2018). Extrapolitical Theory and Postpoliticism - A
Transhumanist Political Theory.
Giulio Prisco (September 9, 2014). "Religion as Protection From Reckless Pursuit of
Superintelligence and Other Risky Technologies". Turing Church..
40
Glenn, Linda MacDonald (2003). "Biotechnology at the margins of personhood: an evolving
legal paradigm".
Habermas, Jürgen (2004). The Future of Human Nature. Polity Press. ISBN 978-0-7456-2987
Hayles, N. Katherine (1999). How We Became Posthuman: Virtual Bodies in Cybernetics,
Literature, and Informatics. University Of Chicago Press.
Hook, Christopher (2004). "Transhumanism and Posthumanism" (PDF).
Hughes, James (2002). "The politics of transhumanism".
Hughes, James (2004). Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the
Redesigned Human of the Future. Westview Press.
Huxley, Julian (1957). "Transhumanism".
Kaku, Michio (2011). Physics of the Future. United States: Doubleday. p. 389.
Kass, Leon (May 21, 2001). "Preventing a Brave New World: why we must ban human cloning
now". The New Republic.
Kozielecki Józef. (1987) „Koncepcja transgresyjna człowieka: analiza psychologiczna”,
Warszawa, Państ. Wydaw. Naukowe.
Kurzweil, Raymond (1993). The 10% Solution for a Healthy Life. Three Rivers Press.
Kurzweil, Raymond (1999). The Age of Spiritual Machines. Viking Adult.
Kurzweil, Raymond (2004). Fantastic Voyage: Live Long Enough to Live Forever. Viking
Adult..
Kurzweil, Raymond (2005). The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology. Viking
Adult.
Lee, Keekok (1999). The Natural and the Artefactual. Lexington Books.
Majchrowski Zbigniew i Janion Maria (1982) Seria Transgresje: Odmieńcy , Gdańsk: Wydaw.
Morskie
McKibben, Bill (2003). Enough: Staying Human in an Engineered Age. Times Books.
Mercer, Calvin. Religion and Transhumanism: The Unknown Future of Human Enhancement.
Praeger.
Midgley, Mary (1992). Science as Salvation. Routledge.
Minsky, Marvin (1960). "Steps toward artificial intelligence". CiteSeerX
Mitchell, Ben C. & Kilner, John F. (2003). "Remaking Humans: The New Utopians Versus a
Truly Human Future".
41
Moravec, Hans (1998). "When will computer hardware match the human brain?". Journal of
Evolution and Technology.
More, Max (1990). "Transhumanism: a futurist philosophy".
Moreno, Jonathan D. (2006). Mind Wars: Brain Research and National Defense. Dana Press.
Newman, Stuart A. (2003). "Averting the clone age: prospects and perils of human
developmental manipulation" (PDF).
Otchet, Amy (1998). "Jeremy Rifkin: fears of a brave new world".
Peters, Ted (1997). Playing God?: Genetic Determinism and Human Freedom. Routledge.
Platt, Charles (1995). "Superhumanism". Retrieved December 5, 2006.
Rees, Martin (2003). Our Final Hour: A Scientist's Warning: How Terror, Error, and
Environmental Disaster Threaten Humankind's Future In This Century
Rifkin, Jeremy (1983). Algeny: A New Word--A New World. Viking Adult.
Sandberg, Anders (2001). "Morphological freedom why we not just want it, but need it".
Silver, Lee M. (1998). Remaking Eden: Cloning and Beyond in a Brave New World. Harper
Perennial. ISBN 978-0-380-79243-6
Smolensky, Kirsten Rabe (2006). "Parental liability for germline genetic enhancement: to be
or not to be? (Public address, Stanford University)".
Sorgner, Stefan Lorenz (April 24, 2012). "Was Nietzsche a Transhumanist?". IEET News.
Sorgner, Stefan Lorenz (March 2009). "Nietzsche, the Overhuman, and Transhumanism".
Tipler, Frank J. (1994). The Physics of Immortality. Doubleday.
Vich, M.A. (1988) "Some historical sources of the term "transpersonal". Journal of
Transpersonal Psychology
Walker, Mark Alan (March 2002). "Prolegomena to any future philosophy". Journal of
Evolution and Technology. 10 (1).
Walsh, R. & Vaughan, F. (1993) "On transpersonal definitions". Journal of Transpersonal
Psychology, 25 (2)
Warwick, K.; Gasson, M.; Hutt, B.; Goodhew, I.; Kyberd, P.; Andrews, B.; Teddy, P.; Shad, A.
(2003). "The Application of Implant Technology for Cybernetic Systems". Archives of
Neurology. 60 (10)
Wilber, Ken. (1980) The atman project: a transpersonal view of human development. Wheaton,
Ill.: Theosophical Pub. House,
"CTA Website". Christian Transhumanist Association.
42
"Immortality Institute".
"Mormon Transhumanist Association". YouTube.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
Full-text available
Hay por lo menos tres dimensiones de los derechos. Podemos tener y carecer de libertad de 1) estar, 2) hacer, y 3) tener. Estas tres dimensiones reformulan las categorías de Locke , y se complican aún más por su inclusión en el contexto de dominios tales como los derechos naturales o civiles. Aquí la cuestión de los orígenes de los derechos no se aborda, sin embargo sí se discuten las cuestiones relativas a cómo podemos contextualizarlos. En el marco desarrollado por este artículo se hace uso de la teoría del actor-red y de los valores de la Ilustración para examinar la multidimensionalidad y la adecuación de los derechos de los animales y de los derechos humanos para los posthumanos. La posición central aquí es que los derechos no solo pueden ser universales y constantes , sino que sólo se puede acceder a ellos dentro de una matriz de dimensiones culturales relativas. Esto es cierto para los posthumanos , y sus derechos serán relativa a los derechos humanos y dependerán así de las responsabilidades humanas y posthumanas.
Chapter
Human beings are a marvel of evolved complexity. Such systems can be difficult to enhance. When we manipulate complex evolved systems, which are poorly understood, our interventions often fail or backfire. It can appear as if there is a “wisdom of nature” which we ignore at our peril. Sometimes the belief in nature’s wisdom—and corresponding doubts about the prudence of tampering with nature, especially human nature—manifests as diffusely moral objections against enhancement. Such objections may be expressed as intuitions about the superiority of the natural or the troublesomeness of hubris or as an evaluative bias in favor of the status quo. This chapter explores the extent to which such prudence-derived anti-enhancement sentiments are justified. We develop a heuristic, inspired by the field of evolutionary medicine, for identifying promising human enhancement interventions. The heuristic incorporates the grains of truth contained in “nature knows best” attitudes while providing criteria for the special cases where we have reason to believe that it is feasible for us to improve on nature.
Chapter
This chapter demonstrates why the freedom to modify one's body is essential not just to transhumanism, but also to any future democratic society. It sketches a core framework of rights leading up the morphological freedom, showing how it derives from and is necessary for other important rights. Given current social and technological trends issues relating to morphological freedom will become increasingly relevant over the next decades. In order to gain the most from new technology and guide it in beneficial directions we need a strong commitment to morphological freedom. A strong negative argument, possibly the most compelling argument for the acceptance of morphological freedom as a basic right that may not be infringed, is to protect from coercive biomedicine. Finally, the chapter presents the health official example pointing at a relevant issue regarding healthcare in the future.
Book
The Oxford Handbook of the History of Eugenics covers the nineteenth century to the post-World War II era and dispels for uninitiated readers the automatic and apparently exclusive link between eugenics and the Holocaust. It provides a world history of eugenics. Eugenic thought and practice swept the world from the late nineteenth to the mid-twentieth century in a remarkable transnational phenomenon. Eugenics informed social and scientific policy across the political spectrum, from liberal welfare measures in emerging social-democratic states to feminist ambitions for birth control, from public health campaigns to totalitarian dreams of the "perfectibility of man." Eugenics has accumulated generations of interest as experts attempted to connect biology, human capacity, and policy. In the past and the present, eugenics speaks to questions of race, class, gender and sex, evolution, governance, nationalism, disability, and the social implications of science. In the current climate, in which the human genome project, stem cell research, and new reproductive technologies have proven so controversial, the history of eugenics has much to teach us about the relationship between scientific research, technology, and human ethical decision-making.
Article
Exploring in depth one of the most topical subjects of current affairs, this book explains the science of embryology, exploring what science can and will be able to do to affect the natural processes, through a series of individual stories, both contemporary and imagined.