Book

Kultura pamięci. Wprowadzenie

Authors:
... «уже», «вже». 18 Діал. «струсля», «струцля», «штруцля», «плетінка» -плетений обрядовий хліб. ...
... Confino, 1997Confino, , 1386Confino, -1403Connerton, 1989;Cubitt, 2000;Nora, 1989, 7-24;v. też Assmann, 2008;Assmann, 2013;Erll, 2018). Finalna część omawianej rozprawy została bowiem poświęcona pamięci i topice, a ściślej rzecz ujmując, upamiętnianiu (memorializacji) świętych/świętości i wyrażaniu zjawiska przemijania/doczesności za pomocą repertuaru stałych obrazów, motywów i struktur retorycznych stanowiących świadectwo ciągłości i wspólnoty tradycji, a dodatkowo -jak się zdaje intencjonalna -ekspozycja Curtiusowskiego pojęcia topiki służyć ma nie tyle ujawnieniu lokalnego, rodzimego, ile ukazaniu nade wszystko koneksyjnego, uniwersalnego wymiaru staroserbskiej kultury (Curtius, 1997). ...
Article
Full-text available
The article briefly presents a series of problems discussed in the dissertation entitled Свето и пропадљиво. Тело у српској хагиографској књижевности (Holy and Worldly. Body in Serbian Hagiographic Literature) by Smilja Marjanović-Dušanić. Dedicated to a wide professional and non-professional audience, the book in question is a significant scientific work since it refers not only to the historical, but also to the anthropological and culturological description related to the activity of decoding of such essential socio-cultural category like body. Considered as a highly complex phenomenon, body is a sign generated by the realm of various traditions and discourses which render different cultural modes or primary and secondary contexts; it might be also conceived as a distinctive signature of given time-space, community and cultural system. It will not be an exaggeration to say that the dissertation is an extremely interesting and indeed outstanding study of the subject which impresses with its high cognitive value and research rank. What is more, it offers a serious and objective view of the convoluted and multidimensional cultural phenomenon and identity construct.
Article
Full-text available
Autor opisuje działalność instytucji filmowych krajów bałtyckich (tj. Litwy, Łotwy i Estonii), analizując różnego rodzaju dokumenty normatywne i programy inicjowane przez te placówki. Bazując na rozważaniach Jana Assmanna oraz Astrid Erll o pamięci kulturowej i sposobach jej eksternalizacji, autor wskazuje, że wspierane ze środków publicznych instytucje filmowe spełniają się również jako instytucje pamięci. Przybliżając historię instytucjonalizacji przemysłów filmowych wymienionych państw, uwypukla ich rolę pamięciotwóczą i tożsamościotwórczą. Bezpośredni przykład stanowią tu programy wprowadzane w ramach obchodów stulecia uzyskania (lub odzyskania) niepodległości omawianych krajów. Szczegółowo opisując normatywną stronę tych programów i ich efekty, autor potwierdza pierwotne założenia dotyczące pamięciotwórczego charakteru instytucji filmowych. Scharakteryzowanie wskazanych zjawisk pozwala też uzupełnić lukę w badaniach kina krajów bałtyckich.
Article
This paper depicts a category of memory in the works by Vadim Borisov, a historian of the Orthodox Church and a literary critic, whose fate in the communist period was strictly connected to the political activity of A. Solzhenitsyn. The most known works by Borisov are primarily devoted to various issues of the Soviet people in the philosophical and historical perspective, but they also stress the problem of memory very clearly. The author of the article characterises several aspects of the phenomenon juxtaposing them with the theories proposed by contemporary memory scientists. The scrutiny shows that Borisov's deliberations surpassed the boundaries of political discourse underlining cultural and religious dimensions of the given problem which have become an important subject under consideration of many subsequent scholars.
Article
Celem artykułu jest przedstawienie wybranych narracji założycielskich obwodu kaliningradzkiego: mitu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, narracji o "wygnaniu pruskiego ducha" oraz o słowańskich korzeniach terytorium. Wszystkie one powstały w polu władzy tuż po wojnie i miały legitymizować obecność post-migracyjnej społeczności na byłym niemieckim terytorium oraz ułatwiać rozpoznanie i wyjaśnianie nie do końca poznanej, dopiero tworzącej się rzeczywistości. Jak zostaje pokazane, współcześnie funkcję mitu założycielskiego w obwodzie kaliningradzkim pełni narracja o zwycięstwie nad faszyzmem. Regionalny dyskurs o wojnie w dużej mierze pokrywa się z narracją ogólnorosyjską, gdy jednak przyjrzeć się im bliżej, dostrzec można lokalną specyfikę.
Article
Full-text available
Tło powieści На мохнатой спине stanowi kluczowe dla okoliczności wybuchu II wojny światowej wydarzenie: Pakt Ribbentrop – Mołotow. Wiaczesław Rybakow, historię prawdziwą przeplatając wątkami fikcjonalnymi, przeszłość z teraźniejszością, stworzył dzieło nie tyle z gatunku „historii alternatywnej”, co tekst wysoce aluzyjny. Odwołując się do kwestii, które bądź to ze względów ideologicznych, bądź w planie polityki historycznej, wpierw pomijano milczeniem, a w konsekwencji zapomniano, Rybakow dowodzi, jak ważną rolę odgrywa niczym niezafałszowana pamięć. Autor powieści stawia tezę, zgodnie z którą wyłącznie zgodny z historyczną rzeczywistością przekaz pozwala wysnuć z historii właściwe wnioski. W przeciwnym razie człowiek dopuszcza się powtórzeń przeszłych schematów, popełnia te same, zgubne w skutkach czyny, o których pamięć próbowano zatrzeć lub zniekształcić. Świadczą o tym nawiązania do bliższej Czytelnikowi płaszczyzny temporalnej. Repetition as a Consequence of Oblivion in Viacheslav Rybakov’s Novel “Na Mokhnatoi Spine” In the background of the novel Na Mokhnatoi Spine is one of the key events for the outbreak of World War II: the Molotov – Ribbentrop Pact. Viacheslav Rybakov, by interweaving true history with fictional threads, the past with the present, created a work not so much in the genre of “alternative history” as a highly allusive text. By referring to issues that, either for ideological reasons or in the plan of historical policy, were first ignored in silence and, consequently, forgotten, Rybakov proves the importance of unadulterated memory. The author of the novel puts forward the thesis that only a message consistent with historical reality allows to draw adequate conclusions from history. Otherwise, an individual keeps repeating past patterns and commits the same disastrous deeds, the memory of which was meant to be obliterated or distorted. This is evidenced by references to the temporal level of the novel closer to the reader.
Article
Full-text available
Najnowsza proza rosyjska, wpisująca się w nieco szerzej ujmowaną literacką „współczesność”, daje wyraz powszechności problemów „pokoleniowych” zakorzenionych w ludzkich lękach, kłopotach tożsamościowych, zagubieniu i poczuciu samotności. Na przykładzie analizy dwóch wpisujących się w koncepcję petersburskiego tekstu literatury rosyjskiej powieści autorstwa Jegora Fietisowa widać, jak bardzo związane są one z kwestiami egzystencjalnymi. Odzwierciedlone w powieściowych dialogach rozważania mają charakter ideowy i są zorientowane wokół dramatyzmu wyborów, wolności i odpowiedzialności, gry pozorów, życiowego autentyzmu, a także zdystansowania względem „narzucanego”. Ich podstawowe przesłanie dotyczy zaś „decyzyjnej niedyspozycji”, jako swego rodzaju niemocy przeżywanej w obliczu konieczności dokonania wyboru. Problem, stanowiący jedno z kluczowych doświadczeń ludzkiej subiektywności, typowy dla „współczesności”, w omawianych utworach często bywa relatywizowany. Decision-Making Indisposition. Some Features of Relativism in Selected Prose Works by Egor Fetisov The newest Russian prose fiction, codified within more extensively labelled “contemporary” literature, expresses the universality of generational problems rooted in human fears, self-identity problems, numerous confusions and a sense of loneliness. The analysis of two novels by Egor Fetisov fitting into the concept of Petersburg text of Russian literature, shows their proximity to existential issues. The considerations reflected in the dialogues of the novels’ characters are ideologically oriented, with reference to such questions as the drama of choices to make, freedom and responsibility, a game of appearances, authenticity in life, as well as some distancing from “the imposed.” The central message of the novels concerns the “decision-making indisposition” seen as a kind of powerlessness experienced in the face of necessity to make a choice. The problem, constituting one of the key experiences of human subjectivity and typical of “present-day,” is often relativised in the discussed novels.
Article
Full-text available
Remembrance of the Battle of Varna in Polish historiographic sources until the end of the 16th century The aim of this article is to trace the means of presenting the Battle of Varna in the Polish historiographic sources until the end of the 16th century. Particular attention was given to such narrative elements as: issue of oath-breaking by the Christian side, information on Poles participating in the battle, formation of king Władysław’s remembrance or establishment of the Jagiellonian Dynasty as the defender of Christendom (which was associated with the conviction of Poland’s unique role in Europe as the Bulwark of Christendom). The article also indicates functions which the recollection of the memory of the Battle of Varna could have played throughout the period of more than a hundred years, particularly in the context of cultural memory.
Article
“Whitehorn’s Windmill” is considered to be the most outstanding work of KazysBoruta and one of the most important Lithuanian novels of the 20th century. Thebook was written during World War II when the Lithuanian state became theobject of aggression of two totalitarian powers and lost independence for a longtime, and it has grown from the writer’s anxiety about the fate of his country and the persistence of Lithuanian identity. Hence, Boruta reached for the richresources of the native folklore, to evoke the mythologized image of theLithuanian village, which in Lithuanian literature has the rank of chronotope,and at the same time, it is an important component of Lithuanian imaginationabout the sources of national culture. The story, the meaning and functions of the“Whitehorn’s Windmill,” its genesis and post-war fate, its literary and non-literarycontexts, as well as the history of its reception, allow us to interpret the workfrom the perspective of reflection on literature as a medium of cultural memory.
Article
Full-text available
“Non-lieu, Trace, and Memory: Olga Tokarczuk’s Short Story Numery in Ksenia Starosielska’s Translation The article offers an analysis of the Russian translation of Olga Tokarczuk’s 1989 short story Numery [Numbers]. Published in 2000 in the journal Innostrannaya Literatura, Ksenia Starosielska’s translation presented the future Nobel prize winner to Russian readers for the first time. The translation analysis is based on the categories of “non-lieu”, trace, and memory, which, within the interpretive paradigm adopted in the article, constitute a crucial meaning-making element of Tokarczuk’s short story.
Article
Full-text available
The article deals with the methodological foundations of the biographical method in the context of digital humanities. The bidirectional character of biography leads us to the problem’s methodological level: social predicament of the individual world and reciprocal determinability of the social world by the individual world. The biographical method is closely linked to thematization of subjectivity. The biographical method’ s methodological problems are connected with context, reference, authenticity, and reflexivity. The authors link the biographical method with memory studies and emphasize that the turn to memory is associated with many theoretical questions and controversies related to the status of history as a science and its relation to the field of human memory. The multidirectional biography studies reveal the lack of a conceptual apparatus, common for the interdisciplinary space of humanities, which allows to develop the criteria for comparability of scientific research results. The authors associate the further development of the biographical method with the development of the modern information society. They note the prospects of using the methods of digital humanities associated with the search, selection and analysis of texts presented in digital form. The rationale for this thesis is that at present there is a constant increase of electronic texts that can be used both for the development of the biographical method and serve as its empirical base. The article demonstrates the possibility of applying the biographical method using the tools of digital humanities on the examples of research on the history of science, which are part of the world’s cultural heritage.
Article
Full-text available
Before coming out of the closet and publishing a series of successful gay novels, Patricia Nell Warren was known as Patricia Kilina, wife of a Ukrainian émigré writer George Tarnawsky. Her early poetry, written in Ukrainian, includes numerous references to non-traditional gender roles which she further explored in her anglophone novels. The Front Runner (1974) was published when Warren had already divorced her husband and came out of the closet. It was met with commercial success and became the first contemporary American bestseller about gay love. In this paper, I focus on the mixed reader-response of The Front Runner in the LGBTQ+ community, as well as the role of homophobia and misogyny in Patricia Nell Warren’s novel. I argue that The Front Runner provides readers with a thought-provoking literary representation of the changing social attitudes towards non-binary gender roles and non-heterosexuality right after Stonewall and before the AIDS epidemic.
Article
Full-text available
This article presents an analysis of one of the short stories authored by Czech writer – Milada Součková: the short story Rok šestašedesátý included in the collection entitled Neznámý člověk (published in 1962, written in 1943). The introduction addresses the issues related to the clarification of the concept of a memory archive and the concept of the archive itself. Its characteristics, i.e. a certain arrangement of the collection, its permanent structure and three essential aspects of archiving are indicated: searching, saving and storing. These aspects are also typical of the structure of the analysed prose authored by Milada Součková. The next part of the article (Neznámý člověk as a private archive of memory) pertains to the entire above-metioned volume of the stories whose characteristic motif is the motif of memory linked with space, time and history. In the further parts of the article, the author goes on to the structural and interpretative analysis of the story she is interested in. She draws attention to such aspects as memory figures, i.e. time and space, thematic associations, memory carriers and memory traces and places. In conclusion, she draws attention to three components of the Milada Součková’s private memory archive: the memory of the language, the memory of the father and the memory of the historical events taking place in 1866.
Article
This article introduces the concept of transculturation of collective memory and the politics of memory in the Polish-German borderland. The role of the 1990 German reunification in that process is studied using the example of the Lubusz region. Reunification made it possible for cooperation between local governments, associations and individuals, which – consequently – led to the creation of a new, trans-border collective memory.
Article
Full-text available
In the article, I present the content and the context of the foundation story of Wroclaw – created after 1945 in one of the largest and most destroyed cities which joined Poland after World War II (Polish Western and Northern Territories). The analyzed empirical material consists of personal documents – statements of Wroclaw residents written and submitted in 1966 for the competition entitled: “What does the city of Wrocław mean to you”. The most important element of this story about the creation of the city is the figure of a pioneer, shaped in the image of a mythical hero. The features of pioneers (such as courage, uncompromising love for the city and openness to others) have become an important narrative co-creating the discourse about the city in the narratives of subsequent generations of Wroclaw residents.
Article
Full-text available
W artykule dokonano analizy tradycyjnych obrzędów i zwyczajów, które dotyczą obchodów Świętego Wieczoru (6 stycznia według nowego stylu) na Bojkowszczyznie – w regionie historyczno-etnograficznym na terenie współczesnej Ukrainy. Świąteczno-obrzędowa uroczystość została przedstawiona według tradycji ludowej obchodów Świętego Wieczoru, czyli dotyczy okresu końca ХІХ – lat 30. ХХ wieku. Opisane działania obrzędowe i rytualne cechuje symbolika dobrego początku; miały one na celu zachować i powiększyć własne gospodarstwo: rytualne milczenie podczas karmienia kur, żywienie bydła daniami obrzędowymi z dotrzymaniem pewnego scenariusza rytualnego i in. Konieczną częścią Świętego Wieczoru na Bojkowszczyznie były motywy zaduszkowe, które przejawiały się w zaproszeniu zmarłych do rodzinnej Świętej Wieczerzy, zostawaniu potraw obrzędowych po jej zakończeniu, semantyką tekstu-obrzędu dopełnianego pomiedzy członkami rodziny, zapychaniu łyżki w rytualny snop. W takich czynnościach magiczno-rytualnych Świętej Wieczerzy jak dzielenie się chlebem, obwiązywanie nóżek stołu łańncuchem, zaprosiny do rodzinnego stołu dusz zmarłych krewnych, dzikich zwierząt czy aniołów, znaleziono symbolikę communitas. Opisywane obrzędy tradycyjne i działania magiczne, funkcjonujące wśród mieszkańców ukraińskiej części Bojkowszczyzny, często porównywnuję z wypowiedziami przesiedlonych Ukraińców – mieszkańców województw zachodnich i północnych współczesnej Polski, którzy jeszcze przed 1947 r. zasiedlali górskie stoki Bieszczad Zachodnich.
Article
This article proposes to extend the prevalent short-term and presentist frameworks of research on transcultural memory and to consider its dynamics across long-term relational mnemohistories. After more than two and a half millennia, “Homer” and the Homeric epics still resonate in memory cultures across the world. But they are often erroneously cast as “European heritage” or “foundations of the West.” This is the result of what I call a tenacious “Homeric genea-logic.” Highlighting three moments in the relational mnemohistory of Homer, this article shows, first, that already during their emergence in the archaic age, the Homeric epics were relational objects; second, how during the Middle Ages Homer could arrive in Petrarch’s Italy only as a product of relational remembering between the Roman and the Byzantine empires; and third, how twentieth-century literature (Joyce, Walcott) developed conscious modes of mnemonic relationality connecting diverse cultural memories. Relationality thus emerges as a key term for a reflexive memory culture today, a tool to overcome exclusive memory logics (“Homer as the heritage of Europe”) while enabling the articulation of meaningful long-term transcultural memories (“Homer as relational heritage in Europe”).
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.