ArticlePDF Available

Polskie sole kamienne vs sole himalajskie

Authors:
Przegląd Solny / Salt review, 2018, 14: 95–104
StreSzczenie
Badaniom poddano sole spożywcze dostępne w sprze-
daży detalicznej na rynku polskim, wykorzystywane w go-
spodarstwach domowych. Przeanalizowano dwa rodzaje
soli powszechnie używanych: pierwszy typ to sole kamien-
ne pozyskiwane w Polsce przez wiodącego producenta; jest
to sól kamienna, spożywcza, niejodowana; drugi typ to tzw.
sól himalajska pozyskiwana w Pakistanie, biała. W próbkach
soli dokonano oznaczeń podstawowych makroelementów
oraz szerokiej gamy mikroelementów z wykorzystaniem ab-
sorpcyjnej i emisyjnej spektrometrii atomowej z atomizacją
płomieniową (F-AAS i F-AES) oraz indukcyjnie sprzężo-
nej plazmy z detekcją mas (ICP-QQQ). Wykonano również
oznaczenia części nierozpuszczalnych pod kątem ilościowym
i jakościowym. Uzyskane wyniki badań dla obu typów soli
porównano ze sobą i odniesiono do danych literaturowych
oraz upublicznionych ocjalnych raportów.
Słowa kluczowe: polska sól kamienna, sól himalajska,
analiza porównawcza, skład chemiczny, część nierozpusz-
czalna
AbStrAct
Table salts available on the Polish market were tested.
Two types of commonly salts have been analyzed: the rst
type is ne-crystalline rock salts from Poland, the second type
is so called Himalayan salt obtained in Pakistan. In salt sam-
ples, basic macroelements and a wide range of microelements
Polskie sole kamienne vs sole himalajskie
– analiza porównawcza wybranych składników
soli spożywczych
Polish rock salts vs Himalayan salts – comparative analysis
of selected components of table salts
Joanna JAWORSKA1, Marcin SIEPAK1
1Instytut Geologii UAM, ul. B. Krygowskiego 12, 61-680 Poznań,
e-mail: veronika@amu.edu.pl, Marcin.Siepak@amu.edu.pl
were determined using absorption and emission atomic spec-
trometry with ame atomization (F-AAS and F-AES) and in-
ductively coupled plasma with mass detection (ICP-QQQ).
Insoluble matter were analysed (qualitative and quantitative)
also. The results of chemical analysis both types of salt were
compared with data referred in literature and public ofcial
reports.
Key words: Polish rock salt, Himalayan salt, comparative
analysis, chemical composition, insoluble matter
wStęP
Podstawowym składnikiem soli kuchennej (NaCl) jest
jon chlorkowy (60,66%) oraz sodowy (około 39,34%; zob.
np. Patnaik, 2002; http://webmineral.com/data/Halite.shtml),
podczas, gdy inne pierwiastki występują w mniejszych ilo-
ściach, takie jak potas, wapń, magnez, siarczany, żelazo,
mangan, nikiel, chrom, ołów, kadm, cynk, miedź, lit, kobalt,
arsen, selen i wiele innych pierwiastków (Titler, Curry, 2011;
Yalçin, Mutlu, 2012; Nafees i in., 2013). Spożycie soli przez
człowieka jest zalecane w niewielkich ilościach na pozio-
mie około 5-6 g na dzień (Mancia i in., 2007, 2013; https://
nadcisnienietetnicze.pl/ptnt/wytyczne_ptnt). Nadmierna za-
wartość sodu w diecie powoduje wzrost stężenia tego pier-
wiastka w osoczu, co przyczynia się do przechodzenia wody
z komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowych. W efekcie
dochodzi do zatrzymania wody w organizmie, a u niektórych
osób może wzrosnąć ryzyko pojawienia się podwyższonego
96 Joanna JAWORSKA, Marcin SIEPAK
ciśnienia krwi. W przypadku takich osób należy ograniczyć
spożycie sodu do około 1,5-2 g/ dzień (WHO 2003; Mancia
i in., 2007, 2013).
Sól kamienna zawiera naturalne domieszki jak siarczan
wapnia lub magnezu (CaSO4, CaSO4·2H2O, MgSO4), chlorek
potasu (KCl), magnezu (MgCl2), wapnia (CaCl2) (Ladoo, My-
ers, 1951). Notuje się w niej niewielkie ilości jodku potasu
(KI) oraz magnezu (MgI2). Stosuje się ją przy niedoborach
jodu w organizmie człowieka. Ciało ludzkie do prawidłowego
funkcjonowania potrzebuje w diecie dziennej zarówno makro
jak i mikroelementy, dlatego niezwykle ważna jest analiza
chemiczna składu soli spożywczych stosowanych w gospo-
darstwach domowych, pod kątem poziomu stężeń makro i mi-
kroelementów.
Obecnie na polskim rynku detalicznym – w sklepach,
można zakupić szereg odmian soli spożywczych różnie okre-
ślanych przez ich producentów, w tym: sól kamienną (jodo-
waną i niejodowaną), kuchenną, sól himalajską, celtycką, ha-
wajską, sól morską, kwiat soli /kwiat soli morskiej – eur de
sel i inne. Niektóre z nich są dostępne w kilku odmianach ko-
lorystycznych (np. różowe, czarne). Jednocześnie informacje
na ich temat bywają nieprawdziwe, czy też połowiczne, m.in.
dotyczy to ich pochodzenia. Niewątpliwie wszystkie wymie-
nione powyżej typy soli powstały w wyniku tych samych pro-
cesów i można nazwać solami morskimi. Wytrąciły się jako
ewaporaty w zbiornikach o podwyższonym zasoleniu, w wa-
runkach ciepłego, czy też gorącego klimatu. Sole nazywane
kamiennymi są niczym innym jak kopalnymi solami morski-
mi, np. wieku mioceńskiego, cechsztyńskiego lub prekam-
bryjskiego; liczą sobie odpowiednio dziesiątki albo setki mi-
lionów lat. Ich skład chemiczny, szczególnie ciekłych inkluzji
uwięzionych w halicie, odzwierciedla skład ówczesnych wód
morskich (Warren, 2010; Bąbel, Schreiber, 2014), podobnie
jak w tzw. solach morskich wytrącających się współcześnie
(ich skład odzwierciedla aktualny chemizm wód).
Producenci często nie podają na opakowaniach infor-
macji dla konsumentów w zakresie składu chemicznego,
w szczególności w zakresie szerokiej gamy mikroelemen-
tów. W związku z powyższym celowe było przeanalizowa-
nie dwóch popularnych typów soli dostępnych w większości
polskich sklepów: soli kamiennej i tzw. soli himalajskiej, na
zawartość wybranych makro i mikroelementów oraz części
nierozpuszczalnych. Badania te wykonano na pojedynczych
próbkach przy losowo wybranym towarze (opakowaniu z kar-
tonu soli) zakupionym w jednym z marketów w Poznaniu.
materiał badawczy
Do badań wykorzystano popularne, dostępne w sprzedaży
detalicznej dwa wybrane typy soli spożywczej:
1/ jeden typ to sól kamienna biała, drobnokrystaliczna
(wielkość ziaren rzadko przekraczała 1 mm, ryc. 1A). Jest ona
niejodowana i nie warzona, produkowana i konfekcjonowana
w Polsce. Producent posiada certykat systemu zarządzania
bezpieczeństwem żywności ISO 22000 : 2005, a laboratorium
badań środowiskowych tej kopalni ma certykat akredytacji
laboratorium badawczego.
Sól ta jest eksploatowana ze złoża Kłodawa od 1949. Ko-
palnia znajduje się na terenie województwa wielkopolskiego;
pod względem geologicznym leży na granicy segmentu ku-
jawskiego, będącego jednostką antyklinorium śródpolskiego,
a segmentem mogileńsko-łódzkim, będącym częścią
synklinorium szczecińsko-miechowskiego.
Surowiec ten jest wieku cechsztyńskiego (późny perm).
Pozyskuje się go metodą tradycyjną, podziemną na sucho.
Złoże ma formę jednego z największych i najlepiej rozpo-
znanych wysadów w Polsce, o długości 25 km, szerokości
1,7 km; zajmuje powierzchnię 37,5 km2 (Ślizowski, Saługa,
1996). Stanowi część znacznie większej struktury solnej -
Izbica Kujawska-Łęczyca, długiej i wąskiej, rozciągającej
się w kierunku NW-SE, podobnie jak szereg pozostałych ciał
solnych na Niżu Polskim.
Wewnętrzna budowa wysadu jest skomplikowana - silnie
zaburzona (m.in. Poborski, 1957, 1975; Tarka, 1992; Burliga
i in., 1995; Burliga, 1997); składa się z dwóch antyklin brzeż-
nych rozdzielonych w centralnej części synkliną. Złoże two-
rzą utwory ewaporatowe należące do wszystkich 4 cyklote-
mów (PZ1-PZ4), których łączną miąższość szacuje się na ok
1400 m. Jądra antyklin i synkliny formują przede wszystkim
sole starsze (Na2) drugiego cyklotemu (PZ2); znajdują się
one w otoczeniu soli młodszych (Na3, PZ3) lub odpowiednio
soli najstarszych (Na1, PZ1) (Poborski, 1957, 1975; Szybist,
2003, 2008; Szybist, Garlicki, 2003). Obok soli kamiennych
występują sole potasowo-magnezowe, anhydryty, zubry, i iły.
Sole potasowe są również przedmiotem eksploatacji.
Wysad należy do struktur, które na przełomie mezozoiku
i kenozoiku przebiły się przez nadkład. Pomijając utwory
czwartorzędowe, w jego bezpośrednim otoczeniu rozpoznano
silnie wychylone utwory triasu górnego po stronie północno-
-wschodniej, a po stronie południowo-zachodniej – utwory
jury środkowej (Poborski, 1975; Szybist, 2003, 2008; Szy-
bist, Garlicki, 2003). Poza wysadem strop utworów cechszty-
nu występuje na głębokości ok. 7 km (Poborski, 1971), pod
cechsztynem zalegają utwory czerwonego spągowca (dolny
perm), a niżej starszego paleozoiku na podłożu prekambry-
skim (Dadlez i in., 2000).
Złoże soli kamiennej zostało udokumentowane w kate-
gorii A+B+C1. Jego zasoby oszacowano na 11,865 mld ton;
w 2017 roku wydobyto 584 tys. ton tego surowca (raport PIG-
-PIB, 2018).
2/ drugi typ to tzw. sól himalajska biała, średniokrystaliczna
(wielkość ziaren w granicach 1-2 mm, ryc. 1B). Jest ona eks-
ploatowana w Pakistanie, a konfekcjonowana w Polsce.
Na opakowaniu tej soli znajduje się informacja, że suro-
wiec ten jest „wydobywany w Himalajach, ze złóż sprzed 250
97
Polskie sole kamienne vs sole himalajskie – analiza porównawcza wybranych składników soli spożywczych
mln lat”. Ponieważ polski sprzedawca nie udzielił informacji
z jakiej konkretnie kopalni pochodzi ta sól, można jedynie
założyć, że jest ona eksploatowana z jednej z kopalń usytu-
owanych w paśmie Gór Słonych (ang. Salt Range), na połu-
dniowym skraju płaskowyżu Potwar (ang. Potwar Plateau),
pomiędzy dolinami rzek Indus i Jhelum w północnej części
Pakistanu, w prowincji Punjab. Góry Słone skrajnie po-
łudniową częścią dużego nasunięcia, odkutego częściowo od
krystalicznego podłoża, i przemieszczonego z południa na
północ na równinę Punjab. To nasunięcie jest efektem kolizji
płyty Dekanu z płytą euroazjatycką i formowania się orogenu
himalajskiego (Góry Słone są najbardziej na południe rozwi-
niętym pasmem deformacyjnym tego orogenu; Jaumé, Lillie,
1988; Gee, 1989; Pennock i in., 1989; Abir i in., 2015). Na
terenie tego pasma działają 3 kopalnie soli: Khewra, War-
cha i Kalabagh. Pozostałe 2 kopalnie soli w Pakistanie eks-
ploatują surowiec wieku trzeciorzędowego. Sól kamienna
wydobywana w wymienionych trzech kopalniach jest wieku
neoproterozoicznego. Najstarszą i największą kopalnią (jedną
z największych na świecie) jest Khewra Salt Mines, ocjalnie
działająca od 1872 roku. Kopalnie eksploatują sól kamienną
należącą do formacji Salt Range (ang. Salt Range Formation,
Asrarullah, 1967), która ma formę szeregu ciał solnych, ko-
puł, a miejscami diapirów, rozwiniętych częściowo na usko-
kach; generalnie objęta jest intensywną tektoniką solną. Wiek
całej formacji ustalono na ediakar- wczesny kambr (Sameeni,
2009; Ghazi i in., 2012). Jej całkowita miąższość jest szaco-
wana na 800-2000 m (Fatmi, 1973; Fatmi i in., 1984; Gee,
1989). Dzieli się na 3 jednostki - ogniwa, przy czym solo-
nośny jest najniższy z nich – Billianwala (Sameeni, 2009;
Ghazi i in., 2012; Richards i in., 2015). W przypadku kopal-
ni Khewra sól kamienna występuje w obrębie 7 pokładów
o sumarycznej miąższości 150 m, eksploatowanych na 18
poziomach, z tego 12 poniżej, a 6 powyżej poziomu terenu
(http://www.pmdc.gov.pk). Obok soli kamiennych występują
sole potasowe które są również przedmiotem eksploatacji.
Powyżej soli kamiennej występują margle ogniwa Sahwal,
a jeszcze wyżej gipsy ogniwa Bandarkas. Nad formacją Salt
Range zalegają zgodnie utwory kambru, a na nich niezgodnie
permu i ponownie niezgodnie paleocenu, eocenu i miocenu.
Natomiast w podłożu formacji występują skały krystaliczne
płyty dekańskiej; są to należące do proterozoiku kwarcy-
ty, fyllity i metawulkanity (Shah, 1977; Gee, 1989; Bender,
Raza, 1995; Grealud i in., 2002; Kazmi, Abbasi, 2008).
Zasoby soli kamiennej Khewra oszacowano na 220 mln ton
(Hussain i in., 2017), 600 mln ton (Whitmore, Williams, 1982)
natomiast pakistańskie ministerstwo zasobów naturalnych de-
klaruje ponad miliard ton; w latach 2016-2017 wydobyto w tej
kopalni 390 tys. ton tego surowca (http://www.pmdc.gov.pk).
metodyka badań
W celu oznaczenia makro i mikroelementów w próbkach
soli kamiennej rozpuszczono 1 g soli w 100 ml dejonizowanej
wody i zakwaszono 65% HNO3 (Ultrapur, ROMIL-UpA™)
do pH<2. W tak przygotowanych roztworach dokonano ozna-
czeń Fe, Mn, Ca2+, Mg2+, K+ z wykorzystaniem absorpcyjnej
i emisyjnej spektrometrii atomowej z atomizacją płomienio-
wą (F-AAS i F-AES), model 280FS rmy Varian (Australia)
oraz Al, V, Cr, Co, Ni, Cu, Zn, As, Se, Cd, Sb, Pb, Sr, Be, Rb,
Mo, Y, Ba, La, Ce, Pr, Nd, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm,
Yb i Lu z wykorzystaniem indukcyjnie sprzężonej plazmy
z detekcją mas (ICP-QQQ), model 8800 QQQ, rmy Agilent
2/ drugi typ to tzw. sól himalajska biała, średniokrystaliczna (wielkość ziaren w granicach 1-2
mm, ryc. 1B). Jest ona eksploatowana w Pakistanie, a konfekcjonowana w Polsce.
Na opakowaniu tej soli znajduje się informacja, że surowiec ten jest „wydobywany w
Himalajach, ze złóż sprzed 250 mln lat”. Ponieważ polski sprzedawca nie udzielił informacji
z jakiej konkretnie kopalni pochodzi ta sól, można jedynie założyć, że jest ona eksploatowana
z jednej z kopalń usytuowanych w paśmie Gór Słonych (ang. Salt Range), na południowym
skraju płaskowyżu Potwar (ang. Potwar Plateau), pomiędzy dolinami rzek Indus i Jhelum w
północnej części Pakistanu, w prowincji Punjab. Góry Słone skrajnie południową częścią
dużego nasunięcia, odkutego częściowo od krystalicznego podłoża, i przemieszczonego z
południa na północ na równinę Punjab. To nasunięcie jest efektem kolizji płyty Dekanu z
płytą euroazjatycką i formowania się orogenu himalajskiego (Góry Słone są najbardziej na
południe rozwiniętym pasmem deformacyjnym tego orogenu; Jaumé, Lillie, 1988; Gee, 1989;
Pennock i in., 1989; Abir i in., 2015). Na terenie tego pasma działają 3 kopalnie soli: Khewra,
Warcha i Kalabagh. Pozostałe 2 kopalnie soli w Pakistanie eksploatują surowiec wieku
trzeciorzędowego. Sól kamienna wydobywana w wymienionych trzech kopalniach jest wieku
neoproterozoicznego. Najstarszą i największą kopalnią (jedną z największych na świecie) jest
Khewra Salt Mines, oficjalnie działająca od 1872 roku. Kopalnie eksploatują sól kamienną
należącą do formacji Salt Range (ang. Salt Range Formation, Asrarullah, 1967), która ma
formę szeregu ciał solnych, kopuł, a miejscami diapirów, rozwiniętych częściowo na
uskokach; generalnie objęta jest intensywną tektoniką solną. Wiek całej formacji ustalono na
ediakar- wczesny kambr (Sameeni, 2009; Ghazi i in., 2012). Jej całkowita miąższość jest
szacowana na 800-2000 m (Fatmi, 1973; Fatmi i in., 1984; Gee, 1989). Dzieli się na 3
Ryc. 1. Polska sól kamienna (A), sól himalajska (B)
Fig. 1. Polish rock salt (A), Himalayan salt (B)
98 Joanna JAWORSKA, Marcin SIEPAK
Tabela 1. Warunki pracy techniką F-AAS, F-AES i ICP-QQQ
Table 1. F-AAS, F-AES and ICP-QQQ operating conditions
Spektrometr
Spectrometer Varian 280FS
Pierwiastek
Element Fe Mn Ca Mg K
Długość fali (nm)
Wavelength (nm) 248.3 279.5 422.7 285.2 766.5
Szerokość szczeliny (nm)
Slit (nm) 0.2
Prąd lampy (mA)
Lamp current (mA) 5F-AES
Przepływ powietrza (L/min)
Air ow (L/min) 13.5
Przepływ acetylenu (L/min)
Acetylene ow (L/min) 2 6.5
Przepływ podtlenku azotu (L/min)
Nitrous oxide ow (L/min) 11
Przepływ próbki (mL/min)
Sample ow (mL/min) 5
Spektrometr
Spectrometer Agilent 8800 Triple Quad
Rozpylacz
Nebulizer Micromist
Interfejs
Interface
Stożki Ni
Sampler and skimmer cones in Ni
RF moc generatora
RF power 1550 W
Przepływ gazu plazmowego (argon)
Plasma ow rate (argon) 15 (L/min)
Przepływ gazu ochronnego (argon)
Carrier gas ow (argon) 1.08 (L/min)
Pompa perystaltyczna
Nebulizer pump 0.3 (rps)
S/C temp
S/C temp 2 (ºC)
Czas płukania
Rinsing time 30.0 (s)
Ilość powtórzeń
Number of repetitions 10
Przepływ gazu
Gas ow rate He 5.0 (mL/min)
O2 0.3 (mL/min) 30 (%)
Technologies (Japonia). Zoptymalizowane warunki pracy
poszczególnych aparatów analitycznych użytych w oznacze-
niach zestawiono w tabeli 1.
Sole kamienne zostały przeanalizowane również pod -
tem zawartości i składu części nierozpuszczalnych w wodzie.
W tym celu rozpuszczono 200 g naważki obu typów soli. Ma-
teriał, który nie uległ rozpuszczeniu zebrano na sączku, wysu-
szono i zważono na wadze analitycznej, co pozwoliło określić
udział procentowy części nierozpuszczalnej w badanej próbce.
Następnie materiał ten przeanalizowano z użyciem binookula-
ru określając skład petrograczny dominujących składników.
Podczas oznaczeń techniką absorpcyjnej i emisyjnej
spektrometrii atomowej oraz indukcyjnie sprzężonej plazmy
z detekcją mas użyto roztworów wzorcowych rmy Merck
(Merck, Darmstadt, Niemcy) oraz rmy VHG Labs (Man-
chester, Anglia). Jako gaz palny podczas analizy F-AAS i F-
-AES użyto acetylenu analitycznego oraz podtlenek azotu
rmy Linde (Linde Gaz Polska Sp. z o.o., Kraków, Polska).
Podczas analizy ICP-QQQ jako gaz plazmowy i ochron-
ny użyto argonu, natomiast jako gazy reakcyjne użyto helu
i tlenu rmy Linde (Linde Gaz Polska Sp. z o.o., Kraków,
Polska).
99
Polskie sole kamienne vs sole himalajskie – analiza porównawcza wybranych składników soli spożywczych
Podczas prac badawczych korzystano z odczynników
o odpowiedniej czystości analitycznej oraz wody o oporności
18,2 MΩ·cm (w 25ºC) oczyszczanej za pomocą urządzenia
Direct-Q® UV3 rmy Millipore (Millipore, Francja).
W celu sprawdzenia poprawności wykonywanych analiz
wykorzystano następujące certykowane materiały odniesie-
nia: SRM 1643e (National Institute of Standards and Techno-
logy, USA) oraz SPS-SW2 Batch 125 (Spectrapure Standards
as, Oslo, Norwegia).
wyniki badań i dySkuSja
Z soli himalajskiej uzyskano 2,4 g części nierozpuszczal-
nej, a z polskiej soli kamiennej 2,2 g. Oba typy soli charak-
teryzują się wysoką czystością na poziomie odpowiednio 1,2
% (sól himalajska) i 1,1 % (polska sól kamienna). Dodatkowo
obserwacjom poddano materiał, który stanowił nierozpusz-
czalne rezyduum. W przypadku polskich soli kamiennych
głównym składnikiem części nierozpuszczalnej jest anhy-
dryt, którego wielkość ziaren wynosi 0,1-0,2 mm (ryc. 2A).
Natomiast dominującym składnikiem rezyduum soli himalaj-
skich są detrytyczne ziarna kwarcu, tylko częściowo lub słabo
obtoczone; wielkość większości tych ziaren wynosi 1-2 mm
(ryc. 2B).
AB
Ryc. 2. Część nierozpuszczalna, polska sól kamienna (A), sól himalajska (B)
Fig. 2. Insoluble matter, Polish rock salt (A), Himalayan salt (B)
Ryc. 2. Część nierozpuszczalna, polska sól kamienna (A), sól himalajska (B)
Fig. 2. Insoluble matter, Polish rock salt (A), Himalayan salt (B)
Uzyskane wyniki badań dla soli kamiennych w zakresie
analizowanych makroskładników wskazują, że sól polska
charakteryzuje się wyższymi stężeniami wapnia, a niższymi
stężeniami magnezu i potasu w stosunku do soli himalajskiej
(Ryc. 3, Tabela 2). W przypadku żelaza (Ryc. 4A) wyższymi
stężeniami (28,7 mg/kg) charakteryzuje się sól himalajska niż
sól polska (15,3 mg/kg). Dzienna dawka Fe, obliczona przy
założonym spożyciu soli na poziomie dopuszczalnym wyno-
szącym 5 g na dzień, wynosi 0,144 mg/dzień i 0,077 mg/dzień
żelaza odpowiednio dla soli himalajskiej oraz soli polskiej
i jest niższa niż dopuszczalna wartość wynosząca 15 mg/dzień
(WHO 2003; Nafees i in., 2013). W solach kamiennych za-
wartość manganu wynosiła 0,90 mg/kg dla soli polskiej
i 0,26 mg/kg dla soli himalajskich. W przypadku obu typów
soli przy dziennym spożyciu 5 g na dzień nie zostanie przekro-
czona dopuszczalna dawka manganu wynosząca 5 mg/dzień
(WHO, 2003; Nafees i in., 2013). Wyższe stężenia strontu
stwierdzono w soli polskiej niż himalajskiej. Podobnie jak
w przypadku Al, Co, Ba, Rb (Ryc. 4A). W przypadku metali
ciężkich najwyższe stężenia stwierdzono dla cynku. Zarówno
dla soli himalajskiej, jak i dla soli polskiej nie zostanie prze-
kroczona dopuszczalna dawka cynku wynosząca 15 mg/dzień
(WHO, 2003), przy dziennym spożyciu soli na poziomie 5 g.
Podobnie jak w przypadku pozostałych metali ciężkich. Me-
taloidy (As, Sb i Se) na wyższym poziomie stężeń występują
w solach himalajskich, tak samo jak V, Be i Mo (Ryc. 4B).
W przypadku metaloidów najwyższe stężenia stwierdzono dla
Se, który w odpowiednich dawkach w diecie dziennej może ko-
rzystnie wpływać na prawidłowe funkcjonowanie człowieka
(Siepak, 2005). Wśród pozostałych analizowanych mikroele-
mentów, zaliczanych do pierwiastków ziem rzadkich (Ryc. 5),
dominuje Ce. Na niższym poziomie stężeń występuje Y, Nd
i La oraz pozostałe pierwiastki (Ryc. 5). Dla większości pier-
wiastków ziem rzadkich ich wyższe stężenia występują w soli
polskiej (Ryc. 5, Tabela 2).
Porównując uzyskane wyniki badań z wynikami zawar-
tymi w raportach producenta soli oraz danymi literaturowy-
mi, można stwierdzić, że skład chemiczny soli kamiennej
himalajskiej jest niemal identyczny jak w publikacji Harrier
i Ferreira (2003). Natomiast w przypadku polskich soli wy-
niki badań odbiegają od siebie tylko w zakresie: Sr, Fe i Mo
(Tabela 2).
Największe różnice obu typów soli widoczne są przy
porównywaniu materiału rezydualnego. W przypadku pol-
skich soli kamiennych dominującym składnikiem części nie-
rozpuszczalnej jest drobnokrystaliczny anhydryt (materiał
autochtoniczny) typowy minerał ewaporatów; jego udział
jest deklarowany przez producenta. W solach himalajskich
100 Joanna JAWORSKA, Marcin SIEPAK
Tabela 2. Stężenia wybranych makro i mikroelementów w polskich solach kamiennych i himalajskich
Table 2. Concentrations of selected macro and microelements in Polish and Himalayan salts
Tabela 2. Stężenia wybranych makro i mikroelementów w polskich solach kamiennych i himalajskich
Table 2. Concentrations of selected macro and microelements in Polish and Himalayan salts
Pierwiastek
Element
Ca Mg K Sr Al Mn Fe Co Ni Cu Zn Pb Cr Se Ba As V Cd Sb
Źródło
Source
[g/kg]
[mg/kg]
Sól himalajska
Himalayan salt
4.32 0.18 3.18 10.8 0.61 0.26 28.7 0.56 0.14 0.58 1.63 0.18 0.06 0.041 1.21 0.014 0.05 0.001 0.004 Niniejsze badania
This paper
Sól polska
Polish salt
11.8 0.01 1.09 13.1 0.80 0.90 15.3 1.46 0.18 0.42 1.06 0.05 0.79 0.028 2.05 0.009 0.04 0.001 0.002
Sól himalajska
Himalayan salt
4.05 0.16 3.50 14.0 0.66 0.27 38.9 0.60 0.13 0.56 2.38 0.10 0.05 0.050 1.96 <0.01 0.06 <0.001 <0.01
Hendel, Ferreira
2003
Sól polska
Polish salt 12.0 0.01 0.89 4.50 1.47 0.50 2.16 <1.00 b.d.* <1.00 <1.00 <1.00 0.16 <1.00 b.d.*
Dane z raportu
Data from the
literature
Mo Rb Be Y La Ce Pr Nd Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
[mg/kg]
Sól
himalajska
Himalayan
salt
0.02 0.07 0.01 0.001 0.001 0.001 0.0002 0.0008 0.0001 0.0001 0.0001 0.0001 0.0001 0.0001 0.0001 0.00004 0.00005 0.00004 Niniejsze
badania
This
paper
Sól polska
Polish salt
0.01 1.06 0.01 0.001 0.000 0.001 0.0002 0.0008 0.0002 0.0002 0.0004 0.0001 0.0002 0.0001 0.0002 0.00005 0.00006 0.00007
Sól
himalajska
Himalayan
salt
0.01 0.04 <0.01 <0.001 <0.001 <0.001 <0.001 <0.001 <0.001 <3.00 <0.001 <0.001 <4.00 <0.001 <0.001 <0.001 <0.001 <0.001
Hendel,
Ferreira
2003
Sól polska
Polish salt
0.15 b.d.*
b.d.* - brak danych
no data
101
Polskie sole kamienne vs sole himalajskie – analiza porównawcza wybranych składników soli spożywczych
Wyniki badań chemicznych zestawiono w tabeli 2., podano je w g/kg oraz mg/kg. Dodatkowo zamieszczono diagramy ilu-
strujące wyniki analiz (ryc. 3-5).
Ryc. 3. Diagram zawartości wybranych makroelementów w polskich solach kamiennych i himalajskich [w g/kg]
Fig. 3. Diagram of the content of selected macroelements in Polish and Himalayan salts [in g/kg]
Ryc. 4.A. Diagram zawartości wybranych mikroelementów (cz. 1) w polskich solach kamiennych i himalajskich [w mg/kg]
Fig. 4.A. Diagram of the content of selected microelements (part 1) in Polish and Himalayan salts [in mg/kg]
102 Joanna JAWORSKA, Marcin SIEPAK
Ryc. 4.B. Diagram zawartości wybranych mikroelementów (cz. 2) w polskich solach kamiennych i himalajskich [w mg/kg]
Fig. 4.B. Diagram of the content of selected microelements (part 2) in Polish and Himalayan salts [in mg/kg]
Ryc. 5. Diagram zawartości pierwiastków ziem rzadkich w polskich solach kamiennych i himalajskich [w mg/kg]
Fig. 5. Diagram of the content of rare earth elements in Polish and Himalayan salts [in mg/kg]
103
Polskie sole kamienne vs sole himalajskie – analiza porównawcza wybranych składników soli spożywczych
głównym składnikiem rezyduum jest detrytyczny kwarc,
zaskakujący wielkością ziaren (1-2 mm). Jest materiałem
allochtonicznym, przytransportowanym do zbiornika w któ-
rym powstały sole. W podłożu, a więc najbliższym otoczeniu,
złóż występują skały krystaliczne, m.in. kwarcyty. Określenie
źródła alimentacji tych kwarców mogłoby wskazać kierun-
ki transportu w prekambryjskim zbiorniku: paleoprądów lub
wiatrów. Niski lub średni stopień obtoczenia kwarców oraz
brak łyszczyków w obrębie rezyduum wskazuje na transport
eoliczny tego materiału, a wielkość ziaren może świadczyć
o dość dużej sile tych wiatrów.
WnioSki
Przeprowadzone badania porównawcze soli kamiennych
polskich i himalajskich pozwalają stwierdzić:
1. Sole obu typów mają niemal identyczny udział części nie-
rozpuszczalnej. Wykonane analizy wykazały, że polska
sól kamienna charakteryzuje się czystością na poziomie
98,9 % (1,1 % części nierozpuszczalnej) a himalajska
98,8% (1,2 % części nierozpuszczalnej).
2. Skład mineralny rezyduum uzyskanego z rozpuszcze-
nia soli jest odmienny. Polskie sole kamienne zawierają
przede wszystkim drobnokrystaliczny anhydryt, który
jest składnikiem autochtonicznym, natomiast w solach
himalajskich obecny jest średniokrystaliczny, detrytyczny
kwarc, będący materiałem allochtonicznym.
3. Sole obu typów mają porównywalny skład chemiczny.
Polskie sole kamienne zawierają więcej: Ca, Cr, Mn, Co,
Sr, Rb, Ba, natomiast himalajskie: K, Mg, Fe, Cu, Zn, As,
Se, Pb. Różnice jednak nieznaczne biorąc pod uwagę
jednostkę w której wyrażono udział poszczególnych
pierwiastków.
4. Oba typy soli mają niemal identyczną zawartość pier-
wiastków ziem rzadkich.
5. Wykonane analizy chemiczne soli w odniesieniu do wy-
ników dostępnych w upublicznionych raportach wskazu-
ją bardzo dużą zbieżność w przypadku soli himalajskich,
i nieduże różnice w przypadku polskich soli kamiennych.
concluSionS
The comparative studies of Polish and Himalayan salts
(Fig. 1.) have shown that:
1. Salts of both types have an almost identical proportion of
the insoluble matter. The analyses showed that Polish rock
salt is characterized by purity of 98.9% (1.1% of insoluble
part) and Himalayan - 98.8% (1.2% of insoluble part).
2. The mineral composition of residue from the dissolution
of salt is different. Polish rock salts contain primarily the
ne-crystalline anhydrite, which is an autochthonic com-
ponent, while in the Himalayan salt is present a medium-
-crystalline, detrital quartz, which is allochthonous mate-
rial (Fig. 2.).
3. Salts of both types have a comparable chemical composi-
tion. Polish rock salts contain more: Ca, Cr, Mn, Co, Sr,
Rb, Ba, while Himalayan: K, Mg, Fe, Cu, Zn, As, Se, Pb.
The differences, however, are insignicant (see Tab. 2 and
Fig. 3-4).
4. Both types of salt have an almost identical content of rare-
-earth elements (Fig. 5).
5. Chemical analyses of salts in compare to the results availa-
ble in the published reports indicate a convergence in the
case of Himalayan salt, and small differences in the case
of Polish rock salt (see Tab. 2).
Podziękowania
Prace badawcze zostały snansowane ze środków Mini-
sterstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach projektu
nr 215862/E-336/SPUB/2017/1.
literatura/reference
ABIR I.A., KHAN S.D., GHULAM A., TARIQ S., SHAH M.T.,
2015. Active tectonics of western Potwar Plateau–Salt Range,
northern Pakistan from InSAR observations and seismic imag-
ing. Remote Sensing of Environment, 168: 265-275.
ASRARULLAH P., 1967. Geology of the Khewra Dome.- Proceed-
ings of the 18th and 19th combined session of All Pakistan Sci-
ence Conference, University of Sind, Hyderabad, Part-III, Ab-
stracts, F3-F4.
BĄBEL M., SCHREIBER B.C., 2014. Geochemistry of Evaporites
and Evolution of Seawater In: Holland H. D., Turekian K. K.
(eds.) Treatise on Geochemistry, 2nd ed., v. 9, Sediments, Dia-
genesis, and Sedimentary Rocks (Mackenzie ed.). Oxford, Else-
vier, 483-560.
BENDER F.K., RAZA H.A. (eds.), 1995. Geology of Pakistan, Ger-
brüder Borntraeger, Berlin.
BURLIGA S., 1997. Ewolucja wysadu solnego Kłodawy. Mat.
Konferencji: Tektonika solna regionu kujawskiego. Wyd. Wind,
Wrocław, 66-76.
BURLIGA S., KOLONKO P., MISIEK G., CZAPOWSKI G., 1995.
Kłodawa Salt Mine. Upper Permian (Zechstein) prole from
basin center, salt tectonics, mineral transformations, salt mining
problems. XIII International Congress on Carboniferous-Perm-
ian Guide to Excursion A3., 45–54. Warszawa: Wyd. PIG.
DADLEZ R., MAREK S., POKORSKI J. (red.), 2000. Mapa geo-
logiczna Polski bez utworów kenozoiku. Państwowy Instytut
Geologiczny, Warszawa.
FATMI A.N., AKHTAR M., ALAM G.S., HUSSAIN I., 1984. Guide
Book of Geology of the Salt Range: Geological Survey of Paki-
stan, First Pakistan Geological Congress, 14 p.
FATMI A.N., 1973. Lithostratigraphic units of the Kohat-Potwar
Province, Indus Basin. Geological Survey of Pakistan Memoir,
10, 80 p.
GEE E.R., 1989. Overview of the geology and structure of the Salt
Range, with observations on related areas of northern Pakistan.
In: Malinconico L.L., Lillie R.J. (eds) Tectonics of the western
Himalayas. Geol. Soc. Am. Spec. Pap. 232: 95-112.
GHAZI S., MOUNTNEY N.P., BUTT A.A., SHARIF S., 2012.
Stratigraphic and palaeoenvironmental framework of the Early
Permian sequence in the Salt Range, Pakistan. Journal of Earth
System Science, 121 (5): 1239–1255.
104 Joanna JAWORSKA, Marcin SIEPAK
GRELAUD S., SASSI W., LAMOTE D.F., JASWAL T., ROURE F.,
2002. Kinematics of eastern Salt Range and South Potwar Basin
(Pakistan): a new scenario. Marine and Petroleum Geology, 19:
1127–1139.
HENDEL B., FERREIRA P., 2003.Water & Salt: The Essence Of
Life: The Healing Power of Nature. Natural Resources.
https://academic.oup.com/eurheartj/
article/28/12/1462/2844990#56889485
HUSSAIN W., ABBAS S.Q., HUSSAIN S., 2017. Structure Investi-
gation, Economics and Stratigraphy of the Paleozoic, Mesozoic
and Cenozoic Sequence in the Vicinity Eastern and Western side
of the Salt Range, Punjab Pakistan. Journal of Computer Sci-
ence of Newports Institute of Communications and Economics,
6: 95-116.
JAUME S.C., LILLIE R.J., 1988. Mechanics of the Salt Range-Pot-
war Plateau, Pakistan. A fold-and-thrust belt underlain by evapo-
rites. Tectonics, 7: 57-71.
KAZMI A.H., ABBASI I.A., 2008. Stratigraphy and historical geol-
ogy of Pakistan. Department and NCE in Geology, University of
Peshawar, Peshawar, 524 p.
LADOO R.B., MYERS W.M., 1951. Non-metallic minerals. Mac
Graw-Hill Book Company, New Yok — Toronto — London, 605
p.
MANCIA G. i in., 2007. 2007 Guidelines for the management of
arterial hypertension: The Task Force for the Management of
Arterial Hypertension of the European Society of Hypertension
(ESH) and of the European Society of Cardiology (ESC). Euro-
pean Heart Journal, 28 (12): 1462–1536.
MANCIA i in., 2013. Wytyczne ESH/ESC dotyczące postępowania
w nadciśnieniu tętniczym w 2013 roku. Nadciśnienie tętnicze,
17 (2): 69-168.
NAFEES M., KHAN N., RUKH S., BASHIR A., 2013. Analysis of
rock and sea salts for various essentials and inorganic elements.
J. Sc. & Tech. Univ. Peshawar, 37 (1): 9-20.
PATNAIK P., 2002. Handbook of Inorganic Chemicals. New York,
NY: McGraw-Hill Professional.
PENNOCK E.S., LILLIE R.J., ZAMAN A.S.H., YOUSAF M.,
1989. Structural interpretation of seismic refection data from
eastern Salt Range and Potwar Plateau. Am. Assoc. Petrol. Geol.
Bull., 73: 841-857.
POBORSKI J., 1957. Cechsztyńska struktura solna Izbica-Łęczyca.
Przegląd Geologiczny, 1: 31-32.
POBORSKI J., 1971. Przewrót w poglądach na tektonikę wysadów
solnych w Regionie Kujawskim. Materiały z kolokwium. Prace
Inst. Min. i Złóż Sur. Min. AGH w Krakowie.
POBORSKi J.,1975. Studium geologiczno-górnicze krajowych złóż
soli. Kraków.
RICHARDS L., KING R.C., COLLINS A.S., SAYAB M., KHAN
M.A., HANEEF M., MORLEY C.K., WARREN J., 2015. Mac-
rostructures vs Microstructures in Evaporite Detachments: An
Example from the Salt Range, Pakistan. Journal of Asian Earth
Sciences, 113: 922-934.
SAMEENI S.J., 2009. The Salt Range: Pakistan’s unique eld mu-
seum of geology and paleontology.- In: Lipps J.H. & Granier
B.R.C. (eds.), PaleoParks - The protection and conservation of
fossil sites worldwide.- Carnets de Géologie / Notebooks on Ge-
ology, Brest, Book 2009/03, Chapter 6.
SHAH S.M.I., 1977. Stratigraphy of Pakistan.- Geological Survey of
Pakistan. Memoirs, Quetta, 12, 138 p.
SIEPAK M., 2005. Arsen, antymon i selen w wodach podziemnych
doliny rzeki Warty pomiędzy Poznaniem a Śremem. Wydawnic-
two Naukowe Bogucki, Geologos 7, Monographiae 1, ISBN 83-
89290-97-9, Poznań, 172 p.
ŚLIZOWSKI K., SAŁUGA P., 1996. Surowce mineralne Polski.
Surowce chemiczne, sól kamienna. Wydaw. Centrum PPGSMiE
PAN, Kraków, 179 p.
SZYBIST A., 2003. Struktury solne regionu kujawskiego [w]: Bu-
jakowski W. (red.), Termiczna charakterystyka górotworu w re-
jonie wysadów solnych. Wyd. IGSMiE PAN, Kraków, 15–37.
SZYBIST A., 2008. Geologiczna charakterystyka wybranych struk-
tur solnych na Niżu Polski [w]: Kortas G. (red.), Ruch górotwo-
ru w rejonie wysadów solnych. Wyd. IGSMiE PAN, Kraków,
13–65.
SZYBIST A., GARLICKI A., 2003. Geologiczna charakterystyka
regionu kujawskiego [w]: Bujakowski W. (red.), Termiczna cha-
rakterystyka górotworu w rejonie wysadów solnych. Wyd. IG-
SMiE PAN, Kraków, 7–14.
TARKA R., 1992. Tektonika wybranych złóż soli w Polsce na pod-
stawie badań mezostrukturalnych. Pr. Państw. Inst. Geol., 147:
1–47.
TITLER R.V., CURRY P., 2011. Chemical analysis of major con-
stituents and trace contaminants of rock salt. Pennsylvania De-
partment of Environmental Protection.
WARREN J.K. 2010. Evaporites through time: Tectonic, climatic
and eustatic controls in marine and nonmarine deposits. Earth-
Science Reviews, 98: 217–268.
WHITMORE F.C., WILLIAMS M.E.,1982. Resources for the twen-
ty-rst century. Washington D.C: U.S. Geological Survey, 175 p.
WHO: Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. 2003,
Report of a Joint FAO/WHO expert consultation., WHO, Ge-
neva.
YALÇIN S., MUTLU I.H., 2012. Structural Characterization of
Some Table Salt Samples by XRD, ICP, FTIR and XRF Tech-
niques. Acta Physica Polonica, 121: 50-52.
raport PIG-PIB, 2018. Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce wg
stanu na 31.12.2017.
http://geoportal.pgi.gov.pl/css/surowce/images/2017/pdf/bi-
lans_2017.pdf
http://webmineral.com/data/Halite.shtml
https://nadcisnienietetnicze.pl/ptnt/wytyczne_ptnt
Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym — 2015 rok. Wy-
tyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego
http://www.pmdc.gov.pk
http://www.sol-klodawa.com.pl/certykaty
http://www.tervisekool.ee/tervisekool/failid/File/lugemist/tervi-
slk%20toitumine/Certificate%20of%20the%20Analysis%20
of%20the%20Original%20Himalayan%20Crystal%20Salt.pdf
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Book
Full-text available
Good interpretations need to be rooted on facts. And for a country like Pakistan, in which a fa irly large part of the outcrops consists of sedimentary rocks, the proper description of the stratigraphic successions, and the geologic facts, is a must. Only when these successions are properly understood, the resulting scenarios with paleonvironment, paleogeographic,geodynamic, and tectonic evolution may be addressed. Th is is the aim of the book: update the geologic knowledge of Pakistan through description of its rocks. Not an easy task, because Pakistan is a large country, with a great variety of environments, from the arid and desert lands of the south to the northern high mountains, with their inaccessible cliffs, glaciers and altitude problems, a land that may havecomplex field logistics. Kazmi and Abbasi did the attemp, joining the efforts of a long experienced, distinguished geologist and of a younger brilliant scientist. T he approach is a classical one, as a complex discipline like stratigraphy suggests. A regional description introduces the reader to decipher the geological complexities of the country. Most of it belongs to the Indian Plate, but on the \,Yestern and Northern borders other terranes and microplates arc present. A significant portion of the inten·cning oceans and island arc arc also known. It is sufficient to remember the importance of the Kohistan Arc, the best example known of island arc presently outcropping on our planet. Then, it folows the descriptions of the Precambrian suits, with their magmatic and 1111..!tased imentary rock complexes. However. more than two third of the book deals with the Phanerozoic. The Paleozoic has some class ic ground as the Salt Range, kno\\'n since more than a century. but other successions have been recently described. in the Peshawar basin. ,llld near the border of the country, in Karakoram, Hindu Kush and partly in the tribal area in Waziristan towards Afghanistan. The basic succession has been established. but additional information would be greatly appreciated. The in fluence of the Nco-Tethys opening and spreading is reflected in the Permian to Lower Cretaceous sedimentation. well expressed on the passive margin of the Indian Plate. The incipient opening of the Indian Ocean pushing the major plate to converge towards the Asian margin, completely changes the scenario, with the island arc stage, followed by the eventual collision with the Asian margin. All these events are registered in the rocks and summarized in the book, through the dl!scription of the rock units. The last Cenozoic part of the history, with the molasse and marginal marine basins, fo l lowed by the analysis of the fo rmations linked to the increase of elastic sedimentation, and upris ing of the Tibetan Plateau in the last million years, closes that part of the book. Stratigraphy and Historical Geology of Pakistan conclusive chapter depicts the major events of the lithospheric evolution leading to the present situation, as we know it today. A reference book, in which the Authors have listed the rock units proposed in the literature that are worth to be maintained in the practical use. Therefore a very useful tool to start to address the geology of a particular area, with the confidence that the relevant literature is considered. More than 130 text-figures illustrate the book. An_ exhaustive list of more than1200 references enriches the book.
Article
Full-text available
In this study, we have investigated structure and impurities of six different salts which have a great importance in our everyday life, namely source salt, Himalayan salt, rock salt, sea salt, lake salt and reduced sodium salt (minsalt) by means of different analytical methods, namely X-ray powder diffraction, scanning electron microscope-energy dispersive X-ray spectroscopy, inductive coupling plasma optic emission spectroscopy, X-ray fluorescence spectrometer and the Fourier transform infrared spectroscopy. With the light of obtained results, suitability and performance of the different analytical methods were discussed in some details.
Article
Full-text available
The Salt Range, Pakistan is the surface expression of an evaporite detachment over which the Potwar Plateau fold-thrust belt has moved. Whilst previous publications regarding this region have focused on the petroleum prospectivity, deformation, and large-scale processes, this paper characterises the Salt Range detachment at the meso-(10cm to 10s of metres) and micro-scale (cm to μm) and examines correlations to the macro-scale (10s of metres to kms). Two detailed scaled cross sections are analysed alongside structural measurements to characterise the detachment at the meso-scale with optical analysis of microstructures that formed during deformation characterising the micro-scale. Both ductile and brittle features observed in cross section indicate composite deformation processes acting simultaneously; this contrasts with models of salt detachments behaving homogeneously. Microstructural analysis indicates processes of grain boundary migration and crystal lattice distortions. The microstructurally revealed competition between intra-crystalline deformation and recrystallization at shallow depths and low temperatures links passes up-scale to mesoscale evaporite mylonites and progressively in the weaker units, whereas more brittle processes operate in the stronger lithologies in this near-unique outcrop of a the emergent toe of a major salt-bearing detachment fault.
Article
The Salt Range and its Trans-Indus extension bridges the reentrant between the outer ranges of the northwestern Himalaya and the Sulaiman Mountain arc. Upper Proterozoic to Recent successions occur in the range, which makes up the southern thrust front of the orogen. There are two regional features of particular interest. The first is the occurrence of thick saliferous deposits of Eocambrian age, overlying Precambrian basement in the Potwar Plateau and thrust southward in the Salt Range over the alluvial Cenozoic. Thick, saliferous deposits also occur within the Eocene sequence of Kohat. These incompetent formations played a significant role in determining structure. The second feature is the presence of four major unconformities: between the marine Eocambrian to Cambrian sequence and the glacial, Lower Permian conglomerates, and below the Paleocene, the Miocene, and the late Pliocene-Pleistocene formations. Metamorphic rocks, linking with the Precambrian crystalline basement of northwestern India, crop out only in the Kirana Hills some 80 km south of the Salt Range. Within the Salt Range and related areas, unmetamorphosed sedimentary rocks compose the exposed succession, mainly shallow-water marine, until mid-Tertiary time, and lacustrine and fluvial from Miocene time onward. Prior to Quaternary time, only epeirogenic forces affected the region, accompanied occasionally by local warping. In contrast, during Quaternary time, the effects of the Himalayan orogeny extended southward. Accentuated by movement within the Eocambrian saliferous formation, the Salt Range developed as a complex anticlinorium, emplaced southward along a major thrust, which has recently been determined by seismic reflection measurements to involve a décollement of at least 20 km. Complex fold and fault structures resulted elsewhere within the region.
Article
The Early Permian Gondwana regime succession of the Nilawahan Group is exposed only in the Salt Range of Pakistan. After a prolonged episode of non-deposition that spanned much of the Palaeozoic, the 350 m thick predominantly clastic sequence of the Nilawahan Group records a late glacial and post-glacial episode in which a range of glacio-fluvial, marine and fluvial environments evolved and accumulated. The Early Permian succession of the Salt Range has been classified into four formations, which together indicates a changing climatic regime during the Early Permian in the Salt Range region. The lower-most, Tobra Formation unconformably overlies a Cambrian sequence and is composed of tillite, diamictite and fresh water facies, which contain a floral assemblage (Gangamopteris and Glossopteris) that confirms an Asselian age. The Tobra Formation is overlain by marginal marine deposits of the Dandot Formation (Sakmarian), which contain an abundant brachiopods assemblage (Eurydesma and Conularia). Accumulation of the Dandot Formation was terminated by a regional sea-level fall and a change to the deposition of the fluvial deposits of the Warchha Sandstone (Artinskian). The Warchha Sandstone was deposited by high sinuosity meandering, avulsion prone river with well developed floodplains. This episode of fluvial sedimentation was terminated by a widespread marine transgression, as represented by the abrupt upward transition to the overlying shallow marine Sardhai Formation (Kungurian). The Early Permian Gondwana sequence represented by the Nilawahan Group is capped by predominantly shallow shelf carbonate deposits of the Tethyan realm. The sedimentologic and stratigraphic relationship of these four lithostratigraphic units in the Salt Range reveals a complex stratigraphic history for the Early Permian, which is mainly controlled by eustatic sea-level change due to climatic variation associated with climatic amelioration at the end of the major Gondwana glacial episode, and the gradual regional northward drift to a lower latitude of the Indian plate.