ArticlePDF Available

Forgotten parents of alcohol dependent adults Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu

Authors:

Abstract

The article considerations result from an analysis of current scientific literature devoted to the issues of families with alcohol dependence. It was established that the problem of alcoholism in the family is usually analysed from two perspectives: the experiences of children and spouses or life partners. The research participants are rarely (if at all) adult siblings, distant relatives, family friends and last but not least the parents. Even if fathers and mothers form a significant part of the surveyed family members, the conclusions from the research are related to the general population of relatives of alcohol dependent persons. There are no separate studies that explain what is happening between parents and their alcohol dependent adult children. The question remains unanswered regarding their prevailing problems and needs, and also about the importance of parents in the adult child’s process of recovery and that of his family
A & D A / A  2018; 31, 4
Review article / Artykuł przeglądowy




Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
University ofLodz, Faculty ofEducational Sciences, Poland
Uniwersytet Łódzki,Wydział Nauk oWychowaniu, Polska
Alcohol Drug Addict 2018; 31 (4):
DOI: https://doi.org/10.5114/ain.2018.83751
Correspondence to/Adres do korespondencji: Katarzyna Okólska, Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk oWychowaniu,
Pracownia Pedagogiki Specjalnej, ul. Smugowa 10/12, 91-433 Łódź, Polska, phone: +48 509 638 464, e-mail: katarzyna.okolska@unilodz.eu
Authors’ contribution/Wkład pracy autorów: Study design/Koncepcja badania: R. Szczepanik; Data collection/Zebranie danych:
R. Szczepanik, K. Okólska; Data interpretation/Interpretacja danych: R. Szczepanik; Acceptance ofnal manuscript version/
Akceptacja ostatecznej wersji pracy: R. Szczepanik, K. Okólska; Literature search/Przygotowanie literatury: R. Szczepanik, K. Okólska;
Funds collection/Pozyskanie środków (nansowania): R. Szczepanik, K. Okólska.
No ghostwriting and guest authorship declared./Nie występują zjawiska ghostwriting iguest authorship.
Submitted/Otrzymano: 01.10.2018 Accepted/Przyjęto do druku: 28.12.2018
Abstract
e article considerations result from ananalysis
ofcurrent scientic literature devoted to theissues
offamilies with alcohol dependence. It was estab-
lished that theproblem ofalcoholism in thefamily
is usually analysed from two perspectives: theex-
periences ofchildren and spouses or life partners.
eresearch participants are rarely (if at all) adult
siblings, distant relatives, family friends and last
but not least theparents. Even if fathers and moth-
ers form asignicant part ofthesurveyed family
members, the conclusions from theresearch are
related to thegeneral population ofrelatives ofal-
cohol dependent persons. ere are no separate
studies that explain what is happening between
parents and their alcohol dependent adult chil-
dren. e question remains unanswered regard-
ing their prevailing problems and needs, and also
about theimportance ofparents in theadult child’s
process ofrecovery and that ofhis family.
Keywords: Family, Adult child-parent relations,
Adult children problem behaviour, Dependence,
Parents ofdependent persons
Streszczenie
Rozważania zawarte wartykule są efektem analizy
współczesnego piśmiennictwa naukowego poświę-
conego zagadnieniom rodziny zuzależnieniem od
alkoholu. Ustalono, że problem alkoholizmu wro-
dzinie jest zwykle analizowany zdwóch perspek-
tyw: doświadczeń dzieci i małżonków/partnerów
życiowych. Rzadko (niemal wcale) uczestnikami
badań są dorosłe rodzeństwo, dalsi krewni, przy-
jaciele rodziny, wkońcu zaś – rodzice. Nawet jeśli
ojcowie imatki stanowią znaczącą część badanych
członków rodziny, to wnioski zbadań odnoszone
są do ogółu populacji krewnych osób uzależnio-
nych od alkoholu. Nie ma odrębnych badań, które
dostarczałyby odpowiedzi na pytanie oto, co się
dzieje między rodzicami i ich uzależnionymi od
alkoholu dorosłymi dziećmi. Otwarte pozostaje
pytanie oich dominujące problemy ipotrzeby, ale
również o rolę, jaką odgrywają wprocesie zdro-
wienia swojego dziecka ijego rodziny.
Słowa kluczowe: rodzina, relacje rodzica zdorosłym
dzieckiem, zachowania problemowe dorosłych dzie-
ci, uzależnienie, rodzice osób uzależnionych
244 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)

W publikacjach pochodzących zwłaszcza zlat
90. można znaleźć wnioski formułowane przez ba-
daczy rodziny, że przypisuje się zbyt małe znacze-
nie oraz poświęca niedostateczną uwagę jakości re-
lacji dorosłych dzieci irodziców, wtym sytuacjom
kryzysowym innym niż te wynikające ze starzenia
się. Wtamtych latach potrzeba prowadzenia ba-
dań nad związkami wewnątrzrodzinnymi wyda-
wała się kończyć na poziomie relacji oraz proble-
mów rodziców i ich dorastających dzieci [1, 2].
Zwykle bowiem zakładano, że kontakty starszych
rodziców zdorosłymi dziećmi są poprawne, ana
pewno wróżny sposób ustabilizowane po okresie
dorastania [1, 3–6].
Analiza piśmiennictwa anglojęzycznego po-
zwala zauważyć, że tematyka rodziców dzieci,
które osiągnęły wiek dorosły, irelacji między nimi
wyraźnie zaczęła się zaznaczać w publikacjach
naukowych dopiero wpołowie pierwszej dekady
XXI w. Badacze podkreślają nie tylko siłę więzi
międzypokoleniowych, lecz także znaczące ocze-
kiwania obu stron co do zaangażowania i róż-
nych form wzajemnego wsparcia [7–11]. Ponadto
wopracowaniach naukowych pojawia się szeroka
gama problemów stanowiących źródło stresu dla
dorosłych dzieci iich rodziców [12, 13]. Warto od-
notować, że bardzo popularną perspektywą anali-
zowania związków irelacji między rodzicami ido-
rosłymi dziećmi staje się socjologiczna koncepcja
ambiwalencji [14–16]. Koncepcja ta okazuje się
bardzo użyteczna chociażby wanalizach konik-
tów wynikających z pełnienia określonych ról
społecznych (np. bycia aktywnym pracownikiem,
zaangażowanym rodzicem idorosłym dzieckiem).
Badacze dostarczają ciekawych wniosków – jak
twierdzą relacje rodzice–dorosłe dzieci cechują
specyczne napięcia oróżnej dynamice ibywa, że
towarzyszą im sprzeczne, wykluczające się emocje
(np. miłość inienawiść) czy sytuacje (np. troska
i dystans, zaangażowanie iautonomia). Napięcia
te są wynikiem niemożności pogodzenia własnych
potrzeb ipragnień znormatywną denicją pełnio-
nej roli [9, 17–19].
Mimo dużego zainteresowania badaczy tym, co
się dzieje między dorosłymi dziećmi iich rodzica-
mi, problematyka ta zdaje się wciąż pomijana na
gruncie rozważań poświęconych uzależnieniom,
zwłaszcza od alkoholu. Choć w piśmiennictwie
naukowym problemy członków rodzin osób uza-

Publications from the 90s contain conclu-
sions formulated by researchers on the family
that the quality of relations between adults and
their parents were underestimated in their signif-
icance or did not receive sucient attention, in-
cluding crisis situations other than those resulting
from aging. At that time, therequirement to con-
duct studies on intra-family ties seemed to end at
thelevel oftherelations and problems ofparents
and their growing children [1, 2]. erefore, it was
commonplace to assume that thecontacts between
older parents and their adult children are correct
and certainly stabilised in various ways following
thematuration period [1, 3-6].
Analysis ofEnglish language literature allows
us to note that thesubject ofadults’ parents and
their mutual relations began to clearly appear in
scientic publications no earlier than in themid-
dle oftherst decade ofthe21st century. Research-
ers emphasise not only thestrength oftheinter-
generational ties, but also theimportance ofboth
sides’ expectations as to involvement and various
forms of mutual support [7-11]. Furthermore,
the scientic literature discusses a wide range
ofproblems making up thesource ofstress for
adults and their parents [12, 13]. It is worth not-
ing that theconcept ofsociological ambivalence
has become avery popular analytical perspective
on the ties and relations between parents and
their adult children [14-16]. is concept has
turned out to be very useful at least in theanal-
ysis of the conicts resulting from the full-
ment ofspecic social roles (e.g. being anactive
worker, committed parent and an adult child).
Researchers provide interesting conclusions on
the parent-adult child relation as characterised
by aspecic tension ofvarying dynamics, con-
tradictory, mutually exclusive emotions (e.g. love
and hate) and situations (e.g. care and distance,
involvement and autonomy). ese tensions are
theresult ofthe inability to reconcile one’s own
needs and desires with thenormative denition
oftherole [9, 17-19].
Despite researchers’ great interest in what is
happening between adults and their parents, this
area seems to still be under-explored as far as
considerations dedicated to dependence and es-
pecially as far as alcohol is concerned. ough in
thescientic literature, theproblems of alcohol
245
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
dependent persons’ family members are well re-
searched, even acursory analysis of studies re-
veals that researchers’ and psychotherapists’ in-
terest is usually focused on thelife partners and
children (also adult) ofdependent persons. For
example, reviewing Polish specialised literature,
we nd anexception from 20 years ago entitled
“Who is afraid of an alcoholic’s mother” [20].
earticles author lists theproblems therapists
have to deal with when working with themothers
ofalcoholics.
e parents’ perspective is totally absent,
both as regards ways ofcoping (and not coping)
with an adult childs alcohol-dependence and
also their expressed needs. eir problems do
not receive attention nor involvement as well as
theroles played in thecourse oftreatment and
prevention oftheconsequences oftheir childrens
dependence on alcohol. is perception may be
puzzling as parents are the natural participants
and witnesses of their children’s whole lives.
elife successes and failures oftheadult chil-
dren are keenly felt by parents and represent im-
portant personal experiences [19, 21, 22]. eir
biographical experiences usually include their
son’s or daughter’s “birth” ofalcoholism, followed
by its course and consequences1. In the nal
reckoning, if thesituation requires it, the part-
ner ofadependent person may seek separation
and awife may le for divorce, while amother
cannot divorce their own child. Sometimes she is
theonly person le in theeld ofbattle for some-
ones life who has already lost everything and ev-
eryone due to problems with alcohol [20].
is article has two objectives, therst being
to catalogue and describe the types of problems
discussed and veried in research projects dedi-
cated to families with alcohol dependent persons.
We will demonstrate that alcohol dependence in
the family is most oen analysed from the per-
1 Research conducted by theteam oftheSpecial Ped-
agogy Laboratory at theFaculty ofEducational Sciences,
University of Lodz, as part of a scientific project “Fami-
ly in thesocial support and help system for people with
alcohol problems. Biographical research with thepartici-
pation ofparents ofalcohol dependent (adult) children
is anattempt to fill this gap. Theproject was carried out
within thearea “Supporting scientific research in thearea
ofproblems arising from thealcohol use. Its main focus
was theprocess of“becoming” theparent ofanadult with
problem ofalcohol dependence, i.e. entering aspecific so-
cial role (with all its social expectations and cultural obli-
gations, precepts and norms arising from family ties).
leżnionych od alkoholu są dobrze rozpoznane,
to jednak nawet pobieżna analiza opracowań po-
zwala dostrzec, że zainteresowanie badaczy ipsy-
choterapeutów skupia się zwykle na partnerkach
życiowych idzieciach (także dorosłych) osób uza-
leżnionych. Dla przykładu, na gruncie polskiego
piśmiennictwa specjalistycznego wyjątek stanowi
opracowanie sprzed 20 lat, które nosi znamienny
tytuł: „Kto się boi matki alkoholika” [20]. Autorka
artykułu wymienia problemy, jakie są udziałem te-
rapeutów pracujących zmatkami alkoholików.
Zupełnie nieobecna jest perspektywa rodziców
– zarówno w zakresie sposobów radzenia sobie
(i nieradzenia) z uzależnieniem od alkoholu do-
rosłego dziecka, jak iprzejawianych potrzeb. Nie
poświęca się uwagi ich problemom, atakże zaan-
gażowaniu oraz roli, jaką odgrywają w przebiegu
leczenia i zapobiegania konsekwencjom uzależ-
nienia od alkoholu ich dzieci. Spostrzeżenie to
może dziwić, ponieważ to rodzice są naturalnymi
uczestnikami iświadkami biegu całego życia swo-
ich dzieci. Sukcesy i porażki życiowe dorosłych
dzieci są przez nich bardzo przeżywane istanowią
ważne doświadczenie osobiste [19, 21, 22]. Wich
doświadczenia biograczne wpisują się zwykle
„narodziny” uzależnienia od alkoholu córki lub
syna, anastępnie jego przebieg oraz konsekwen-
cje1. Wostateczności, jeśli sytuacja tego wymaga,
partnerka osoby uzależnionej może odejść, ażona
wystąpić orozwód, natomiast matki zdzieckiem
rozwieść się nie da. Bywa, że jako jedyna pozostaje
na polu bitwy ożycie osoby, która wkonsekwen-
cji problemów zalkoholem straciła już wszystko
iwszystkich [20].
W artykule będziemy zmierzać do osiągnię-
cia dwóch celów. Pierwszym jest skatalogowanie
i omówienie rodzaju problemów poruszanych
i werykowanych w projektach badawczych po-
święconych rodzinie zosobą uzależnioną od alko-
1 Próbę wypełnienia tej luki stanowią badania prowadzo-
ne przez zespół Pracowni Pedagogiki Specjalnej na Wydzia-
le Nauk oWychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego wramach
projektu naukowego pt. „Rodzina wsystemie wsparcia spo-
łecznego ipomocy osobom zproblemem alkoholowym. Ba-
dania biograczne z udziałem rodziców (dorosłych) dzieci
uzależnionych od alkoholu. Projekt realizowano jako zadanie
tematu „Wspieranie badań naukowych w obszarze proble-
mów wynikających zużywania alkoholu”. Zasadniczym jego
zainteresowaniem był swoisty proces „stawania się” rodzicem
(dorosłego) dziecka zproblemem uzależnienia od alkoholu,
tj. wchodzenia wokreśloną rolę społeczną (z całym jej baga-
żem oczekiwań społecznych i kulturowych powinności, naka-
zów inorm wynikających zwięzów rodzinnych).
246 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
spective oftheproblems faced by children, spouses
or life partners ofthedependent person. epar-
ents ofalcoholics (like siblings or grandparents)
rarely enter researchers’ scope ofinterest. We shall
be examining theresults ofstudies in which they
participate and will show that even if fathers and
mothers make up asignicant part ofthestudied
family members, theconclusions are about thede-
pendant person’s relatives in general. It is therefore
dicult to dene theparticular problems specic
to them. So afurther objective ofthis article is to
signal the possible research directions for stud-
ies dedicated to theparents ofalcohol dependent
adults.
The considerations contained in the article
are theresult ofanalysis of the scientific liter-
ature (English and Polish language) dedicated
to families with alcohol dependence. Thebasic
criteria ofwork selection for analysis was their
empirical character and theobject ofstudy as
theproblems and experiences ofalcoholic’s fam-
ily members. Of further interest were also works
concentrating on theproblems ofparents whose
adult children, for various reasons, delay their
independence or, due to specific experiences
(e.g. drug dependence or mental disorders), re-
main in direct dependency relations with their
family oforigin.
Analysis of the content ofempirical studies
devoted to families with experience of alcohol
dependence reveals that there has been alot re-
search in this area ofa greater or lesser scope,
with theapplication ofvarious study procedures
and study population selection methods. is
richness creates dilemmas and requires choosing
ofa specic strategy for theselection ofmateri-
als. Results since theyear 2000 were subject to
analysis. Additionally, thechoice ofpublications
containing study conclusions was dictated by
their popularity and reach measured by thenum-
ber ofcitations.
With respect to these accepted criteria, we are
aware that certain studies might have been missed
out. It is worth also noting, as a side issue, that
thedilemma oftherichness ofscientic research
and the accompanying impression ofexcess and
diculty with aunambiguous evaluation ofqual-
ity and usefulness makes for theobject ofseparate
scientic work and these issues are treated with
theapplication oftheterm “overow” as anana-
lytical category [23].
holu. Wykażemy, że uzależnienie od alkoholu wro-
dzinie jest najczęściej analizowane zperspektywy
problemów, zjakimi borykają się dzieci imałżon-
kowie czy partnerzy życiowi osoby uzależnionej.
Rodzice dorosłych alkoholików (podobnie zresztą
jak rodzeństwo czy dziadkowie) rzadko pojawiają
się wkręgu zainteresowania badaczy. Przytoczymy
wyniki badań, których są uczestnikami, ipokaże-
my, że nawet jeśli ojcowie imatki stanowią zna-
czącą część badanych członków rodziny, to wnio-
ski dotyczą ogółu krewnych osób uzależnionych.
Trudno więc oustalenie specycznych problemów
będących tylko ich udziałem. Kolejnym celem
artykułu jest zatem zasygnalizowanie możliwych
kierunków badań poświęconych rodzicom doro-
słych dzieci uzależnionych od alkoholu.
Rozważania zawarte wartykule są efektem analizy
piśmiennictwa naukowego (anglojęzycznego irodzi-
mego) poświęconego zagadnieniom rodziny zuza-
leżnieniem od alkoholu. Zasadniczym kryterium
doboru prac do analiz był ich charakter empiryczny
oraz przedmiot badań – problemy i doświadczenia
członków rodziny alkoholika. Dodatkowo zainte-
resowaniem objęto także prace skoncentrowane na
problemach rodziców dorosłych dzieci, które zróż-
nych przyczyn odraczają swoją samodzielność lub
z powodu specycznych doświadczeń (np. uzależ-
nienia od narkotyków czy zaburzeń psychicznych)
pozostają w bezpośrednich związkach zależnościo-
wych zrodziną pochodzenia.
Analiza zawartości opracowań empirycznych
poświęconych rodzinie z doświadczeniem uza-
leżnienia od alkoholu pokazuje, że prowadzi się
wtym zakresie wiele badań – owiększym imniej-
szym zasięgu, z zastosowaniem różnych procedur
badawczych oraz metod doboru badanej populacji.
Wielość ta powoduje dylematy i wymaga wyboru
określonej strategii selekcji materiałów. Analizie
poddane zostały wyniki badań opublikowane po
2000 r. Dodatkowo wybór publikacji zawierających
wnioski zbadań podyktowany był ich popularno-
ścią izasięgiem mierzonymi liczbą cytowań.
Wobec tak przyjętych kryteriów zdajemy sobie
sprawę, że niektóre opracowania mogły być pomi-
nięte. Na marginesie warto odnotować, że dylematy
wielości opracowań naukowych oraz towarzyszące
temu wrażenie nadmiaru itrudności zjednoznacz-
ną oceną jakości iprzydatności stanowią przedmiot
odrębnych prac naukowych, azagadnienia te rozpa-
trywane są zużyciem kategorii analitycznej określa-
nej mianem „przepełnienia” [23].
247
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4





Researchers devoted much space and attention
to theeect ofalcohol dependence ofone family
member on thefunctioning ofthewhole family.
Alcohol dependence is regarded as afactor dis-
rupting family life, causing thefamily to become
dysfunctional [24, 25], occurring together with
crime [26-28], sexual abuse, violence [28-30] and
poverty [31] etc.
Children ofalcoholics (COA) occupy asignif-
icant place, agroup that initially was analysed in
thecategory of“forgotten children” [32-34], and
also adults with childhood experiences in depen-
dency problem families (Adult Children of Alco-
holics – ACA) [35]. Especially as regards thelat-
ter, attention is brought to not only theamount
of publications dedicated to their specic prob-
lems [36-39], but also specially created therapeutic
projects [40, 41]. Hitherto, studies concentrated
also on theattempt to dene thedegree and scope
ofthevariety ofthreat and protective experiences
ofchildren in thefamilies ofalcoholics [42].
Attention is brought to all childhood spheres
ofdevelopment and functioning [43]. eir fam-
ily experiences are studied and theconsequences
ofaparent’s (or parents’) alcohol dependence in
terms ofvarious disorders ofamedical nature [44,
45], and also the inuence of personality devel-
opment [46, 47], interpersonal competences [48],
educational problems [49], thetaking ofpsycho-
active substances and thegeneral tendency for de-
pendence in adult life [50]. It is worth noting that
therelation between psychoactive substance abuse
by parents and their childrens alcohol related
problems was documented in detail in thescien-
tic literature. Including thechildren ofalcoholics
into thefuture dependency high risk group was
linked not only with disadvantageous life condi-
tions [51, 52], but also with biological susceptibil-
ity [53, 54].
Growing up in afamily with analcohol prob-
lem is always characterised by therisk ofchildren’s
greater vulnerability to developmental diculties,
especially during maturation and adulthood [55].
At the same time, there are interesting research
conclusions suggesting that parental dependence




Naukowcy wiele miejsca i uwagi poświęcają
problematyce wpływu uzależnienia od alkoholu
jednego jej członka na funkcjonowanie całej rodzi-
ny. Uzależnienie od alkoholu rozpatrywane jest jako
czynnik dezorganizujący życie rodzinne, powodu-
jący dysfunkcjonalność rodziny [24, 25], współwy-
stępujący z przestępczością [26–28], nadużyciami
seksualnymi, przemocą [28–30], biedą [31] itp.
Znaczące miejsce zajmuje problematyka dzie-
ci alkoholików, grupy analizowanej początkowo
w kategoriach „zapomnianych dzieci” [32–34],
atakże dorosłych osób zdoświadczeniem dzieciń-
stwa w rodzinach z problemem uzależnień [35].
Szczególnie w odniesieniu do Dorosłych Dzieci
Alkoholików (DDA) uwagę zwraca nie tylko wie-
lość publikacji poświęconych ich specycznym
problemom [36–39], lecz także specjalnie prze-
znaczonych dla nich projektów terapeutycznych
[40, 41]. Dotychczasowe badania koncentrowały
się również na próbie określenia stopnia izakresu
zróżnicowania zagrażających i chroniących do-
świadczeń rodzinnych dzieci alkoholików [42].
Uwagę skupiają właściwie wszystkie sfery roz-
woju ifunkcjonowania dzieci [43]. Badane są ich
doświadczenia rodzinne ikonsekwencje uzależnie-
nia od alkoholu rodzica (lub rodziców) przez pry-
zmat rozmaitych zaburzeń natury medycznej [44,
45], atakże wpływu na rozwój osobowości [46, 47],
kompetencji interpersonalnych [48], problemów
edukacyjnych [49], sięgania po substancje psy-
choaktywne oraz ogólnej skłonności do uzależnień
wżyciu dorosłym [50]. Warto odnotować, że zwią-
zek między nadużywaniem substancji psychoak-
tywnych przez rodziców azwiązanymi zalkoholem
problemami ich dzieci został szczegółowo udoku-
mentowany wpiśmiennictwie naukowym. Zalicza-
nie dzieci alkoholików do grupy bardzo wysokiego
ryzyka uzależnień wprzyszłości wiązano nie tylko
z niekorzystnymi warunkami życia [51, 52], lecz
także zbiologiczną podatnością [53, 54].
Wzrastanie wrodzinie zproblemem alkoholo-
wym jest zawsze charakteryzowane przez zagro-
żenie zwiększoną podatnością dzieci na trudności
rozwojowe, zwłaszcza wokresie dorastania ido-
rosłości [55]. Jednocześnie uwagę zwracają wnio-
ski zbadań sugerujące, że uzależnienie rodziców
248 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
does not have to directly, and certainly not unam-
biguously, negatively inuence children’s function-
ing. According to some studies, thediculties re-
vealed by COAs do not dier from those observed
among their peers brought up in families without
dependence problems but with experiences e.g.
ofdivorce, violence or unemployment. In thenal
reckoning, theresearchers are inclined to formu-
late thehypothesis that it is not so much aspecic
factor (e.g. parental dependence) that signicantly
modies and negatively aects a child’s develop-
ment but aculmination ofdisadvantageous factors
in which the child has grown up [56]. e lack
of a clear relationship between growing up in
analcohol problem family and specic disorders
(that do not distinguish theCOA population from
its peers), is explained by some researchers in
terms ofthevariety ofadaptive strategies applied
by the children of alcoholics [52, 56]. Further-
more, scientists share theopinion that amother’s
alcohol dependence to a far greater degree neg-
atively aects achild’s development than thefa-
ther’s. e child experiences deeper emotional
injury when themother is dependent, and family
role reversal is more frequent [57, 58]. It is worth
noting that problems of this specic imbalance
in the dependent parent-child relationship and
the consequences offamily structure disruption
are analysed with the aid of the parentication
phenomenon. elinks between theparentica-
tion concept and alcohol problems in thefamily
are beginning to become more pronounced in Pol-
ish scientic literature [59, 60].
While problems ofgrowing up in an alcohol
abuse problem family are analysed in detail in
thescientic literature, researchers devote alot less
attention to thesituation ofchildren ofparents in
treatment and dependence therapy. Grzegorzew-
ska and Cierpiałkowska [61], among others, have
drawn attention to this problem writing that, in
theface ofarelatively small amount ofdata on this
topic, thedevelopment conditions ofachild with
parents in treatment may be analysed in terms
of the stages of the drinking parents return to
health.
An analysis oftheliterature dedicated to al-
cohol problem families allows us to state that
apart from thestudies that directly concentrate
on children, there is plenty ofwork on dependent
persons’ life partners and spouses. From theper-
spective of the subject ofalcoholic parents, es-
nie musi bezpośrednio, a na pewno nie jedno-
znacznie, negatywnie rzutować na funkcjonowa-
nie dziecka. Wmyśl niektórych badań trudności
przejawiane przez dzieci alkoholików nie różnią
się od tych, które są obserwowane uich rówieśni-
ków wychowywanych wrodzinach bez problemu
uzależnień, za to zdoświadczeniem np. rozwodu,
przemocy czy bezrobocia. Ostatecznie badacze
są skłonni do formułowania hipotezy, że to nie
tyle konkretny czynnik (np. uzależnienie rodzi-
ców) znacząco modykuje i negatywnie rzutuje
na rozwój dziecka, ile kumulacja niekorzystnych
warunków, w których ono wzrasta [56]. Brak
jednoznacznego związku pomiędzy wychowywa-
niem się wrodzinie z problemem alkoholowym
a określonymi zaburzeniami (nieróżnicującymi
populację COA od ich rówieśników) niektórzy
badacze starają się tłumaczyć wielością strategii
adaptacyjnych stosowanych przez dzieci alkoho-
lików [52, 56]. Ponadto naukowcy są zdania, że
uzależnienie od alkoholu matki wdużo większym
stopniu negatywnie rzutuje na rozwój dziecka
niż uzależnienie ojca. W sytuacji uzależnienia
matki doznaje ono głębszych urazów emocjo-
nalnych, atakże częściej dochodzi do odwróce-
nia ról wrodzinie [57, 58]. Warto zaznaczyć, że
problemy specycznej nierównowagi w relacjach
uzależnieni rodzice–dziecko oraz konsekwencje
zaburzeń struktury rodziny analizowane są za
pomocą zjawiska określanego mianem parenty-
kacji. Związki koncepcji parentykacji z pro-
blemem alkoholowym w rodzinie zaznaczają
się coraz wyraźniej w polskim piśmiennictwie
naukowym [59, 60].
O ile problemy wychowania wrodzinie zpro-
blemem nadużywania alkoholu są szczegółowo
analizowane wpiśmiennictwie naukowym, otyle
dużo mniej uwagi badacze poświęcają sytuacji
dziecka rodziców podejmujących leczenie iterapię
uzależnień. Na problem ten wskazują m.in. Grze-
gorzewska iCierpiałkowska [61], pisząc, że wob-
liczu relatywnie niewielkiej liczby danych na ten
temat warunki rozwoju dziecka rodziców podej-
mujących leczenie można analizować przez fazy
powrotu do zdrowia pijących rodziców.
Analiza piśmiennictwa poświęconego zagad-
nieniom rodziny zproblemem alkoholowym po-
zwala stwierdzić, że obok badań, które bezpośred-
nio koncentrują się na dzieciach, znaczące miejsce
zajmują te poświęcone partnerom życiowym
iwspółmałżonkom osób uzależnionych. Zpunktu
249
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
widzenia problematyki rodziców alkoholików,
szczególnie ważne wydaje się poszukiwanie odpo-
wiedzi na pytania oto, co się dzieje między doro-
słymi osobami wrodzinie iodominujące problemy
krewnych. Dlatego też w dalszej części opracowa-
nia zaprezentowane zagadnienia poddamy bardziej
szczegółowemu opisowi niż dotychczasowe. Zna-
czące miejsce w piśmiennictwie naukowym zaj-
mują prace empiryczne, które traktują orelacjach
między partnerami życiowymi [62, 63] oraz wpły-
wie uzależnienia od alkoholu na różne sfery życia
małżonków [64, 65]. Osobami badanymi w tym
zakresie są przede wszystkim kobiety. Bywa, że ich
problemy analizuje się zużyciem perspektywy uza-
leżnionych mężczyzn [66]. Wprzypadku partnerek
mężczyzn nadużywających alkoholu analizowane
są zwłaszcza te wymiary jakości ich życia, które pod
wpływem relacji zalkoholikiem uległy znaczącemu
pogorszeniu, a mianowicie: praca, życie towarzy-
skie, wypoczynek, zdrowie, komunikacja rodzin-
na irelacje rodzicielskie [67, 68]. Osobne miejsce
zajmują badania dotyczące strategii odzyskiwania
równowagi życiowej po dramatycznym związku
zuzależnionym partnerem iopuszczeniu męża-al-
koholika [69]. Omawiane są problemy związane
z doświadczaniem przemocy zarówno bezpośred-
nio ze strony alkoholika, jak iwszerszym znaczeniu
– bycia oarą uzależnienia (męża) [70].
Procesualny charakter problemów rodzinnych
oraz strategii radzenia (i nieradzenia) sobie zuzależ-
nieniem od alkoholu partnera, oprócz wyżej sygnali-
zowanej perspektywy współuzależnienia, bywa roz-
patrywany m.in. wkontekście specycznej kariery
moralnej żony osoby uzależnionej [71]. Oczywiście
dominują badania iustalenia odnoszące się do ob-
szaru kultury zachodniej. Częściowo inne problemy
kobiet, awłaściwie ich nasilenie, znajdujemy wpu-
blikacjach sygnalizujących zagadnienia w krajach
spoza tego kręgu [72, 73]. Niektórzy naukowcy są
jednak zdania, że bez względu na warunki kulturo-
wo-społeczne, stopień pokrewieństwa, wiek ipłeć
podstawowe doświadczenia wszystkich członków
rodziny są uniwersalne, adominującym problemem
jest brak poczucia kontroli w sytuacjach kryzyso-
wych i potrzeba wsparcia zewnętrznego w wysił-
kach radzenia sobie zproblemami [74, 75].
Mówiąc oobszarach poszukiwań badaczy zaj-
mujących się problematyką uzależnienia od al-
koholu w rodzinie, nie sposób nie zauważyć, że
stosunkowo często kierunek i ramy analityczne
ustaleń wyznacza perspektywa współuzależnienia.
pecially important would seem discovering what
happens between the adults in the family and
thedominant problems ofrelatives. erefore, we
will describe in more detail thepresented matter
than has been attempted up until now in thefur-
ther part ofthis study. Empirical work consider-
ing relations between life partners is important
in thescientic literature [62, 63], as is theinu-
ence of alcohol dependence on various aspects
ofmarried life [64, 65]. estudy subjects here
are above all women, though sometimes their
problems are analysed through the perspective
ofdependent men [66]. In thecase of thepart-
ners ofalcohol abusing men, especially analysed
are thedimensions thequality oftheir life that
have signicantly deteriorated under the inu-
ence ofrelations with thealcoholic like work, so-
cial life, rest, health, familial communication and
parental relations [67, 68]. Studies concerning
strategies for regaining life equilibrium following
adramatic relationship with adependent partner
and leaving analcoholic husband will be treat-
ed separately [69]. Problems linked to the ex-
perience of violence both directly committed
by thealcoholic and in thewider sense ofbeing
avictim ofthehusbands dependence will also be
discussed [70].
e process nature ofthefamily problems and
strategies for coping (and not coping) with apart-
ner’s alcohol dependence, apart from theabove-
mentioned co-dependency perspectives, tends
to be treated, among others, in the context
of the specic moral career of the dependent
person’s wife [71]. Of course, studies and con-
clusions relating to theWestern cultural sphere
dominate. In part, other women’s problems, and
specically their intensity, are to be found in pub-
lications signalling issues in countries beyond
this sphere [72, 73]. However, some researchers
are oftheopinion that irrespective ofsocial and
cultural conditions, degree of family relation,
age and gender, thebasic experience ofall family
members are universal and thedominant prob-
lem is alack ofasense ofcontrol in crisis situa-
tions and theneed for external support in eorts
to deal with problems [74, 75].
Discussing the research on alcohol depen-
dence in thefamily, it is impossible to ignore that
theco-dependency perspective sets thedirection
and analytical framework relatively oen. De-
pending on thetheoretical framework [76], this
250 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
category seems especially useful to describe cop-
ing and non-coping strategies ofthelife partners
ofdependent men and theeect ofalcohol de-
pendence on various spheres oftheir psychoso-
cial functioning [70, 77, 78], and also to describe
the patterns of family communication fullling
stabilising roles in thesituation ofa system in
danger of disintegrating. In this second case,
co-dependent persons are characterised with
theaid ofspecic emotional and personality fea-
tures responsible for supporting theclose persons
dependence [79, 80]. Co-dependency most oen
is related to women, thepartners and wives ofal-
coholics and their children, especially daughters
[57, 70, 81, 82].
Studies applying thecategory ofco-dependen-
cy are very popular and some researchers, like
Peled and Sacks [70], applying reports from as
early as the80s suggest that thedemand for them
is directly created by aspecic lobby ofinterests
gaining nancial benets from thepopularisation
and implementation of therapeutic programmes
and building support systems for persons with
co-dependency symptoms. It happens that per-
sons who claim they are co-dependent [83] and
intensively use specialists’ support reveal a pecu-
liar dependence on therapy [82].
Considerations of the dangers deriving from
the misuse of categories of co-dependency cast
acertain light on theproblems and limitations as-
sociated with thedesign and realisation ofscien-
tic research involving dependent persons’ family
members. is issue was signalised by anumber
ofauthors including Orford et al. [84] in astudy
discussing theeectiveness ofsupport provided at
various stages, e.g. starting from thegeneral prac-
titioner’s intervention to participation in psycho-
educational projects and in self-education.
emost important research conclusion was that
members ofdependent persons’ families are adi-
verse group when it comes to level of familiar-
ity with the issues of alcoholism and awareness
of the problems that occur. So the application
of selection criteria for participants in specif-
ic forms of support or therapy, which is “being
aco-dependent person in analcohol problem fam-
ily”, means that thestudied population is ascribed
a homogeneous character and that signicant,
specic and personal needs resulting from e.g. ful-
lling aspecic family role or degree ofintimacy
with the dependent person are underestimated.
Wzależności od ramy teoretycznej [76], katego-
ria ta wydaje się szczególnie użyteczna dla opisu
strategii radzenia inieradzenia sobie przez part-
nerki życiowe uzależnionych mężczyzn i wpły-
wu uzależnienia od alkoholu na różne sfery ich
funkcjonowania psychospołecznego [70, 77, 78],
atakże dla opisu wzorców komunikacji rodzinnej
pełniących funkcję stabilizującą wsytuacji syste-
mu zagrożonego rozpadem. Wtym drugim przy-
padku osoby współuzależnione charakteryzowane
są za pomocą specycznych cech emocjonalnych
i osobowościowych, odpowiedzialnych za pod-
trzymywanie uzależnienia osób bliskich [79, 80].
Współuzależnienie jest najczęściej odnoszone do
kobiet – partnerek życiowych iżon alkoholików,
oraz ich dzieci, zwłaszcza córek [57, 70, 81, 82].
Badania z zastosowaniem kategorii współ-
uzależnienia są niezwykle popularne, a niektó-
rzy badacze, np. Peled iSacks [70], posiłkując się
doniesieniami jeszcze zlat 80., sugerują, że zapo-
trzebowanie na nie jest bezpośrednio wytwarzane
przez specyczne lobby środowisk czerpiących
korzyści nansowe zpopularyzowania iwdraża-
nia programów terapeutycznych oraz budowania
systemu wsparcia dla osób zobjawami współuza-
leżnienia. Zdarza się, że uosób określających się
jako współuzależnione [83] ikorzystających inten-
sywnie z pomocy profesjonalistów obserwuje się
specyczne uzależnienie od terapii [82].
Rozważania o zagrożeniach płynących z nad-
używania kategorii współuzależnienia rzucają także
pewne światło na problemy iograniczenia towarzy-
szące projektowaniu irealizacji badań naukowych
zudziałem członków rodziny osób uzależnionych.
Problem ten został m.in. zasygnalizowany przez
Orforda iwsp. [84] wopracowaniu omawiającym
efektywność wsparcia udzielanego na różnych
etapach, np. począwszy od interwencji lekarza
pierwszego kontaktu do udziału wprojektach psy-
choedukacyjnych i do samokształcenia. Najistot-
niejszym ustaleniem badaczy było to, że członkowie
rodzin osób uzależnionych stanowią zróżnicowaną
grupę ze względu na poziom znajomości problema-
tyki alkoholowej oraz świadomość występujących
problemów. Tak więc stosowane kryterium dobo-
ru uczestników do określonych form wsparcia czy
terapii, jakim jest „bycie osobą współuzależnioną
wrodzinie zproblemem alkoholowym, powoduje,
że badanej populacji nadaje się właściwości homo-
geniczne ibagatelizuje istotne czy osobowościowe
oraz specyczne potrzeby wynikające np. z pełe-
251
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
Also, it is worth mentioning, as animportant re-
search aspect, that awareness ofdependency and
its inuence on family relations is much greater
among people who report for institutional sup-
port. Family members ofdependent persons reveal
ahigh awareness oftheir own rights and demand
recognition oftheir needs. ey are characterised
by adetermination to act to improve thequality
oftheir lives.
Peled and Sacks question the utility of psy-
chological concepts of co-dependency both for
thedescription oftheproblems ofthedependent
person’s family and thepossibility of creating ef-
fective programmes ofsocial support for thewives
of alcoholics [70]. ey postulate the need to
deepen knowledge ofco-dependency as acultural
construct and consider thegender-related stereo-
types. What is more, it ought to be recognised that
thefamily system starts to become dysfunctional
when thetraditional positions ofpower and con-
trol begin to be undermined and change as are-
sult ofthepartner’s dependence. In this context,
theco-dependency ofalcoholics wives may be un-
derstood as their decisive and unconditional de-
sire to full their social roles in accordance with
thenormative denition ofwomanhood (positive
self-esteem is tied exclusively to fullling one’s
duties deriving from gender correctly). In other
words, co-dependency is a form of pathological
entanglement in providing thesocial environment
with proof of being a good wife” and realising
awomens social role, while at thesame time sacri-
cing one’s own needs and longings for thebenet
ofaweak and ill person in theform ofcaring and
concern for their interests.
Support for these conclusions may be sought
in the results of research on the consequenc-
es of the parentication phenomenon among
thechildren ofalcoholics, which above all con-
cerns daughters [57]. eclear tendency ofre-
searchers to analyse theproblems ofwomen like
the daughters and partners of alcoholics (rath-
er than the sons) may be considered in terms
of the family transmission of cultural duties
linked to gender (like care for theweak, self-sac-
rice and support). eview is oen formulat-
ed, in relation to thedaughters ofalcoholics, that
they have atendency to pair up with men who
are dependent on alcohol like their own fathers.
is is suggested at least by studies from the90s
[85]. is issue is also documented in Polish sci-
nienia danej roli rodzinnej czy stopnia bliskości
z osobą uzależnioną. Na marginesie warto wspo-
mnieć ważną konstatację badaczy, że świadomość
problematyki uzależnienia ijego wpływu na relacje
rodzinne wśród osób, które zgłaszają się po wspar-
cie instytucjonalne, jest coraz wyższa. Członkowie
rodzin osób uzależnionych przejawiają również
wysoką świadomość swoich praw i domagają się
uznania własnych potrzeb. Cechuje ich determina-
cja działań na rzecz poprawy jakości swojego życia.
Peled iSacks kwestionują użyteczność psycho-
logicznych koncepcji współuzależnienia zarówno
dla opisu problemów rodziny osoby uzależnionej,
jak imożliwości tworzenia skutecznych programów
wsparcia społecznego dla żon alkoholików [70].
Postulują konieczność pogłębiania wiedzy owspół-
uzależnieniu jako konstrukcie kulturowym i od-
noszącym się do stereotypów związanych zpłcią.
Idąc tym tropem, należy uznać, że do dysfunkcji
systemu rodzinnego dochodzi wtedy, gdy tradycyj-
ne pozycje władzy ikontroli wkonsekwencji uza-
leżnienia partnera zostają naruszone izmienione.
Wtym kontekście przez współuzależnienie żon al-
koholików można rozumieć zdecydowane ibezwa-
runkowe dążenie przez nie do wypełniania roli spo-
łecznej zgodnie znormatywną denicją kobiecości
(pozytywna samoocena wiąże się więc wyłącznie
z należytym wypełnianiem swoich obowiązków
wynikających z płci). Innymi słowy, współuzależ-
nienie będzie rodzajem patologicznego wikłania się
wdostarczanie otoczeniu dowodów na bycie „do-
brą żoną” irealizowanie społecznej roli kobiety, któ-
ra rezygnuje zwłasnych potrzeb ipragnień na rzecz
poświęcenia się dla osoby słabej i chorej – opieki
nad nią itroski ojej interesy.
Poparcia dla takich wniosków można doszu-
kiwać się wwynikach badań dotyczących konse-
kwencji zjawiska parentykacji dzieci alkoholi-
ków, które wpierwszej kolejności odnoszone jest
do córek [57]. Wyraźnie odnotowaną przez ba-
daczy skłonność do analizowania problemów ko-
biet – córek ipartnerek alkoholików (a nie synów)
– można rozpatrywać przez pryzmat rodzinnej
transmisji kulturowych powinności związanych
zpłcią (takich jak troska osłabszych, opieka, po-
święcanie się). To zwykle wodniesieniu do córek
alkoholików formułowany jest pogląd, że mają
tendencję do wiązania się zmężczyznami uzależ-
nionymi od alkoholu, takimi jak ich ojcowie. Su-
gerują to chociażby badania pochodzące zlat 90.
[85]. Zresztą problem ten jest udokumentowany
252 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
entic literature [86]. ese tendencies have not
been noted in thecase ofalcoholics’ sons (they
do not marry or stay as partners with dependent
women), therefore we can risk the conclusion
that thecategory ofinvolvement and responsibil-
ity for thefunctioning ofsick persons dominates
in women’s inter-generational socialising mes-
sages. It is worth noting at this stage that there
is no full consensus among researchers analysing
thevarious aspects ofco-dependency oftheadult
children of alcohol dependent persons as to
anunambiguous conclusion on therelationship
between this phenomenon and gender, and cer-
tainly not in its every dimension [87].




It is worth starting considerations on thetop-
ic ofpossible conditions oftheties between adult
children with dependence problems and their
parents by describing thevarieties ofthis relation.
Adult children leave home, marry and start living,
distance themselves from thefamily oforigin, and
this is thenatural state resulting from therealisa-
tion ofdevelopmental tasks characteristic for agiv-
en age. However, it may happen that some chil-
dren return to thefamily home and some never
leave it at all.
e problems ofadult children that remain in
dependent relations with their parents are anal-
ysed in thescientic literature usually in thecon-
text of two issues, the rst concerning a range
ofexperiences and diculties forming “the emp-
ty nest syndrome” [88], and the second covers
the causes of delaying thestart offull adulthood.
is phenomenon is analysed in terms of eco-
nomic, cultural and psychosocial conditions and
is called “the cluttered nest” [19, 89, 90]. is de-
scribes asituation in which adult children do not
leave thefamily home or, following acertain pe-
riod of independence, as aresult of various life
events, return to it again and enter into dependen-
cy relations with their parents.
ere is also another analytical perspective on
the abovementioned dependencies. Researchers
concentrate on theparents themselves and dene
them as the“sandwich generation. at is, these
are persons that get involved in helping aging
również wrodzimym piśmiennictwie naukowym
[86]. Ponieważ takich tendencji nie zarejestrowa-
no w przypadku synów alkoholików (nie żenią
się inie trwają uboku uzależnionych kobiet), to
można zaryzykować stwierdzenie, że kategoria
zaangażowania i odpowiedzialności za funkcjo-
nowanie osób chorych dominuje wmiędzypoko-
leniowych socjalizacyjnych przekazach kobiecych.
Warto w tym miejscu nadmienić, że nie ma peł-
nej zgody wśród badaczy, którzy analizują różne
wymiary współuzależnienia dorosłych dzieci osób
uzależnionych od alkoholu, co do stwierdzenia
jednoznacznych powiązań tego zjawiska z płcią,
ana pewno nie wszystkich jego wymiarów [87].



Rozważania na temat możliwych uwarunkowań
relacji między dorosłymi dziećmi z problemem
uzależnienia a ich rodzicami warto rozpocząć od
nakreślenia możliwych wariantów tej zależności.
Dorosłe dzieci wyprowadzają się zdomu, zawierają
związki małżeńskie irozpoczynają życie, dystansu-
jąc się od rodziny pochodzenia, ito jest naturalny
stan rzeczy, wynikający zrealizacji zadań rozwojo-
wych charakterystycznych dla danego wieku. Bywa
jednak, że niektóre znich wracają do domu rodzin-
nego, ajeszcze inne nigdy go nie opuszczają.
W piśmiennictwie naukowym problemy doro-
słych dzieci, które pozostają wstosunkach zależno-
ściowych od swoich rodziców, analizowane bywają
zwykle w kontekście dwóch zagadnień. Pierwsze
obejmuje szereg doświadczeń i trudności składa-
jących się na tzw. syndrom pustego gniazda [88].
Zkolei drugie dotyczy przyczyn odraczania wczasie
pełnego startu wdorosłość. Zjawisko to jest analizo-
wane przez pryzmat warunków ekonomicznych, kul-
turowych oraz psychospołecznych ibywa określane
mianem „zagraconego gniazda” [19, 89, 90]. Mowa
osytuacji, wktórej dorosłe dzieci nie wyprowadzają
się zrodzinnego domu lub po pewnym okresie sa-
modzielności, z powodu różnych wydarzeń życio-
wych, wprowadzają się do niego ponownie iwcho-
dzą wzwiązki zależnościowe od swoich rodziców.
Istnieje jeszcze inna perspektywa analizowania
wspomnianych zależności. Badacze koncentrują
się tu na osobach samych rodziców iokreślają ich
mianem „pokolenia kanapkowego. Są to ci, którzy
angażują się wpomoc starzejącym się rodzicom
253
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
parents and children entered adult life (or those
who are already adults) [91]. Researchers also ob-
served thefollowing phenomenon: thetendency
to care for, and get involved in, thelife ofanadult
child are evident not only when children live with
theparents but also when they have become in-
dependent with their own household but have
not yet started their own family and live close to
their parents. is tendency is noticed especially
as regards mothers and their unmarried daugh-
ters [92].
e problems of delayed adulthood and
emerging adulthood are theobject ofmany in-
depth scientic studies [93, 94] and are referred
with new terminology. For example, apart from
the abovementioned “cluttered nest” [95], in
thepopular and scientic literature there is also
the term “boomerang generation” [96, 97] for
those who, during their early adulthood, return
to their parents aer temporary absence and
“nestling” [90] to describe thechildren who de-
cide for various reasons not to leave thefamily
home in which they have been brought up. ose
who have avoided the characteristic responsi-
bilities of adulthood have received names with
aclearly pejorative and ironic tone like “kidults,
twixters, thresholders” [98, 99] or “adultescents
[100, 101]. It is worth noting that some research-
ers are critical ofthis tendency to label in this
manner, especially in popular texts and media
content. ey point to thedistortion and simpli-
cation in the manner of drawing conclusions
as well as generalisation and incorrect direction
in thediagnosis and interpretation ofthese peo-
ple’s complex problems: e.g. ascribing problems
with nding work or accommodation to indi-
vidual life choices [102]. It happens that “not-
leaving-the-nest” phenomenon is aconsequence
of the abandonment of plans for independence
and acceptance ofthe“adultescents” role due to
e.g. illness or job market failure and nancial
problems in theindependent running ofahouse-
hold [103]. At thesame time, it ought to be rec-
ognised that for certain adult children resident
with their parents, these problems are supercial
and are used to rationalise or conceal thereal rea-
sons for theinability or lack ofdesire to become
independent [104].
It is worth noting that especially the very
young adults living with their parents are oen
thesubject ofstudy referring to various spheres
iwkraczającym wdorosłe życie (lub już dorosłym)
dzieciom [91]. Badacze zaobserwowali także nastę-
pujące zjawisko: skłonność do opieki iangażowania
się wżycie dorosłego dziecka są widoczne nie tylko
wtedy, gdy mieszka ono zrodzicami, ale także iwów-
czas, gdy co prawda usamodzielniło się iprowadzi
własne gospodarstwo domowe, ale nie założyło wła-
snej rodziny imieszka blisko domu rodziców. Skłon-
ność tę obserwuje się szczególnie wodniesieniu do
matek iich niezamężnych córek [92].
Problemy odraczanej czy też płynnej dorosłości
stanowią przedmiot wielu pogłębionych opraco-
wań naukowych [93, 94] ioznaczane są nowymi
terminami. Na przykład, oprócz wspominanego
wyżej „zagraconego gniazda” [95], wpiśmiennic-
twie popularnym inaukowym można znaleźć ta-
kie pojęcia, jak „generacja bumerang” [96, 97] dla
określenia osób, które wokresie wczesnej dorosło-
ści wracają do rodziców po tymczasowej nieobec-
ności, oraz „gniazdownik” [90] dla opisu sytuacji
dzieci nie decydujących się z różnych powodów
na opuszczenie domu, wktórym dorastały. Wobec
tych, którzy unikają zobowiązań charakterystycz-
nych dla osób dorosłych, ukuto nazwy ozdecydo-
wanie pejoratywnym iironicznym wydźwięku, np.
„dziecinnie dorośli” [98, 99] czy „nie całkiem do-
rośli” [100, 101]. Warto przy okazji zaznaczyć, że
niektórzy naukowcy krytycznie oceniają tendencje
do operowania takimi etykietami, zwłaszcza wopra-
cowaniach popularnonaukowych czy przekazach
medialnych. Wskazują na zniekształcenia iuprosz-
czenia wsposobie wnioskowania iuogólniania oraz
błędny kierunek rozpoznawania iinterpretowania
złożonych problemów tych osób, np. utożsamianie
problemów na rynku pracy czy mieszkaniowych
zindywidualnym wyborem życiowym [102]. Bywa
bowiem, że „gniazdownictwo” jest konsekwencją
rezygnacji z marzeń o samodzielności i pogodze-
niem się zrolą „niedorosłych dorosłych” zpowodu
np. choroby czy porażek na rynku pracy iproble-
mów nansowych w samodzielnym prowadzeniu
gospodarstwa domowego [103]. Jednocześnie nale-
ży uznać, że dla niektórych dorosłych dzieci miesz-
kających z rodzicami problemy te są pozorne
i wykorzystywane do racjonalizacji lub utajenia
rzeczywistych powodów niemożności lub niechęci
usamodzielnienia się [104].
Warto odnotować, że zwłaszcza bardzo młodzi
dorośli mieszkający ze swoimi rodzicami nierzadko
występują w opracowaniach dotyczących różnych
sfer funkcjonowania społecznego, wtym także pro-
254 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
of social functioning, including also problems
with psychoactive substance abuse [104-106]. In-
deed some researchers report that compared to
earlier stages ofdevelopment (late maturation),
in thecase ofyoung adults, theproblem ofalco-
hol and use ofother substances quite dramati-
cally increase [99]. According to what Galvin et
al. [99] have established, thescientic literature
includes consideration of various factors ofde-
pendency risk as regards this group ofpersons
like e.g. low pay, trouble adapting to work and
stress resulting from theneed to make “adult” life
choices. Not going deeper into thereal reasons
for “adultescents” and adults residing with their
parents drug taking, it ought to be stated that it
is natural for fathers and mothers becoming in-
volved in the problem, at least due to the fact
ofliving together.
Excessive drinking also receives signicant
attention in theanalysis devoted to the causes
ofreturn to theparental home ofadult children
(sometimes this return is repeated many times)
who have periods offunctioning independently
[107]. If adult children have distanced themselves
from their family oforigin and, having achieved
relative stability (e.g. have started afamily), have
returned home, their situation is completely dif-
ferent to that of a child who has never moved
out and started living independently. e scale
ofproblems is also totally dierent [108]. eir
return may have been caused by many losses
(material and social) caused by dependence [107,
109-112]. In thecase ofthe“boomerangs” who
had started their own families, the range and
scope of parental support changes. Apart from
being parents to their adult children, parents are
also grandparents for their children’s children.
is problem is discusses by Gordon, the New
Zealander researcher [113]. While it is thecase
that her studies concentrated mainly on theprob-
lems of taking care of grandchildren whose
mothers and fathers were drug abusers, her re-
ports cast acertain light on thekind ofproblems
and interventions with which parents ofalcohol
dependent adults must contend.
Gordon [113] investigates the current state
of research and formulated theconclusion that
there is alack of research directly dedicated to
this group of problems. At thesame time, she
noted arising number offamilies in which grand-
parents play therole oflegal guardians oftheir
blemów nadużywania substancji psychoaktywnych
[104–106]. Niektórzy badacze donoszą bowiem, że
wporównaniu zwcześniejszym okresem rozwojo-
wym (późnego dorastania) wprzypadku młodych
dorosłych dość dramatycznie wzrasta problem
sięgania po alkohol i inne używki [99]. Zgodnie
zustaleniami Galvin iwsp. [99], wpiśmiennictwie
naukowym rozważane są różne czynniki ryzyka
uzależnień wodniesieniu do tej grupy osób izali-
cza się do nich np. niskie wynagrodzenie, trudności
adaptacyjne wpracy, stres powodowany konieczno-
ścią dokonywania „dorosłych” wyborów życiowych.
Nie wnikając głębiej wrzeczywiste powody sięgania
przez „niedorosłych dorosłych” idorosłych miesz-
kających urodziców po używki, należy stwierdzić,
że wich problemy wsposób naturalny są angażowa-
ni (lub angażują się) ojcowie imatki, choćby przez
fakt wspólnego mieszkania.
Nadmierne picie alkoholu zajmuje także znaczą-
ce miejsce wanalizach poświęconych przyczynom
powrotu (a nawet wielokrotnych powrotów) do
rodziców dorosłych dzieci, które okresowo funk-
cjonowały samodzielnie [107]. Jeśli dorosłe dziecko
zdystansowało się od swojej rodziny pochodzenia
ipo uzyskaniu względnej stabilizacji (np. założeniu
rodziny) powróciło do domu, to jego sytuacja jest
zupełnie inna niż dziecka, które nigdy się zniego
nie wyprowadziło i nie usamodzielniło. Rozmiar
problemów też jest zupełnie inny [108]. Jego powrót
do rodziców może być motywowany licznymi stra-
tami (materialnymi ispołecznymi) spowodowany-
mi przez uzależnienie [107, 109–112]. Wprzypad-
ku „bumerangów”, którzy założyli własne rodziny,
zmienia się również zasięg izakres wsparcia dostar-
czanego przez ich rodziców. Oprócz bycia rodzica-
mi dla swojego dorosłego dziecka są przecież także
babciami idziadkami dla dzieci swoich dzieci. Na
problem ten zwróciła uwagę nowozelandzka ba-
daczka Gordon [113]. Co prawda jej poszukiwania
koncentrowały się głównie na problemach sprawo-
wania opieki nad wnuczkami, których matki ioj-
cowie nadużywali narkotyków, ale jej doniesienia
rzucają pewne światło na zagadnienie rodzaju pro-
blemów iinterwencji podejmowanych przez rodzi-
ców dorosłych dzieci uzależnionych od alkoholu.
Gordon [113] prześledziła istniejący stan ba-
dań isformułowała wniosek, że brakuje opracowań
bezpośrednio poświęconych tej grupie problemów.
Jednocześnie odnotowała rosnącą liczbę rodzin,
w których dziadkowie pełnią funkcję prawnych
opiekunów swoich wnucząt zpowodu uzależnienia
255
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
grandchildren due to the parents’ dependence.
Her research included not only thereasons for
taking care of grandchildren, but also the suc-
cesses and dominating diculties experienced,
including contacts between children and depen-
dent parents. Most oen thecauses ofgrandpar-
ents’ custody battles over their grandchildren
was accommodation, nancial problems and ex-
treme neglect. However, oen thenew guardians
could not cope with their grandchildrens emo-
tional problems resulting from growing up with
dependent parents. eresearcher also indicates
thekinds offormal problems faced by grandpar-
ents as foster parents within theinstitutional so-
cial service system.
Zucker et al. [114] in 2015 conducted anin-
teresting comparative study ofthesubject, kinds
and results of studies devoted to parents who
face the consequences of their adult sons and
daughter’s drug abuse. Taking into account their
conclusions and other research reports [82, 115,
116], we can attempt to sketch out thedominant
problems faced by theparents ofdrug dependent
adults.
e parents ofadult drug abusers tread aspe-
cic path that may be described as aprocess in
which they (especially mothers) became thepar-
ents oftheir drug dependent children. At thestart
ofthis road, they deny thechild’s dependency and
avoid confronting theproblem. ey experience
emotional crises and undertake arange ofsuper-
cial and destructive activities. ey seek special-
ist knowledge and overcome negative emotional
states and regain a sense of control over their
lives or they never emerge from thetrajectory
oftheir suering. For many mothers ofproblem
drug users, taking advantage of various forms
ofsupport and therapy becomes axed element
oftheir lives. eineectiveness oftheir activi-
ty designed to get their son or daughter to quit
sometimes causes frustration and abandonment
of further attempts. Dominant experiences in-
clude asense ofguilt and responsibility for their
adult osprings problems. ey have to face con-
siderable disruption to their family lives as well
as states ofanxiety caused by times when thede-
pendent child “disappears” from home. Asigni-
cant parental problem is thesense ofregret linked
to theloss oftheir children, both symbolic and
physical, their loss oftheir homes and families,
broken relationships and even death as aresult
ich rodziców. Badaniem objęła nie tylko przyczyny
sprawowania opieki nad wnuczkami, lecz także od-
noszone wtym zakresie sukcesy idominujące trud-
ności, wtym wkontaktach dzieci zuzależnionymi
rodzicami. Najczęściej przyczynami walki dziad-
ków oopiekę nad wnukami była sytuacja mieszka-
niowa, problemy nansowe i rażące zaniedbania.
Nierzadko jednak nowi opiekunowie nie radzili
sobie zproblemami emocjonalnymi wnuków będą-
cymi konsekwencją wzrastania zuzależnionymi ro-
dzicami. Badaczka wskazuje także na rodzaje trud-
ności formalnych, zjakimi borykają się dziadkowie
jako zastępczy rodzice wramach instytucjonalnego
systemu pomocy społecznej.
Interesującego porównania przedmiotu, ro-
dzaju iwyników badań poświęconych rodzicom,
którzy zmagają się konsekwencjami nadużywania
narkotyków przez ich dorosłe córki isynów, do-
konali w2015 r. Zucker iwsp. [114]. Biorąc pod
uwagę ich ustalenia wtym zakresie oraz inne do-
niesienia badawcze [82, 115, 116], można podjąć
próbę naszkicowania dominujących problemów,
jakie są udziałem rodziców dorosłych dzieci uza-
leżnionych od narkotyków.
Rodzice dorosłych narkomanów przechodzą
specyczną drogę, którą można określić mianem
procesu stawania się rodzicem (zwłaszcza matką)
dziecka uzależnionego od narkotyków. Na po-
czątku tej drogi zaprzeczają uzależnieniu dziecka
iunikają konfrontacji zproblemem. Doświadczają
kryzysów emocjonalnych ipodejmują szereg po-
zornych lub destruktywnych działań. Szukają spe-
cjalistycznej wiedzy i pokonują negatywne stany
emocjonalne oraz odzyskują poczucie kontroli nad
swoim życiem lub nigdy nie wydobywają się ztra-
jektorii cierpienia. Dla wielu matek narkomanów
korzystanie zrozmaitych form poradnictwa itera-
pii staje się stałym elementem ich życia. Nieefek-
tywność działań na rzecz zerwania przez ich córkę
lub syna znałogiem zczasem powoduje frustrację
irezygnację zpodejmowania kolejnych. Do domi-
nujących przeżyć należy poczucie winy iodpowie-
dzialności za problemy swoich dorosłych dzieci.
Borykają się z dużą dezorganizacją życia rodzin-
nego oraz stanami niepewności powodowanymi
czasowym „znikaniem” z domu uzależnionych
dzieci. Znaczącym problemem rodziców jest od-
czuwanie żalu związanego zutratą swoich dzieci
– symboliczną, ale także zyczną – porzucaniem
przez nich domów i swoich rodzin, zrywaniem
kontaktu, anawet śmiercią w konsekwencji nar-
256 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
ofdrugs. eexperience ofsocial stigmatisation
(e.g. being “a drug addicts mother”) supports
self-labelling (e.g. being convinced one is “adif-
ferent mother”, “dierent than other mothers”),
which hampers the process of them regaining
their own lives. Especially dicult for parents is
thesocial depreciation ofthereasons for theloss
ofachild as thedrug dependence and associated
problems arouse negative reactions in theimme-
diate social environment.
Studies devoted to the matter of the parents
ofdrug-dependent adult children dwell consider-
ably on theexperienced losses and pain that appear
to be their main lot. Researchers also report that
while thechronic illness and physical debilitation
oftheir children allow parents to come to terms,
to adegree, with thepotential loss ofachild, then
the sudden death of a son or daughter through
drug overdose remains an unusually dramatic
experience. eir loss and pain seems to be great-
er than that oftheparents ofthementally ill or
thedisabled adult child. Also thegrieving is harder
than those ofparents who lose their children in ac-
cidents and thequality, intensity and type ofpain
may be compared to that ofthemothers and fa-
thers ofsuicide cases [117].
It is theparents’ impression that their experi-
ences of their child’s drug-related death are not
appropriately appreciated and do not receive so-
cial recognition. ey therefore declare theneed
for “respect” for their specic grief and support
in dealing with their negative experiences. What
is more, parents, especially mothers, dene them-
selves as victims of rejection and stigmatisation
not only on thepart oftheinstitutional support
system or society in general but also from family
and friends. ey have theimpression that their
social environment sees them as jointly responsi-
ble for theproblems oftheadult child. ey expect
specialised help, and being theparticipants ofvar-
ious support programmes and therapy, they gain
signicant benets in thesolution oftheir prob-
lems [115]. In asituation ofmany years ofco-de-
pendency, it does however happen that parents
conrm their belief in their own inadequacy and
lack ofsovereignty and become dependent on spe-
cialist support and meetings with therapists [82].
Are theproblems ofparents whose adult chil-
dren are dependent on alcohol similar? It is di-
cult to provide adenite answer to this. Research
with parents of adult alcoholics as subjects on
komanii. Doświadczanie stygmatyzacji ze strony
otoczenia (np. bycie „matką narkomana”) sprzyja
samonaznaczaniu (np. przekonaniu obyciu „inną
matką, „odmienną od innych matek”) iutrudnia
im możliwość odzyskania swojego życia. Szczegól-
nie trudne dla rodziców jest społeczne deprecjo-
nowanie przyczyn utraty dziecka, ponieważ uza-
leżnienie od narkotyków iproblemy znimi zwią-
zane budzą negatywne reakcje otoczenia.
Badania poświęcone problemom rodziców do-
rosłych dzieci uzależnionych od narkotyków wiele
miejsce poświęcają doznaniom straty ibólu, które
wydają się ich dominującymi doświadczeniami.
Badacze donoszą także, że o ile przewlekłe sta-
ny chorobowe i wycieńczenie zyczne dorosłych
dzieci pozwalają rodzicom w pewnym stopniu
oswoić się zpotencjalną utratą dziecka, otyle nie-
zwykle dramatycznym doświadczeniem jest nagła
śmierć syna lub córki spowodowana przedawko-
waniem. Jak się okazuje, przeżywanie przez nich
straty ibólu jest większe niż wprzypadku rodzi-
ców dorosłego dziecka chorego psychicznie czy
niepełnosprawnego. Żałoba u nich ma również
cięższy przebieg niż urodziców, którzy tracą swoje
dzieci np. zpowodu wypadków, ajakość, natężenie
irodzaj bólu można porównać zbólem, zjakim
borykają się matki iojcowie samobójców [117].
W odczuciu rodziców ich doznania związane ze
śmiercią dziecka będącą konsekwencją uzależnie-
nia od narkotyków nie są należycie docenione inie
spotykają się zuwagą otoczenia. Zgłaszają więc po-
trzebę „uznania” ich specycznej żałoby ipomocy
pozwalającej im uporać się znegatywnymi dozna-
niami. Co więcej, rodzice, azwłaszcza matki, okre-
ślają siebie jako oary odrzucenia inapiętnowania
nie tylko ze strony instytucjonalnego systemu po-
mocy czy ogólnie społeczeństwa, lecz także rodziny
i przyjaciół. Mają wrażenie, że otoczenie obarcza
ich współodpowiedzialnością za problemy doro-
słego dziecka. Oczekują specjalistycznej pomocy,
abędąc uczestnikami różnych programów wspar-
cia iterapii, czerpią znich znaczące korzyści wroz-
wiązywaniu swoich problemów [115]. W sytuacji
wieloletniego współuzależnienia bywa jednak, że
utwierdzają się wprzekonaniu oswojej niezaradno-
ści iniesamodzielności iuzależniają się od specjali-
stycznej pomocy oraz spotkań zterapeutami [82].
Czy problemy izaangażowanie rodziców, k-
rych dorosłe dzieci są uzależnione od alkoholu, są
podobne? Trudno ojednoznaczną odpowiedź. Ba-
dania zudziałem rodziców dorosłych alkoholików
257
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
their problems, needs and involvement do not nd
aseparate place in thescientic literature. Knowl-
edge in this area derives from materials the ob-
ject ofwhich are other problems ofawider scope
linked to intergenerational relations, e.g. care for
elderly parents or intra-family conicts. Further-
more, the prole of the parent of the alcoholic
adult appears in thegroup ofstudied relatives who
benet from various forms of institutional sup-
port. We have developed on this theme further in
thearticle.
In the work of Birditt et al. [22], the prob-
lems of adults and their parents were presented
from themother and father’s perspective. Among
the lifestyle-behavioural problems of their adult
children, which demand parental care and atten-
tion, in the rst place are mentioned diculties
linked to alcohol or drug abuse. Financial prob-
lems, conicts with thelaw, divorce and problems
with social relations are further reported issues.
eresearch focus was not concentrated on prob-
lem drinking, but theresults provided interesting
conclusions concerning the way children’s life
diculties are experienced by parents. As there-
searchers argued, parents feel very ambivalent and
are torn by contradictory longings. On the one
hand, there is thebelief that adulthood is about
thenecessity oftaking responsibility for one’s bad
choices, while on the other, there is thenatural
desire to provide the child with unconditional
support when in need. eresearchers also point-
ed out that there was asignicantly higher level
ofambivalence in thevaluation oftheir adult chil-
dren’s problem behaviour on thepart ofthefathers
– the same who are much more sensitive than
the mothers about any successes their children
achieve.
The ambivalent feelings regarding getting
involved in solving their adult children’s prob-
lems are amplified by aging parents’ own needs
and desires. Theproblems ofadult children, in-
cluding those linked to alcohol, make up aseri-
ous factor disrupting intergenerational support
resulting from defined roles like being apar-
ent who takes care ofsmall children and then
a child who cares for elderly parents [116]. It
happens that theparental expectations regard-
ing their adult children (support in illness or
crises linked to aging) are not fulfilled. In fact,
parents are faced with thedilemma (and often
necessity) ofintensifying their commitment in
dotyczące ich problemów, potrzeb izaangażowania
nie znajdują odrębnego miejsca w piśmiennictwie
naukowym. Wiedza na ten temat pochodzi zma-
teriałów, których przedmiotem są inne problemy
oszerszym zakresie, związane zrelacjami między-
pokoleniowymi, np. opieką nad starzejącymi się
rodzicami czy koniktami wewnątrzrodzinnymi.
Ponadto sylwetka rodzica dorosłego alkoholika
pojawia się wgrupie badanych krewnych korzysta-
jących zróżnych form wsparcia instytucjonalnego.
Wątki te rozwiniemy wdalszej części artykułu.
W pracy przygotowanej przez Birditt i wsp.
[22] zostały przedstawione problemy dorosłych
dzieci iich rodziców widziane zperspektywy mat-
ki iojca. Wśród zachowań problemowych swoich
dorosłych dzieci, które angażują uwagę i troskę
rodziców, na pierwszym miejscu są wymieniane
trudności związane z nadużywaniem przez nie
alkoholu lub narkotyków. Do kolejnych należą
problemy nansowe, konikty z prawem, roz-
wód iproblemy wrelacjach zotoczeniem. Uwaga
badaczy nie była skoncentrowana na problemo-
wym piciu, ale wyniki dostarczyły interesujących
wniosków dotyczących sposobu doświadczania
trudności życiowych dzieci przez ich ojców imat-
ki. Jak konstatują badacze, rodzicom towarzyszą
bardzo ambiwalentne odczucia iwykluczające się
pragnienia. Zjednej strony jest to przekonanie, że
dorosłość wiąże się z koniecznością ponoszenia
konsekwencji swoich złych wyborów, az drugiej
– naturalne pragnienie niesienia bezwarunkowej
pomocy „dziecku wpotrzebie. Badacze stwierdzi-
li również, że znacząco wyższy poziom ambiwa-
lencji w ocenie zachowań problemowych swoich
dorosłych dzieci iwstosunku do nich przejawiają
ojcowie. Ci sami, którzy są dużo bardziej niż matki
wyczuleni na odnoszone przez dzieci sukcesy.
Ambiwalentne odczucia wobec angażowania
się wrozwiązywanie problemów swoich dorosłych
dzieci wzmacniane są własnymi potrzebami ipra-
gnieniami starzejących się rodziców. Problemy
dorosłych dzieci, w tym związane z alkoholem,
stanowią poważny czynnik zakłócający wsparcie
międzypokoleniowe wynikające zokreślonych ról,
takich jak bycie rodzicem, który opiekuje się mały-
mi dziećmi, anastępnie dzieckiem, które opiekuje
się starzejącymi się rodzicami [116]. Bywa więc, że
oczekiwania, jakie mają wstosunku do swoich do-
rosłych dzieci (pomoc wchorobie czy kryzysach
związanych ze starzeniem się), nie spełniają się.
Wręcz przeciwnie, rodzice stają przed dylematem
258 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
solving their adult son or daughter’s life prob-
lems. We arrive therefore at aform ofduty con-
flict resulting from thefulfilment ofnormative
roles; theperson that is socially entitled to gain-
ing support not only does not receive it, but is
forced to provide it to others. So it is not odd
that sometimes the causes of their children’s
“real” problems are sought in the attitudes
oftheir own spouses [118].
It is worth noting that exchange within
the scope of caring role dimension for the el-
derly parent and theadult child works out in
thecase ofsons and daughters who achieve suc-
cess and their life situation is stable. It happens
however that parents at thesame time benefit
from some children’s support, and invest their
commitment and care in others – theones that
are facing theproblems. Researchers also point
to acertain condition offamilial ambivalence in
asituation when, during thematuration period,
parents invested more attention and resources in
thedevelopment ofone child while in thetime
when they get older, they receive help from an-
other child that was less cared for in childhood
[116].
e alcohol abuse problems ofadult children
are also addressed in studies devoted to thelife
conditions ofelderly parents. ese are not how-
ever developed and analysed in detail but only
counted as factors that signicantly lower elderly
persons’ life quality. Actually, the researchers are
aware oftheir own generalisations and limitations
resulting from thelack ofdata on theseverity and
duration ofthese problems [119].
Parents, it is true, are sometimes thesubjects
ofresearch devoted to theorganisation and eec-
tiveness ofsupport and therapy systems though in
the description ofthe study sample and analysis
ofresults they are counted as part ofabroad cate-
gory like relatives or other persons (together with
e.g. adult siblings, grandparents and even friends)
[117, 120-122] and guardians [106].
e lack ofspecic studies devoted to thepar-
ents ofalcohol abusing adults may come as asur-
prise, especially as they make up a signicant
group ofclose relatives who are active in solv-
ing problems linked to dependency. For exam-
ple, when afew years ago ateam ofresearchers,
scientists and therapists in Philadelphia [123]
invited to a study subjects directly involved in
supporting persons dependent on psychoac-
(a nierzadko koniecznością) intensykacji zaanga-
żowania wrozwiązywanie problemów życiowych
swojego dorosłego syna czy córki. Dochodzi więc
do pewnego rodzaju koniktu powinności wyni-
kającego z pełnienia normatywnych ról: osoba
uprawniona społecznie do pozyskiwania pomocy
nie dość, że jej nie otrzymuje, to jest zmuszona do
niesienia jej innym. Nic więc dziwnego, że czasem
przyczyn „rzeczywistych” problemów swoich do-
rosłych dzieci rodzice szukają np. wzłej postawie
ich współmałżonków [118].
Warto odnotować, że wymiana wobrębie opie-
kuńczego wymiaru ról: (starzejącego się) rodzica
i (dorosłego) dziecka sprawdza się w przypadku
synów icórek, którzy odnoszą sukcesy, aich sytu-
acja życiowa jest stabilna. Bywa natomiast, że ro-
dzice jednocześnie korzystają z pomocy jednych
dzieci, a inwestują swoje zaangażowanie i troskę
winne – te, które borykają się zproblemami. Bada-
cze wskazują także na pewien wymiar ambiwalencji
rodzinnej wsytuacji, gdy wokresie dorastania ro-
dzice inwestowali więcej uwagi izasobów wrozwój
jednego dziecka, podczas gdy w okresie starzenia
się otrzymują pomoc nie od niego, ale od innego –
mniej „zaopiekowanego” wdzieciństwie [116].
Problemy znadużywaniem alkoholu przez do-
rosłe dzieci zaznaczają się również wopracowa-
niach poświęconych warunkom życia starzejących
się rodziców. Nie są one jednak rozwijane iszcze-
gółowo analizowane, ajedynie zaliczane do czyn-
ników, które znacząco obniżają jakość życia se-
niorów. Zresztą sami badacze są świadomi swoich
uogólnień i ograniczeń powodowanych brakiem
danych onatężeniu iczasie trwania tych proble-
mów oraz sile ich działania [119].
Chociaż rodzice bywają co prawda uczestnikami
badań poświęconych organizacji iefektywności sys-
temu wsparcia i terapii, w opisie próby badawczej
ianalizach wyniw zaliczani są jednak do szerokiej
kategorii określanej mianem krewni lub inne osoby
(wraz znp. dorosłym rodzeństwem, dziadkami, ana-
wet przyjaciółmi) [117, 120–122] oraz opiekuni [106].
Brak odrębnych badań poświęconych rodzicom
dorosłych dzieci nadużywających alkoholu może
dziwić, zwłaszcza że stanowią oni całkiem znaczą-
cą grupę bliskich, którzy włączają się wrozwiązy-
wanie problemów związanych z uzależnieniem.
Na przykład, kiedy kilka lat temu zespół ladel-
jskich badaczy [123], naukowców i terapeutów
zaprosił do badań osoby bezpośrednio angażujące
się wpomoc osobom uzależnionym od substan-
259
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
tive substances and overcoming their problems,
many parents ofadults volunteered to theproj-
ect. estudy was addressed to people who are
convinced they are intensively, directly and reg-
ularly involved in helping some dependent adult
person (from among thevolunteers theselected
subjects fullled thedened criteria ofthis scien-
tic project). Half ofall theselected participants
declare theproblem ofthedependency ofaclose
person, above all dependency on alcohol. Over
60% of these supporters lived with the depen-
dent person on adaily basis, and 80% had daily
personal contact with them. Nearly three quar-
ters of the subjects were women. e largest
group involved in supporting dependent persons
were partners and spouses (around ahalf), with
thesecond largest being parents. It is worth add-
ing that anequally large group were friends and
more distant relatives.
An even larger number of parents volun-
teered for astudy organised in 2009 at theUni-
versity ofSão Paulo. Nearly 70% ofparticipants
were parents ofthedependent person (only 11%
were spouses). Around 90% were coping with
the dependence of an adult male in the family.
Unfortunately, theresearchers accessed thefam-
ily members during psychological support group
meetings (so to those who receive institution-
al support), which was a serious study limita-
tion. eauthors were aware ofthese limitations
though due to a lack of similar research they
treat their ndings as a starting point to fur-
ther, more in-depth study. Because the vast ma-
jority ofthesubjects were parents ofdependent
persons, including those dependent on alcohol,
it is worth following up on thedominant prob-
lems all studied persons indicated (in theavail-
able research report there is a lack of dier-
entiated results in terms of the kind of family
relation) [120-122].
Most oen, study participants reported fear
ofthedependent person, their physical aggression,
numerous rows and need to seek help from peo-
ple beyond thefamily to protect themselves from
anintoxicated attacker. edependence ofaclose
family member negatively aects the family’s -
nancial condition. ey do not participate in fam-
ily life and daily communication with them is very
limited. Close family members face theemotional
instability ofthedependent person and lose trust
in them.
cji psychoaktywnych iwpokonywanie przez nie
problemów, do projektu zgłosiło się wielu rodzi-
ców dorosłych dzieci. Badania były adresowane do
osób, które są przekonane otym, że intensywnie,
bezpośrednio i regularnie angażują się wpomoc
jakiejś dorosłej osobie uzależnionej (przy czym
spośród zgłoszonych wybierano następnie osoby
spełniające określone kryteria tego projektu na-
ukowego). Połowa uczestniw – osób ostatecznie
zakwalikowanych do badań – zgłaszała problem
uzależnienia bliskiej osoby przede wszystkim
od alkoholu. Ponad 60% osób niosących pomoc
mieszkało na co dzień zosobą uzależnioną, abli-
sko 80% miało znią codziennie osobisty kontakt.
Prawie trzy czwarte wszystkich badanych stanowi-
ły kobiety. Najliczniejszą grupą osób angażujących
się wpomoc dorosłej osobie zproblemem uzależ-
nienia byli partnerzy imałżonkowie (około poło-
wa ogółu), natomiast wdrugiej kolejności – rodzi-
ce. Warto dodać, że równie liczną grupę stanowili
inni (przyjaciele, dalsi krewni).
Jeszcze więcej rodziców zgłosiło się na badania
zorganizowane w2009 r. przez badaczy zUniwer-
sytetu wSão Paulo. Blisko 70% uczestników stano-
wili rodzice osoby uzależnionej (tylko 11% osób
to współmałżonkowie). Około 90% uczestników
borykało się zuzależnieniem dorosłego mężczyzny
wrodzinie. Niestety badacze docierali do członków
rodziny podczas spotkań psychologicznych grup
wsparcia (czyli do tych, którzy korzystają zpomocy
instytucjonalnej) i to było poważnym ogranicze-
niem badań. Sami autorzy zdają sobie sprawę ztych
ograniczeń, z uwagi jednak na brak podobnych
prac traktują swoje doniesienia jako punkt wyj-
ścia do kolejnych, bardziej pogłębionych projek-
tów. Ponieważ zdecydowaną większość badanych
stanowili rodzice osób uzależnionych, w tym od
alkoholu, warto prześledzić dominujące problemy,
jakie wskazywali wszyscy badani (w dostępnych ra-
portach zbadań brakuje zróżnicowania wyników ze
względu na rodzaj pokrewieństwa) [120–122].
Najczęściej uczestnicy badań donosili o lęku
przed osobą uzależnioną, o jej agresji zycznej,
licznych awanturach i potrzebie szukania pomo-
cy uosób spoza rodziny wcelu ochrony przed nie-
trzeźwym napastnikiem. Uzależnienie osoby bliskiej
wpływa negatywnie na kondycję nansową rodziny.
Osoba ta nie uczestniczy wżyciu rodzinnym, aco-
dzienna komunikacja znią jest bardzo ograniczona.
Bliscy borykają się z niestabilnością emocjonalną
osoby uzależnionej oraz tracą do niej zaufanie.
260 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
Researchers established that over half ofthestud-
ied families report for professional and institu-
tional support aer around 6 years from when
the problem of the close person’s dependence
rst arose. On average, it took 3.7 years for all
participants to accept that theclose family mem-
ber had adependence related problem, and fol-
lowing identication oftheproblem, nearly 60%
offamily members waited on average 2.6 years
before seeking professional help and advice. Only
around 40% ofsubjects admitted that they had
sought institutional help as soon as they had
identied thedependence problem in thefami-
ly. People who delayed seeking support from be-
yond thefamily were motivated by astrong be-
lief that thealcohol or drug abuse is temporary
and does not require specialised intervention.
Others admitted that they did not know where
to nd help ofthis kind while others could not
go to anyone for support due to pressure from
thedependent person not to do so. ose seeking
help rst went to doctors, psychologists and ther-
apists. e second call was anonymous support
groups [82, 121, 122].
Unfortunately, results ofthese studies cannot
be considered representative even for theBrazil-
ian population ofdependent person family mem-
bers. eauthors themselves indicate there were
serious limitations. Apart from theearlier men-
tioned selection to thestudy, thesubjects were, in
thevast majority, well-educated people ofahigh
professional and social status. It may therefore
be assumed that they had good organisational re-
sources and access to information and were cer-
tainly better equipped than theless well-educated
and not so well-o. In thelight ofthis, it is worth
risking theconclusion that theless well-educated
are in aworse situation (and certainly in adier-
ent one, since they did not participate in support
groups). Furthermore, seeking help from institu-
tions demands acertain amount ofcourage and
level ofawareness ofone’s rights and possibilities
within the system. e study authors emphasise
theisolating cultural barriers for families dealing
with dependence. Concealing theproblem or de-
nying it is aconsequence offear ofsocial stigmati-
sation and social rejection faced by all dependent
persons’ family members.
e study results presented above do not, it is
true, directly concern theparents ofadult alcohol-
ics, however theauthors clearly show their high
Badacze ustalili, że ponad połowa badanych
rodzin zgłasza się po fachową pomoc i wspar-
cie instytucjonalne po ok. 6 latach od zaistnienia
problemu uzależnienia u osoby bliskiej: średnio
aż 3,7 roku zabrało wszystkim uczestnikom ba-
dań uświadomienie sobie, że bliska im osoba ma
problem z uzależnieniem; po zidentykowaniu
problemu prawie 60% członków rodziny czekało
jeszcze średnio 2,6 roku, zanim zaczęło szukać fa-
chowej wiedzy iwsparcia. Tylko ok. 40% badanych
przyznało, że szukało instytucjonalnej pomocy na-
tychmiast po stwierdzeniu problemu uzależnienia
w rodzinie. Osoby, które zwlekały z szukaniem
wsparcia poza rodziną, kierowały się silnym prze-
konaniem, że nadużywanie alkoholu lub narko-
tyku ma charakter przejściowy inie wymaga spe-
cjalistycznej interwencji. Inni przyznawali, że nie
wiedzieli, gdzie znaleźć taką pomoc, ajeszcze inni
nie mogli zwrócić się do nikogo owsparcie zpo-
wodu presji (by tego nie robiły), jaką wywierały
na nich osoby uzależnione. Poszukujący pomocy
kierowali pierwsze kroki do lekarzy, psychologów
iterapeutów. Wdrugiej kolejności takimi miejsca-
mi były anonimowe grupy wsparcia [82, 121, 122].
Niestety wyników tych badań nie można uznać
za reprezentatywne nawet dla brazylijskiej popu-
lacji członków rodzin osób uzależnionych. Sami
autorzy wskazują na poważne ograniczenia. Prócz
wspominanego wcześniej doboru osób do ba-
dań, respondenci wzdecydowanej większości byli
ludźmi wykształconymi zwysokim statusem spo-
łeczno-zawodowym. Można więc uznać, że mieli
dobre zasoby organizacyjne i dostęp do infor-
macji, byli na pewno lepiej wyposażeni niż słabo
wykształceni i biedni. Wobec tego warto zaryzy-
kować stwierdzenie, że osoby niewykształcone są
wgorszej sytuacji (a na pewno innej – skoro nie
uczestniczyły wpsychologicznych grupach wspar-
cia). Ponadto zwrócenie się opomoc do instytucji
wymaga pewnego rodzaju odwagi ipoziomu świa-
domości swoich praw oraz możliwości tkwiących
w systemie. Autorzy badań podkreślają kulturo-
we bariery osamotnienia rodzin borykających się
zuzależnieniem: ukrywanie problemu lub zaprze-
czanie jego istnieniu jest konsekwencją lęku przed
stygmatyzacją iodrzuceniem społecznym wszyst-
kich krewnych osób uzależnionych.
Prezentowane wyżej badania nie dotyczą co
prawda bezpośrednio rodziców dorosłych alkoho-
lików, ale autorzy wyraźnie eksponują ich wysoki
odsetek w populacji osób, które szukają pomocy
261
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
percentage in thepopulation ofpersons who seek
help and benet from institutional support. is
perception proves that there is aneed for in-depth
study with theparticipation ofthis social group
and for work dedicated to their problems [120:
278], especially in thecase ofmothers. Men take
part in various institutional support groups for
persons with dependence problem in thefamily
much more rarely [82, 120]. is certainly ought
to be aseparate topic for in-depth analysis in terms
ofvarious forms ofconditioning like theabove-
mentioned co-dependency (women), or the in-
ter-generational transmission ofalcohol problems
(men) [124].
e marginalisation of the experiences of de-
pendent persons’ parents is also revealed by stud-
ies dedicated to mothers and fathers who had lost
their adult children for one reason or another. Some
researchers have formed to view that alack ofem-
pirical work concerning theexperiences ofparental
grief following theloss ofadependent child is spe-
cic proof oftheir social stigmatisation [117].
Analysis ofthecourse oftheresearch and its
results, and especially the cognitive limitations
signalised by theteams, allows us to draw certain
conclusions not only on thescope ofanalysis and
selection ofsubjects but on thestrategy ofstudy
procedure. Attention is drawn to thedescription
of experiences and features of family members
with alcohol dependence problems being very
oen the result of analysis of data gathering
by quantitative technique (psychological ques-
tionnaires, surveys, statistical analysis). eau-
thors ofmany works are aware ofthelimitations
ofquantitative studies [74]. Some point to barri-
ers that prevent collection ofasuciently large
subject group linked to diculties in fullling
therigorous conditions ofcomparative group se-
lection. Another problem is remaining faithful to
thelong time-frame ofthese phenomena. In their
conclusions they suggest qualitative studies hold
potential and formulate recommendations to en-
rich and supplement existing reports with theuse
ofother data-gathering methods than quantita-
tive questionnaires [74, 125].
In closing it is worth noting that to a certain
extent the situation of the parents of children
dependent on psychoactive substances may be
associated with thediculties faced by thepar-
ents of people with mental disorders. Some
problems, at least those signalled in descriptions
ikorzystają zinstytucjonalnego wsparcia wrozwią-
zywaniu swoich problemów. To spostrzeżenie do-
wodzi, że istnieje zapotrzebowanie na pogłębione
badania zudziałem tej grupy społecznej ina opra-
cowania poświęcone ich problemom [120: 278],
zwłaszcza matek. Mężczyźni bowiem dużo rzadziej
uczestniczą w różnych grupach wsparcia insty-
tucjonalnego dla osób z problemem uzależnienia
wrodzinie [82, 120]. Spostrzeżenie to niewątpliwie
powinno stanowić odrębny przedmiot pogłębio-
nych analiz przez pryzmat różnych uwarunkowań,
jak np. wspomniane wcześniej zjawisko współuza-
leżnienia (kobiet) czy międzypokoleniowa (męska)
transmisja problemów alkoholowych [124].
O marginalizacji doświadczeń rodziców osób
uzależnionych świadczą także badania poświęco-
ne matkom i ojcom, którzy z różnych powodów
stracili swoje dorosłe już dzieci. Niektórzy badacze
formułują wniosek, że brak prac empirycznych do-
tyczących doświadczania żałoby przez rodziców po
stracie uzależnionego dziecka stanowi specyczne
świadectwo ich stygmatyzacji społecznej [117].
Analiza charakterystyki przebiegu badań iich
wyników, a zwłaszcza ograniczeń poznawczych,
które sygnalizują badacze, pozwala sformułować
także pewne wnioski nie tyle co do zakresu analiz
idoboru osób badanych, ile strategii postępowania
badawczego. Uwagę zwraca to, że opisy doświad-
czeń i cech członków rodzin z problemem uza-
leżnienia od alkoholu są bardzo często rezultatem
analizy danych zgromadzonych za pomocą tech-
nik ilościowych (kwestionariusze psychologiczne,
ankiety, analizy statystyczne). Autorzy wielu prac
są świadomi ograniczeń powodowanych ilościo-
wą strategią badań [74]. Niektórzy wskazują na
bariery uniemożliwiające zgromadzenie dosta-
tecznej liczby badanych związane ztrudnościami
wspełnieniu rygorystycznych warunków doboru
grupy porównawczej. Problemem jest także uka-
zanie procesualnego, tj. rozłożonego wdłuższym
czasie, charakteru interesujących ich zjawisk. We
wnioskach wskazują na możliwości tkwiące wba-
daniach jakościowych iformułują zalecenia wzbo-
gacania oraz uzupełniania istniejących doniesień
przez zastosowanie innych niż kwestionariuszowe
metod zbierania danych [74, 125].
Na zakończenie warto zauważyć, że wpewnym
zakresie sytuacja rodziców dorosłych dzieci uzależ-
nionych od substancji psychoaktywnych może koja-
rzyć się ztrudnościami doświadczanymi przez ojców
imatki osób zzaburzeniami psychicznymi. Niektóre
262 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
of mothers of adults dependent on drugs, may
seem similar. For example, one ofthesignicant
experiences of families is alienation. Addition-
ally, mothers and fathers have to face thestigma
ofhaving adangerous child that poses a threat
to theimmediate social surrounding [126]. Soci-
ety cannot cope with thesense ofalienation and
anxiety and denes persons with mental disorder
related problems as dangerous, retarded, stupid,
worthless and unpredictable. Mothers especially
experience thehostility and distance ofthesocial
surroundings towards their children and even
themselves (and suer as aresult). is particu-
lar situation is described by thecategory courtesy
stigma [127].
e conclusions of studies of the parents
of children with mental disorders may suggest
many directions for potential scientic projects
with theparticipation ofalcoholics’ mothers and
fathers. Aresearch object might be the experi-
enced burden of care and strategies for coping
with stress [106, 128, 129], theactive factors in
parental burnout [130], the conditions of in-
volvement in helping asick child [131], and nal-
ly stigmatisation and marginalisation processes
[132].

Analysis of the scientic literature dedicated
to the families of alcohol dependent persons al-
lows us to draw theconclusion that theproblems
ofchildren (especially adults) and wives are best
documented. At the same time, as the research
shows in thecase ofsubjects who are close family
members involved in supporting dependent per-
sons, a signicant percentage ofthat population
are parents (especially mothers). If they volunteer
for this kind ofresearch, information on them is
available in general characteristic of the study par-
ticipants, while conclusions ofanalysis relate sub-
ject relatives in general. So it is dicult to estab-
lish unambiguously, on thebasis of(un)available
data, whether and in what manner theproblems
ofparents dier from that ofother dependent per-
sons’ family members. eneed to conduct studies
ofthis kind is borne out by thefact that thetheme
ofadult alcoholics’ parents, and especially moth-
ers, is signalised by practitioners (therapists or
family doctors) [20, 133].
problemy, choćby sygnalizowane przy okazji opisu
matek dorosłych dzieci uzależnionych od narkoty-
ków, mogą się wydawać podobne. Na przykład, do
znaczących doświadczeń rodzin należy zjawisko
alienacji. Dodatkowo ojcowie imatki borykają się ze
stygmatem rodzica dziecka, które jest niebezpieczne
i zagraża otoczeniu [126]. Społeczeństwo nie radzi
sobie bowiem zpoczuciem obcości i lęku oraz de-
niuje osoby z problemem zaburzeń psychicznych
głównie za pomocą takich kategorii opisu, jak groź-
ni, upośledzeni, głupi, bezwartościowi, nieobliczalni.
Szczególnie matki dotkliwie doświadczają wrogości
(i cierpią z tego powodu) oraz dystansu otoczenia
wobec swoich dzieci, anawet ich samych. Ich spe-
cyczna sytuacja charakteryzowana jest za pomocą
kategorii piętna przeniesionego [127].
Wnioski z badań rodziców dorosłych dzieci
z zaburzeniami psychicznymi mogą wyznaczać
wiele kierunków potencjalnych projektów na-
ukowych zudziałem ojców imatek alkoholików.
Przedmiotem badań mogą być np. odczuwany
ciężar opieki istrategie radzenia sobie ze stresem
[106, 128, 129], czynniki dynamizujące zespół wy-
palenia sił [130] oraz uwarunkowania angażowa-
nia się wpomoc choremu dziecku [131], awkoń-
cu – procesy stygmatyzacji imarginalizacji [132].

Analiza piśmiennictwa naukowego poświęco-
nego rodzinom osób uzależnionych od alkoholu
pozwala sądzić, że najlepiej udokumentowane są
problemy dzieci (zwłaszcza dorosłych) oraz żon.
Jednocześnie, jak wynika zbadań, których uczest-
nikami są bliskie osoby na co dzień zaangażowane
wpomoc osobom uzależnionym, znaczący odse-
tek tej populacji stanowią rodzice (a szczególnie
matki). Jeśli zgłaszają się do takich badań, to infor-
macja na ich temat znajduje się jedynie wogólnej
charakterystyce uczestników, natomiast wnioski
z analiz odnoszone są do ogółu badanych krew-
nych. Na podstawie (nie)dostępnych danych trud-
no więc jednoznacznie ustalić, czy iwjaki sposób
problemy rodziców różnią się od problemów in-
nych członków rodzin osób uzależnionych. Opo-
trzebie prowadzenia podobnych badań świadczy
choćby fakt, że wątek rodziców dorosłych alkoho-
lików, azwłaszcza matek, jest sygnalizowany przez
tzw. praktyków (terapeutów czy lekarzy rodzin-
nych) [20, 133].
263
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
While there are no scientic studies devoted
directly to theparents ofalcoholics, there is re-
search about mothers ofadults who are depen-
dent on drugs. We assume that some of their
experiences may certainly be similar to theprob-
lems ofalcoholics’ mothers. ecommon denom-
inator here is at least themechanism ofthe de-
pendency process and coping with dependence.
Also it is possible to indicate factors intuitively
if these inuence (or may inuence) thedier-
ent situation oftheparents ofdrug and alcohol
dependent adults. Among these, it is worth men-
tioning thescale ofthediscussed phenomena as
well as thecultural conditions ofsocial attitudes.
It does transpire that irrespective ofthecountry
where theresearch is being conducted, alcoholics
always come out badly in thepublic perception,
and worse than drug addicts. Unlike disorders
with adierent basis than dependence, society is
not keen to dene theproblems ofalcoholics in
thecategories ofmental health. In thepublic per-
ception, dependent persons, especially alcohol-
ics, in one way or another “deserve” to suer and
are responsible for their own state. Society is least
understanding ofpersons whose loss ofmental
health is treated as aconsequence ofbreaking so-
cial norms [126, 134].
Conclusions concerning social attitudes towards
dependent persons are important from the per-
spective ofthe theme area ofthe parents ofadult
children. Dependence is treated as anillness that
can be prevented and for which someone has to
take responsibility. Oen therefore thecauses ofal-
coholism and drug addiction are identied with
abad environment, and therst “suspects” always
become theparents. No wonder therefore, that par-
ents, especially mothers, blame themselves and seek
thecauses oftheir adult son or daughter problems
in their own parental mistakes. esense ofguilt
amplies their emotional crisises and encourages
selection ofinappropriate strategies for seeking sup-
port and coping with thechild’s dependence [82].
To conclude, theparents ofalcohol dependent
adult children have not received sucient research
attention. If they do “make anappearance, it is to
supplement thevery large ranks ofstudy subject
categories like co-dependent family members, rel-
atives involved in dealing with problems or partic-
ipants in institutional forms ofpsychological sup-
port. Existing programmes are more oriented to
helping thealcoholic’s family ofprocreation than
O ile nie ma opracowań naukowych poświęco-
nych bezpośrednio rodzicom alkoholików, otyle
są badania dotyczące matek dorosłych dzieci uza-
leżnionych od narkotyków. Zapewne niektóre ich
doświadczenia mogą być zbieżne z problemami
matek alkoholików. Wspólnym mianownikiem
jest tu chociażby mechanizm procesu uzależnie-
nia oraz zmaganie się zuzależnieniem. Intuicyjnie
można jednak wskazać czynniki, które wpływają
(lub mogą wpływać) na inność sytuacji rodziców
dorosłych dzieci uzależnionych od narkotyków
i alkoholu. Wśród nich warto wymienić skalę
omawianych zjawisk oraz kulturowe uwarunko-
wania postaw społecznych. Okazuje się bowiem,
że bez względu na kraj pochodzenia badań alko-
holicy wypadają zawsze źle w odbiorze społecz-
nym, gorzej niż narkomani. W odróżnieniu od
zaburzeń mających inne podłoże niż uzależnie-
nie, społeczeństwo niechętnie deniuje problemy
alkoholików w kategoriach zdrowia psychiczne-
go. W odbiorze społecznym osoby uzależnione,
zwłaszcza od alkoholu, wpewien sposób zasłuży-
ły na cierpienie isą odpowiedzialne za swój stan.
Otoczenie jest najmniej wyrozumiałe wobec osób,
wprzypadku których utratę zdrowia psychicznego
traktuje się jako ponoszenie konsekwencji za ła-
manie norm społecznych [126, 134].
Ustalenia dotyczące postaw społecznych wo-
bec osób uzależnionych są ważne zpunktu wi-
dzenia tematyki rodziców dorosłych dzieci. Uza-
leżnienie jest bowiem traktowane jako choroba,
przed którą można się uchronić i za którą ktoś
jest odpowiedzialny. Często więc przyczyny al-
koholizmu i narkomanii upatruje się w złym
środowisku, aw pierwszej kolejności podejrza-
nymi stają się ojcowie imatki. Nic dziwnego, że
rodzice, azwłaszcza matki, obwiniają się iszuka-
ją przyczyn problemów swojego dorosłego syna
lub córki we własnych błędach wychowawczych.
Poczucie winy potęguje zkolei ich kryzysy emo-
cjonalne iwyznacza niewłaściwe strategie działań
pomocowych i radzenia sobie z uzależnieniem
dziecka [82].
Podsumowując, rodzice dorosłych dzieci uza-
leżnionych od alkoholu stanowią zaniedbany te-
mat badań. Jeśli pojawiają się, to zasilają szeregi
bardzo pojemnych kategorii takich osób badanych,
jak współuzależnieni członkowie rodziny, krewni
zaangażowani w rozwiązywanie problemów czy
uczestnicy instytucjonalnych form wsparcia psy-
chologicznego. Istniejące programy są częściej
264 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
thefamily oforigin, and maybe it is because ofthis
that it is dicult to collect anumerous and stable
dependent persons’ parental group as participants
ofpotential studies.
Taking into account the findings presented
in this article, it ought to be stated that thepar-
ents of alcoholics are not so much absent in
theliterature as their specific experiences do not
find aseparate place in thescientific discourse.
The question therefore remains on their spe-
cific problems and needs and also themeaning
oftheir part in theprocess oftheadult children’s
and their family’s return to health. Paraphrasing
theclassic monography title from the60s “The
forgotten children: Astudy ofchildren with al-
coholic parents” [32, 135], we could suggest “the
forgotten parents” to describe aplace in scien-
tific study occupied by theproblems ofmothers
and fathers ofchildren who are dependent on
alcohol.
zorientowane na pomoc rodzinie prokreacyjnej
alkoholika niż rodzinie pochodzenia i być może
dlatego trudno jest zgromadzić liczną i stabilną
grupę rodziców osób uzależnionych – uczestni-
ków potencjalnych badań.
Biorąc pod uwagę ustalenia zaprezentowane
wartykule, należy stwierdzić, że rodzice alkoho-
lików nie tyle są nieobecni wpiśmiennictwie, ile
ich specyczne doświadczenia nie znajdują od-
rębnego miejsca wdyskursie naukowym. Otwarte
pozostaje więc pytanie oich specyczne problemy
ipotrzeby, jak również o znaczenie, jakie ma ich
udział w procesie zdrowienia dorosłego dziec-
ka i jego rodziny. Parafrazując tytuł klasycznej
monograi z końca lat 60. „Zapomniane dzieci.
Studia nad dziećmi rodziców alkoholików” [32,
135], można użyć terminu „zapomniani rodzice
dla opisu miejsca wbadaniach naukowych, jakie
zajmują problemy matek iojców dorosłych dzieci
uzależnionych od alkoholu.

None declared./Nie występuje.

The State Agency for the Prevention of Alcohol-Related Problems supported the scientic
project titled “Family in the social support and care system for people with alcohol problems.
Biographical research with the participation of parents of alcohol dependent (adult) child-
ren”. The project was implemented as “Supporting scientic research in the area of problems
arising from the alcohol use”, National Health Program for 2016-2020, contract number
61/43/3.4.2/18 DEA.
Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych wsparła projekt nauko-
wy pt. „Rodzina w systemie wsparcia społecznego i pomocy osobom z problemem alko-
holowym. Badania biograczne z udziałem rodziców (dorosłych) dzieci uzależnionych od
alkoholu”. Projekt realizowany jako zadanie tematu „Wspieranie badań naukowych w ob-
szarze problemów wynikających z używania alkoholu”, Narodowy Program Zdrowia na lata
2016–2020, nr umowy 61/43/3.4.2/18 DEA.
Ethics/Etyka
The work described in this article has been carried out in accordance with the Code
of Ethics of the World Medical Association (Declaration of Helsinki) on medical research
involving human subjects, EU Directive (210/63/EU) on protection of animals used for
scientic purposes, Uniform Requirements for manuscripts submitted to biomedical journals
and the ethical principles dened in the Farmington Consensus of 1997.
Treści przedstawione w pracy są zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej odnoszącymi
się do badań z udziałem ludzi, dyrektywami UE dotyczącymi ochrony zwierząt używanych
do celów naukowych, ujednoliconymi wymaganiami dla czasopism biomedycznych oraz
z zasadami etycznymi określonymi w Porozumieniu z Farmington w 1997 r.
265
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
References/
1. Clarke EJ, Preston M, Raksin J, Bengtson VL. Types of conicts and tensions between
older parents and adult children. Gerontologist 1999; 39(3): 261-70.
2. Bakiera L. Rozwojowe współoddziaływanie pokoleń w rodzinie. Rodzice w wieku śred-
nim i dorastające dzieci. Psychologia Rozwojowa 2008; 13(1): 25-37.
3. Bengtson VL, Kuypers JA. Generational dierence and the “developmental stake”. Int J
Aging Hum Dev 1971; 2: 249-60.
4. Bengtson VL, Rosenthal CJ, Burton LM. Families and aging: Diversity and heterogene-
ity. In: Binstock R, George LK (eds.). Handbook of aging and the social sciences. San
Diego: Academic Press; 1990, p. 263-87.
5. Bengtson VL, Rosenthal CJ, Burton LM. Paradoxes of families and aging. In: Binstock
R, George LK (eds.). Handbook of aging and the social sciences. San Diego: Academic
Press; 1995, p. 253-82.
6. Biblarz TJ, Bengtson VL, Bucur A. Social mobility across three generations. J Marriage
Fam 1996; 58: 188-200.
7. Ingersoll‐Dayton B, Neal MB, Hammer LB. Aging parents helping adult children:
The experience of the sandwiched generation. Fam Relat 2001; 50(3): 262-71.
8. Chiuri MC, Del Boca D. Household membership decisions of adult children: Exploring
European diversity. Labour 2010; 24(1): 3-24.
9. Van Gaalen RI. Solidarity and Conict Between Adult Children and Parents: A Latent
Class Analysis. J Marriage Fam 2006; 68: 947-60.
10. Drake D, Dandy J, Loh JM, Preece D. Should Parents Financially Support their Adult
Children? Normative Views in Australia. J Fam Econ Iss 2018; 39(2): 348-59.
11. Evandrou M, Falkingham J, Gomez-Leon M, Vlachantoni A. Intergenerational ows
of support between parents and adult children in Britain. Ageing Soc 2016; 38(2): 1-31.
12. Birditt KS, Miller LM, Fingerman KL, Lefkowitz ES. Tensions in the parent and adult
child relationship: Links to solidarity and ambivalence. Psychol Aging 2009; 24(2): 287.
13. Pillemer K, Suitor JJ. Making choices: A within-family study of caregiver selection. Ger-
ontologist 2006; 46(4): 439-48.
14. Merton RK. Sociological Ambivalence and other Essays. New York: The Free Press;
1976.
15. Connidis IA, McMullin JA. Sociological ambivalence and family ties: A critical perspec-
tive. J Marriage Fam 2002; 64(3): 558-67.
16. Lowenstein A. Solidarity conict and ambivalence: Testing two conceptual frame-
works and their impact on quality of life for older family members. J Gerontol B Psychol
Sci Soc Sci 2007; 62(2): S100-107.
17. Rosochacka-Gmitrzak M, Raclaw M. Opieka nad zależnymi osobami starszymi w rodzi-
nie: ryzyko i ambiwalencja. Stud Socjol 2005; 2: 23-47.
18. Fingerman KL, Hay EL, Birditt KS. The best of ties, the worst of ties: Close, problemat-
ic, and ambivalent social relationships. J Marriage Fam 2004; 66(3): 792-808.
19. Pillemer K, Suitor JJ. Explaining mothers’ ambivalence toward their adult children.
J Marriage Fam 2002; 64(3): 602-13.
20. Płachcińska G. Kto się boi matki alkoholika. Świat Problemów 1999; 10(81).
21. Hagestad GO. Interdependent lives and relationships in changing times: A life-course
view of families and aging. In: Settersten (ed.). Lives in Time and Place and Invitation to
the Life Course. New York: Routledge; 2018, p. 135-59.
22. Birditt KS, Fingerman KL, Zarit SH. Adult children’s problems and successes: Implica-
tions for intergenerational ambivalence. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci 2010; 65(2):
145-53.
23. Löfgren O, Czarniawska B. The Inherited Theories of Overow and their Challengers,
In: Czarniawska B, Löfgren O (eds.). Managing overow in auent societies. New York:
Routledge; 2012, p. 1-12.
24. Scharf JL, Broida JP, Conway K, Yue A. The interaction of parental alcoholism, adapta-
tion role, and familial dysfunction. Addict Behav 2004; 29(3): 575-81.
266 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
25. Leadley K, Clark CL, Caetano R. Couples’ drinking patterns, intimate partner violence,
and alcohol-related partnership problems. J Subst Abuse 2000; 11(3): 253-63.
26. Lawrence A, Greenfeld MS, Maureen A, Henneberg MPA. Victim and Oender Self-Re-
ports of Alcohol Involvement in Crime. Alcohol Res Health 2001; 25(1): 20-31.
27. Felson R, Jukka S, Mikko A, Heta M. Is the association between alcohol use and delin-
quency causal or spurious? Criminology 2008; 46(3): 785-808.
28. Markowitz S. Alcohol, drugs and violent crime. Inter Rev Law Econ 2005; 25(1): 20-44.
29. White HR, Ping-Hsin Ch. Problem drinking and intimate partner violence. J Stud Alcohol
Drugs 2002; 63(2): 205-14.
30. Christoersen MN, Soothill K. The long-term consequences of parental alcohol abuse:
a cohort study of children in Denmark. J Subst Abuse Treat 2003; 25(2): 107-16.
31. Thompson RG, Melanie WM, Greenstein E, Grant BF, Hasin DS. Substance-Use Dis-
orders and Poverty as Prospective Predictors of First-Time Homelessness in the United
States. Am J Public Health 2013; 103(2): S282-8.
32. Cork RM. The forgotten children: A study of children with alcoholic parents. Birming-
ham: PaperJacks; 1969.
33. El-Guebaly N, Oord DR. The ospring of alcoholics: A critical review. Am J Psychiatry
1977; 134: 357-65.
34. Burk JP, Sher KJ. The “forgotten children” revisited: Neglected areas of COA research.
Clin Psychol Rev 1988; 8(3): 285-302.
35. Harter SL. Psychosocial adjustment of adult children of alcoholics: a review of the recent
empirical literature. Clin Psychol Rev 2000; 20(3): 311-37.
36. Pasternak A, Schier K. Doświadczanie własnej cielesności przez kobiety pochodzące
z rodzin z problemem alkoholowym. Alkohol Narkom 2013; 26(3): 295-312.
37. Tsirigotis K, Gruszczyński W. Cechy osobowości dorosłych córek i synów alkoholików
(DDA) leczonych w PZP. Alkohol Narkom 2001; 14(3): 365-73.
38. Chodkiewicz J, Wilska A. Stan zdrowia, wsparcie społeczne i zadowolenie z życia Do-
rosłych Dzieci Alkoholików (DDA) korzystających z pomocy terapeutycznej. Alkohol
Narkom 2008; 21(2): 135-52.
39. Tinnfalt A, Eriksson Ch, Brunnberg E. Adolescent Children of Alcoholics on Disclosure, Sup-
port, and Assessment of Trustworthy Adults. Child Adolesc Soc Work J 2011; 28: 133-51.
40. Nikodemska S. Funkcjonowanie psychospołeczne DDA przed i po terapii. Ter Uzależ
Współuzależ 2002; 6(27): 6-10.
41. Osterndorf CL, Enright RD, Holter AC, Klatt JS. Treating Adult Children of Alcoholics
Through Forgiveness Therapy. Alcohol Treat Q 2011; 29(3): 274-92.
42. Gąsior K. Diversifying childhood experiences of Adult Children of Alcoholics. Alkohol
Narkom 2014; 27(4): 289-304.
43. Windle M. Stan badań nad dziećmi alkoholików: aktualne koncepcje i problemy. In:
Badania nad dziećmi alkoholików. Alkohol a zdrowie, Raport 26. Warszawa: Państwowa
Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych; 2000, p. 10-25.
44. Kvigne VL, Leonardson GR, Borzelleca J, Ne-Smith M, Welty TK. Hospitalizations
of children who have fetal alcohol syndrome or incomplete fetal alcohol syndrome.
S Dak J Med 2009; 62(3): 97, 99, 101-3.
45. Pietrzak MA, Bakiera L, Palicka I. Przywiązanie dziecka z zaburzeniami ze spektrum
alkoholowych uszkodzeń płodu (FASD). Czasopismo PsychologicznePsychol J 2017;
23(1): 137-46.
46. Hinrichs J, Defe J, Westen D. Personality subtypes in adolescent and adult children
of alcoholics: a two-part study. J Nerv Ment Dis 2011; 199(7): 487-98.
47. Pyłypczuk A, Pawłowska B, Potembska E, Urbańska A, Malicki D. Personality traits in
people addicted to alcohol raised by parents with alcohol dependence. Polish J Public
Health 2016; 126(3): 116-21.
48. Hussong AM, Zucker RA, Wong MM, Fitzgerald HE, Puttler LI. Social Competence in
Children of Alcoholic Parents over Time. Dev Psychol 2005; 41(5): 747-59.
49. Casas-Gil MJ, Navarro-Guzman JI. School characteristics among children of alcoholic
parents. Psychol Rep 2002; 90(1): 341-8.
267
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
50. Dubte SR, Anda RF, Felitti VJ, Edwards VJ, Croft JB. Adverse childhood experiences
and personal alcohol abuse as an adult. Addict Behav 2002; 27(5): 713-25.
51. Girling M, Huakau J, Casswell S, Conway K. Families and heavy drinking: Impacts on
children’s wellbeing. Wellington, New Zealand: Families Commission; 2006.
52. Grzegorzewska I, Cierpiałkowska L. Pozytywna i negatywna adaptacja dzieci i młodzie-
ży rodziców uzależnionych od alkoholu. Alcohol Drug Addict 2015; 28(4): 221-33.
53. Thompson RG, Lizardi D, Keyes KM, Hasin DS. Childhood or adolescent parental di-
vorce/separation, parental history of alcohol problems, and ospring lifetime alcohol
dependence. Drug Alcohol Depend 2008; 98: 264-9.
54. Melchior M, Choquet M, Le Strat Y, Hassler C, Gorwood P. Parental alcohol dependence,
socioeconomic disadvantage and alcohol and cannabis dependence among young adults
in the community. Eur Psychiatry 2011; 26: 13-7.
55. Melchior M, Mott TE, Milne BJ, Poulton R, Caspi A. Why do children from socioeco-
nomically-disadvantaged families suer from poor health when they reach adulthood?
A life course study. Am J Epidemiol 2007; 166: 966-74.
56. Mize Menees M, Segrin Ch. The specicity of disrupted processes in families of adult
children of alcoholics. Alcohol Alcohol 2000; 35(4): 361-7.
57. Kelley ML, French A, Bountress K, Keefe HA, Schroeder V, Steer K, et al. Parenti-
cation and family responsibility in the family of origin of adult children of alcoholics.
Addict Behav 2007; 32(4): 675-85.
58. Pasternak A, Schier K. Życie bez dzieciństwa – parentykacja u kobiet z syndromem
DDA. Psychiatr Pol 2014; 48(3): 553-62.
59. Grzegorzewska I. Parentykacja w rodzinach z problemem alkoholowym. Alcohol Drug
Addict 2016; 29(1): 27-38.
60. Cierpiałkowska L, Grzegorzewska I. Dzieci alkoholików w perspektywie rozwojowej
i klinicznej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM; 2016.
61. Grzegorzewska I, Cierpiałkowska L. Realizacja zadań rozwojowych przez młodzież
z rodzin z leczącym się i pijącym ojcem alkoholikiem. Polskie Forum Psychologiczne
2012; 17(1): 5-26.
62. Namysłowska I, Woronowicz BT, Bogulas M, Beauvale A. Obraz relacji rodzinnych
w oczach osób uzależnionych od alkoholu i ich partnerów małżeńskich. Alkohol Narkom
2004; 17(3-4): 173-85.
63. Leonard KE. Alcohol and intimate partner violence: when can we say that heavy drinking
is a contributing cause of violence? Addiction 2005; 100(4): 422-5.
64. Marshal MP. For better or for worse? The eects of alcohol use on marital functioning.
Clin Psychol Rev 2003; 23(7): 959-97.
65. Leonard KE, Eiden RD. Marital and family processes in the context of alcohol use and
alcohol disorders. Annu Rev Clin Psychol 2007; 3: 285-310.
66. Snow DL, Swan SC, Tate DC, Klein I. The Role of Coping and Problem Drinking in
Men’s Abuse of Female Partners: Test of a Path Model. Violence Vict 2006; 21(3): 265-
85.
67. Hudson C, Kirby KC, Clements NT, Nick CE, Benishek LA. Social Adjustment of Wom-
en with and without a Substance-Abusing Partner. J Psychoactive Drugs 2014; 46(2):
106-13.
68. Dawson DA, Grant BF, Chou SP, Stinson FS. The impact of partner alcohol problems on
women’s physical and mental health. J Stud Alcohol Drugs 2007; 68(1): 66-75.
69. Lee K, Kirsh B. An occupational journey: Narratives of two women who divorced
a spouse with alcoholism. J Occup Sci 2016; 13(2-3): 134-44.
70. Peled E, Sacks I. The Self‐Perception of Women who Live with an Alcoholic Partner: Di-
aloging with Deviance, Strength, and Self‐Fulllment. Fam Relat 2008; 57(3): 390-403.
71. Asher RM. Women with alcoholic husbands: Ambivalence and the trap of codependency.
University of North Carolina Press; 2018.
72. Berg MJ, Kremelberg D, Dwivedi P, Verma S, Schensul JJ, Gupta K, et al. The eects
of husband’s alcohol consumption on married women in three low-income areas of great-
er Mumbai. AIDS Behav 2010; 14(1): 126-35.
268 Renata Szczepanik, Katarzyna Okólska
© 2018 Institute of Psychiatry and Neurology. Production and hosting by Termedia sp. z o.o.
is is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
73. Gupta A, Priya B, Williams J, Sharma M, Gupta R, Jha DK, et al. Intra-household eval-
uations of alcohol abuse in men with depression and suicide in women: a cross-sectional
community-based study in Chennai, India. BMC Public Health 2015; 15(1): 636.
74. Orford J, Velleman R, Copello A, Templeton L, Ibanga A. The experiences of aected
family members: A summary of two decades of qualitative research. Drugs: education,
prevention and policy 2010; 17(1): 44-62.
75. Orford J, Natera G, Copello A, Atkinson C, Mora J, Velleman R, et al. Coping with alco-
hol and drug problems: The experiences of family members in three contrasting cultures.
London: Brunner-Routledge; 2013.
76. Cierpiałkowska L, Ziarko M. Psychologia uzależnień – alkoholizm. Warszawa: Wydaw-
nictwa Akademickie i Profesjonalne; 2010.
77. Carroll JJ, Robinson BE, Flowers C. Marital Estrangement, Positive Feelings Toward
Partners, and Locus of Control: Female Counselors Married to Alcohol‐Abusing and
Non‐Alcohol‐Abusing Spouses. Journal of Addictions & Oender Counseling 2002;
23(1): 30-40.
78. Naved I, Mehfooz A, Chanchal R. Marital adjustment, stress, and mental health of wives
of alcoholics and non-alcoholics. Indian Journal of Health and Wellbeing 2015; 6(1): 18-
21.
79. Margasiński A. Rodzina alkoholowa z uzależnionym w leczeniu. Kraków: Ocyna Wy-
dawnicza „Impuls”; 2010.
80. Margasiński A. Rodziny alkoholowe w leczeniu w świetle Modelu Kołowego Systemów
Małżeńskich i Rodzinnych. In: Margasiński A (ed.). Rodzina w ujęciu systemowym. Teo-
ria i badania. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP; 2015.
81. Fuller JA, Warner RM. Family stressors as predictors of codependency. Genetic Social
and General Psychology Monographs 2000; 126(1): 5-24.
82. Trębińska-Szumigraj E. Współuzależnienie matek narkomanów. Gdańsk: GWP; 2010.
83. Margasiński A. Popularna literatura samopomocowa a ryzyko efektu Barnuma i fałszy-
wych autodiagnoz. Kultura i Edukacja 2011; 82(3).
84. Orford J, Templeton L, Copello A, Velleman R. The 5-Step family intervention in pri-
mary care: I. Strengths and limitations according to family members. Drugs: education,
prevention and policy 2007; 14(1): 29-47.
85. Schuckit MA, Tipp JE, Kelner E. Are daughters of alcoholics more likely to marry alco-
holics? Am J Drug Alcohol Abuse 1994; 20(2): 237-45.
86. Mazur J. Rodzinne uwarunkowania międzypokoleniowej transmisji alkoholizmu. Warsza-
wa: PTP; 2009.
87. Hawkins CA, Hawkins RC. Codependence, Contradependence, Gender-Stereotyped
Traits, Personality Dimensions, and Problem Drinking. Universal Journal of Psychology
2014; 2(1): 5-15.
88. Wojciechowska L. Syndrom pustego gniazda: dobrostan matek usamodzielniających się
dzieci. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN; 2008.
89. Piszczatowska-Oleksiewicz M. Polscy gniazdownicy. O powodach, dla których dorosłe
dzieci mieszkają z rodzicami. Pogranicze. Studia Społeczne 2014; 24: 181-207.
90. Bzymek A. Karmienie miłości. Gniazdownik Piotruś w zagraconym gnieździe rodziciel-
skim. Teraźniejszość-Człowiek-Edukacja 2014; 68(4): 163-69.
91. Pierret CR. The sandwich generation: Women caring for parents and children. Monthly
Lab Rev 2006; 129: 3-9.
92. Suitor JJ, Pillemer K, Sechrist J. Within-family dierences in mothers’ support to adult
children. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci 2006; 61(1): S10-17.
93. Arnett JJ. Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through
the twenties. Am Psychol 2000; 5(5): 469-80.
94. Nelson LJ, Padilla-Walker LM, Carroll JS, Madsen SD, Barry CM, Badger S. If you
want me to treat you like an adult, start acting like one! Comparing the criteria that
emerging adults and their parents have for adulthood. J Fam Psychol 2007; 21(4):
665-74.
95. Bee HL. Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Zysk i S-ka; 2004.
269
Forgotten parents of alcohol dependent adults
Zapomniani rodzice (dorosłych) dzieci uzależnionych od alkoholu
Alcoholism & Drug Addiction / Alkoholizm i narkomania 2018; 31, 4
96. Koslow S, Booth H. Generation boomerang: children who go back to mum and dad.
The Guardian; 24 Aug 2012. www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/aug/24/genera-
tion-boomerang-adultescents [Accessed: 05.09.2018].
97. Tsekeris C, Ntali E, Koutrias A, Chatzoulis A. Boomerang kids in contemporary Greece:
young people’s experience of coming home again. Hellenic Observatory Papers on
Greece and Southeast Europe 2017; 108: 1-49.
98. Grossman L. Grow up? Not so fast. Time Magazine; 16 Jan 2005. http://content.time.
com/time/magazine/article/0,9171,1018089,00.html [Accessed: 05.09.2018].
99. Galvin DM, Schlenger W, Norling J. The Young Adults in the Workplace Initiative: An Intro-
duction. In: Bray JW, Galvin DM, Clu LA (eds.). Young Adults in the Workplace: A Multisite
Initiative of Substance Use Prevention Programs. NC: RTI International; 2011, p. 1-14.
100. Fjeldstad J. Forever Young Adultescents Won’t Grow Up. MX Australia 2004; 4: 1.
101. Brzezińska AI. Becoming an adult contexts of identity development. Polish Psychol
Bull 2013; 44(3): 239-44.
102. Malita A, Taylor J, Borlagdan J. Reections on turning 21: Income, gender and ‘adult-
hood’. Youth Studies Australia 2013; 32(3): 37-45.
103. Wieteska M. Międzypokoleniowy dialog wspólnie zamieszkujących dorosłych dzieci
i ich rodziców – perspektywa społeczno-ekonomiczna. In: Jurczyk-Romanowska E, Gan-
decka K (eds.). Wychowanie w Rodzinie. Trajektorie więzi rodziny współczesnej. Wro-
cław; 2015, p. 155-77.
104. Piszczatowska-Oleksiewicz M. Gniazdownicy. O dorosłych dzieciach mieszkających
z rodzicami. Przykład Polski. Niepublikowana praca doktorska, Uniwersytet Warsza-
wski; 2014.
105. Hayward K. Life Stage Dissolution’ in Anglo-American Advertising and Popular Cul-
ture: Kidults, Lil’Britneys and Middle Youths. Sociol Rev 2013; 61(3): 525-48.
106. Weier M, Christina L. Stagnant or Successful, Carefree or Anxious? Australian Universi-
ty Students’ Goals and Beliefs about Adulthood and their Current Well‐being. Australian
Psychologist 2016; 51(6): 422-30.
107. Sandberg‐Thoma SE, Snyder AR, Bohyun JJ. Exiting and returning to the parental home
for boomerang kids. J Marriage Fam 2015; 77(3): 806-18.
108. Pillemer K, Suitor JJ, Mock SE, Sabir M, Pardo TB, Sechrist J. Capturing the complex-
ity of intergenerational relations: Exploring ambivalence within later‐life families. J Soc
Issues 2007; 63(4): 775-91.
109. Booth BM, Feng W. The impact of drinking and drinking consequences on short-term
employment outcomes in at-risk drinkers in six southern states. Journal of Behavioral
Health Services & Research 2002; 29(2): 157-66.
110. Salvatore JE, Larsson LS, Sundquist J, Lichtenstein P, Sundquist K, Kendler KS. Alcohol
use disorder and divorce: evidence for a genetic correlation in a population-based Swed-
ish sample. Addiction 2017; 112(4): 586-93.
111. Dissiz M, Beji N, Oskay U. The Eects of Alcohol Dependence on the Quality of Life
and Sex Life of Women. Subst Use Misuse 2015; 50(11): 1373-82.
112. Chodkiewicz J. Ocena jakości życia alkoholików przed i po terapii odwykowej. Co zmie-
nia się w czasie leczenia? Alkohol Narkom 2012; 25(2): 133-50.
113. Gordon L. “My daughter is a drug addict”: grandparents caring for the children of addict-
ed parents. New Zealand Journal of Social Sciences Online 2018; 13(1): 39-54.
114. Zucker DM. Concept clarication of grief in mothers of children with an addiction. JAN
Leading Global Nursing Research 2015; 71(4): 751-67.
115. Dion K. “That’s What I Mean by a Hundred Little, a Thousand Little Deaths...”: A Case
Study of the Grief Experienced by the Mother of a Substance Abusing Child. MEDSURG
Nursing 2014; 23(6): 397-421.
116. Fingerman K, Miller L, Birditt K, Zarit S. Giving to the good and the needy: Parental
support of grown children. J Marriage Fam 2009; 71(5): 1220-33.
117. Feigelman W, Jordan JR, Gorman BS. Parental grief after a child’s drug death compared
to other death causes: Investigating a greatly neglected bereavement population. Omega
2011; 63(4): 291-316.
118. Pillemer K, Suitor JJ, Mock SE, Sabir M, Pardo TB, Sechrist J. Capturing the complex-
ity of intergenerational relations: Exploring ambivalence within later‐life families. J Soc
Issues 2007; 63(4): 775-91.
119. Birditt KS, Kim K, Zarit SH, Fingerman KL, Loving TJ. Daily interactions in the parent–
adult child tie: Links between children’s problems and parents’ diurnal cortisol rhythms.
Psychoneuroendocrinology 2016; 63: 208-16.
120. Sakiyama HM, Padin MD, Caneld M, Laranjeira R, Mitsuhiro SS. Family members
aected by a relative’s substance misuse looking for social support: Who are they? Drug
Alcohol Depend 2015; 1(147): 276-9.
121. Bortolon CB, Moreira TDC, Signor L, Guahyba BL, Figueiró LR, Ferigolo M, et al. Six-
-month outcomes of a randomized, motivational tele-intervention for change in the code-
pendent behavior of family members of drug users. Subst Use Misuse 2017; 52(2): 164-74.
122. Orford J, Padin MDFR, Caneld M, Sakiyama HM, Laranjeira R, Mitsuhiro SS. The bur-
den experienced by Brazilian family members aected by their relatives’ alcohol or drug
misuse. Drugs: Education, Prevention and Policy 2017; 9(3): 103-12.
123. Benishek LA, Carter M, Clements NT, Allen C, Salber KE, Dugosh KL, et al. Psycho-
metric assessment of a self-administered version of the signicant other survey. Psychol
Addict Behav 2012; 26(4): 986-93.
124. Kacprzak A. Międzypokoleniowa transmisja alkoholizmu (na podstawie narracji „trzeźwieją-
cych” alkoholików). Acta Universitatis Lodziensis, Folia Sociologica 2011; 38: 73-89.
125. Copello G, Velleman RD, Templeton LJ. Family interventions in the treatment of alcohol
and drug problems. Drug Alcohol Rev 2005; 24(4): 369-85.
126. Schomerus G, Lucht M, Holzinger A, Matschinger H, Carta MG, Angermeyer MC.
The stigma of alcohol dependence compared with other mental disorders: a review
of population studies. Alcohol Alcohol 2010; 46(2): 105-12.
127. Jackowska E. Stygmatyzacja i wykluczenie społeczne osób chorujących na schizofrenię –
przegląd badań i mechanizmy psychologiczne. Psychiatr Pol 2009; 6: 655-70.
128. Kasperek-Zimowska B, Chądzyńska M. Poczucie koherencji i style radzenia sobie ze
stresem wśród rodziców dorosłych dzieci z rozpoznaniem schizofrenii. Psychiatr Pol
2011; 45(5): 643-52.
129. Siewierska J, Chodkiewicz J. Maladaptive schemas, coping with stress and burden
of care in caregivers of individuals with schizophrenia. Preliminary study. Psychiatria
i Psychologia Kliniczna 2018; 18(2): 137-45.
130. Jackowska E. Zespół wypalenia sił u członków rodzin osób chorujących psychicznie. In:
Żółkowska T, Wlazło M (eds.). Socjopedagogiczne aspekty rehabilitacji osób niepełno-
sprawnych. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego; 2008, p.
697-706.
131. Addington J, Coldham EL, Jones B, Ko T, Addington D. The rst episode of psychosis:
The experience of relatives. Acta Psychiatrica Scandinavica 2003; 108(4): 285-9.
132. Struening EL, Perlick DA, Link BG, Hellman F, Herman D, Sirey JA. Stigma as a barrier
to recovery: The extent to which caregivers believe most people devalue consumers and
their families. Psychiatric Services 2001; 52(12): 1633-8.
133. Kabata B. Trudności w terapii uzależnienia od alkoholu z praktyki lekarza rodzinnego na
wsi. Hygeia Public Health 2011; 46(3): 385-9.
134. Wciórka B, Wciórka J. Stereotyp i dystans – choroby psychiczne i chorzy psychicznie
w opinii społeczeństwa polskiego (1996 i 1999). Post Psychiatr Neurol 2000; 9: 353-82.
135. Russell M, Henderson C, Blume SB. Children of alcoholics: A review of the literature.
New York: Children of Alcoholics Foundation; 1985.
... The group of parents whose problems will be discussed include those who have experience of their child being in prison, as well as those whose adult daughters and sons abuse alcohol or struggle with drug addiction. Most often, if such parents are included in studies of family environment of people with addiction or convicted of committing crimes, they are part of the group referred to by the capacious term family members or closest relatives (Gueta 2018;Szczepanik, Okólska 2018). In the next section of the paper I will investigate and describe individual problems based on findings from studies presented in contemporary scientific literature (Polish and English-language). ...
... Next, I will list and describe common experiences and problems that arise from being a parent of a child in conflict with the law and evoking negative reactions from the community as a result of addiction. In this paper I will demonstrate that while the primary experiences and concerns of all family members of individuals with problems of addiction or imprisonment are universal, e.g., anxiety, separation, helplessness, shame, and sharing the burden of the sentence (Comfort 2009;Szczepanik, Okólska 2018), there are particular ones that apply only to parents. ...
... Harmful drinking and drug abuse are at the top of the list of problematic behaviors of adult children that engage parental attention and concern in the first place (Birditt et al. 2010, Szczepanik 2020). However, as in the case of families of convicts, the interest of researchers tends to focus on life partners and children of people diagnosed with addiction receiving help from various institutions and therapies (Szczepanik, Okólska 2018). What problems are characteristic of families and relatives associated with alcohol or drug abusers? ...
Article
Full-text available
The article is devoted to the problems of parents of convicts and those who are struggling with alcohol or drug addiction problems. It is the parents' shared experience that because of violations of moral and legal norms their adult children are labeled as deviants. Parents who undertake efforts to help and support their child in struggling with the consequences of deviant activity are in a special situation. Scientific analyses devoted exclusively to the problems of such parents are rare. In this paper I will trace the results of research to date and show that although the basic problems of all members of families of prisoners or those with substance abuse problems are universal, there are some that apply only to parents. It is the questioning by the community of their parental skills and blaming the mothers for the problems of the child, as well as depriving them of the moral right to experience loss and separation from the child who went to prison or disappeared from the parents' lives as a result of addiction. Moreover, attention is drawn to the strong tensions within the parental role due to the collision of the system of professed values and experienced emotions.
... Do grupy rodziców, których problemy zostaną opisane zaliczam tych, którzy mają doświadczenie pobytu dziecka w zakładzie karnym, a także tych, których dorosłe córki i synowie piją szkodliwie alkohol lub borykają się z uzależnieniem od narkotyków. Najczęściej jeśli tacy rodzice pojawiają się w badaniach środowiska rodzinnego osób z uzależnieniem czy skazanych za popełnienie przestępstwa, stanowią część grupy określanej pojemnym mianem członków rodziny czy najbliższych krewnych (Gueta 2018;Szczepanik, Okólska 2018).W dalszej części prześledzę i opiszę poszczególne problemy, opierając się na wnioskach z badań przedstawionych na łamach współczesnego piśmiennictwa naukowego (polskoi anglojęzycznego). Zasadniczym kryterium doboru opracowań było poświęcenie ich w całości tematyce ojców i matek osób łamiących normy obyczajowe lub prawne (rzadziej), lub co najmniej obecność na ich łamach odrębnych danych pozwalających na zidentyfikowanie doświadczeń i problemów takich rodziców (częściej). ...
... W artykule wykażę, że co prawda podstawowe doświadczenia i problemy wszystkich członków rodzin osób z problemem uzależnienia czy przebywających w więzieniu są uniwersalne, np. lęk, rozłąka, bezradność, wstyd, współdzielenie dolegliwości kary (Comfort 2009;Szczepanik, Okólska 2018), to istnieją specyficzne, które odnoszą się wyłącznie do rodziców. ...
... 2010; Szczepanik 2020). Podobnie jednak jak w przypadku rodzin skazanych, zainteresowanie badaczy skupia się zwykle na partnerkach życiowych i dzieciach osób z diagnozą uzależnienia korzystających z pomocy różnych instytucji i terapii (Szczepanik, Okólska 2018). Jakie problemy są charakterystyczne dla takich rodzin i krewnych? ...
Article
Full-text available
Artykuł poświęcony jest problemom rodziców osób skazanych oraz takich, którzy borykają się z problemami uzależnienia od alkoholu czy narkotyków. Wspólnym doświadczeniem rodziców jest to, że z powodu łamania norm obyczajowych i prawnych ich dorosłe dzieci oznaczone są etykietą dewianta. Rodzice, którzy podejmują działania na rzecz pomocy i wsparcia dziecka w zmaganiu się z konsekwencjami dewiacyjnej aktywności, znajdują się w szczególnej sytuacji. Analizy naukowe poświęcone wyłącznie problemom takich rodzicom należą do rzadkości. W artykule prześledzę dotychczasowe wyniki badań i wykażę, że chociaż podstawowe problemy wszystkich członków rodzin więźniów czy osób z problemem uzależnienia są uniwersalne, to istnieją takie, które odnoszą się wyłącznie do rodziców. Jest to podawanie przez otoczenie w wątpliwość kompetencji rodzicielskich i przypisywanie winy matkom za problemy dziecka oraz pozbawienie moralnego prawa do przeżywania straty i rozłąki z dzieckiem, które trafiło do więzienia lub zniknęło z życia rodziców z powodu uzależnienia. Ponadto uwagę zwracają silne napięcia w obrębie roli rodzicielskiej z powodu kolizji systemu wyznawanych wartości i doznawanych emocji.
Article
Introduction: The phenomenon of alcohol addiction encompasses not only the addicted person, but also his family, and so the spouse and children. Co-addiction is a syndrome of psychological symptoms arising from living in a family with an alcoholic, being a direct effect of one of the family members’ addiction. Research Aim: The article draws attention to the importance of interpersonal communication in family life. Overcoming barriers to communication, recognizing and naming emotions can also be a way of overcoming conflict situations in the family. The considerations contained in the article are the result of analysis of the scientific literature dedicated to families with alcohol dependence. Evidence-based Facts: Addiction and co-dependence on alcohol they are a serious problems that must be resolved so that all family members can live in balance. The addicted person and his/her family can benefit from psychotherapy, family therapy, support groups, but also mediation. Summary: Mediation is a method of resolving conflict situations and an effective tool for communication, building dialogue, and thus overcoming difficult situations.
Article
Full-text available
The aim of the article is to describe the situation of mothers who face alcohol problems of their adult children. We are primarily interested in female narratives, which are a reflection on the situation of mothers connected with adult children addicted to alcohol. We are trying to touch upon the essence of maternal experience. The inspiration for this presentation of the problem was a visible gap in the research carried out in the field of social sciences, which would concern directly the parents of harmful drinkers. The stage of designing and conducting the research, as well as the process of analyzing the collected empirical data, allowed for in-depth reflection on the experiences of the narrators in the context of femininity and motherhood. Prowadzone przez nas badania miały charakter jakościowy, umieszczone zostały w paradygmacie interpretatywnym (interakcjonizm symboliczny) wraz z wykorzystaniem metodologii teorii ugruntowanej.
Article
Full-text available
Family integration by parents of problem drinkers as a way of overcoming crisis Abstract: This study concerns overcoming the problems related to alcohol dependence without the intervention of specialist institutions. Research focused on the experiences of parents of adult problem drinkers and the ways in which they use family ties to tackle the problem. Biographical interviews with such parents were analysed drawing on the symbolic interactionist perspective, which allowed the researcher to move beyond medical and psychological approaches. The findings suggest that what brings families together is secrecy (related to fear of stigmatisation). A spillover effect of this secrecy is a sense of agency, improved communication in the family, and greater motivation to tackle the problem. Parents in these situations are found to be more reflective, more aware of their parenting skills and, paradoxically, feel closer to their children. Keywords: problem drinkers, family, crisis, parents, spillover effect
Book
Full-text available
Książka jest pokłosiem ogólnopolskiej konferencji naukowej zatytułowanej „Rodzina w systemie wsparcia społecznego i pomocy osobom z problemem alkoholowym” zorganizowanej przez Pracownię Pedagogiki Specjalnej na Wydziale Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego w dniu 23 maja 2019 roku. Celem konferencji było stworzenie przestrzeni pozwalającej na wymianę doświadczeń przedstawicieli środowiska naukowego, instytucji publicznych i organizacji pozarządowych zajmujących się wsparciem rodziny z problemem uzależnienia od alkoholu. Wyodrębnione zostały trzy główne obszary, wokół których toczyła się dyskusja: I. Alkoholizm w rodzi‑ nie; II. Instytucje wsparcia osób i rodzin z problemem uzależnienia od alkoholu; III. Społeczna recepcja rodziny z problemem uzależnienia od alkoholu.
Chapter
Full-text available
Research into the experience of alcohol crisis within the family has allowed to gather dozens of in-depth interviews, not only with parents of adult children addicted to alcohol, but also with people involved in their support, both informally and professionally. The professional experience of the latter (professionals – social workers, therapists, doctors) has become the main subject of our deliberations. A brief description of the needs of families and the institutional response to these needs led us to the second part of the article, in which we look at various research trails, as well as theoretical and meth‑ odological inspirations. We are considering the concept of professional activities and their standardi‑ zation, and we add to our considerations the concept of intermediate work, by characterizing its types. In the interactive framework, we deliberate (avoiding generalizations and conclusions) on relationships oriented towards supporting and helping parents in an alcohol crisis. In the last key part we try to an‑ swer the following questions: What strategies do the respondents apply? How do they characterize their actions and how do they define a parent as an interaction partner? The article is a result of a project titled “Family in the system of social support and help for people with alcohol problems. Biographical research with the participation of parents of adult children addicted to alcohol” carried out as the following task: “Supporting scientific research in the area of problems resulting from the use of alcohol”. The project conducted by the research team from the Special Ped‑ agogy Laboratory at the Faculty of Education Sciences is financed by the Gambling Problem Solving Fund, as part of the National Health Program for the years 2016–2020.
Article
Full-text available
Purpose: The study is an attempt at describing the psychological characteristics of caregivers of relatives with schizophrenia which contribute to deepening or reducing the negative consequences of care. The study examines the relationship between the burden of care and maladaptive cognitive schemas and strategies of coping with stress used by the caregivers. Exploring this problem area may be important for the planning and implementation of support programs for people caring for relatives with mental illness. Material and methods: Thirty caregivers of relatives with schizophrenia completed a questionnaire set comprising the Zarit Burden Interview, the Mini-COPE, the Young Schema Questionnaire – Short Form 3 (YSQ-S3-PL) and a sociodemographic sheet. Results: Significant relationships were found between burden of care and sociodemographic indicators, maladaptive schemas and adaptive/non-adaptive coping strategies. Especially, caregivers of family members with schizophrenia which is associated with depression and/or alcohol dependence are more likely to report the burden of caring for individuals with schizophrenia than those with somatic comorbidities. Higher burden of care characterises caregivers who have a higher level of eight out of 18 maladaptive schemas and less frequently use active coping with stress. Correlations between maladaptive schemas and coping strategies have also been obtained. Conclusions: In working with carers of relatives with schizophrenia, special attention should be paid to the coexistence of other disorders like depression or alcohol abuse. Moreover, the work should be focused on maladaptive schemas in caregivers, which can block their use of adaptive strategies of coping with stress.
Article
Full-text available
Social welfare policies generally assume that parents remain responsible for adult children. Recent social changes in industrialized nations, however, have rendered family obligation norms more complex. We examined 300 Australians’ norms concerning parents’ obligations to support adult children financially. Utilizing a quasi-experimental design, we investigated the extent to which respondents agreed that parents should support adult children, and the influence of situational factors. More respondents were in favor of assisting adult children than against, but there was no consensus as to what parents should do. Respondents generally agreed on factors that should be considered, then attempted to balance parental responsibility norms with adult independence norms. Parental help was more strongly endorsed when need was considered legitimate, and when the adult child was younger. Implications for Australian social policy are discussed.
Article
Full-text available
Under the burden of the severe and protracted Greek crisis, it seems that Greek youngsters face an increasingly precarious situation of suffering and transition. This affects them in multiple ways, concerning both the external socio-economic conditions and their internalised sense of self-biographical continuity. The present qualitative study aims to demonstrate and examine the core dimensions of the crisis-ridden selfstructure of young adults, using semi-structured, in-depth interviews. Taking into consideration the growing “boomerang phenomenon” of Greek young people returning to their parental home (after losing their job or finishing their studies), we investigate the disruption caused in their life trajectories and the need for re-orientation, as it is expressed within subjective living-with-parents experiences. The sample consists of 15 Greek young inhabitants, aged between 24 and 32 years old, who are either unemployed or precariats, and live with their parents. The experienced collapse of linear self-imaginaries and the subsequent frustration along with the reaction to the present reality, as well as the **recuperating strategies emerged from the participants’ narratives, are carefully examined according to Interpretative Phenomenological Analysis and through relational and self-oriented pathways. The present study concludes by highlighting the reflexive deficit depicted on our participants’ psychic investment in obsolete or even unrealistic mentalities, despite their pronounced repudiation.
Article
Full-text available
Artykuł poświęcony jest problemowi międzypokoleniowej transmisji alkoholizmu. Jest to jedna z możliwych, szczególnie niebezpiecznych, konsekwencji wychowania w rodzinie z problemem alkoholowym, socjalizacji w środowiskach, w których funkcjonuje patologiczny wzorzec picia. Analizę zjawiska międzypokoleniowej transmisji uzależnienia od alkoholu przeprowadzono w oparciu o fragmenty narracji trzeźwiejących alkoholików uzyskanych w badaniach własnych. // "Familial transistion of alcoholism (based on an analysis of recovering alcoholics' life narrations)" Summary: The subject of this article is the problem of intergenerational transmission of alcoholism. It is one of possible and the most particular consequences of being raised in a family with an alcohol problem or being socialized in milieus with a pathological drinking standard. The analysis of the phenomenon of intergenerational transmission of alcohol addiction is based on of recovering alcoholics’ narrations from author’s research.
Article
Full-text available
Introduction. Alcohol dependence syndrome constitutes a serious social problem not only due to personal and health consequences suffered by addicted individuals but also by their family members and, in particular, by children. Aim. The aim of the study was to make a comparison of self-image, narcissism, methods of coping with stress and aggression in people addicted to alcohol who were raised by parents addicted and not addicted to alcohol. Material and methods. 118 individuals addicted to alcohol were examined. There were 53 patients raised by non-addicted parents and 55 by parents addicted to alcohol. The average age of the group was 41.20 (SD=10.85) and the average period of alcohol addiction was 9.03 (SD=6.26) years. We used the following research tools: the Sociodemographic Survey of own construction, Adjective Check List ACL by Gough and Heilbrun, the Questionnaire of Narcissism by Denke, Hilgenstock and Müller, the Coping with Stress Questionnaire by Janke, Erdmann and Boucsein and the Aggression Questionnaire by Buss-Perry. Results. We found presence of statistically significant differences in respect of traits of self-image, narcissism, methods of coping with stress and severity of aggression in people addicted to alcohol who were raised by parents addicted and not addicted to alcohol. Conclusions. 1. Alcohol addicted women who were raised by parents with alcohol dependence are characterised by more negative self-image, greater need for getting support, dependence, fear of negative assessment by other people, passive ways of coping with stress and aggression not directly expressed - in comparison to the women raised by not addicted parents. 2. Men raised by alcohol addicted parents are characterised by greater narcissism and more often expressed physical aggression in comparison to men raised by not addicted parents.
Article
This article reports on one aspect of a large multi-method survey of grandparents raising grandchildren, carried out in 2016. The research report [Gordon L. (2016). The empty nest is refilled: the joys and tribulations of grandparents raising grandchildren in New Zealand. Auckland: Grandparents Raising Grandchildren Trust (NZ)] notes that the most commonly cited reason for children coming into care was parental drug addiction. This article reports on the circumstances and well-being of families where parental drug addiction was cited as a reason for the children living with grandparents. Common causes of grandparents struggling to care for their grandchildren were personal health issues, housing, financial problems and dealing with traumatised or unwell children. Contact with parents was often random, with non-contact caused by parental death, imprisonment, parents moving away or re-forming families, children not wanting to see the parent or parents not turning up for scheduled visits. As noted in another article [Gordon L. (2017). Experiences of grandparents raising grandchildren in getting income support from Work and Income offices in New Zealand. Kotuitui. 12(2):134–145], many of the families had difficulty getting income support from Work and Income. Many of the children suffer from a range of emotional and behavioural problems, leading to concerns about their future. The conclusion considers the policy and service implications of these findings, in the context of the growing ‘epidemic’ of methamphetamines and other drug use in Aotearoa.
Article
Purpose: There is a virtual absence of previous research about the experiences of people affected by the presence of a substance misuser in the family in Brazil. Materials and methods: A diverse sample of 3158 (80.6% female) affected family members (AFMs) was recruited in the largest cities in all five Brazilian regions. A Brazilian Portuguese translation of a set of standard measures for the assessment of AFM stress, strain, coping, hopefulness and total family burden, based on the stress–strain–coping–support (SSCS) model, was employed. Results: Mothers and wives reported the greatest burden. Burden was also related to a number of other demographic and background variables, notably being higher for AFMs of lower socio-economic status and for those whose substance misusing relatives were currently receiving hospital treatment. Results offer some support for additive and moderation coping hypotheses, suggesting that greater engaged and tolerant-inactive coping add to stressful impact in the prediction of symptoms, and that lower engaged and tolerant-inactive coping in the face of relatively high stressful impact may be particularly useful in reducing symptom levels. Conclusions: This is the first national sample of AFMs to be studied in Brazil and the largest to have been reported from any country. The results should help build an emerging picture of how AFMs are affected and assist in planning services for AFMs.