ArticlePDF Available

Streszczenie dzieł Łukaszowych w Liście do Hebrajczyków

Authors:
ANALECTA
CRACOVIENSIA
XIII
1981
KS.
TOMASZ
JELONEK
STRESZCZENIE
DZIEŁ
ŁUKASZOWYCH
W
LIŚCIE
DO
HEBRAJCZYKÓW
List
do
Hebrajczyków
wprowadza
wprawdzie
czytelnika
w
swoisty
świat
pojęć
i
obcy
innym
pismom
Nowego
Testamentu
klimat
1
,
jednak
poczucie
tej
odrębności
nie
może
przesłonić
punktów
stycznych,
których
w
Liście
do
Hebrajczyków
nie
brakuje.
List
do
Hebrajczyków
podej
muje
nowe
tematy
teologiczne,
lecz
mimo
tej
specyficznej
tematyki
do
skonale
pasuje
do
całości
Pisma
świętego
i
tkwi
w
nurcie
teologii
No
wego
Testamentu.
Idąc
po
linii
poszukiwań
tego,
co
łączy
List
do
Hebrajczyków
z
resz
ksiąg
Nowego
Testamentu,
zwrócimy
uwagę
na
drobny
fragment
tego
Listu
(2,
3b.
4),
aby
wykazać,
że
jest
to
bardzo
zwięzłe,
ale
równocześ
nie
mistrzowsko
dokonane
streszczenie
obu
dzieł
Łukaszowych:
Trze
ciej
Ewangelii
i
Dziejów
Apostolskich.
Jak
wiemy
rozważany
fragment
zawiera
sformułowanie,
które
stanowi
jeden
z
argumentów
przeciw
Pawiowemu
autorstwu
Listu
do
Hebraj
czyków.
Komentatorzy
podkreślają
2
,
że
Paweł
nie
mógł
utożsamiać
się
z
adresatami
Listu
i
zaliczać
do
drugiej
generacji
chrześcijan.
Obecnie
ten
sam
tekst
posłuży
nam
jako
jedna
z
przesłanek
do
rozwiązania
pro
blemu
autorstwa
Listu.
Nie
zamierzamy
na
tym
jednak
tu
poprzestać.
Interesujący
nas
fragment
sam
w
sobie
stanowi
ciekawy
przyczynek
do
poznania
treści
Listu.
KONTEKST
Po
wykazaniu
wyższości
Syna
nad
aniołami
(1,
5
14)
przechodzi
Autor
do
napomnienia
tematycznie
ściśle
związanego
z
poprzednimi
wy
wodami.
Zgodnie
z
judaistycznymi
poglądami
przymierze
synajskie
zo-
1
Por.
J.
Smith,
A
Priest
for
Ever.
A
study
of
typology
and
eschatology
in
Hebrews,
London
1968,
9.
2
Por.
J.
Frankowski,
Problem
autorstwa
Listu
do
Hebrajczyków
i
etapy
egze-
gezy
katolickiej
w
dobie
współczesnej
(zmiana
stanowiska),
„Studia
Theologica
Varsaviensia
7
(1969)
1,
15.
Digitalizacja archiwalnych numerów czasopisma naukowego Analecta Cracoviensia 1–24 (1969–1992)
iichpublikacja wotwartym dostępie– zadanie nansowane w ramach umowy 672/P-DUN/2017 ześrodków
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę
144
Ks.
Tomasz
Jelonek
stało
przekazane
za
pośrednictwem
aniołów.
Pogląd
ten
przyjmuje
także
Nowy
Testament
(Dz
7,
38;
Hbr
2,
2).
Jeżeli
Syn
przewyższa
aniołów,
to
Jego
dzieło
(nowe
przymierze,
zbawienie)
przewyższa
przymierze
synaj-
skie.
To
teoretycznie
stwierdzenie
jest
podtekstem
praktycznego
upom
nienia.
Jeżeli
przekroczenie
i
nieposłuszeństwo
względem
mowy
aniołów
otrzymało
słuszną
zapłatę,
nie
unikną
kary
ci,
do
których
dotarła
moc
niejsza
mowa
(2,
2.
3a).
Wspomnieliśmy
o
mocniejszej
mowie,
gdyż
tok
myśli
Autora
i
jego
argumentacja
poprzez
ukazywanie
tego,
co
wyższe,
pozwala
mocniej
mowie
aniołów
przeciwstawić
mowę
mocniejszą.
Sam
jednak
Autor
nie
używa
takiego
sformułowania,
a
rzeczywistość
przewyż
szającą
objawienie,
otrzymane
przez
pośrednictwo
aniołów,
nazywa
zba
wieniem,
tak
wielkim
zbawieniem
(tëlikautê
soteria).
Zbawienie
jest
tu
rzeczywistością
paralelną
do
mowy,
istnieje
jednak
głęboka
różnica
między
mową
charakteryzującą
Stare
Przymierze,
a
zba
wieniem
właściwym
Przymierzu
Nowemu.
Podkreśla
różnicę
porówna
nie
dwu
wierszy
z
Listu
do
Hebrajczyków:
7,
19
oraz
7,
25
3
.
Wzmianka
o
zbawieniu
wywołuje
interesujące
nas
streszczenie
dzie
jów
głoszenia,
umacniania
i
poświadczania
zbawienia.
Samej
więc
soteria
poświęcimy
tu
trochę
uwagi.
Pojęcie
to
nazwano
kluczowym
dla
całego
języka
biblijnego
4
.
Nie
miejsce
tu
na
tak
szeroką
analizę,
która
uzasadniałaby
powyższe
stwier
dzenie.
Zauważmy
zaś
5
,
że
rozważany
termin
siedmiokrotnie
występu
je
w
Liście
do
Hebrajczyków,
dziesięciokrotnie
w
dwu
dziełach
św.
Łu
kasza
(Ewangelia
i
Dzieje
Apostolskie).
W
sumie
więc
termin
ten
wy
stępuje
w
trzech
rozważanych
księgach
siedemnaście
razy,
co
wobec
dwudziestu
razy
w
pozostałych
księgach
Nowego
Testamentu
jest
szcze
gólnie
warte
podkreślenia.
Przeanalizujemy
najpierw
miejsca
Listu
do
Hebrajczyków,
w
któ
rych
występuje
zajmujący
nas
termin.
Już
Noe
zbudował
arkę
dla
zba
wienia
(eis
sôtërian)
swej
rodziny
(11,
7).
Zbawienie
jednak
przede
wszystkim
jest
dziełem
Jezusa,
który
jest
przewodnikiem
zbawienia
(2,
10).
On
bowiem,
gdy
wszystko
wykonał,
stał
się
sprawcą
zbawienia
wiecznego
dla
wszystkich,
którzy
go
słuchają
(5,
9),
Chrystus
też
ukaże
się
drugi
raz
dla
zbawienia'(eis
sôtërian)
oczekujących
Go
(9,
28).
Anio
łowie,
których
Syn
przewyższa,
duchami
przeznaczonymi
do
posługi,
posłanymi
na
pomoc
tym,
którzy
mają
posiąść
zbawienie
(1,
14).
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
przedstawiając
taką
naukę
o
zbawie-
3
Por.
A.
Vanhoye,
Situation
du
Christ.
Èpitre
aux
Hébreux
1
et
2
(Lectio
Divina
58},
Paris
1969,
238.
4
Por.
C.
Lesquivit,
P.
Grelot,
Zbawienie,
[w:]
Słownik.
Teologii
Biblijnej,
dzieło
zbiorowe
pod
red.
X.
Leon-Dufour,
Poznań
1973,
1118.
5
Por.
W.
F.
Moulton,
A.
S.
Geden,
A
concordance
to
the
Greek
Testament,
931
n.
Streszczenie
dzieł
Łukaszowych
w
liście
do
Hebrajczyków
145
niu,
ma
nadzieję,
że
jego
adresaci
bliscy
zbawienia
(6,
9),
napomina
ich
jednak,
aby
nie
zaniedbywali
należnej
troski
o
tak
wielkie
zbawie
nie
(2,
3).
Zgodnie
z
celem,
który
sobie
stawiamy,
dobrze
będzie
już
tu
od
wołać
się
odnośnie
pojęcia
zbawienia
do
dwu
dzieł
św.
Łukasza.
Za
znaczmy,
że
spośród
Synoptyków
tylko
on
nazywa
Jezusa
zbawicielem
(sóter).
W
Trzeciej
Ewangelii
już
w
pieśni
Zachariasza
brzmi
zapowiedź
zbawienia,
które
ma
się
dokonać
przez
nawiedzającego
Boga
(Łk
1,
69.
71.
77).
Sw.
Łukasz
raz
w
opisie
działalności
Jezusa
używa
samego
ter
minu
soteria.
Jezus
stwierdza,
że
zbawienie
stało
się
udziałem
domu
Zacheusza
(Łk
19,
9).
Cała
jednak
Ewangelia
obrazuje
to,
co
streszcza
dalsze
słowa
Jezusa:
Syn
Człowieczy
przyszedł
szukać
i
zbawiać
to,
co
zginęło
(19,
10).
W
dziejach
Apostolskich
jeden
raz
rozważany
termin
ma
znaczenie
odbiegające
od
czysto
religijnego,
jakie
obserwowaliśmy
powyżej.
Cho
dzi
tam
mianowicie
o
ocalenie
podczas
burzy
morskiej
(27,
34).
Po
zostałe
miejsca
mówią
o
zbawieniu
jako
rzeczywistości
religijnej.
Zba
wienie
było
celem
działalności
Mojżesza
(7,
25),
będącego
typem
Chry
stusa
®,
w
którym
jedynie
jest
zbawienie
(4,
12).
To
zbawienie
zostaje
głoszone
(przekazywane)
przez
apostołów,
szczególnie
przez
Pawła
(13,
26.
47;
16,
17).
Przeglądnięcie
tego
kontekstu
myślowego
wywołanego
terminem
so
teria
pozwala
nam
obecnie
przejść
do
tekstu
Listu
do
Hebrajczyków
streszczającego
dzieje
głoszenia,
umacniania
i
poświadczania
zbawienia.
List
do
Hebrajczyków
dał
nam
bowiem
odpowiedź
na
pytanie,
czym
jest
zbawienie.
Jest
ono
pierwszorzędnym
dziełem
Jezusa,
rzeczywi
stością
oczekiwaną,
a
równocześnie
bliską
dla
tych,
którzy
słuchają
Jezusa
i
dokładają
starań
o
zabezpieczenie
tego,
co
otrzymali
7
.
Sw.
Łukasz
zaś
w
swych
dwu
dziełach
poucza
nas,
że
Jezus
przy
niósł
i
wprowadzał
zbawienie,
uczniowie
natomiast
przekazywali
je
da
lej.
TRZY
FAZY
DZIEJÓW
ZBAWIENIA
Trzeba
na
początku,
się
zastrzec,
że
mówiąc
tu
o
dziejach
zbawienia
nie
myślimy,
podobnie
jak
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
w
interesu-
6
Szerzej
omawiam
ten
problem
w
artykule:
Typologia
Mojżesz
Chrystus
w
dziełach
św.
Łukasza,
„Analecta
Cracoviensia
8
(1976)
111
124.
Por.
również
Postać
Mojżesza
w
Nowym
Testamencie,
„Ruch
Biblijny
i
Liturgiczny
26
(1973),
107
110.
7
Widać
tu
dwupoziomowość
tak
charakterystyczną
dla
Listu
do
Hebrajczy
ków.
Zbawienie
jest
rzeczywistością
posiadaną
i
oczekiwaną.
Por.
T.
Rakoczy,
Rzeczywistość
eschatologiczna
w
Liście
do
Hebrajczyków,
„Analecta
Cracoviensia
1
(1969),
150
176.
10
Analecta
Cracoviensia
146
Ks.
Tomasz
Jelonek
jącym
nas
miejscu,
o
pełnym
wymiarze
dziejów
zbawienia
uwzględnia
jącym
całe
zbawcze
działanie
Boga
od
tego,
co
było
„przed
założeniem
świata
(Ef
1,
4)
po
kres,
kiedy
Chrystus
drugi
raz
ukaże
się
dla
zba
wienia
tych,
którzy
Go
oczekują
(Hbr
9,
28).
Wiersze,
którymi
się
zajmujemy,
odnoszą
się
do
czasowo
krótszego
okresu,
będącego
jednak
centralnym
etapem
całościowo
ujętych
dziejów
zbawienia.
W
tym
etapie
Autor
wyróżnia
trzy
fazy,
jakimi
głosze
nie
zbawienia
przez
Pana,
umacnianie
zbawienia
przez
świadków
i
po
świadczanie
zbawienia
przez
Boga.
Te
trzy
fazy
czy
aspekty
w
ujęciu
Autora
Listu
do
Hebrajczyków
obecnie
poddamy
analizie.
GŁOSZENIE
ZBAWIENIA
PRZEZ
PANA
Pierwszą
fazą
dziejów
zbawienia
jest
głoszenie
zbawienia
przez
Pana,
zbawienie
bowiem
było
„głoszone
na
początku
przez
Pana
(2,
3).
Autor
użył
tu
formy
od
czasownika
laleo.
To
słowo
nasuwa
skojarzenia
z
pro
logiem
Listu,
gdzie
Autor
używa
tego
samego
słowa
w
zwrocie
mówią
cym
o
objawieniu,
jakiego
Bóg
dokonał
w
swym
Synu
(1,
2).
Między
tymi
dwoma
miejscami
Listu
występuje
jednak
pewna
dysharmonia.
Prolog
stwierdza,
że
najpierw
Bóg
przemawiał
przez
proroków,
a
„na
końcu
zaś
tych
dni
przemówił
przez
Syna.
W
naszym
miejscu
występu
je
także
okoliczność
czasu,
ale
wskazująca
na
początek.
Mamy
zatem
raz
wzmiankę
o
końcu
dni,
a
raz
o
początku.
Pod
tym
względem
to
więc
dwa
różne
ujęcia
dziejów
zbawienia
w
obu
wspomnianych
miejs
cach
Listu.
Prolog
ma
wizję
szerszą,
ujmuje
całość
starego
i
nowego
przymie
rza,
w
rozdziale
zaś
drugim
Autor
ogranicza
się
tylko
do
rzeczywistoś
ci
nowego
przymierza,
którą
nazywa
zbawieniem.
Jego
początkiem
jest
działalność
Jezusa,
którego
Autor
określa
tytułem
Kyrios.
Ten
tytuł,
a
także
operowanie
określeniem
początku
na
oznaczenie
działalności
Jezusa,
wspólne
dla
Listu
do
Hebrajczyków
i
obu
pism
Łukaszowych.
Tytuł
Kyrios
8
w
LXX
używany
jest
na
oznaczenie
Boga.
Tłumacze
bowiem
tym
terminem
zastąpili
imię
Jahwe.
W
Nowym
Testamencie
przeniesiono
ten
tytuł
na
Chrystusa,
a
dokonano
tego
bardzo
wcześnie.
Dzieje
Apostolskie
świadczą,
że
już
pierwotna
katecheza
nazywa
Chry
stusa
Panem
(2,
36).
Przejmuje
się
tym
autor
Dziejów
i
sam
stosuje
tytuł
„Pan
na
określenie
Chrystusa.
Czyni
to
albo
w
łączności
z
imie
niem
Jezusa
(4,
33;
9,
17;
11,
20;
19,
13),
albo
używając
samego
tytułu
8
Por.
P.
Ternant,
Pan,
[w:]
Słownik
Teologii
Biblijnej,
642
nn.;
P.
Van
Imschoot.
Herr,
[w:]
Bibel
Lexicon,
H.
Haaga,
715
718.
Streszczenie
dzieł
Łukaszowych
w
liście
do
Hebrajczyków
147
(9,
1.
10.
35;
15,
40;
16,
32;
18,
9).
Łukasz
także
w
Ewangelii
ze
szcze
gólnym
upodobaniem
stosuje
do
Jezusa
tytuł
„Pan
,
czyniąc
to
o
wie
le
częściej
od
pozostałych
Synoptyków.
W
swym
krótkim
streszczeniu
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
oma
wiając
głoszenie
zbawienia
używa
tytułu
Kyrios
na
określenie
Jezusa.
Można
przypuścić,
że
jeżeli
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
streszcza
w
rozważanym
miejscu
Ewangelię
czyli
relację
o
działalności
Jezusa,
to
nawiązuje
szczególnie
do
relacji
Łukaszowej.
Z
bowiem
relacją
przede
wszystkim
łączy
go
tytuł
stosowany
do
Jezusa.
Związek
myślowy
naszego
miejsca
z
Listu
do
Hebrajczyków
z
dzie
łami
św.
Łukasza
okaże
się
wyraźniejszy,
gdy
zwrócimy
uwagę
na
wspól
ne
im
określenie
okoliczności
początku.
Oba
prologi
Łukaszowe
wska
zują
na
to,
że
działalność
Jezusa
jest
początkiem.
Wyraźniej
mówi
o
tym
św.
Łukasz
w
prologu
do
Dziejów
Apostolskich.
Wspominając
swe
pier
wsze
dzieło
określa
je
jako
słowo
„o
wszystkim,
co
począł
(hón
ërksa-
to)
Jezus
czynić
i
uczyć
.
Jezus
rozpoczyna.
Ta
sama
myśl,
może
mniej
wyraźnie,
ale
daje
się
także
wykryć
we
wstępie
do
Trzeciej
Ewangelii.
Nawiązuje
tu
Łukasz
do
tych,
którzy
byli
naocznymi
świadkami
od
początku.
Jeżeli
to
świadkowie
naocz
ni,
to
znaczy,
że
wspomniany
początek
dotyczy
tego,
w
czym
bezpo
średnio
uczestniczyli,
czyli
początkiem
jest
działalność
Jezusa.
Tak
więc
rozpoczynanie
od
Jezusa
jest
cechą
wspólną
obu
pism
św.
Łukasza
i
interesującego
nas
miejsca
Listu
do
Hebrajczyków.
Je
żeli
miejsce
to
jest
streszczeniem,
to
mamy
tu
następny
motyw,
aby
widzieć
w
nim
streszczenie
właśnie
Trzeciej
Ewangelii,
czyli
Łukaszo-
wego
przekazu
o
tym,
co
od
początku
czynił
i
głosił
Pan.
UMACNIANIE
ZBAWIENIA
PRZEZ
ŚWIADKÓW
Drugą
fazą
dziejów
zbawienia
jest
umacnianie
go
przez
świadków.
Dokładniej
Autor
Listu
mówi,
że
zbawienie
głoszone
przez
Pana
za
po
średnictwem
(hypo
z
gen.)
słyszących
je
zostało
potwierdzone,
została
wykazana
jego
prawdziwość,
zostało
poświadczone
9
.
To
potwierdzenie
zostało
dokonane
dla
nas,
dla
naszej
korzyści
10
.
Wspomnienie
tych,
którzy
słyszeli
głoszone
przez
Pana
zbawienie,
przywodzi
nam
na
myśl
znów
prolog
Łukaszowej
Ewangelii
u
,
gdzie
autor
mówi
o
naocznych
świadkach
(1,
2).
Ci
świadkowie
przekazywali
wiadomości
o
zdarzeniach,
które,
jak
stwierdza
autor,
dokonywały
się
9
„Bebaioö
comprobo,
verum
esse
ostendo
(M.
Zerwick,
Analysis
philo
logies
Novi
Testamenti
Graeci,
Romae
1960,
483).
19
„eis
hêmas
in
usum,
commodum,
emolumentum
nostrum,
pro
nobis
(tamże).
11
Por.
C.
Spicq,
L
Epitre
aux
Hébreux.
Paris
1952.
2.
27.
148
Ks.
Tomasz
Jelonek
wśród
nas
(en
hëmin).
Od
początku,
a
więc
od
czasu
głoszenia
przez
Jezusa,
byli
świadkami,
a
potem
przekazywali
nam
(hemin).
Mamy
zarówno
w
Liście
do
Hebrajczyków
jak
i
w
Trzeciej
Ewan
gelii
tych
samych
adresatów,
do
których
dociera
świadectwo.
oni
dwa
razy,
przez
św.
Łukasza,
i
przez
Autora
Listu
do
Hebrajczyków,
określeni
zaimkiem
„my
,
wskazującym
na
chrześcijan
współczesnych
piszącemu,
do
grona
których
autor
sam
siebie
zalicza.
Kto
przyjmuje
to
świadectwo,
a
nie
daje
się
uwieść
różnym
i
obcym
naukom,
umacnia
swe
serce
łaską
(Hbr
13,
9).
Jest
to
drugie
w
Liście
do
Hebrajczyków
i
w
całym
Nowym
Testamencie
12
użycie
czasownika
bebaioó,
występującego
w
omawianym
przez
nas
miejscu.
Świadectwo
umacnia
zbawienie
w
tych,
do
których
docierają
świadkowie.
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
mówi
o
nich
krótko.
Podobnie
jak
krótko
streścił
on
działalność
Jezusa,
tak
samo
wspomina
zaledwie
o
działalności
świadków.
Nowy
Testament
zawiera
natomiast
bardziej
szczegółową
relację
umacniania
(w
sensie
poświadczania)
zbawienia,
re
lacją
jest
drugie
dzieło
św.
Łukasza
Dzieje
Apostolskie.
Jeżeli
pierwsza
część
omawianego
przez
nas
sformułowania
Listu
do
Hebraj
czyków
jest
streszczeniem
pierwszego
dzieła
Łukaszowego,
to
druga
część
swoje
rozwinięcie
znajduje
w
drugim
dziele
Łukasza.
Nie
jest
to
pełne
streszczenie,
gdyż
Dzieje
Apostolskie,
nazwane
Ewangelią
Du
cha
Świętego,
oprócz
wątku
zawierającego
dzieje
świadectwa,
mają
dru
gi
wątek,
będący
dziejami
działania
Ducha
Świętego.
Te
dwa
wątki
na
kładają
się,
przenikają
i
razem
tworzą
syntezę.
Wyróżniona
przez
nas
w
rozważanym
fragmencie
Listu
do
Hebrajczyków
drugą
faza
dziejów
zbawienia
odpowiada
pierwszemu
wątkowi
Dziejów
Apostolskich.
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
nie
pominął
wątku
drugiego,
stanowi
on
trze
cią
fazę
dziejów
zbawienia.
Zauważmy,
że
wyróżnionych
faz
nie
można
brać
w
sensie
następ
stwa
czasowego.
Z
samego
tekstu
wynika,
że
faza
druga
i
trzecia
się
uzupełniają
(synepimartyrountos).
to
więc,
jeżeli
chodzi
o
dwie
fa
zy
ostatnie,
fazy
w
sensie
aspektów
dziejów
zbawienia,
a
nie
czasowe.
Faza
zaś
pierwsza
poprzedza
następne.
Mamy
tu
zatem
podobną
sytua
cję
jak
z
dziełami
św.
Łukasza.
Opis
pierwszego
obejmuje
fakty
po
przedzające
treść
dzieła
drugiego,
w
którym
już
równolegle
płyną
dwa
wątki.
POŚWIADCZANIE
ZBAWIENIA
PRZEZ
BOGA
Trzecią
fazą
podaną
przez
Autora
Listu
do
Hebrajczyków,
odpowia
dającą
drugiemu
wątkowi
Dziejów
Apostolskich,
jest
poświadczanie
zba-
12
Por.
W.F.
Moulton,
A.S.
Geden,
A
concordance,
145.
Streszczenie
dzieł
Łukaszowych
w
liście
do
Hebrajczyków
149
wienia
przez
Boga.
Dokonał
tego
Bóg
przez
swoje
dzieła,
którym
po
święcony
został
specjalny
artykuł
1S
.
Dziełami
tymi
są:
znaki
(sëmeia),
cuda
(terata),
moce
(dynameis)
i
rozdzielania
Ducha
Świętego
(pneumatos
hagiou
merismos).
Prześle
dzenie
tych
elementów
Bożego
działania
na
tle
nowotestamentalnego
kontekstu
prowadzi
do
następujących
wniosków.
Zwrot
„znaki
i
cuda
należy
traktować
jako
pewną
całość.
Drugą
parę
określeń
stanowią
różnorakie
moce
i
rozdzielania
Ducha
Świętego.
Zestawy
określeń
nie
pozbawione
głębszego
sensu.
Autor
mimo
oszczędności
w
słowach,
mówi
o
znakach
i
cudach,
aby
przytoczyć
cale
sformułowanie,
mające
za
sobą
długą
tradycję,
sięgającą
Księgi
Powtórzonego
Prawa,
i
dzię
ki
temu
swoistą
wartość
teologiczną.
Autor
wspomina
o
mocach
i
o
Du
chu
Świętym,
aby
działanie
Boże
możliwie
wszechstronnie
opisać.
Przede
wszystkim
prześledzenie
nowotestamentalnego
kontekstu
dla
Hbr
2,
4
'wykazuje
najściślejsze
związki
myślowe
w
porównaniu
z
Dzie
jami
Apostolskimi.
Zwrot
„znaki
i
cuda
jest
bardzo
często
stosowany
w
Dziejach
Apostolskich
z
wyraźną
intencją
podkreślenia
poświadczają
cej
interwencji
Boga.
Wspomnienie
różnorakich
mocy
i
rozdzielań
Du
cha
Świętego
jest
bardzo
głębokim
ujęciem
treści
Dziejów
Apostol
skich,
w
których
Duch
Święty
i
moce
Boże
paralelnymi
określeniami
transcendentnej
interwencji
towarzyszącej
świadectwu.
Jezus
obiecu
je
przecież:
gdy
Duch
Święty
zstąpi
na
was,
otrzymacie
Jego
moc
i
dziecie
moimi
świadkami
w
Jerozolimie
i
w
całej
Judei
i
w
Samarii,
i
po
krańce
ziemi
(Dz
1,
8).
Dzieje
Apostolskie
pokazują
właśnie
drogę
świadectwa
w
Duchu
i
mocy.
Widzimy
zatem,
że
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
nie
tylko
stresz
cza
Dzieje
Apostolskie,
ale
podkreśla
to,
co
w
ich
relacji
jest
myślą
przewodnią.
WNIOSKI
Krótki
fragment
Listu
do
Hebrajczyków
okazał
się
bardzo
bogaty
w
treść.
Zawarł
w
nim
Autor
charakterystykę
trzech
faz
wąsko
poję
tych
dziejów
zbawienia,
wprowadzając
nas
w
świat
pojęć
nieobcych
innym
księgom
Nowego
Testamentu.
Nie
wdając
się
w
szczegóły
H.
W.
Montefiore
w
swym
komentarzu
do
Listu
do
Hebrajczyków
14
stwierdza,
że
rozważane
miejsce
ma
wiele
punktów
stycznych
z
pismami
Łukaszowymi.
Dokładna
analiza
zagadnie
nia
pozwala
przytoczoną
opinię
nie
tylko
potwierdzić,
ale
powiedzieć
13
Por.
T.
Jelonek,
Poświadczające
dzieła
Boga
według
Hbr
2,
4,
„Ruch
Biblij
ny
i
Liturgiczny
31
(1978),
16
22.
14
A
commentary
on
the
Epistle
to
the
Hebrews,
London
1969,
53.
150
I
Ks.
Tomasz
Jelonek
znacznie
więcej.
Odnośne
wiersze
Listu
do
Hebrajczyków
świado
mym
streszczeniem
relacji
Trzeciej
Ewangelii
i
Dziejów
Apostolskich.
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
z
właściwą
sobie
zdolnością
syntezy
treść
pism
Łukaszowych
przekazuje
w
wielkim
skrócie,
ale
równo
cześnie
z
podkreśleniem
tak
wielu
aspektów,
że
odwołanie
się
do
dzieł
św.
Łukasza
staje
się
zupełnie
wyraźne.
Pierwsza
faza,
czyli
faza
głoszenia
zbawienia
odpowiada
relacji
Trze
ciej
Ewangelii.
Faza
druga
umacnianie
przez
świadków
i
faza
trze
cia
Boże
potwierdzanie
odpowiednikami
dwu
podstawowych
nurtów
Dziejów
Apostolskich.
Wskazaliśmy
na
te
elementy
krótkiej,
ale
niezmiernie
skondensowa
nej
wypowiedzi
Listu
do
Hebrajczyków,
które
upoważniają
pas
do
stwierdzenia
wymienionych
związków.
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
nie
tylko
nawiązuje
do
dwu
dzieł
Łu
kaszowych,
ale
potrafi
w
tak
krótkich
sformułowaniach
dotknąć
naj
istotniejszych
punktów
tych
dzieł.
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
jest
mistrzem
syntezy,
ale
kto
może
najlepiej
znać
istotne
nurty
Trzeciej
Ewangelii
i
Dziejów
Apostolskich,
jeżeli
nie
sam
ich
autor.
Dlatego
w
śledzonym
streszczeniu
można
zobaczyć
nie
tylko
zależność
literac
ką,
lecz
także
tożsamość
autora
wszystkich
trzech
pism
Nowego
Testa
mentu.
Nie
może
to
twierdzenie
na
podstawie
tego
jednego
miejsca
być
już
udowodnione,
przeprowadzona
analiza
może
jednak
jak
cegiełka
dołożyć
się
do
budowania
właściwego
dowodu
tezy
o
Autorze
Listu
do
Hebrajczyków.
Podkreśla
się
często
w
dyskusji
o
autorstwie
Listu
do
Hebrajczy
ków,
w
odpowiedzi
na
hipotezę
Łukaszowego
autorstwa
Listu,
że
Łu
kasz
był
przede
wszystkim
historykiem
ujmującym
dzieje
zbawienia,
a
Autor
Listu
do
Hebrajczyków
jest
teologiem.
Po
przeprowadzonych
analizach
widzimy,
że
Autora
Listu
do
Hebrajczyków
stać
także
na
spojrzenie
historyczne,
potrafi
przedstawić
dzieje
zbawienia,
choć
czy
ni
to
tu
w
wielkim
skrócie.
Jest
charakterystyczne,
że
czyni
to
po
Łu-
kaszowemu.
SUMMARIUM
OPERUM
S.
LUCAE
IN
EPISTOLA
AD
HEBRAEOS
Argumentum
Epistola
ad
Hebraeos
multa
puncta
communia
cum
aliis
scriptis
Novi
Te
stamenti
habet.
Hoc
in
articulo
praesertim
connexus
parvi
fragmenti
Epistolae
(2,
3b.
4)
et
operum
sancti
Lucae
(Tertium
Evangelium
et
Actus
Apostolorum)
investigatur.
Auctor
Epistolae
hoc
in
loco
de
salute
dicit,
quae
firmior
loquelae
Streszczenie
dzieł
Łukaszowych
w
liście
do
Hebrajczyków
151
angelorum
in
Vetere
Testamento
est.
Salus
de
quo
sermo
agitur
„cum
initium
accepisset
enarrari
per
Dominum,
ab
eis
qui
audierunt
in
-
nos
confirmata
est,
contestante
Deo
signis
et
portentis
et
variis
virtutibus
et
Spiritus
Sancti
distri
butionibus
secundum
suam
voluntatem
.
Enarratio,
confirmatio
et
contestatio
a
Deo
facta
tres
aetates
historiae
sa
lutis
sunt.
Enarratio
per
Dominum,
quae
in
principio
erat,
ad
relationem
Tertii
Evangelii
assimilatur.
Confirmatio
per
testes
et
contestatio
a
Deo
duobus
prin
cipalioribus
motivis
Actuum
Apostolorum
correspondent.
Hoc
modo
nostro
in
loco
Epistolae
ad
Hebraeos
,
summarium
operum
s.
Lucae
invenitur.
Summarium
hoc
ab
Auctore
scienter
introductum
esse
in
fundamento
mul
tis
signis
in
articulo
enumeratis
putamus.
Conclusio
haec
ex
accurata
investiga
tione
deducta
solutio
quaestionis
de
identitate
Auctoris
trium
librorum
Novi
Testamenti,
nempe
Tertii
Evangelii,
Actuum
Apostolorum
et
Epistolae
ad
He
braeos
nondum
esse
potest,
sed
ab
Auctore
Epistolae
conceptum
historiae
sa
lutis
alienum
non
esse
luculenter
ostendit.
Article
Artykul porusza kwestie autorstwa Listu do Hebrajczykow. Rozpoczynając od analizy roznych proby wyjaśniania na przestrzeni wiekow tego zagadnienia, pokazuje zlozonośc problemu. Jednym z domniemanych autorow Listu jest św. Łukasz, tworca Ewangelii i Dziejow Apostolskich. Artykul skupia sie na znalezieniu dowodow jedności teologicznej i literackiej wspomnianych ksiąg z Listem do Hebrajczykow. Jednym z waznych argumentow przemawiającym za Łukaszowym autorstwem tego dziela, jest motyw „drogi”, ktory bedąc podstawą struktury Ewangelii i Dziejow Apostolskich, ukierunkowuje nas takze na List do Hebrajczykow.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.