ArticlePDF Available

ORTAOKUL GÖRSEL SANATLAR DERSİ PORTRE KONUSUNUN ÖĞRETİMİNDE KULLANILAN BİR ÖĞRETİM YÖNTEMİ ÖRNEĞİ

Authors:

Abstract

Z Görsel Sanatlar dersinde portre konusunun işlenmesi, öğretmenin kullandığı yöntem ve tekniklere, öğretmen profiline, çalışma ortamına ve öğrenci profiline göre farklılıklar göstermektedir. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarda portre konusunun öğretilmesinde kullanılan öğretim yöntemleri, öğretmenin hareket güzergâhı, sınıfın fiziki tanımı, öğrenci ve öğretmen durumuyla ilişkilendirilerek, kullanılan baskın öğretim yolunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma için belirlenen ders kapsamında Antalya ili, Aksu ilçesindeki bir ortaokulda gözlem ve araştırma çalışması yapılmıştır. Ders kayıt edilerek, çözümlenme amaçlı, bir nitel araştırma yöntemi olan "Eğitsel Eleştiri" modeli ile gözlemlenmiştir. Dersin gözlemine ek olarak "Tipik Durum Örneklemesi" için, bir öğretmen ve 7.sınıf öğrencileri belirlenmiştir. Araştırmadaki veriler; dersin kayıt işlemi, yazılı ve görsel dokümanlar, öğretmenle yapılan görüşmeler ve gözlemlerden elde edilmiştir. Bu araştırmada eğitsel eleştiri modeli kullanılarak, görsel sanatlar dersinde öğretmen sunum biçimi ve kullandığı yöntemin belirlenmesine çalışılmıştır. çalışmanın sınıf mevcudu az olan bir sınıfta yapılmış olması ile öğretmen öğrencilere yeteri kadar zaman ayırabildiğini görebilmekteyiz. Seçmeli resim dersinin seçilmiş olması da 1 saat olan görsel sanatlar dersine 2 saatlik katkı sağlamıştır. Öğretilecek konunun zamana yayılarak daha rahat kavratılabildiği söylenebilir. Öğretmen tipleri ile kullanılan öğretim yöntemin, öğrencinin öğrenmesine ve derse karşı tutumlarını nasıl etkilediği bu çalışma ile net biçimde görülmektedir.
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -07 sed, 2017, Cilt 5, Sayı 2, Vol ume 5, Issue 2
237 www.sanategitimidergisi.com
ORTAOKUL GÖRSEL SANATLAR DERSİ PORTRE
KONUSUNUN ÖĞRETİMİNDE KULLANILAN BİR
ÖĞRETİM YÖNTEMİ ÖRNEĞİ
Meltem KATIRANCI1, Zuhal BAŞBUĞ2
ÖZ
Görsel Sanatlar dersinde portre konusunun işlenmesi, öğretmenin kullandığı
yöntem ve tekniklere, öğretmen profiline, çalışma ortamına ve öğrenci profiline göre
farklılıklar göstermektedir. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarda portre
konusunun öğretilmesinde kullanılan öğretim yöntemleri, öğretmenin hareket
güzergâhı, sınıfın fiziki tanımı, öğrenci ve öğretmen durumuyla ilişkilendirilerek,
kullanılan baskın öğretim yolunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma için
belirlenen ders kapsamında Antalya ili, Aksu ilçesindeki bir ortaokulda gözlem ve
araştırma çalışması yapılmıştır. Ders kayıt edilerek, çözümlenme amaçlı, bir nitel
araştırma yöntemi olan “Eğitsel Eleştiri” modeli ile gözlemlenmiştir. Dersin
gözlemine ek olarak “Tipik Durum Örneklemesi” için, bir öğretmen ve 7.sınıf
öğrencileri belirlenmiştir. Araştırmadaki veriler; dersin kayıt işlemi, yazılı ve görsel
dokümanlar, öğretmenle yapılan görüşmeler ve gözlemlerden elde edilmiştir. Bu
araştırmada eğitsel eleştiri modeli kullanılarak, görsel sanatlar dersinde öğretmen
sunum biçimi ve kullandığı yöntemin belirlenmesine çalışılmıştır. çalışmanın sınıf
mevcudu az olan bir sınıfta yapılmış olması ile öğretmen öğrencilere yeteri kadar
zaman ayırabildiğini görebilmekteyiz. Seçmeli resim dersinin seçilmiş olması da 1
saat olan görsel sanatlar dersine 2 saatlik katkı sağlamıştır. Öğretilecek konunun
zamana yayılarak daha rahat kavratılabildiği söylenebilir. Öğretmen tipleri ile
kullanılan öğretim yöntemin, öğrencinin öğrenmesine ve derse karşı tutumlarını nasıl
etkilediği bu çalışma ile net biçimde görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sanat Eğitimi, Öğretmen, Öğrenci, Okul
1Doç. Dr., Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Resim-İş Eğitimi
Anabilim Dalı, meltemk(at)gazi.edu.tr
2Öğr. Gör., Akdeniz Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Temel Eğitim Bölümü,
zuhalbasbug(at)akdeniz.edu.tr
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 238
AN EXAMPLE OF PORTRAIT TEACHING METHOD
FOR MIDDLE SCHOOL VISUAL ARTS COURSE
ABSTRACT
Teaching portrait in Art lessons varies according to the methods and
techniques, teacher’s profile, working environmet and student’s profile. What is
aimed is to determine the teaching techniques for portrait, teacher’s movement area,
the physical definition of classroom and the dominant teaching method and t oto
associate it with the teacher and student. For the lesson that is determined for
research, an observation and research study has been done in a secondary school in
Aksu/Antalya. The lesson was recorded and in order to be analyzed, it was observed
by Educational Criticism model. In addition, for “Typical Case Sampling”, a teacher
and 7th grade students were determined.The data in the research was acquired from
the recording of the lesson, visual and written document, the interview with the
teacher and and the observation. In this study, Educational Criticism model has been
used and the determination of the presentation of teacher and the teaching methods
has been aimed. We can see that the teacher was able to spend enough time with every
student since the number of students was not many. The art lesson was also chosen as
an elective course so the art lessons became a three-hour-lesson instead of only one.
We can see that the subject can be tought easily if there is more time. In this study,
how teacher profiles and the teaching method effect student’s learning and their
attitude towards the lesson can be seen clearly.
Keywords: Art education, teacher, student, school
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
239 www.sanategitimidergisii.com
Giriş
Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı’nın belirlediği ders saatinde görsel
sanatlar dersi 1 saat olarak yapılmaktadır. Okulların şartlarına ve öğretmenlerin ders
saatlerinin durumuna göre de seçmeli dersler belirlenmektedir. Görsel sanatlar
dersinde görev alan öğretmenler, derslerine katkı olarak yetiştiremedikleri konuları
seçmeli resim derslerini de kullanarak değerlendirmektedirler. Seçmeli dersin diğer
bir önemi de resim dersine ilgi duyan öğrencileri belirleyerek güzel sanatlar
liselerine yönlendirmek suretiyle sanat alanına kazanımını sağlayabilmeleridir.
Öğretmenler zamanın daha verimli kullandıkları zaman da bu öğretim yöntemlerine
ve zaman içinde de öğretmenlerin profillerine etki etmektedir. Bu noktadan
hareketle ortaokul görsel sanatlar dersi portre konularının öğretilmesinde kullanılan
bir öğretim yöntemi tespit edilmeye çalışılmıştır.
Bu araştırma ile Ortaokullarda portre konularının öğretiminde kullanılmakta
olan öğretim yöntemlerinin, öğretim yolunun ve öğretmen tipinin, öğretmenin ders
içi hareket güzergâhı, dersin süresi, dersin yapıldığı fiziki ortam, öğrenci ve
öğretmenle ilişkilendirilerek öğretimde mevcut durumun tespit edilmesi
amaçlanmıştır.
Öğretmen Profilleri ve Öğretim Tarzları
Bir uyarıcı ve ortam hazırlayıcı olması gereken sanat eğitimi öğretmeni
aslında, diktatör ve bırakınız yapsınlar adıyla iki uçtaki ve bunların arasında yer alan
tiplere göre belirlenmektedir. Bunlar;
1. Otoriter/Diktatör Tip (Profil) Öğretim Tarzı; Bu profile sahip bir
öğretmen modeli öğrenciye neyi vermeyi plânlamışsa onu söyler, anlatır,
bilgilendirir, tam olarak dikte ettirir, ne yapılacağını onlara adım adım açıklayarak
her adımda direktif verir. Bu tip öğretmenler, iyi birer gelenekçi öğretmendirler.
Öğrencilerin yaratıcı özelliklerini öne çıkarmakta başarılı değillerdir. Onlar için
sorumluluk esastır. Sanatın temel kavramları ve tarihsel gelişimi gelenekçi
öğretmenler için önemlidir. Bütünüyle otoriter/diktatör öğretmen tipleri (profilleri),
sınıf ortamını, derste ortaya atılan fikirleri, öğrenci çalışmalarının adım adım
organizasyonunu, öğrenci çalışmalarının takibini ve gelişim oranlarının takibini
kontrol etmeyi severler. Öğrencilere yapılan olumsuz eleştiriler, genellikle
öğrencilerin daha iyi performans sergilemeleri adına meydan okuma şeklinde
yapılır. Bu yöntem ile öğrenciye ne verilirse o istenir ve öğrenciye kendini anlatma
ya da yeteneklerini geliştirme fırsatları sunmaz.
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 240
2. Belirlenmiş Konu ve Öğrenci Merkezli Öğretim Tarzı; Öğrenci
merkezli yöntem, öğrenciyi eğitimin merkezine alır ve öğrencinin kendine güven,
yaratıcılık, algısal duyarlılık, estetik bilinç ve uyanıklık, el becerisi ve diğer
davranışları kazandıracak şekilde eğitimine imkân tanır. Bu yaklaşımda öğretmen ya
da öğrenci, kitap, konu, düşünce ve ikinci dereceden önemli olan ortama ortaklaşa
karar verebilirler. Bu olaylarda öğrenci ya özgürdür ya da kişilik durumuna göre
organize olabilecek yapıdadır. Başarılı öğretmenler, konuyla ilgili olarak gerekli tüm
hazırlıklarını önceden yaparlar. Yaratıcı öğretmenler konuları işlerken öğrencileri
düşüncelerini zorlayıcı yollara da başvurabilirler. Örneğin öğrencilere soruları
tersten sorarak onları farklı düşünmeye ve farklı çözüm yolları bulmaya
yönlendirebilirler.
3. Araç-Gereç ve Ortam Merkezli Öğretim Tarzı; Bu yöntemde öğretmen
konuyu ikinci plana atıp öğretimin niteliğini sanat malzemesine dayandırmaktadır.
Bu yöntemi kullanan öğretmenin temel ilgisi belirli sanat malzemeleri ve bu
malzemelerle eserler yaratan sanatçılara dönüktür. Malzemeyi doğru kullanabilme
becerileri, el işçiliği, malzemenin yaratıcı kullanımı, malzemenin estetik
düşündürücülüğü, malzeme ve ortam aracılığı ile kişiliğin açıklanması bu tarz
öğretimi benimseyen öğretmenlerin tipik özellikleridir. Örneğin bu tarzda
öğretmenler, seramik, yağlı boya, deri, metaller ve suluboya gibi malzemeleri,
bununla ilgili işlemleri, bazen de üretime bağlı medya yaklaşımını öğrencileri
tetiklemek ve onların ilgilerini çekmek için kullanmaktadırlar. Öğrenciler de bu
yolla öğrenmeye dönük gerekli güdülemeye yönlendirilmektedirler. Ayrıca bu yolla,
sanat tarihi de etkinliklerle işlenebilir ve özellikle de o materyali bolca kullanan
sanatçılar öğrenilebilir.
4. Yol Gösterici / Kolaylaştırıcı Öğretim Tarzı; Bu yaklaşımda ideal olarak
öğrenciler, konuyu, fikri, kitabı/programı ve kendi sanat ortamı/malzemesini
kendileri seçmektedirler. Kendi çalışma alanlarını plânlamakta, sanat çalışmalarını
tasarlamakta, kendilerini bu yollarla ifade etmektedirler. Öğretmen bütün bu
faaliyetlerde hep yol gösteren, destekleyen, yardım edendir. Başarı genellikle
öğretmenin sanat deneyimine ve öğrencilerin gereksinimlerine duyarlılıklarına
bağlıdır. Bu yaklaşım daha çok küçük gruplarda kullanılmaktadır. Geleneksel
yöntemleri kullanan öğretmenler için bu yaklaşım şaşırtıcıdır.
5. Tasasız Öğretim Tarzı (Bırakınız Yapsınlar); Bu bütünüyle
yapılandırılmamış bir yöntemdir. Her şeyi öğrenci hazırlamakta ve yapmakta,
öğretmen yalnızca öneride bulunmaktadır. Öğrenci isterse öğretmen bilgi
vermektedir. Öğrencinin ihtiyaç duyduğu malzemeleri vs. de öğretmen
sağlamaktadır. Öğrenci, diktatör tip yöntemin tam karşıtı olarak, özgürdür. Bu
yöntemde uyarma, zamanlama, liderlik gibi hususlar göz ardı edilmektedir
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
241 www.sanategitimidergisii.com
(Eisner1972; Kırışoğlu 1986; Özsoy 2001’den aktaran Katırancı 2004, 63-65 ve 94-
96).
Bu araştırmada, araştırmaya dahil edilen Görsel Sanatlar dersi öğretmeninin
kullandığı öğretim yöntem ve tekniklerinin belirlenerek ağırlıklı öğretmen profilinin
tespit edilmesi amaçlanmıştır.
Araştırmanın Önemi
Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ortaokullarda yürütülen görsel
sanatlar dersi; öğrencilerde istendik yönde davranışların geliştirilmesi adına son
derece önemlidir. Öğretmenin bu dersin işlenmesinde kullandığı yöntem ve teknik,
dersin kavranmasının en önemli belirleyicisi konumundadır. Bu belirleme metodu,
aynı zamanda bireysel yeteneğin verimli biçimde, sanatsal uygulamaya
dönüştürülmesinde etkilidir. Yaratıcılık, sadece sanatsal süreçlerle ya da sanat
eğitimi ve öğretimine ilişkin etkinliklerle değil, insan yaşamının ve insanlık
evriminin tüm yönlerinde yer alan ve her alanda geliştirilebilen temel bir niteliktir.
Çağdaş yöntem ve tekniklerin kullanılmasıyla, öğretmenin öğretim yöntemlerinin
desteklenmesi gerekmektedir. Ancak otoriter bir öğretmen tarzında öğrenci
yaratıcılığının köreltilmesi muhtemeldir.
Yaratıcılık konusunda pek çok tanım yapılmıştır. Kimi tanımlarda yaratıcılık
konusu bir sezgi süreci olarak benimsenmiştir. “Boşlukları, rahatsız edici ya da
eksik ögeleri sezip, bunlar hakkında düşünüler geliştirmek, varsayımlar kurmak,
bunları sunmak, sonuçları karşılaştırıp, değiştirmek ve yeniden sınamak” gibi
cümlelerle ifade edilen yaratıcılık (Torrance), bazı tanımlarda da “anayoldan
ayrılma, deneye açık olma, kalıplardan kurtulma” gibi anlamlarla anılmıştır
(Bartlett). Bir tanımda da “ister bilimde ister başka bir alanda olsun yaratıcılık
sezgi ve akılcı imgelemin ve çözümleme yetisinin, hayal kurma ve denetleme ile
düşünmenin ıraksak ve yakınsak yönlerinin birliğine dayanır” şeklinde ifade
edilmiştir (Getzels) (San, 2004:14). Araştırmada elde edilen sonuçlar doğrultusunda,
görsel sanatlar eğitiminde yaratıcılık konusu öne çıkmıştır. Öğretmenlerin sadece
sanatsal uygulamalarda öğrencilerin yaratıcı davranış geliştirmelerine yardımcı
olması yeterli değildir. Kazanımlara, konuya ve yaş grubuna uygun öğretim yöntem
ve tekniklerinin belirlenmesine katkı sağlaması gerekmektedir. Görsel sanatlar
öğretmeninin bireyde yaratıcılık olgusunu belirlemesi ve bu olguyu geliştirmesi
beklenmektedir. Bu bağlamda, öğretmenin izlediği yöntem ve baskın öğretmen
profilinin belirlenmesi önemlidir.
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 242
Araştırma Modeli
Bu makale, görsel sanatlar öğretmeninin, desen konusunda belirlediği
öğretim yöntemine yönelik hazırlanan nitel bir araştırmadır. Nitel araştırma,
saptanan problemlere güvenilir çözümler aramak amacıyla planlı ve sistemli olarak
verilerin toplanması, çözümlenmesi, yorumlanarak değerlendirilmesi ve rapor
edilme sürecidir (Altındağ, 2005, s. 2). Araştırma bir arama, öğrenme, bilinmeyeni
bilinir hale getirme çabasıdır (Karasar, 2000, s. 22). Psikoloji, sosyoloji, antropoloji,
eğitim gibi sosyal bilim alanlarında insan ve toplum davranışları incelenmektedir.
Bu davranışları sayılarla açıklamak zordur. Ölçümler bize kaç kişinin nasıl
davrandığını gösterebilmekte, ancak “niçin?” sorusuna cevap verememektedir. İnsan
ve grup davranışlarının “nedeni”ni anlamaya yönelik araştırmalara niteliksel
(qualitative) araştırma denilmektedir (Ergün, 2005). Nitel araştırma, gözlem
görüşme ve doküman analizi gibi nitel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı,
algıların ve olayların doğal ortamda gerçekçi ve bütüncül bir biçimde ortaya
konduğu çalışmalardan biridir (Altındağ,2005:2). Başka bir deyişle nitel araştırma,
kuram oluşturmayı temel alan anlayışla sosyal olguları bağlı bulundukları çevre
içerisinde araştırmayı ve anlamayı ön plana alan yaklaşımdır (Yıldırım ve Şimşek,
2000, s.19). Sanat eğitimcisinin mesleki niteliğinin ve izlediği öğretim yönteminin
sorgulanması nitel bir araştırma yöntemi olan eğitsel eleştiriyle mümkün
olabilmektedir (Alakuş, 2009, s. 57). Çalışmanın modelini “Durum rnek olay)
Çalışması” oluşturmaktadır. Durum (örnek olay) çalışması, “Bir sınıf, bir mahalle,
bir örgüt gibi doğal bir çevre içinde gerçekleştirilir ve çalışmaya konu olan ortam
veya olayların bütüncül bir yorumunu hedefler” (Yıldım ve Şimşek, 2008, s. 277).
Nitel araştırma yöntemi bir tür durum çalışmasıdır. Eğitsel eleştiriyse, bir günlük
okul etkinliğinin daha iyi ve tam anlamıyla anlaşılabilmesi için tanımlanması,
çözümlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik araştırma işlemidir. Yöntemi
geliştiren Elliot Eisner, metodolojisini betimsel, tematik ve çözümsel (analitik)
ögelerden oluşan estetik eleştiriye dayandırmaktadır (Katırancı ve Polat, 2015, s.
72). Değerlendirmeci tutumuyla Eisner, yalnızca okullardaki eğitim-öğretim
sorunlarının sadece çıkış nedenlerini değil, aynı zamanda sonuçlarını da sorgulamayı
esas almıştır. Bu değerlendirme, bir sanat eserinin (resim, film vb.), uzmanlar
tarafından eleştirilmesi anlamına gelmektedir. Yani, eleştirme disiplinini bilen ve bu
yeteneğe sahip eğitimcilerin sonuçları değerlendirmesidir (Erden, 1995). Durum
(örnek olay) çalışmasında “Bütüncül tek durum deseni” kullanılacaktır. “İsminden
de anlaşılabileceği gibi durum çalışmasında, tek bir analiz birimi (bir birey, bir
kurum, bir program, bir okul, vb.) vardır” (Yıldırım ve Şimşek, 2008, s. 290)
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
243 www.sanategitimidergisii.com
Veri Toplama Araçları
Araştırmanın güvenirliğini ve geçerliğini arttırmak için birden fazla veri
toplama yöntemi seçilmiştir. Video kaydı ile gözlem, yazılı ve görsel dokümanların
analizi ve öğretmene uygulanan görüşme formundan, okul idaresi ile yapılan
görüşme formundan, öğrenci profilinden, öğrencilerin sosyo-ekonomik koşullarını
içeren çevre incelemesinden faydalanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel ve içerik
analizi ile analiz edilmişlerdir.
Bu çalışmada, video kaydı yoluyla gözlem tekniği kullanılarak elde edilen
veriler için araştırmacı, “katılımlı gözlemci” olarak sürece dahil olmuştur. Bu
tekniğin düzgün sonuçlar vermesini sağlamak için tüm uygulama süreci video
çekimi ve fotoğraflarla araştırmacı tarafından kayıt altına alınmıştır.
Yöntem
Bu araştırmada ortaokul görsel sanatlar dersi portre konusunun öğretiminde
kullanılan öğretim yöntemleri nelerdir? Sorusuna cevap aranmıştır.
Örneklem
Eğitim ortamına ilişkin demografik bilgiler
Okul Antalya’nın merkez iline bağlı bir köyündedir. Okul, 1955 yılında
eğitim öğretime başlamıştır. Bulunduğu çevrede diğer köyler içerisinde eğitim
öğretim hizmetlerinin başladığı ilk köylerden biridir. Bina, okul olarak hizmete
girdiği yıldan, 1997 yılına kadar ilkokul olarak devam etmiş, zorunlu eğitimin 8 yıla
çıkarılmasıyla ilköğretim okulu olarak isim değiştirmiştir. 1997-2001 yılları arasında
okulda sadece 1.2.3.4. ve 5. sınıflar eğitim öğretim görürken 6,7 ve 8. sınıf
öğrencileri, başka bir okulun bünyesinde eğitim öğretime devam etmişlerdir. 2000-
2001 eğitim öğretim yılı başında hayırseverler tarafından yaptırılan yeni hizmet
binasının hizmete girmesiyle 1-8. sınıfları bünyesinde toplayan müstakil bir
ilköğretim okulu olarak eğitim öğretime devam etmektedir. Okulun inşasına, köy
muhtarlığı ile Antalya Valiliği arasında 14/04/2000 tarihinde imzalanan protokolle
başlanmış, 10/09/2001 tarihinde de inşaat bitirilmiştir. Okulda 3 binada 13 derslik, 2
anasınıfı, bir kütüphane, üç idareci odası, öğretmenler odası, teknoloji ve tasarım
dersine ait derslikler yer almaktadır. Bölge şartları göz önünde bulundurulduğunda
okulun, öğrenci potansiyelini karşılayabildiği sonucuna varılabilmektedir. Ancak her
okul gibi bu okul da öğrencilerine daha iyi şartlarda eğitim hizmeti vermeyi arzu
etmektedir. Bu sebeple spor salonları ve sosyal faaliyetler için sunum odalarına
ihtiyaç duyulmaktadır.
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 244
Öğrencilerin Genel Profillerine ilişkin demografik bilgiler
Okul idaresine yöneltilen sorulardan elde edilen verilere ve araştırmacının
gözlem sonuçlarına göre okulun öğrenci düzeyi belirlenmeye çalışılmıştır. Okulun
bağlı olduğu köyde, köy halkı geçimini seracılıktan kazanmaktadır. Bunun yanında
komşu illerden ve doğu illerinden, seralarda çalışmak için gelen işçiler de bu amaç
için köyde ikamet etmektedir. Bu profildeki çocuklar eğitimlerine bu okulda devam
etmektedir. Bazı öğrenciler her yıl okula gelirken, bazıları iş bulamayınca aileleri ile
birlikte civar köylerde iş arayışında bulunmaktadır. Bu öğrenciler, aileleriyle birlikte
taşınabilmekte ve okul değiştirebilmektedir. Öğrencilerin başarı düzeyleri, ders için
araç-ger sağlamada yeterlilikleri ve sosyal düzeyleri birbirine yakındır. İşçi
çocuklarının gelir düzeyleri, sera sahibi velilerin çocuklarından farklılık
göstermektedir. Sera sahibi bazı veliler, çocuklarının okuması için gerekli bilince ya
da maddi destek sağlama potansiyeline sahipken, bazıları da yeterince bilince sahip
değildirler. Bu durum görsel sanatlar dersi için olumsuz bir etkiye sahiptir.
Öğrencilerin geneli, okul kurallarına uymaktadır. Ancak, çocuğunun eğitimi ile
yeterince ilgilenemeyen ailelerin çocuklarında, zaman zaman uyum problemleri
gözlenmektedir. Her toplumda olduğu gibi bu okulda da okul disiplin ve kurallarına
ya da sosyal aktivitelerine uyum sağlayamayan öğrenciler bulunmaktadır. Ancak
okul yönetimi ve öğretmenler tarafından öğrencilere verilen küçük görev ve
sorumluluklarla, yararlı ve sorumluluk sahibi bireyler yetiştirilmeye çalışılmaktadır.
D Kodlu Öğretmenin Profili
Bu bölümde öğretmen D’ye sorulan 22 soruluk bir anketten elde edilen
verilere dayanarak öğretmenin genel profili belirlenmeye çalışılmıştır. 7 yıllık görsel
sanatlar öğretmeni olan öğretmen D, memuriyet hayatında 18. yılını tamamlamıştır.
İlk mesleği hemşirelik olan öğretmen D, kadro yetersizliklerinden ve sanata olan
yatkınlığından dolayı eğitimini yeniden şekillendirmiştir. Akdeniz Üniversitesi
Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü’nden birincilikle mezun olmuştur (2000-
2004 yılları arasında). 2004 yılında başladığı Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar
Enstitüsü Yüksek Lisans Programını 2007 yılında tamamlamıştır. Öğretmen D,
ayrıca Süleyman Demirel Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Resim Anabilim
Dalı Tezsiz Yüksek Lisans Resim Bölümünü (2005-2006 eğitim öğretim dönemi)
bitirmiştir. Alanıyla ilgili Sanatın Öyküsü, Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi,
Modern Sanatın Öyküsü, Theo’ya Mektuplar, Sanat Tarihinin Temel kavramları
kitaplarını okumuş ve mesleki anlamda kendini geliştirmeye yönelik araştırmalarını
devam ettirmiştir. Öğretmen D, ders saatinin yetersizliği konusunda henüz bir
gelişme kaydedilmemesinin, ders içi ve ders dışı etkinlik uygulamalarında birtakım
zorluklar meydana getirdiğini düşünmektedir. Alanıyla ilgili yapılan seminerlerden;
tez savunması yapan öğrenci arkadaşlarının sunumlarını gözlemleme imkâ
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
245 www.sanategitimidergisii.com
bulmuştur. Antalya’daki m sergiler ve imkânları ölçüsünde İstanbul sergilerini
izlemeye devam etmektedir. Milliyet Sanat dergisine yıllık aboneliği bulunmakta ve
Görsel Sanatlar Platformu üyeliği devam etmektedir. Öğretmen D’nin, kişisel
anlamda, eğitim açısından güçlü bulduğu yönü, zamanı iyi kullanma ve öğrenciyi
motive etme durumudur. Kendi alanındaki örnekleri, ilköğretim öğrencilerinin
seviyesine indirgeyerek, müfredat dâhilindeki zaman dilimlerinde uygulamaktadır.
Öğretmen D’ye ders ile ilgili yaşadığı zorluklar sorulduğunda, “…yaratıcılığını
somutlaştırma konusunda öğrenciye yaklaşmakta zorluklar yaşayabiliyorum…”
şeklinde bir ifadede bulunmuştur. Öğrencilerin bu konudaki güven eksikliklerini
kırmanın zaman alabildiğini belirtmiştir. Öğretim yöntemlerinden göstererek
uygulatma ve somutlaştırma yöntemlerini sıklıkla uygulamaktadır. Öğretmen D, iki
farklı okulda görsel sanatlar dersine girmektedir. Yarışmalar konusunda aktif
olduğunu belirten öğretmen, sanat yarışmalarının öğrencilerin kendini göstermesi
açısından iyi bir fırsat olduğunu düşünmektedir. Sanat alanındaki yarışmaların
öğrencilerin motivasyonunu arttırıcı etkisi olduğuna inanmaktadır. Öğretmen D,
öğrencilerin yaşamları boyunca çeşitli sınavlara girdiklerini ve resim yarışmalarının
da bu anlamda öğrencilerin özgüvenlerini geliştirmekte son derece yararlı olduğunu
ifade etmektedir. Bunun dışında yılsonu sergilerinin, yine öğrencilerin kendi
yaptıkları çalışmaları, aile, arkadaş ve öğretmenleriyle paylaşma açısından bir fırsat
niteliği taşıdığına inanmaktadır. Öğretmen D, öğretim felsefesi şında, öğretme
isteğinin diğer öğretmenlere oranla yüksek olduğunu düşünmektedir. …Bizler
yaptıklarımızı ve yaptırdıklarımızı görsel anlamda sunabilmeliyiz. İyiyi sunmak için
de elimizden gelenin fazlasını yapmak beni rahatsız etmez. Aksine zevk duyarım…”
şeklindeki ifadesiyle, bu duruma ilişkin görüşünü paylaşmıştır.
Öğretmen D ile gerçekleştirilen görüşme sonuçları, dersin gözlenmesinde
kullanılan video kaydıyla birleştirilerek, öğretmenin benimsediği öğretim yolu ve
kullandığı öğretim yöntemi belirlenmiştir. Görsel sanatlar dersi, 2 (iki) (40+40= 80
dakika) ders saati gözlemlenmiş, dersler video ile kayıt altına alınmış ve veriler
dijital ortamda yazılı dokümanlara dönüştürülerek kullanılan öğretim yollarının,
dersin süresine ve belirlenen konu kodlarına göre yüzdelik oranları alınmış ve
sonuçlar öğretmenin hareket güzergâhlarıyla birlikte yorumlanmıştır. İçerik analizi
için video kaydının yazılı dokümanlara dönüştürülmesinde kullanılan öğretim
yollarına ait görsel kodlar, süre ve yüzdelik oranlar Tablo 1’de, öğretim yollarını
açıklayan yazılı alt kodlar ve öğretim yollarına ayrılan süreler ise Tablo 2’de
gösterilmiştir. Öğretim yolları Temel Bilgi aktarımı, yönetsel, süreç içinde
iletişimsel ve işlevsiz olmak üzere dört grupta ele alınmıştır (Katırancı, 2004, s. 64-
65).
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 246
Öğretmenin Öğrenci Uygulamalarını Değerlendirme Yolu
Öğretmen D kendisiyle yapılan görüşmede, her yeni eğitim öğretim
dönemine başlarken, öğrencilerine ders planlarına dahil ettiği konuları açıklayarak
anlattığını ifade etmiştir. Öğretmen D, öğrencilerinin ilgi ve isteklerini önemsediğini
belirtmiş ve “kendilerinin yapmak istedikleri müfredat dışı bir çalışma var mı?
Şeklindeki soruyu öğrencilerine yönlendirdikten sonra ortak kararla ders planlarını
şekillendirdiğini açıklamıştır. Öğrencilerden aldığı dönütler çerçevesinde ele alınan
etkinlikleri de okulun ve velilerin imkanları doğrultusunda belirlediklerini dile
getirmiştir. Öğretmen D, uygulamanın içeriğini, öğrenci seviyesini ve uygulamanın
teknik özelliklerini göz önünde bulundurarak her yeni uygulama için ortalama bir
ders süresi belirlemektedir. Bu doğrultuda bazı konuların 1 haftada bazı konuların
ise 2 hafta ya da daha fazla sürmesi gerektiğine karar vermektedir. Çalışmaları notla
değerlendirme aşamasında öğretmen D ilk olarak kendi hazırladığı nıf not
çizelgesinde belirlenen konu başlıklarına göre tablo oluşturmaktadır. Öğrenci
uygulamaları ise, her etkinliğe göre ayrı ayrı notlandırmaktadır. Bu şekilde bir
dönem içinde 7 çalışma yapılmışsa, her bir öğrenci 7 değerlendirme notuna sahip
olmaktadır. Bu değerlendirmelerin dışında resim yarışmalarına katılan öğrencilere
de her seçilen resim için “100” puan verilmektedir. Öğretmen D bunun, öğrencilerin
kendilerini göstermek için bir fırsat olduğunu ve sanat alanındaki yarışmaların
öğrenci motivasyonunu arttırıcı bir etkisi olduğunu düşünmektedir. Yılsonu
sergilerinde öğrenci uygulamalarının aile, arkadaş ve öğretmenlerinin görüş ve
beğenisine sunulması olayının da bir değerlendirme niteliğinde olduğunu
düşünmektedir. Öğretmen D, öğrencinin dönem içinde aldığı tüm notları, öğrencinin
ders içinde sergilediği tutum, uyum ve malzeme getirme kullanma gibi ölçütlerden
elde ettiği, notlarla birlikte ele aldığı ve ortalama almak suretiyle öğrencilerin karne
notlarını belirlediğini açıklamıştır. Öğrencilerin derse katılımını sağlamak adına,
malzeme getirmeyen öğrenciye sınıf düzenleme, malzeme getir- götür gibi
çalışmalara katarak dersten uzaklaşmamasını sağladığını da ifade etmiştir. Bu
davranış öğretmene asistanlık yapmak deyimi ile tanımlanabilir.
Tablo 1: Ders Öğretim Yolları Analiz Tablosu
Görsel
kodlar
Öğretim Yolları
Süre (dakika)
Oran (%)
Temel Bilgi Aktarımı
15
%18,75
Yönetsel
1
%1,25
Süreç içinde iletişimsel
54
%67,5
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
247 www.sanategitimidergisii.com
İşlevsiz
10
%12,5
Toplam
80
%100
Tablo 1’ de görüldüğü gibi, öğretmenin 2 (iki) ders saati (80 dk.) boyunca
kullandığı öğretim yolu, ilk 15 dakikalık sürede Temel Bilgi Aktarımı şeklindedir.
Bu da dersin %18,75’lik kısmını oluşturmaktadır. 80 dakika ara vermeden
gerçekleştirilen blok derste, 54 dakika devam eden ve dersin toplam süresinin
%67,5’ini kapsayan “Süreç İçerisinde İletişimsel” öğretim yolunun kullanıldığı
anlaşılmaktadır. Bunu 10 dakika ile ders süresinin %12’sine denk gelen “İşlevsiz”
öğretim yolu izlemiştir. Öğretmen D, bu süreyi model duran öğrenciyi dinlendirmek,
çalışmaları uzaktan izlemek, ders defterini yazmak için kullanmıştır. Öğretmen D
“yönetsel” öğretim yolunu, öğrencilere dersle ilgili gereken hatırlatma ve uyarıları
yapmak için, 1 dakika süre ile dersin %1,25’ine gelecek şekilde kullanmıştır.
Tablo 2: Kodların Çözümlemesi
Süre
Kodlar
Öğretim yolları
30sn
Konuyu tahtaya yazma, dikkat çekme
Temel bilgi aktarımı
3dk.30sn
Yönlendirme, modeli seçme
Temel bilgi aktarımı
10dk
Göstererek anlatma, tahtaya çizme
Temel bilgi aktarımı
25dk
Örnek çizerek yaptırma
Süreç içerisinde iletişimsel
35sn
Hatırlatma
Temel bilgi aktarımı
1dk
Sorularla motive etme
Süreç içerisinde iletişimsel
25sn
Cevap verme
Temel bilgi aktarımı
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 248
10dk
Modeli dinlendirme ve mola
İşlevsiz
1dk
Uyarı
Yönetsel
15dk
Her öğrenciyi sırayla gezme
Süreç içerisinde iletişimsel
10
Çizimler ile ilgili yorum yapma
Süreç içerisinde iletişimsel
2dk10sn
Cevap verme
Süreç içerisinde iletişimsel
50sn
Espri yapma
Süreç içerisinde iletişimsel
Genel olarak, 80 dakikalık dersin “Öğretim Yolları Analiz Tablolarına (Tablo
1 ve Tablo 2)” baktığımızda öğretmen D’nin yoğun olarak kullandığı öğretim yolu,
“Süreç İçerinde İletişimsel” öğretim yoludur. Öğretmenin izlediği bu yolda tahtaya
yaptığı çizimleri, süreç içinde öğrencilere gösterip yaptırmayı, sorularla motive
etmeyi, öğrencilerin çalışmalarıyla ilgili yorum yapmayı kapsamaktadır. Araştırmacı
tarafından gözlemlenen 2 ders saatine denk gelen 80 dakikalık derste “Temel bilgi
aktarımı” öğretim yolunu ikinci sırada kullanmıştır. Dersle ilgili temel bilgilerin
tahtaya yazılması, çizilmesi, yönlendirme, modeli seçme ve hatırlatma süreci bu
kapsamda kullanılmıştır. “İşlevsiz” olarak adlandırılan öğretim yolu, zaman
anlamında model duran öğrenciyi dinlendirmek ve öğrencilerin çalışmasını uzaktan
sessizce izlemek olarak değerlendirilmiştir. Son olarak dersin yalnızca bir
dakikasında “Yönetsel” öğretim yolunu, öğrencileri uyarmak için ve dinlenmeden
sonra tekrar uyarmak için kullandığı görülmektedir.
Gözlemlenen 2 Ders Saatinde Öğretmen D’nin Hareket zergâhı ve
Çözümlenmesi
Bu bölümde, gözlemlenen ders için öğretmen D’nin hareket güzergâhı
çizilmiştir. Bu amaçla dersin ilk 15 dakikası için ayrı sınıf krokisi, dersin 40
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
249 www.sanategitimidergisii.com
dakikalık bölümü için ayrı bir kroki, dinlemeyi içeren dersin 10 dakikalık süresini
kapsayan bir kroki ve son olarak ta dersin değerlendirmesini ve çalışmaların
eleştirilmesini kapsayan 15 dakika için ayrı bir sınıf krokisi çizilmiştir. Krokiler
üzerinde Öğretmen D’nin hareket güzergâhları çizilmiş, krokiler tanımlanmış ve
çözümlenerek yorumlanmıştır.
Şekil 1’de gözlemlenen dersin işlendiği resim dersliği krokisi ve öğretmen
D’nin hareket güzergâverilmiştir. Sınıfta Milli Eğitim Bakanlığında yaygın olarak
kullanılan tahta sıralar kullanılmaktadır. Karşıda beyaz yazı tahtası vardır.
Öğretmenin, bu süre boyunca tahtaya çizimler yaparak öğrenciye örnekler çizdiği
gözlemlenmiştir. Sınıfta 3 pencere olduğu için yeterince aydınlıktır. Sınıfta 10
öğrenci bulunmaktadır. Her sırada 2 öğrenci ve sol arkadaki sırada ise 1 öğrenci
oturmaktadır. Model öğrencilerin karşıdan görebilecekleri biçimde ortaya
oturtulmuştur. Sağ arkadaki bir sıra da araştırmacıya ayrılmıştır. Bu krokide dersin
ilk 15 dakikası gözlemlenmektedir. Buradan da öğretmenin dersin özellikle ilk 15
dakikasında izlediği öğretim yolu olan Temel bilgi aktarımı yolunu izlerken,
tahtanın önünde ve öğrencilerin ön planında kalan boşlukta gezdiği gözlemlenmiştir.
Öğretmen D dersin bu bölümünde konuyu tahtaya yazma, resim kalemlerini sınıfa
tanıtma, gösterme, kalemlerin sembollerini ve numaralarını tahtaya yazma, tahtaya
portre örnekleri çizmek için tahtanın önünü kullanmıştır ve göstereceği örnekleri
sınıfın ön kısmında gezerek göstermiştir.
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 250
Şekil 1: Dersin İlk 15 Dakikası İçin Sınıf Krokisi Öğretmen D’nin Harekât Güzergâhı
Şekil 1’de öğretmen D’nin gözlenen dersin ilk 15 dakikalık kısmındaki
hareket güzergâhı gösterilmiştir. Dersin bu bölümünde öğretmen D, öğrencileri
selamlamış, konuyu tahtaya yazmış kalem numaralarıyla ilgili açıklamalarda
bulunmuş, kalemlerin tanıtımıyla ilgili çizimler ve daha sonra da portre ile ilgili
birkaç çizim yapmıştır. Dersin başlangıcında öğretmenin, sınıfın arka kısımlarını ve
sıraların arasını kullanmadığı hem gözlem sonucunda hem hareket güzergâhı
krokisinde hem de video kayıtlarında belirlenmiştir. Bu bakımdan öğretmen D’nin
dersin ilk 15 dakikasında sınıf ortamında aktif olarak hareketli olduğu alan, yazı
tahtasının ön bölümüdür. Bu esnada öğrenciler öğretmenin açıklamalarını
dinlemişlerdir. Yapılan açıklamaların dersin ana hatlarını çizdiği için önem arz
etmektedir. Öğretmen D dersin bu kısmında arka kısımlara uğramayarak öğrencilere
yapacağı açıklamaları da sınıfın ön kısımda yapmayı seçmiştir. nıfın 10
öğrenciden oluşma da öğretmenin sınıf düzenini sınıfın ön bölümünden
sağlamasına olanak tanımaktadır.
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
251 www.sanategitimidergisii.com
Şekil 2: Dersin 40 Dakikası İçin Sınıf Krokisi Öğretmen D’nin Harekât Güzergâhı
Şekil 2’de gözlemlenen dersin 15. dakikasından, 55. dakikasına kadar devam
eden 40 dakikalık bölümde öğretmen D’nin hareket güzergâhı gösterilmiştir. Dersin
bu bölümünde öğretmen D, anlatacağı temel bilgileri aktardıktan ve gerekli çizimleri
tahtaya çizdikten sonra öğrencileri sırayla gezerek çalışmaya başlamaları için
cesaretlendirmiştir. Her öğrenciyle ayrı ayrı ilgilenerek kâğıdı nasıl tutacakları,
hangi kalemle çizime başlayacakları, neresinden başlayacaklarını ayrı ayrı
anlatmıştır. Öğretmen D’nin Şekil 2’de görülen “mavi” çizgiler, öğrencileri
çalışmaya başlatmak için tek tek gezerek, yanlarına oturarak, kullandığı güzergâhı
göstermektedir. Öğretmen, Şekil 2’deki mavi çizgilerde de görüldüğü gibi her
öğrencinin yanına en az 2 kez uğramış ve başlangıç aşamasında her birine birebir
destek olmuştur. Bu süreçte, öğretmen kalemi eline almak suretiyle sterip,
yaptırarak öğrencilerin portreye başlamaları konusunda onları cesaretlendirmiştir.
Şekil 2’de yer alan kırmızı çizgilerden anlaşıldığı üzere öğretmen D, öğrencilerin
etrafında ikinci kez dolaşmıştır. Video kayıtlarında öğretmenin her bir öğrenciyi
kendi sırasında tekrar ziyaret ettiği, ancak öğrencilerin yanlarına oturmadan yalnızca
çizimlerini eleştirdiği ve yorumladığı görülmektedir. Süreç içerisinde öğretmenin,
öğrencilerini izlediği, çalışmalarını yorumladığı ve sınıf içinde gezerek çalışma
ortamına müdahil olduğu gözlenmiştir. Bu zaman zarfında öğretmen D,
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 252
öğrencileriyle birebir iletişim kurarak, bilgi aktarımına devam etmiş, yapılan
uygulamaları değerlendirerek öğrencilere yol göstermiş ve cesaretlendirmiştir.
Kısacası “Süreç İçinde İletişimsel” öğretim yolunu kullanmıştır.
Şekil 3: Dersin 10 Dakikalık Bölümünde Öğretmen D’nin Hareket Güzergâhı
Şekil 3’te Öğretmen D’nin hareket güzergâhı incelendiğinde, öğretmenin
öğrencilerin yanlarına çok yaklaşmadığı, masada zaman geçirdiği görülmektedir.
Ders videoları incelendiğinde, öğretmenin öğrencilere müdahale etmeden uygulama
çalışmalarını sadece gözlemlediği görülmektedir. Öğretmen D, bu zaman zarfında
derste model olan öğrenciyi dinlendirmiş, model dinlenirken de öğrencileri uzaktan
izlemiş ve sınıf defterini yazarak dersin 10 dakikalık bölümünü kullanmıştır. Ayrıca,
80 dakikalık görsel sanatlar dersi mola verilmeksizin gerçekleştirildiği için
öğretmen, iki ders arasındaki zaman dilimini (teneffüs) öğrencilerin birbirlerinin
resimlerini incelemeleri ve eleştirmelerine ayırmıştır. Dersin bu bölümü
değerlendirildiğinde, öğretmenin konu ile ilgisi olmayan bir süre geçirdiği
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
253 www.sanategitimidergisii.com
söylenebilir. Bu durumda öğretmen D, derste 10 dakika “işlevsiz olarak
adlandırılan öğretim yolunu kullanmıştır.
Şekil 4: Dersin Son 15 Dakikalık Bölümünde Öğretmen D’nin Hareket
Güzergâhı
Şekil 4’te öğretmen D’nin hareket güzergâhı yeşil çizgilerle ifade edilmiştir. Bu
çizgiler takip edildiğinde öğretmenin dersin son 15 dakikalık kısmında, sınıf içinde yine aktif
olduğu görülmektedir. Dersin son 15 dakikasında, öğrencileri kendi sıralarında ziyaret
etmenin ardından hemen hemen her seferinde, sınıfın ortasına tahtanın önüne geçme
eyleminin tekrarlandığı anlaşılmaktadır. Öğretmenin bu düzenli eylemlerini anlamak adına
video kayıtları ve gözlem notları tekrar incelenmiştir. Öğretmenin her bir öğrencinin defterini
sıradan alıp sınıfın ortasına götürdüğü, karşıdan öğrenciye gösterdiği ve her öğrencinin kendi
çizimini yorumlamasını sağladığı, video kayıtlarından anlaşılmaktadır. Öğretmen
öğrencileriyle birebir iletişim kurarak bilgi aktarımına devam etmiş, yapılan uygulamaların
öğrenci tarafından değerlendirilmesine olanak sağlamış ve bu konuda öğrencilerini motive
etmiştir. Sonuç olarak öğretmen D, dersin 15. Dakikası ile 55. Dakikası arasında izlediği
“Süreç İçinde İletişimsel” öğretim yolunu dersin sonunda da (son 15 dakikasında)
kullanmıştır.
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 254
TARTIŞMA VE SONUÇ
Bu çalışmanın sonuçlarına dayanarak öğretmen D’nin ağırlıklı öğretim tarzının yol
gösterici, kolaylaştırıcı öğretim tarzı olduğu sonucuna varılabilir. Öğretmenlerin genelinde bu
tarzların bir kısmının benimsendi görülmektedir. Bir grup öğretmen tüm yöntemleri
kullanarak birden fazla öğretim tarzını benimserken bazıları bir öğretim tarzını ağırlıklı olarak
kullanmayı tercih edebilirler. Bu tercih, öğretmenin kişilik özelliklerine, eğitim-öğretim
felsefesine, öğrencinin yaş grubuna ve konunun içeriğine bağlı olarak değişebilmektedir
Araştırmaya dahil edilen ve Antalya’nın merkez iline bağlı bir köyde bulunan okul,
fiziki şartlar bakımından eğitim öğretim için yeterli olmakla birlikte, görsel sanatlar dersine
özel bir derslik ya da atölye bulunmamaktadır.
Komşu illerden ve doğu illerinden, seralarda çalışmak için gelen işçilerin ve köy
halkının çocukları okulun genel öğrenci profilini oluşturmaktadır.
Alanında lisansüstü eğitim yapmış, sanatsal etkinlikleri, sanat ve sanat eğitimindeki
yenilikleri takip eden ve öğrencilerini yönlendiren deneyimli bir görsel sanatlar öğretmeni
profili görülmektedir.
Öğretmen D’nin sınıf içinde hareketli ve aktif olduğu, öğretmenin sınıf içi hareket
güzergâhı
analizinden anlaşılmaktadır. Video kayıt sonuçlarına göre öğretmen “gösterip
yaptırma” öğretim tekniğini sıklıkla kullanmış ve yetenekli-yeteneksiz ya da kız-erkek ayırımı
yapmaksızın derste tüm öğrencilere eşit davranmıştır. Haftada yalnızca bir ders saatiyle
sınırlandırılan görsel sanatlar dersinde, öğrenci uygulamalarının yetişmemesi nedeniyle
öğretmen D’nin zaman zaman seçmeli resim dersini de kullandığı gözlemlenmiştir.
Çalışmakta olduğu X okulunda 7. Yılını dolduran öğretmen D, öğrencileri sanata ve
sanat ortamına alıştırmaya çalışmaktadır. Meslektaşlarına ve öğrencilerine örnek teşkil edecek
davranışlarda bulunan, öğretmen D, öğrencilerin çalışma alanını pozitif ve üretken bir ortama
dönüştürmüş, onları çeşitli sanat yarışmalarına katılma konusunda teşvik etmiş, pek çok ödül
kazanmalarına imkân tanımıştır. Okul yönetimi ile yapılan görüşmelerden öğretmen D’nin
yetenekli öğrencilerin tespiti ve yönlendirilmeleri konusunda ders dışında da aktif çalıştığı
belirlenmiştir. Öğretmenin, yetenekli öğrencileri gerekli kurs programlarına ve Anadolu
Güzel Sanatlar Liselerine yönlendirmesi, öğretmen D’nin öğretmenlik mesleğinin
gerekliliklerinden haberi olduğu ve mesleğini sahiplendiğini göstermektedir.
Ders ve sınıf ortamının çözümlenmesinden elde edilen verilere göre, görsel sanatlar
dersinde öğrenci sayısı azdır. Öğretmen D’nin motivasyon arttırıcı çalışmaları, olumlu
dönütlerle ve istenilen düzeyde gerçekleşmektedir.
Öğretmen D ile ilgili bazı olumsuz davranışlarda gözlemlenmiştir. Buna göre anlattığı
portre konusunda görsel örneklere yeterince yer vermemiştir. Ünlü sanatçıların portre
DOI: 10.7816/s ed-05-02 -01 sed, 2017, C ilt 5, Sayı 2, Volume 5, Issue 2
255 www.sanategitimidergisii.com
çalışmalarını öğrencilere göstererek anlatımını kuvvetlendirecek bir çalışma yapmamış, aynı
zamanda ressamların eserlerinden örnekler göstererek üslup farklılıklarına değinmemiştir.
İlköğretim seviyesinde öğretim gören öğrencilerin, sanatçı eserlerini tanıması, sanat eserlerine
ilgi duymaları ve sanat eserlerine duyarlılıklarının artması bakımından, örneklendirmenin
önemi büyüktür.
Öğretmenin kullandığı öğretim yolları analizi sonucunda, gözlemlenen 80 dakikalık
(iki ders saati) derste, öğretmen D tarafından kullanılan ağırlıklı metot “Süreç İçinde
İletişimsel” öğretim yoludur. Öğretmen D, derslerinde kullandığı ağırlıklı öğretim yolundan
dolayı “yol gösterici/kolaylaştırıcı” öğretmen profili ile tan ımlanmıştır. Öğretmen D’nin
ikinci sırada en çok tercih ettiği yol ise “Temel Bilgi Aktarımı” öğretim yolu olarak
belirlenmiştir.
Öğretmenin ders sonu öğrenci uygulamalarının analizine ve değerlendirilmelerine
önem verdiği gözlenmiştir. Özsoy ve Alakuş’a (2009, 163) göre son değerlendirme (ders
sonu, dönem sonu, yıl sonu), öğrencinin gereksinim duyduğu kavram ve becerilerin
belirlenmesine yönelik olup, öğrencinin sanatsal uygulamalarda bir sonraki aşamalarda nelere
ihtiyaç duyacağının da belirlenmesine yöneliktir. Değerlendirme bir değer biçme sürecidir ve
sürecin sonunda belirlenen ölçüt maddelerine puan verilmesi suretiyle, ölçüt listeleri
oluşturulmalıdır. Bu nedenle öğretmen D’nin, değerlendirme türlerinden son değerlendirmeyi
tercih ettiği ve ölçüt belirleme ve ölçüte dayalı değerlendirme yolu ile öğrenci uygulamalarını
değerlendirdiği belirlenmiştir.
Fotoğraf 1-2: Öğretmen D Portre Konusunu İşlerken, Antalya, 2016.
Katırancı, M., Başbuğ, Z. (2017). Ortaokul Görsel Sanatlar Dersi Portre Konusunun Öğretiminde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Sed, 5 (2), S. 237-256
www.sanategitimidergisi.com 256
KAYNAKLAR
Alakuş, A.O.(2009). Sanat Eğitimi Ve Görsel Sanatlar Öğretimi. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Altındağ, M. (2005). Nitel Araştırma teknikleri, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi
Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Erden, M.(1995). Eğitimde Program Değerlendirme, Ankara: Pegem Yayınları.
Ergün, M.(2005). Bilimsel araştırma yöntemleri, Nitel araştırma.
http://www.egitim.aku.edu.tr/nitelarastirma.ppt#256,1,(Erişim tarihi:14.12.2016)
Karasar, N. (2000). Bilimsel Araştırma Yöntemi, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Katırancı, M. (2004). İlköğretim Resim-İş (Sanat) derslerinde Tekstil Konularının Çok
Alanlı Sanat Eğitimi Yöntemi ile Uygulanması, G.Ü. Eğitim Bilimleri Enstitüsü
Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
Katırancı, M.D., Polat, B. D. (2015). Güzel Sanatlar Fakültelerine Hazırlık Kurslarında
İmgesel Tasarım Konularının Öğretilmesinde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi
Örneği. Akdeniz Sanat Dergisi, 2015:72,73, Cilt 8, Sayı 15.
Özsoy, V. (2001). Sanat (Resim) Eğitiminde Bir Nitel Araştırma Yöntemi: Eğitsel Eleştiri,
Eğitim ve Bilim/ Education and Science, 26, (122), 41-51.
Özsoy, V., Alakuş, O. (2009). Görsel Sanatlar Eğitiminde Özel Öğretim Yöntemleri (Resim-
İş), Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
San, İ. (2004). Sanat ve Eğitim, Ankara: Ütopya Yayınevi.
Şimşek, H., Yıldırım, A. (2003). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara:
Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, A., Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara:
Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, M.G.(2009). Sanat Eğitimi ve Görsel Sanatlar Öğretimi. Ankara: Pegem Yayıncılık.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Nitel Araştırma teknikleri, Yüksek Lisans Tezi
  • M Altındağ
Altındağ, M. (2005). Nitel Araştırma teknikleri, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Eğitimde Program Değerlendirme
  • M Erden
Erden, M.(1995). Eğitimde Program Değerlendirme, Ankara: Pegem Yayınları.
Bilimsel araştırma yöntemleri, Nitel araştırma
  • M Ergün
Ergün, M.(2005). Bilimsel araştırma yöntemleri, Nitel araştırma.
Bilimsel Araştırma Yöntemi
  • N Karasar
Karasar, N. (2000). Bilimsel Araştırma Yöntemi, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
İlköğretim Resim-İş (Sanat) derslerinde Tekstil
  • M Katırancı
Katırancı, M. (2004). İlköğretim Resim-İş (Sanat) derslerinde Tekstil Konularının Çok Alanlı Sanat Eğitimi Yöntemi ile Uygulanması, G.Ü. Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
Güzel Sanatlar Fakültelerine Hazırlık Kurslarında İmgesel Tasarım Konularının Öğretilmesinde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği
  • M D Katırancı
  • B D Polat
Katırancı, M.D., Polat, B. D. (2015). Güzel Sanatlar Fakültelerine Hazırlık Kurslarında İmgesel Tasarım Konularının Öğretilmesinde Kullanılan Bir Öğretim Yöntemi Örneği. Akdeniz Sanat Dergisi, 2015:72,73, Cilt 8, Sayı 15.
Sanat Eğitimi ve Görsel Sanatlar Öğretimi
  • M G Yılmaz
Yılmaz, M.G.(2009). Sanat Eğitimi ve Görsel Sanatlar Öğretimi. Ankara: Pegem Yayıncılık.