ArticlePDF Available

ZASADY SUPLEMENTACJI I LECZENIA WITAMINĄ D – NOWELIZACJA 2018 r. VITAMIN D SUPPLEMENTATION GUIDELINES FOR POLAND – A 2018 UPDATE

Authors:

Abstract

Introduction: Vitamin D deficiency is an important public health problem worldwide. Vitamin D deficiency confers a significant risk for both skeletal and non-skeletal disorders and a number of lifelong negative health outcomes. The objectives of this evidence-based guidelines document are to provide health care professionals in Poland an updated recommendation for the prevention, diagnosis, and treatment of vitamin D deficiency. Methods: A systematic literature search examining the prevention and treatment strategies for vitamin D deficiency was conducted. Updated recommendations were developed using the Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluation (GRADE) system describing the strength of the recommendation and the quality of supporting evidence. Twenty-seven contributors representing different areas of expertise and medical specialties, including pediatricians, geriatricians, endocrinologists, epidemiologists, nephrologists, gynecologists and obstetricians evaluated available published evidence related to vitamin D, formulated the goals of this document, and developed a common consolidated position. The consensus group, representing 6 national specialist consultants and 8 Polish and international scientific organizations/societies, participated in the process of grading evidence and drawing up the general and specific recommendations. Results: The updated recommendations define the diagnostic criteria for the evaluation of vitamin D status and describe the prevention and treatment strategies of vitamin D deficiency in the general population and in groups at increased risk of the deficiency. Age- and weight-specific recommendations for prevention, supplementation and treatment of vitamin D deficiency are presented, and detailed practice guidance is discussed regarding the management in primary and specialized health care. Conclusion: Vitamin D deficiency remains still highly prevalent in Poland, in all age groups. Currently, there is a great necessity to implement a regular supplementation with recommended doses, and to develop an effective strategy to alleviate vitamin D deficiency in the population. These updated recommendations are addressed to health professionals and the authorities pursuing comprehensive health policies, and should be also included in public health programs aimed at preventing a broad spectrum of chronic diseases.
531
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
Zasady suplementacji
i
leczenia witaminą D
– nowelizacja 2018 r.
Vitamin D supplementation guidelines for Poland – 2018 update
Agnieszka Rusińska1*, Paweł Płudowski2,M, Mieczysław Walczak3,A,G, Maria K. Borszewska-Kornacka4,I,
Artur Bossowski5, Danuta Chlebna-Sokół1,K, Justyna Czech-Kowalska6, Anna Dobrzańska6,
Edward Franek7, Ewa Helwich8,D, Teresa Jackowska9,C, Maria Kalina10, Jerzy Konstantynowicz11,
Janusz Książyk12,L, Andrzej Lewiński13,B, Jacek Łukaszkiewicz14, Ewa Marcinowska-Suchowierska15,
Artur Mazur16, Izabela Michałus1, Jarosław Peregud-Pogorzelski17,J, Hanna Romanowska3,
Marek Ruchała18,H, Piotr Socha19, Mieczysław Szalecki20,21, Mirosław Wielgoś22,F,Ł, Danuta Zwolińska23,E,
Arkadiusz Zygmunt13
* Autor zmarł
1
Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
Zakład Biochemii, Radioimmunologii i Medycyny Doświadczalnej, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
3
Klinika Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Chorób Metabolicznych i Kardiologii Wieku Rozwojowego, Pomorski Uniwersytet
Medyczny, Szczecin
4
Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka, Warszawski Uniwersytet Medyczny
5
Klinika Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii z Pododdziałem Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
6
Klinika Neonatologii, Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
7
Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej Polskiej Akademii Nauk, Klinika Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii
iDiabetologii, Centralny Szpital Kliniczny MSWiA, Warszawa
8
Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa
9
Klinika Pediatrii, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
10
Klinika Pediatrii i Endokrynologii Dziecięcej, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice
11
Klinika Pediatrii, Reumatologii, Immunologii i Chorób Metabolicznych Kości, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
12
Klinika Pediatrii, Żywienia i Chorób Metabolicznych, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka, Warszawa
13
Klinika Endokrynologii i Chorób Metabolicznych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki, Łódź
14
Katedra Biochemii i Chemii Klinicznej Wydziału Farmaceutycznego, Warszawski Uniwersytet Medyczny
15
Klinika Geriatrii, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
16
II Klinika Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Uniwersytet Rzeszowski
17
Klinika Onkologii Dziecięcej, Pomorski Uniwersytet Medyczny, Szczecin
18
Klinika Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
19
Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
20
Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
21
Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
22
I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny
23
Klinika Nefrologii Pediatrycznej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
532 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
A
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Endokrynologii iDiabetologii Dziecięcej
B
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Endokrynologii
C
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Pediatrii
D
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Neonatologii
E
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Nefrologii Dziecięcej
F
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Perinatologii
G
Prezes Polskiego Towarzystwa Endokrynologii iDiabetologii Dziecięcej
H
Prezes Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego
I
Prezes Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego
J
Prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego
K
Przewodnicząca Sekcji Chorób Metabolicznych Kości Dzieci i Młodzieży przy Polskim Towarzystwie Pediatrycznym
L
Prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego Dzieci
Ł
Prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników
M
Prezes Europejskiego Towarzystwa Witaminy D – EVIDAS
STRESZCZENIE
Wprowadzenie: Niedobór witaminy D jest ważnym
i
powszechnym problemem zdrowotnym
w
Polsce. Niezależnie od wieku, decyt witaminy D wiązany
jest ze znacznym wzrostem ryzyka rozwoju wielu chorób oraz szeregu negatywnych skutków zdrowotnych. Celem niniejszego dokumentu zawierającego
wytyczne oparte na dowodach jest dostarczenie pracownikom służby zdrowia
w
Polsce oraz populacji ogólnej aktualnych rekomendacji dotyczących pro-
laktyki, diagnozowania
i
leczenia niedoboru witaminy D.
Metody: Przeprowadzono systematyczny przegląd piśmiennictwa odnoszącego się do zapobiegania niedoborom witaminy D
i
ich leczenia. Zaktualizowane
zalecenia opracowano przy użyciu systemu klasykacji zaleceń (GRADE) opisującego siłę zalecenia
i
jakość dowodów potwierdzających. Zespół Ekspertów
ocenił dowody dotyczące zagadnienia niedoboru witaminy D, sformułował cele tego dokumentu
i
opracował wytyczne postępowania
w
populacji ogól-
nej
i w
grupach ryzyka.
Wyniki: Zaktualizowane rekomendacje określają kryteria diagnostyczne oceny stanu zaopatrzenia
w
witaminę D
i
opisują strategie prolaktyki
i
leczenia
jej niedoboru
w
populacji ogólnej oraz
w
grupach
o
podwyższonym ryzyku jego wystąpienia. Opracowano zalecenia dotyczące zapobiegania temu pro-
blemowi zdrowotnemu, suplementacji
i
leczenia niedoboru witaminy D oraz omówiono szczegółowe wytyczne postępowania
w
podstawowej
i
specjali-
stycznej opiece zdrowotnej.
Wniosek: Niedobór witaminy D jest bardzo rozpowszechniony
w
Polsce
i
dotyczy wszystkich grup wiekowych. Istnieje potrzeba wdrożenia regular-
nej suplementacji sugerowanymi dawkami oraz opracowania skutecznej strategii łagodzenia skutków niedoboru witaminy D
w
populacji polskiej.
Zaktualizowane zalecenia skierowane są do pracowników służby zdrowia
i
władz zajmujących się kompleksową polityką zdrowotną
w
Polsce. Opracowane
wytyczne powinny zostać uwzględnione
w
programach zdrowia publicznego mających na celu zapobieganie szerokiemu spektrum chorób przewlekłych.
Standardy Medyczne/Pediatria ! 2018 ! T. 15 ! 531-559
SŁOWA KLUCZOWE: ! REKOMENDACJE ! WITAMINA D ! NIED OBÓR WITAMINY D
KEY WORDS: ! VITAMIN D ! SUPPLEMENTATION ! VITAMIN D DEFI CIENCY
Wykaz skrótów:
1,25(OH)
2
D – 1,25-dihydroksycholekalcyferol
UVB – promieniowanie ultraoletowe B
DBP – białko wiążące witaminę D
MED – dawka rumieniowa
7-DHC – 7-dehydrocholesterol
D
3
– witamina D
3
, cholekalcyferol
D
2
– witamina D
2
, ergokalcyferol
DXA – dwuenergetyczna absorpcjometria rentgenowska
25(OH)D – 25-hydroksywitamina D, kalcydiol, kalcyfediol
FGF-23 – czynnik wzrostowy broblastów-23, fosfatonina-23
RANK – receptor aktywujący jądrowy czynnik NF-kB
RANKL – ligand RANK
RCT – randomizowane badanie kontrolowane
PTH – parathormon
VDR – receptor witaminy D
FA – aktywność fosfatazy alkalicznej
PO4 – fosforany
Ca – wapń
533
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
Wprowadzenie
Kalcytriol (1,25(OH)2D), aktywna (hormonalna) po-
!"#$%&!"'&()$*+$,-$%,./012$na %34-$1,&"5"(&-$("-
/-6)$13$ ,-738&-4$731,&()$937'3(:%$;01<=)=9$=,)(-
(&8"'&$!7"( 87)>=)4()'&$.-(:%$;&"5-8$13=-/3%)=9?$
W 317:6(&-(&2$31$&(()=9$937'3(:%$z !-4$.72>)$@(>?$
androgenów, estrogenów, glikokortykosteroidów,
mineralokortykosteroidów, progesteronu), synteza
8"/=)!7&3/2$ 4- !$ 3.7"(&=,"("$ 13 !0>(3A=&<$ 2; !7"-
tu – BCD9)1738 )%&!"'&()$*+$13'&(24<=-.3$&/3A=&3-
%3$'-!";3/&!2$%&!"'&()$*+$8!:7-.3$ !06-(&-$w suro-
%&=)$387-A/"$ !"($,"3>"!7,-(&"$w %&!"'&(0$*?$E&!"-
'&("$*$4- !$,"!-'$>73937'3(-'+$a "'$!-7'&($F%&-
!"'&("$*G$("/-6)$ 31(3 &#$,"7:%(3$13$-7.38"/=)H--
rolu (witamina D2I+$4"8$i cholekalcyferolu (witamina
D3I+$4"83$>73128!:%$>7,-'&"($-7.3 !-73/2$i 7-dehy-
173=93/- !-73/2$@JD*KLI?$*,&"5"(&-$;&3/3.&=,(-$8"/-
=)!7&3/2$'-1&3%"(-$4- !$>7,-,$%-%(<!7,83':783%)+$
wysoko swoisty receptor witaminy D (ang. vitamin
D receptor+$M*NI+$8!:7)$ !"(3%&$'312/3%"()$/&."(-
1-'$ =,)((&8$ !7"( 87)>=)4()+$ ("/-6<=)$ 13$ 731,&()$
receptorów genomowych dla steroidów, hormonów
tarczycy i retinoidów.
*3 !0>(-$ 1"(-$% 8",24<+$ 6-$ (&-13;:7$ %&!"'&()$ *$
13!)=,)$(&-$!)/83$=937)=9+$"/-$!-6$>3>2/"=4&$3.:/(-4+$
a >73;/-'$ !-($ %) !0>24-$ (&-,"/-6(&-$ 31$ ,-7383-
A=&$.-3.7"O=,(-4$'&-4 ="$,"'&- ,8"(&"+$%&-82+$>5=&$
i rasy1-3. W P3/ =-$1-O=)!$%&!"'&()$*$o 7:6()'$("-
sileniu stwierdzono u QRS$ 3 :;$ 1373 5)=9+$ 1,&-=&$
i '531,&-6)4-7?$T"1"(&"$("283%-$13%31,<+$6-$skut-
8&$!-.3$(&-13;372$'3.<$;)#$%&13=,(-$,"7:%(3$w za-
87- &-$,("(-.3$31$%&-/2$/"!$4-4$1,&"5"(&"$8"/=-'&=,-
(-.3+$4"8$i ;"1"(-.3$&(!-( )%(&-$w ostatnich dzie-
&0=&3/-=&"=9$1,&"5"(&"$>/-43!73>3%-.3?$*/"!-.3$>73-
;/-'$(&-13;372+$31>3%&-1(&-.3$,"3>"!7,-(&"$w wi-
!"'&(0$*$i 2>/-'-(!"=4&$ !"(3%&$%"6(-$,"."1(&--
(&-$,173%&"$>2;/&=,(-.3$i >7"8!)8&$8/&(&=,(-4?
E)!)=,(-$," "1$>73%"1,-(&"$ 2>/-'-(!"=4&$%&!"'&(<$
D, z uwagi na nowe odkrycia i ,%&<,"(-$z nimi zmia-
()$>"7"1).'"!:%+$ <$=3$8&/8"$/"!$'31)O83%"(-?$W ro-
82$BRUV$3>2;/&83%"(-$,3 !"5)$./3;"/(&-$2,.31(&3(-$
%)!)=,(-$,">3;&-."(&"$i /-=,-(&"$87,)%&=)$(&-13;373-
%-48+$8!:7-$,-$%,./012$na 73,;&-6(3A=&$z rekomenda-
=4"'&$1/"$W273>)$X73183%-49 i %=,-A(&-4 ,)'&$>3/ 8&'&$
ustaleniami10$%)%35"5)$>3/-'&=,(<$1) 82 40$i dylema-
!)$%A7:1$/-8"7,)$%&-/2$ >-=4"/(3A=&+$,%5" ,=,"$w A73-
dowisku endokrynologów i 1&";-!3/3.:%$ 1,&-=&0=)=9?$
*/"!-.3$!-6$w 2017 r.$Y"7,<1$Z5:%()$P3/ 8&-.3$[3%"-
rzystwa Endokrynologii i *&";-!3/3.&&$*,&-=&0=-4$%) !<-
>&5$z &(&=4"!)%<$%-7)O8"=4&$i ewentualnego uaktualnie-
(&"$3;3%&<,24<=)=9$,"/-=-\$>73O/"8!)8&$i leczenia nie-
13;372$%&!"'&()$*+$,"7:%(3$1/"$>3>2/"=4&$3.:/(-4+$4"8$
i .72>$7),)8"?$E-$% >:5>7"=)$z W273>-4 8&'$[3%"7,)-
stwem Witaminy D – EVIDAS oraz z innymi towarzy-
stwami naukowymi i 83( 2/!"(!"'&$87"43%)'&$>3%3-
5"()$,3 !"5$Y- >:5$W8 >-7!:%+$8!:7)$na podstawie prze-
./<12$"8!2"/(-.3$>&A'&-((&=!%"+$ %5" ()=9$13A%&"1-
=,-\$8/&(&=,()=9$i 87)!)=,(-4$1) 82 4&$3>7"=3%"5$("4-
(3% ,-$%)!)=,(-$ 2>/-'-(!"=4&$i /-=,-(&"$%&!"'&(<$*?
Rekomendacje – nowelizacja 2018 r.
Y- >:5$ W8 >-7!:%$ z 21,&"5-'$ 83( 2/!"(!:%$ 87"43-
wych i prezesów towarzystw naukowych na podsta-
%&-$>7,-./<12$/&!-7"!27)$i 3=-()$ &5)$i 4"83A=&$13%3-
1:%$3>7"=3%"5$"8!2"/(-$7-83'-(1"=4-$ >73O/"8!)8&$
i /-=,-(&"$(&-13;372$%&!"'&()$*$1/"$>3>2/"=4&$3.:/-
(-4$i w grupach ryzyka.
*/"$ 8"61-.3$ z >3(&6 ,)=9$ >2(8!:%$ >7,)>& "(3$ 7--
83'-(1"=4-$ i >3,&3'$ 13%313%3A=&$ @ &50$ 13%31:%I+$
z (" !0>24<=<$ '31)O8"=4<$ !3>(&3%"(&"$13%31:%]$
1 = &/("$7-83'-(1"=4"$@'"$," !3 3%"(&-$13$>3>2/"-
=4&$3.:/(-4$i % ,) !8&=9$>"=4-(!:%$w %&08 ,3A=&$ )!2-
"=4&+$837,)A=&$%)7"^(&-$>7,-%)6 ,"4<$7),)83I_$37",$B$
5";"$7-83'-(1"=4"$@2,.31(&3("$3>&(&"$.72>)$73-
;3=,-4$/2;$13$73,%"6-(&"_$("4/-> ,-$ 1,&"5"(&-$'36-$
,"/-6-#$31$383/&=,(3A=&+$837,)A=&$i 7),)83$A=&A/-$%)-
%"63(-$/2;$(&->-%(-I?$`"83A#$13%31:%$,3 !"5"$("-
!3'&" !$ 3,("=,3("$ %.$ (" !0>24<=-.3$ 8/2=,"]$
%) 38"$4"83A#$ @;"1"(&"$>73 >-8!)%(-$83937!3%-$
/2;$83(!73/3%"(-$;"1"(&"$8/&(&=,(-$z 7"(13'&,"=4<$
(ang. randomized controlled trials+$NL[I+$z niskim ryzy-
8&-'$!-(1-(=)4(3A=&I_$ 2'&"783%"("$4"83A#$@;"-
1"(&"$3; -7%"=)4(-$/2;$;"1"(&"$8/&(&=,(-$z wadami
'-!313/3.&=,()'&+$(&- >:4(-$/2;$>3A7-1(&-$13%31)I_$
(& 8"$4"83A#$@3>& )$>7,)>"18:%+$ -7&-$>7,)>"1-
8:%$/2;$(&- ) !-'"!)=,(-$3; -7%"=4-$8/&(&=,(-I?$
P3(&6 ,)$!-8 !$ !"(3%&$!52'"=,-(&-$%)!)=,()=9$ 2>/-'-(!"=4&$i /-=,-(&"$(&-13;372$%&!"'&()$*+$8!:7-$,3-
!"5)$3>2;/&83%"(-$ aU '"4"$ 2018 r. w =," 3>&A'&- Frontiers in Endocrinology @N2 &\ 8"$ b+$P5213% 8&$P+$
E"/=,"8$c+$T37 ,-% 8"Dd37("=8"$cd+$T3 3% 8&$b+$L9/-;("De38:5$*+$L,-=9Dd3%"/ 8"$`+$*3;7,"\ 8"$b+$
f7"(-8$W+$K-/%&=9$W+$`"=83% 8"$[+$d"/&("$cb+$d3( !"(!)(3%&=,$`+$d &<6)8$`+$g-%&\ 8&$b+$h28" ,8&-%&=,$`+$
c"7=&(3% 8"De2=93%&-7 8"$W+$ c",27$b+$c&=9"52 $ i+$P-7-.21DP3.37,-/ 8&$`+$N3'"(3% 8"$K+$N2=9"5"$c+$
e3=9"$P+$e,"/-=8&$c+$E&-/.3A$c+$Y%3/&\ 8"$*+$Y).'2(!$b?$M&!"'&($*$e2>>/-'-(!"!&3($Z2&1-/&(- $H37$Z--
(-7"/$P3>2/"!&3($"(1$Z732> $"!$N& 8$3H$M&!"'&($*$*-O=&-(=)$&($P3/"(1$N-=3''-(1"!&3( $3H$!9-$P3/& 9$
e3=&-!)$3H$P-1&"!7&=$W(13=7&(3/3.)$"(1$*&";-!- $"(1$!9-$Wj>-7!$P"(-/$E&!9$P"7!&=&>"!&3($3H$k"!&3("/$e>--
=&"/& !$L3( 2/!"(! $"(1$N->7- -(!"!&l- $3H$e=&-(!&O=$e3=&-!&- $– 2018 Update. Front Endocrinol Q]BmV?$*ni]$
UR?aaoQpH-(13?BRUo?RRBmVI?
534 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
Zalecenia ogólne
1. P73O/"8!)=,(-$ 1"%83%"(&-$ %&!"'&()$ *$ w popu-
/"=4&$ 3.:/(-4$ >3%&((3$ ;)#$ ,&(1)%&12"/&,3%"(-$
w ,"/-6(3A=&$31$%&-82+$'" )$=&"5"+$(" 53(-=,(&--
nia (pory roku), diety i !7);2$6)=&"$@U ).
2. P73O/"8!)=,("$ 2>/-'-(!"=4"$%&!"'&(<$*$w gru-
>"=9$ 7),)8"$ >3%&(("$ ;)#$ >73%"1,3("$ %-152.$
2 !"/-\$13!)=,<=)=9$>3>2/"=4&$3.:/(-4+$4-A/&$(&-$ <$
13 !0>(-$%)!)=,(-$ ,=,-.:53%-+$,"/-="$ &0$ !3 3-
%"(&-$1"%-8$'"8 )'"/()=9$1/"$1"(-4$.72>)$%&--
83%-4$>3>2/"=4&$3.:/(-4$@B ).
3. W >3>2/"=4&$ 3.:/(-4$ 1"%83%"(&-$ %&!"'&()$ *$
w >7,)>"182$>3!%&-71,3(-.3$/";37"!37)4(&-$4-4$(&--
13;372$%)'"."$ !3 3%"(&"$1"%-8$,"/-6()=9$31$
!06-(&"$BC@nKI*$w surowicy i wieku, z 2%,./01-
(&-(&-'$'" )$=&"5"$@U ).
4. W grupach ryzyka dawkowanie witaminy D w przy-
>"182$>3!%&-71,3(-.3$/";37"!37)4(&-$4-4$(&-13;3-
72$ %)'"."$ !3 3%"(&"$ 1"%-8$ ,"/-6()=9$ 31$ !0-
6-(&"$BC@nKI*$w surowicy i wieku, z 2%,./01(&--
niem charakterystyki schorzenia, stosowanych le-
ków i '" )$=&"5"$@U ).
5. W >3>2/"=4&$3.:/(-4$(&-$'"$& !3!()=9$% 8","\$13$
3,("=,-\$ !06-(&"$BC@nKI*$@U ).
6. W .72>"=9$7),)8"$% 8","("$4- !$3=-("$,"3>"!7,--
nia w %&!"'&(0$*$na >31 !"%&-$3,("=,-\$ !06-(&"$
25(OH)D (1 ).
Zalecenia suplementacji witaminą D
w populacji ogólnej
Noworodki donoszone i !"#$%&'()*
q0-6 '&- &0=)]$mRR$irp13;0$31$>&-7% ,)=9$1(&$6)-
=&"$(&-,"/-6(&-$31$ >3 3;2$8"7'&-(&"$@U I_
q6-12 '&- &0=)]$mRRDVRR$irp13;0$,"/-6(&-$31$13-
;3%-4 $ &/3A=&$ %& !"'&()$ *$ >7 ,)40!-4$ z pokarmem
(1 ).
Dzieci (1-10 &)(+*
qu 1,&-=&$,173%)=9$>7,-;)%"4<=)=9$na 53\=2$z od-
krytymi przedramionami i podudziami przez co
("4'(&-4$UC minut dziennie w godzinach 10.00-
UC?RR$;-,$87-':%$z O/!7-'$w 387- &-$31$'"4"$13$
%7,-A(&"$ 2>/-'-(!"=4"$(&-$4- !$83(&-=,("+$=93#$
%=&<6$,"/-="("$i ;-,>&-=,("$@U I_
q4-6-/&$>3%)6 ,-$%"72(8&$(&-$ <$ >-5(&3(-+$,"/-="-
("$4- !$ 2>/-'-(!"=4"$w 1"%=-$VRRDURRR$irp13-
;0+$w ,"/-6(3A=&$31$'" )$=&"5"$i >31"6)$%&!"'&()$
D w 1&-=&-+$>7,-,$="5)$738$@U ).
,-$./!"01233435 &)(+*
qu ,173%)=9$(" !3/"!8:%$>7,-;)%"4<=)=9$na 53\-
cu z odkrytymi przedramionami i podudziami
>7,-,$=3$("4'(&-4$UC minut dziennie w godzinach
UR?RRDUC?RR$;-,$ 87-':%$ z O/!7-'$ w okresie od
'"4"$13$%7,-A(&"$ 2>/-'-(!"=4"$(&-$4- !$83(&-=,-
("+$=93#$%=&<6$,"/-="("$i ;-,>&-=,("$@U I_
q4-6-/&$>3%)6 ,-$%"72(8&$(&-$ <$ >-5(&3(-+$,"/-="-
("$4- !$ 2>/-'-(!"=4"$w 1"%=-$oRRDBRRR$irp13-
;0+$w ,"/-6(3A=&$31$'" )$=&"5"$i >31"6)$%&!"'&()$
D w 1&-=&-+$>7,-,$="5)$738$@U ).
6$7$8&!12394:; &)(+*
qu 3 :;$,173%)=9$>7,-;)%"4<=)=9$na 53\=2$z od-
krytymi przedramionami i podudziami przez co
("4'(&-4$UC minut dziennie w godzinach 10.00-
UC?RR$;-,$87-':%$z O/!7-'$w 387- &-$31$'"4"$13$
%7,-A(&"$ 2>/-'-(!"=4"$(&-$4- !$83(&-=,("+$=93#$
%=&<6$,"/-="("$i ;-,>&-=,("$@U I_
q4-6-/&$>3%)6 ,-$%"72(8&$(&-$ <$ >-5(&3(-+$,"/-="-
("$4- !$ 2>/-'-(!"=4"$w 1"%=-$oRRDBRRR$irp13-
;0+$w ,"/-6(3A=&$31$'" )$=&"5"$i >31"6)$%&!"'&()$
D w 1&-=&-+$>7,-,$="5)$738$@U ).
Seniorzy (> :;4<; lat) oraz osoby z =!"# >1?)7-
)=@>1A?B7C*
qz uwagi na ,'(&-4 ,3(<$ 82!-=,(3A#$ )(!-,)$ 8:7-
(-4+$ 2>/-'-(!"=4"$>7,-,$="5)$738$w dawce 800-
BRRR$irp13;0+$w ,"/-6(3A=&$31$'" )$=&"5"$i poda-
6)$%&!"'&()$*$w diecie (1 ).
Seniorzy (> <; &)(+*
qz uwagi na ,'(&-4 ,3(<$ 82!-=,(3A#$ )(!-,)$ 8:7-
(-4$37",$>3!-(=4"/(&-$3;(&63(<$"; 37>=40$z prze-
wodu pokarmowego i ,'&-(&3()$'-!";3/&,'$%&-
!"'&()$*+$ 2>/-'-(!"=4"$>7,-,$="5)$738$ w daw-
=-$BRRRDmRRR$irp13;0+$w ,"/-6(3A=&$31$'" )$=&"-
5"$i >31"6)$%&!"'&()$*$w diecie (2 ).
Kobiety w =/)A!"1=!>0C1i &)?()=@!*
q83;&-!)$w 387- &-$>7387-"=4&$i >/"(24<=-$=&<60$>3-
%&(()$ '&-#$,".%"7"(!3%"(<$>7"%&153%<$>31"6$
%&!"'&()$*+$!"8<$4"8$w 3.:/(-4$>3>2/"=4&$3 :;$13-
73 5)=9+$4-6-/&$ !3$'36/&%-$ pod 83(!73/<$ !06-(&"$
25(OH)D w surowicy (1 I_
qpo >3!%&-71,-(&2$ =&<6)$ 2>/-'-(!"=4"$>3%&(("$
;)#$>73%"1,3("$pod 83(!73/<$ !06-(&"$BC@nKI*$
w 273%&=)+$!"8$";)$2!7,)'"#$ !06-(&-$3>!)'"/(-$
w granicach > aRDCR$(.p'/$@U I_
q4-6-/&$3,("=,-(&-$ !06-(&"$BC@nKI*$w surowicy nie
4- !$'36/&%-+$ ,"/-="(-$4- !$ !3 3%"(&-$%&!"'&()$
D w 1"%=-$BRRR$irp13;0+$>7,-,$="5)$387- $=&<6)$
i /"8!"=4&$@U ).
D$%$7$.?!1E7$./$ "1F7/".%=/"8 !"*
a. D$%$7$.?!1E7$./$ "1G1HI1(CJ$. !)1=!>0C1
q,"/-="$ &0$73,>3=,0=&-$ 2>/-'-(!"=4&$ w dawce
oRR$irp13;0$31$>&-7% ,)=9$1(&$6)=&"$@o &/-$'36-
/&%-$4- !$6)%&-(&-$-(!-7"/(-I+$(&-,"/-6(&-$31$ >3-
3;2$8"7'&-(&"$@U I_
q 2>/-'-(!"=4"$ >3%&(("$ ;)# $ >73% "1,3("$
pod 83(!73/<$ !06-(&"$BC@nKI*$w surowicy za-
równo w 387- &-$ >3;)!2$w szpitalu (pierwsza
kontrola po m$ !).31(&"=9$ 2>/-'-(!"=4&I+$4"8$
i w >3%)>& 3%-4$3>&-=-$"';2/"!37)4(-4$@U I_
qpo 3 &<.(&0=&2$5<=,(-4$>31"6)$%&!"'&()$*$z su-
>/-'-(!:%$ 37",$ 1&-!)$ sURRR$ irp13;0$ & !(&--
4-$7),)83$>7,-1"%83%"(&"$%&!"'&()$*+$ ,=,--
gólnie u noworodków z '" <$ 2731,-(&3%<$
< 1000 g (1 ).
535
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
b. Noworodki urodzone w HH4H:1(CJ$. !E1=!>0C
qmRR$irp13;0$31$>&-7% ,)=9$1(&$6)=&"+$(&-,"/-6-
(&-$31$ >3 3;2$8"7'&-(&"$@U I_
q(&-$'"$% 8","\$13$72!)(3%-.3$3,("=,"(&"$ !0-
6-(&"$BC@nKI*$@U I_
q 2>/-'-(!"=40$pod 83(!73/<$ !06-(&"$BC@nKI*$
("/-6)$73,%"6)#$u dzieci z .72>$7),)8"$@6)%&--
(&-$>3,"4-/&!3%-$ > 2 tygodni, ketokonazol > 2
tygodni, leczenie przeciwdrgawkowe, cholesta-
za, masa urodzeniowa < 1500 g) (2 ).
Suplementacja w grupach ryzyka
decytów witaminy D
q ,=,-.:/(<$.72>0$7),)8"$ !"(3%&<$3 3;)$z 3!)53-
A=&<+$8!:7-$%)'"."4<$>31%343(-4$1"%8&$%&!"'&()$
*$%,./01-'$1"%8&$7-83'-(13%"(-4$7:%&-A(&83'$
o >7"%&153%-4$'" &-$=&"5"$@U I_
qw .72>"=9$7),)8"$1-O=)!:%$%&!"'&()$*$@Tabela 1)
2>/-'-(!"=4"$>3%&(("$;)#$>73%"1,3("$pod kon-
!73/<$ !06-(&"$BC@nKI*+$!"8$";)$2!7,)'"#$ %)(&8$
optymalny w granicach > aRDCR$(.p'/$@B I_
q4-6-/&$3,("=,-(&-$ !06-(&"$BC@nKI*$(&-$ 4- !$'36-
/&%-+$("/-6)$ !3 3%"#$ &0$13$7-83'-(1"=4&$ 13!)-
=,<=)= 9$ >3>2/"=4& $ 3.:/(-4+$ >3 1"4<=$ %&!"' &(0$ *$
w '"8 )'"/()=9$,"/-="()=9$1"%8"=9$1/"$1"(-4$
.72>)$%&-83%-4$@B ).
Suplementacja w grupach ryzyka
nadwrażliwości na witaminę D
q>7,-1$ 73,>3=,0=&-'$ 2>/-'-(!"=4&+$ 4-A/&$ !3$ !)/-
83$'36/&%-+$ w 8"61-4$.72>&-$%&-83%-4+$4"8$7:%-
(&-6$w .72>"=9$7),)8"$1-O=)!2$%&!"'&()$*+$("-
/-6)$ 3=-(&#$ >7"%13>313;&-\ !%3$ ("1%7"6/&%3-
A=&$na %&!"'&(0$*$@9&>-78"/=-'&"+$9&>-78"/=&27&"+$
(-H738"/=)(3,"+$8"'&="$(-783%"+$'2!"=4"$ .-(2
CYP24A1,$ '2!"=4"$ .-(2 SLC34A1 /2;$ &((-$>3-
!"=&$("1%7"6/&%3A=&$na %&!"'&(0$*$w wywiadzie
u >"=4-(!"$/2;$u =,53(8:%$731,&()I$@U I_
Tabela 1. Wskazania do oznaczenia stężenia 25(OH)D w surowicy – grupy ryzyka niedoboru witaminy D
Grupy zaburzeń Przykładowe rozpoznania
Zaburzenia narządów ruchu Krzywica, osteomalacja, osteoporoza, bóle kostne, deformacje kostne, wady posta-
wy, nawracające złamania niskoenergetyczne, jałowe martwice kości
Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej Zaburzenia kalcemii, kalciurii, fosfatemii, fosfaturii, hipofosfatazja i hiperfosfatazja
Przewlekłe leczenie niektórymi lekami Przewlekła kortykosteroidoterapia, leczenie ketokonazolem, lekami antyretrowiruso-
wymi i przeciwdrgawkowymi
Zaburzenia trawienia i wchłaniania Zespoły zaburzeń trawienia i wchłaniania, mukowiscydoza, przewlekłe choroby
zapalne jelit
Choroby wątroby Niewydolność wątroby, cholestaza, stan po przeszczepie wątroby, niealkoholowe
stłuszczenie wątroby (NAFLD)
Choroby nerek Niewydolność nerek, stan po przeszczepie nerki, kamica nerkowa, nefrokalcynoza
Choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego
Nadczynność i niedoczynność przytarczyc, nadczynność i niedoczynność tarczycy,
cukrzyca typu 1, somatotropinowa niedoczynność przysadki, anorexia ner vosa,
autoimmunizacyjne zespoły wielogruczołowe
Zaburzenia rozwoju somatycznego Niskorosłość, wysokorosłość, otyłość, kacheksja
Opóźnienie rozwojowe Opóźnienie rozwoju psychoruchowego, upośledzenie umysłowe
Choroby układu nerwowego Mózgowe porażenie dziecięce, przewlekłe unieruchomienie, stwardnienie rozsiane,
autyzm, padaczka, drgawki o nieustalonej etiologii, miopatia, dystroa mięśniowa
Choroby alergiczne Astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry
Choroby autoimmunizacyjne Kolagenozy, reumatoidalne zapalenie stawów, autoimmunizacyjne choroby skóry,
cukrzyca typu 1, choroba Hashimoto
Zaburzenia odporności Nawracające infekcje układu oddechowego, nawracające i przewlekłe stany zapalne
w innych lokalizacjach
Choroby nowotworowe Choroby nowotworowe krwi, układu chłonnego i innych narządów, guzy nowotwo-
rowe i stan po leczeniu nowotworów
Choroby układu krążenia Nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca
Choroby metaboliczne Cukrzyca typu 2, zaburzenia gospodarki lipidowej, otyłość, zespół metaboliczny
536 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
qw .72 >"=9$ 7),)8" $( "1%7"6/&% 3A=&$ na %&!"'&(0$
*$ 2>/-'-(!"=4"$>3%&(("$;)#$>73%"1,3("$&(1)-
widualnie, pod 83(!73/<$% 8"^(&8:%$.3 >31"78&$
%">(&3%3DH3 H37"(3%-4+$ w !)'$ ,%5" ,=,"$8"/=--
mii, kalciurii, PTH, 25(OH)D i 1,25(OH)2D (1 ).
Zasady suplementacji i leczenia witaminą
D w zależności od stężenia 25(OH)D
1. P31"6$4-1(37",3%)=9$1"%-8$21-7,-(&3%)=9$%&!"-
miny D w %"72(8"=9$>3/ 8&=9$(&-$4- !$,"/-="("$
(2 ).
2. *"%83%"(&-$%&!"'&()$*$>3%&((3$;)#$,"/-6(-$31$
!06-(&"$BC@nKI*$37",$31$%=,-A(&-4 ,-.3$>3 !0>3-
%"(&"$>73O/"8!)=,(-.3$@B ).
3. e!"(1"71-'$ 1&".(3 !)=,()'$ <$ '-!31)$ 2'36/&-
%&"4<=-$7:%(3=,- (-$3,("=,-(&"$ !06-\$BC@nKI*2
i 25(OH)D3 @BC@nKI*$LbhdnEi[b$TOTAL), z ;50-
1-'$ %-%(<!7, -7)4()'$ < CS$ i '&01,) -7)4()'$
< URS+$>31/-."4<=-$83(!73/&$w ) !-'&-$=-7!)O82-
4<=)'$*Wtbe$@B ).
K('0" !"1($?AC=/ "1> 100 ng/ml (1 )
q("/-6)$;-,%,./01(&-$>7,-7%"#$ 2>/-'-(!"=40$%&!"-
'&(<$*+$3=-(&#$8"/=-'&0$i 8"/=&27&0$37",$'3(&!3-
73%"#$BC@nKI*$ w 31 !0>"=9$'&- &0=,()=9$"6$do
2,) 8"(&"$ !06-(&"$BC@nKI*$u$CR$(.p'/$@B I_$
q,"!72=&-$ %&!"'&(<$ *$ ,1-H&(&3%"(3$ 4"83$ !"(+$
w 8!:7)'$ !06-(&2$BC@nKI*$sURR$(.p'/$!3%"7,)-
szy hiperkalcemia, hiperkalciuria i 2>7- 4"$P[K$
(1 I_$
qw >7,)>"182$%) !<>&-(&"$3;4"%:%$,"!72=&"$%&!"-
'&(<$*$("/-6)$73,>3=,<#$&=9$/-=,-(&-$@U I_
q("/-6)$ 2>-%(&#$ &0$ =3$ 13$>7"%&153%3A=&$>73%"-
1,3(-4$2>7,-1(&3$ 2>/-'-(!"=4&$i 1383("#$837-8-
!)$>3 !0>3%"(&"$@7-.2/"7(3A#$ !3 3%"(&"+$1"%8"+$
13;:7$>7->"7"!2+$ >3 :;$>31"6)$%&!"'&()I$@B I_
q>3(3%("$ 2>/-'-(!"=4"$%&!"'&(<$*$>7,)$26)=&2$
1"%-8$ 7-83'-(13%"()=9$ >3>2/"=4&$3.:/(-4$ 4- !$
'36/&%"$po uzyskaniu normokalcemii, normokal-
ciurii i !06-(&"$BC@nKI*$u$CR$(.p'/$37",$po wy-
8/2=,-(&2$ !"(2$("1%7"6/&%3A=&$ na %&!"'&(0$*$
(2 ).
K('0" !"1%CA$?!"1> 50-100 ng/ml (1 )
q("/-6)$2>-%(&#$ &0$=3$13$>7"%&153%3A=&$>73%"1,3-
(-4$ 2>/-'-(!"=4&$i 1383("#$837-8!)$>3 !0>3%"-
(&"$@7-.2/"7(3A#$ !3 3%"(&"+$1"%8"+$13;:7$>7->"-
7"!2+$ >3 :;$>31"6)$%&!"'&()I$@B ).
K('0" !"1> <;43LL1 JM#&12I )
q("/-6)$,"/-=&#$% !7,)'"(&-$>31"6)$>7->"7"!:%$%&-
taminy D na okres 1-2 '&- &0=)_
qu (3%37318:%+$(&-'3%/<!$i '"5)=9$1,&-=&$("/-6)$
3=-(&#$8"/=-'&0$i 8"/=&27&0+$%)8/2=,)#$ !"($("1-
%7"6/&%3A=&$ na %&!"'&(0$ *$ i %)83("#$ 83(!73/(-$
3,("=,-(&-$ !06-(&"$BC@nKI*$@B I_$
q>3(3%("$>31"6$>7->"7"!:%$%&!"'&()$*$>7,)$26)-
ciu minimalnych dawek rekomendowanych popu-
/"=4&$3.:/(-4$4- !$'36/&%"$po 1-2 '&- &<="=9$/2;$
w >7,)>"182$ (3%37318:%+$ (&-'3%/<!$i '"5)=9$
dzieci po 2,) 8"(&2$ !06-(&"$BC@nKI*$u$CR$(.p'/$
(2 ).
K('0" !"1> ;L4<;1 JM#&12I )
q4-6-/&$ 2>/-'-(!"=4"$;)5"$>73%"1,3("$>7"%&153-
%3+$,"/-="(-$4- !$,'(&-4 ,-(&-$1"%8&$o CRS$i roz-
%"6-(&-$%)83("(&"$83(!73/(-.3$3,("=,-(&"$ !06--
nia 25(OH)D za 3 '&- &<=-$@B I_
q4-6-/&$ !3 3%"(3$ 2>/-'-(!"=40$>7->"7"!"'&$%&!"-
'&()$*$>7,)$26)=&2$1"%-8$%)6 ,)=9$31$7-83'-(-
13%"()=9+$,"/-="(-$4- !$% !7,)'"(&-$>31"6)$>7--
paratów witaminy D na okres 1 '&- &<="+$a na-
!0>(&-$ !3 3%"(&-$1"%-8$7-83'-(13%"()=9$>3-
>2/"=4&$3.:/(-4$@B ).
K('0" !"1$F(C#)& "1> 30-50 ng/ml (1 )
q,"/-="(-$4- !$83(!)(23%"(&-$13!)=9=," 3%-.3$>3-
!0>3%"(&"$@U ).
K('0" !"1AEN$F(C#)& "1> 20-30 ng/ml (1 )
q("/-6)$2>-%(&#$ &0$=3$13$>7"%&153%3A=&$>73%"1,3-
(-4$ 2>/-'-(!"=4&$i -%-(!2"/(&-$1383("#$837-8-
!)$>3 !0>3%"(&"$@7-.2/"7(3A#$ !3 3%"(&"+$1"%8"+$
13;:7$>7->"7"!2+$ >3 :;$>31"6)$%&!"'&()I$@B I_
q4-6-/&$ 2>/-'-(!"=4"$;)5"$>73%"1,3("$>7"%&153-
%3+$,"/-="(-$4- !$,%&08 ,-(&-$1"%8&$o CRS$i roz-
%"6-(&-$%)83("(&"$83(!73/(-.3$3,("=,-(&"$ !06--
nia 25(OH)D za 6 '&- &0=)$@B I_
q4-6-/&$ 2>/-'-(!"=4"$(&-$;)5"$%=,-A(&-4$>73%"1,3-
("+$,"/-="(-$4- !$73,>3=,0=&-$>31"6)$%&!"'&()$*$
w 1"%8"=9$>73O/"8!)=,()=9$@B ).
Niedobór znaczny > 10-20 ng/ml (1 )
q("/-6)$2>-%(&#$ &0$=3$13$>7"%&153%3A=&$>73%"1,3-
(-4$ 2>/-'-(!"=4&$i 1383("#$837-8!)$>3 !0>3%"-
(&"$@7-.2/"7(3A#$ !3 3%"(&"+$1"%8"+$13;:7$>7->"-
7"!2+$ >3 :;$>31"6)$%&!"'&()I$@B I_
q4-6-/&$ 2>/-'-(!"=4"$;)5"$>73%"1,3("$>7"%&153-
%3+$,"/-="(-$4- !$,%&08 ,-(&-$1"%8&$o URRS$i wy-
83("(&-$83(!73/(-.3$3,("=,-(&"$ !06-(&"$BC@nKI*$
za 3 '&- &<=-$@B I_
q4-6-/&$ 2>/-'-(!"=4"$(&-$;)5"$%=,-A(&-4$>73%"1,3-
("+$,"/-="(-$4- !$73,>3=,0=&-$>31"6)$%&!"'&()$*$
w '"8 )'"/()=9$ 1/"$ %&-82$ 1"%8"=9$ >73O/"8-
tycznych i %)83("(&-$83(!73/(-.3$3,("=,-(&"$ !0-
6-(&"$BC@nKI*$za 3 '&- &<=-$@B I_
qu >"=4-(!:%$z 3;4"%"'&$,-$ !73()$285"12$ ,8&-/--
!3%-.3$@1-H37'"=4-+$;:/-$83 !(-+$,5"'"(&"$w wy-
%&"1,&-I$% 8","("$4- !$3=-("$% 8"^(&8:%$.3 >3-
1"78&$%">(&3%3DH3 H37"(3%-4$@L"+$ Pn4, FA, PTH,
% 8"^(&8$ L"p87-"!)(&("$ w >37 =4&$ '3=,2I $ 37",$
o &/-$!3$'36/&%-$;"1"(&-$.0 !3A=&$ '&(-7"/(-4$
83A#="$'-!31<$*vb$@B ).
D!".$NB71=!'0?!1L43L1 JM#&123 )
q("/-6)$2>-%(&#$ &0$=3$13$>7"%&153%3A=&$>73%"1,3-
(-4$ 2>/-'-(!"=4&$i 1383("#$837-8!)$>3 !0>3%"-
(&"$@7-.2/"7(3A#$ !3 3%"(&"+$1"%8"+$13;:7$>7->"-
7"!2+$ >3 :;$>31"6)$%&!"'&()I$@B I_
537
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
q("/-6)$ %1736)#$ 1"%8&$ /-=,(&=,-$ 2,"/-6(&3(-$ 31$
wieku i '" )$ =&"5"$ i %)83("#$ ;"1"(&-$ 83(!73/-
(-$ !06-(&"$ BC@nKI*$ po 1-3 '&- &<="=9$ !-7">&&$
(1 I]
od urodzenia do 12 '&- &<="$ 6)=&"]$BRRR$irp
13;0$@U I_
1-10 /"!]$aRRRDVRRR$irp13;0$@U I_
> 10 /"!]$VRRR$irp13;0$@U I_
q/-=,-(&-$(&-13;372$=&068&-.3$>3%&((3$;)#$>73%"-
dzone przez 3 '&- &<=-$/2;$13$2,) 8"(&"$ !06-(&"$
25(OH)D > aRDCR$(.p'/+$(" !0>(&-$% 8","(-$4- !$
!3 3%"(&-$1"%8&$>31!7,)'24<=-4$ 1"%8&$>73O-
/"8!)=,(-4$%-152.$%&-82$i '" )$=&"5"$@U I_
qu >"=4-(!:%$ z 3;4"%"'&$,-$ !73()$285"12$ ,8&--
/-!3%-.3$ @1-H37'"=4-+$ ;:/-$ 83 !(-+$ ,5"'"(&"$
w %)%&"1,&-I$83(&-=,("$4- !$3=-("$i monitorowa-
(&-$% 8"^(&8:%$.3 >31"78&$%">(&3%3DH3 H37"(3-
%-4$@L"+$Pn4+$fb+$ P[K+$ % 8"^(&8$ L"p87-"!)(&("$
w >37=4&$'3=,2I$37",$– o &/-$!3$'36/&%-$;"1"(&-$
.0 !3A=&$'&(-7"/(-4$83A#="$'-!31<$*vb$@B ).
Zasady podaży wapnia w czasie
suplementacji i leczenia witaminą D
qw =," &-$ 2>/-'-(!"=4&$i /-=,-(&"$%&!"'&(<$*$("-
/-6)$,">-%(&#$31>3%&-1(&<$>31"6$%">(&"$w diecie
(Tabela 2) (2 I_
qw >7,)>"182$;7"82$ !"8&-4$ '36/&%3A=&$% 8","("$
4- !$2,2>-5(&"4<="$ 2>/-'-(!"=4"$H"7'"83/3.&=,-
("$ 3/"'&$%">(&"+$("4/->&-4$w kilku dawkach po-
1,&-/3()=9+$8!:7-$("/-6)$>7,)4'3%"#$w czasie po-
&58:%$@B ).
Informacje podstawowe i przegląd
aktualnego stanu wiedzy
Źródła witaminy D
!"#$%&'()*+"&',-#&.-"!'/
E&08 ,3A#$ %&!"'&()$ *$ %)!%"7,"("$ 4- !$ w organi-
,'&-$=,53%&-8"$w skórze, w keratynocytach warstwy
73,731=,-4$(" 8:78"$z 7-DHC, po -8 >3,)=4&$na pro-
'&-(&3%"(&-$ A%&"!5"$ 53(-=,(-.3$ o 152.3A=&$ H"/&$
280-315 nm – >73'&-(&3%"(&-$2/!7"O3/-!3%-$@rMTI?$
Pod %>5)%-'$ ,""; 37;3%"(-4$ -(-7.&&$ JD*KL$ 2/--
."$!7"( H37'"=4&$13$>7-%&!"'&()$*3, która w efekcie
!-7'383(%-7 4&$>7,-8 ,!"5="$ &0$w %&!"'&(0$ *3, ta
,"A$!7"O"$13$87%&+$.1,&-$5<=,)$ &0$z ;&"58&-'$%&<6<-
=)'$%&!"'&(0$*$*TP?$e,"=24-$ &0+$6-$synteza skór-
("$'36-$;)#$("!27"/()'$^7:15-'$oRDURRS$1,&-((--
.3$,">3!7,-;3%"(&"$na %&!"'&(0$*?$W Polsce synte-
za witaminy D w 8:7,-$'36-$;)#$-H-8!)%("$w okre-
&-$%&3 -((3D/-!(&'$@31$'"4"$13$ %7,-A(&"I+$ >3'&0-
1,)$.31,&(<$ UR?RR$a UC?RR+$8&-1)$ 8<!$>"1"(&"$>73-
'&-(&$ 53(-=,()=9$ 4- !$ 31>3%&-1(&+$ !-'>-7"!27"$
>3%&-!7,"$ >7,)4"$8<>&-/3'$ 53(-=,()'+$a pokrywa
=9'27$ (&-$ >7,) 5"(&"$ 53\="11,12. W takich warun-
8"=9$-8 >3,)=4"$=3$ ("4'(&-4$ UoS$>3%&-7,=9(&$=&"-
5"$@=,)/&$(&-3 53(&0!-$>7,-17"'&3("+$>3121,&"I$>7,-,$
38353$UC '&(2!$>3%&(("$ !"(3%&#$>353%0$'&(&'"/-
(-4$1"%8&$72'&-(&3%-4$@"(.? minimal erythremal do-
se, MED) i >73%"1,&#$ 13$ ("!27"/(-4$ )(!-,)$ %&!"-
miny D w &/3A=&$ 31>3%&"1"4<=-4$38?$BRRRDmRRR$irp
13;011-13?$*/"$>37:%("(&"+$-8 >3,)=4"$>7"%&-$URRS$
>3%&-7,=9(&$=&"5"$3 3;)$1373 5-4$'36-$>73%"1,&#$13$
Tabela 2. Źródła wapnia w diecie będące odpowiednikami 1 szklanki mleka (240 mg wapnia)
Podstawowe źródło wapnia Odpowiedniki
1 średnia szklanka mleka = 240 mg wapnia
1 mały kubek jogurtu (150 g)
1 szklanka keru
1 szklanka maślanki
35 dag sera białego
2 małe trójkąciki serka topionego
2 plasterki sera żółtego
2 opakowania twarożku ziarnistego
100 g sardynek
100 g migdałów
130 g orzechów laskowych
150 g fasoli (suche ziarna)
260 g szpinaku
350 g kapusty
538 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
%)!%37,-(&"$UR$RRR$irp13;0?$k&-$3>2;/&83%"(3$13-
!)=9=," $;"1"\$24"%(&"4<=)=9$7),)83$>3% !"%"(&"$
!38 )=,()=9$&/3A=&$%&!"'&()$*$@>7,)("4'(&-4$u 3 :;$
uznawanych za zdrowe) w %)(&82$ ("1'&-7(-4$-8 -
>3,)=4&$na A%&"!53$ 53(-=,(-+$>3(&-%"6$4-4$-%-(!2-
"/()$("1'&"7$4- !$73,85"1"()$13$(&-"8!)%()=9$'--
!";3/&!:%$ – tachysterolu, lunisterolu, suprasteroli
oraz 5,6-transwitaminy D3. W 387- &-$ 31$ >"^1,&-7-
nika do marca w 7-.&3("=9$>3%)6-4$aCo$ ,-7383A=&$
.-3.7"O=,(-4$>:5(3=(-4$ @w tym w P3/ =-+$8!:7"$4- !$
>35363("$>3'&01,)$mQoN a 54oN) synteza skórna nie
4- !$-H-8!)%("11-14.
L,)((&8&$!"8&-$ 4"8$ ,"=9'27,-(&-+$ ,"(&-=,) ,=,-(&-$
>3%&-!7,"+$,%&08 ,3("$>&.'-(!"=4"$ 8:7)+$,""%"(-
sowany wiek, nadmierne stosowanie kremów z O/-
trem (ang. sun protection factor+$ ePfI$ >3%)6-4$ UC$
,("=,<=3$ %)1526"4<$ =," $ -8 >3,)=4&$ 83(&-=,()$ 13$
%)!%37,-(&"$31>3%&-1(&-4$&/3A=&$%&!"'&()$/2;$2(&--
'36/&%&"4<$2,) 8"(&-$%5"A=&%-.3$,"3>"!7,-(&"$w wi-
!"'&(0$*$173.<$ )(!-,)$ 8:7(-4+$("%-!$>7,)$31>3-
%&-1(&'$ =," &-$ >7,-;)%"(&"$ na 53\=2$ w okresie
%&3 -((3D/-!(&'?$e<$7:%(&-6$3 3;)+$8!:7-$!-4$-8 >3-
,)=4&$@>3'&'3$ ,"/-=-\I$(&-$ !3 24<$ /2;$(&-$'3.<$4-4$
!3 3%"#$z uwagi na >7,-=&%% 8","(&"?$W8 >3,)=4"$
;)%"$;"71,3$3.7"(&=,3("$w przypadku dzieci i '53-
1,&-6)$,-$%,./012$ na ,"40=&"$ 131"!83%-$ 31;)%"4<-
=-$ &0$ ,",%)=,"4$ w >3'&- ,=,-(&"=9$ ,"'8(&0!)=9+$
a w >7,)>"182$1373 5)=9$ z uwagi na 731,"4$>7"=)?$
U (3%37318:%+$(&-'3%/<!$i '"5)=9$1,&-=&$13$3 roku
6)=&"$;-,>3A7-1(&"$-8 >3,)=4"$ 8:7)$na 53\=-$ (&-$
4- !$ ,"/-="("?$ */"$ (&-8!:7)=9$ 3.7"(&=,-(&-'$ '3.<$
;)#$ =937,-(&"$ >7,-%/-85-$2(&-'36/&%&"4<=-$3>2 ,-
=,"(&-$ >3'&- ,=,-\$ =,)$ 3;"%"$ >7,-1$ (3%3!%37-'$
/2;$ !"7,-(&-'$ 8:7)6,13,14.
0+1%.&-21"&'3-$#&
*72.&'$^7:15-'$%&!"'&()$*$1/"$=,53%&-8"$4- !$1&--
ta, ale w %"72(8"=9$ ("!27"/()=9$ 4- !$ 3("$ ,("=,-
(&-$'(&-4$-H-8!)%("$(&6$ )(!-,"$w skórze pokry-
%"$ '"8 )'"/(&-$ BRS$ 1,&-((-.3$ ,">3!7,-;3%"(&"?$
E&!"'&("$*$%) !0>24-$w 1%:=9$H37'"=9]$%&!"'&("$
*$>3=931,-(&"$,%&-7,0=-.3$!3$=93/-8"/=)H-73/$@%&!"-
mina D3), a >3=931,-(&"$ 73A/&((-.3$ i z .7,);:%$ !3$
ergokalcyferol (witamina D2I?$ k"!27"/()'$ ^7:15-'$
%&!"'&()$ *$ <$ .5:%(&-$ 7);)+$ !"8&-$ 4"8$ %0.37,+$ 53-
3A$1,&8&+$A/-1^+$w ,("=,(&-$'(&-4 ,)'$ !3>(&2$6:5!-
83$4"4"+$ -7$6:5!)+$'/-83+$(&-8!:7-$.7,);)$@Tabela 3).
T"1"(&"$ 85"12$1&-!)$w 7:6()=9$>3>2/"=4"=9$%)8"-
,"5)+$6-$ w >7,)>"182$;7"82$ ,">-%(&-(&"$ 131"!83-
Tabela 3. Zawartość witaminy D w niektórych produktach żywnościowych w Polsce9,171
Nazwa produktu Zawartość witaminy D
(40 IU = 1 µg)
Węgorz świeży 1200 IU/100 g
Łosoś świeży dziki 600-1000 IU/100 g
Śledź w oleju 808 IU/100 g
Śledź marynowany 480 IU/100 g
Łosoś (gotowany/pieczony) 540 IU/100 g
Łosoś świeży hodowlany 100-250 IU/100g
Ryby z puszki (tuńczyk, sardynki) 200 IU/100 g
Makrela (gotowana/pieczona) 152 IU/100 g
Dorsz świeży 40 IU/100 g
Grzyby shiitake (twardnik japoński/twardziak jadalny świeży) 100 IU/100 g
Żółtko jajka 54 IU/żółtko
Ser żółty 7,6-28 IU/100 g
Pokarm kobiecy
Pokarm kobiecy przy stosowaniu suplementacji witaminą D
1,5-8 IU/100 ml
~20 IU/100 ml
Mleko krowie 0,4-1,2 IU/100 ml
Mleko modykowane początkowe (0-6 m.ż.) 40-60 IU/100 ml
Mleko modykowane następne (7-12 m.ż.) 56-76 IU/100 ml
Mleko modykowane junior (2-3 r.ż.) 70-80 IU/100 ml
539
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
%-.3$^7:15"+$4"8&'$4- !$ )(!-,"$ 8:7("+$("%-!$273,-
'"&=3("$1&-!"$(&-$4- !$w !"(&-$>387)#$1,&-((-.3$,"-
>3!7,-;3%"(&"$ na %&!"'&(0$ *+$ 1/"!-.3$ !"8$ & !3!(<$
73/0$31.7)%"$31>3%&-1(&"$ 2>/-'-(!"=4"3,5,15.
W ,"87- &-$>73O/"8!)8&$(&-13;372$%&!"'&()$*$na po-
,&3'&-$>3>2/"=)4()'$>3(3%(&-$73,%"6"("$4- !$3;/&-
."!37)4("$H37!)O8"=4"$%);7"()=9$>73128!:%$6)%(3-
A=&3%)=9+$8!:7-$ <$ 131"!83%3$ %,;3."="(-$ %&!"'&-
(<$ *$ @'/-83$ i 4-.3$ >7,-!%37)+$ >5"!8&$ A(&"1"(&3%-+$
38$>3'"7"\=,3%)+$'"7."7)("+$'"8"73(I16?$Y"87- $
H37!)O8"=4&$6)%(3A=&$7:6(&$ &0$w poszczególnych re-
.&3("=9$ A%&"!"?$ *3!)=9=," $ %,;3."="(&-$ 6)%(3-
A=&$ w %&!"'&(0$ *$ (&-$ 4- !$ >3% ,-=9(&-$ >7"8!)83-
wane w 240=&2$./3;"/()'$ i lokalnym, w tym w Pol-
=-+$=3$ 82!824-$>"(1-'&<$ 4-4$ (&-13;3721-3?$ E)4<!-
8&-'$4- !$'/-83$'31)O83%"(-$ !3 3%"(-$w 6)%&--
(&2$(&-'3%/<!$i '"5)=9$1,&-=&+$ 8!:7-$ 3;/&."!37)4(&-$
%,;3."="(-$ 4- !$ w 31>3%&-1(&-$ &/3A=&$ %&!"'&()$ *$
(Tabela 3). W >7,)>"182$8&-1)$1,&-=83$%)>&4"$38353$
1 /&!7$'/-8"$'31)O83%"(-.3$na 13;0+$ >387)=&-$,"-
>3!7,-;3%"(&"$na %&!"'&(0$*$z 1&-!)$ ("/-6)$2,("#$
za %) !"7=,"4<=-+$ >7,)("4'(&-4$ w 83(!-8A=&-$ >73-
O/"8!)8&$ (&-13;372$ i 87,)%&=)$ (&-13;373%-4?$ E"7-
!3$ >3187-A/&#$ >3!7,-;0$ 2>/-'-(!"=4&$ %&!"'&(<$ *$
u 1,&-=&$8"7'&3()=9$>&-7 &<_$w '/-82$83;&-=)'$,"-
%"7!3A#$%&!"'&()$*$4- !$'"5"$@38?$mR$irp/&!7I$i zde-
=)13%"(&-$ (&-%) !"7=,"4<="$ 1/"$ ,);83$ %,7" !"4<-
=-.3$ 1,&-=8"+$ ("%-!$ 4-A/&$ '"!8"$ 8"7'&<="$ >&-7 &<$
!3 24-$ >7->"7"!)$ ,"%&-7"4<=-$ %&!"'&(0$ *$ %-152.$
1"%-8$7-83'-(13%"()=9$>3>2/"=4&$3.:/(-417,18.
Preparaty farmakologiczne witaminy D
W 2>/-'-(!"=4&$ i /-=,-(&2$ (&-13;372$ %&!"'&()$ *$
w Polsce i W273>&-$("4=,0A=&-4$ !3 3%"()$4- !$=93/--
kalcyferol (D3), w 317:6(&-(&2$ 31$ 7)(82$"'-7)8"\-
8&-.3+$ .1,&-$ >3>2/"7()$ 4- !$ 7:%(&-6$ -7.38"/=)H--
rol (D2). W Polsce witamina D3$4- !$13 !0>("$;-,$7--
cepty w 1"%8"=9$ 13;3%)=9$ mRR+$ CRR+$ oRR+$ URRR+$
BRRR+$ mRRR$ ir?$ E&!"'&(0$ *3$ ,"%&-7"4<$ !"86-$ >7--
>"7"!)$ '2/!&%&!"'&(3%-+$ 2>/-'-(!)$ %">(&"+$ 3/-4$
z %<!73;)$ 137 ,"$ 37",$ w ,("=,(&-$'(&-4 ,-4$ &/3A=&$
(&-8!:7-$>73128!)$ 6)%(3A=&3%-$ %,;3."=3(-$!<$ %&-
!"'&(<?$P31"%"(&-$ %&!"'&()$*$w produktach sko-
4"7,3()=9$ ,"%&-7"4<=)=9$ %">\$ /2;$ %&!"'&(0$ dB$
@cdJI$ /2;$ 5<=,(&-$ z (&'&$ (&-$ 4- !$ w =9%&/&$ 3;-=(-4$
zalecane. W >7,)>"182$ 2>/-'-(!"=4&$%">(&-'$& !-
(&-4-$ %)':.$ 8&/82873!(-4$ 4-.3$ >31"6)$ w =&<.2$ 13-
;)+$ ,"A$ -H-8!)%(3A#$ 4-1(3=,- (-.3$ @z %&!"'&(<$ *I$
>7,)4'3%"(&"$%&!"'&()$dB$4"83$=,)((&8"$,">3;&--
."4<=-.3$8"/=)O8"=4&$("=,)\$i !8"(-8$'&088&=9$37",$
% >&-7"4<=-.3$ '&(-7"/&,"=40$ !8"(8&$ 83 !(-4$ (&-$ ,3-
!"5"$21382'-(!3%"("?$E&!"'&()$*$(&-$("/-6)$>3-
1"%"#$z %) 383;53((&83%)'&$ >5"!8"'&$,;363%)'&$
@>5"!8"'&$3% &"()'&$i 3!70;3%)'&I+$z 6)%&="'&$%&<-
6<=)'&$ !-73&1)$@=93/- !)7"'&("I$i A7318"'&$,'&08-
=,"4<=)'&$ !3/-=?$
P7->"7"!-'+$8!:7)$,("=,<=3$>3>7"%&"$,"3>"!7,-(&-$
organizmu w %&!"'&(0$*+$4- !$8"/=)H-1&3/$– 25(OH)D3,
>7,)$=,)'$/-8$!-($4- !$ !3 3%"()$.5:%(&-$u >"=4-(-
tów z ,";27,-(&"'&$'-!";3/&,'2$%<!73;3%-.3$%&!"-
'&()$*$!3%"7,) ,<=)'&$>7,-%/-85)'$=9373;3'$%<-
!73;)+$=93/- !",&-+$>7,-%/-85-'2$ /-=,-(&2$./&83837-
!)83 !-73&1"'&$/2;$/-8"'&$>7,-=&%17."%83%)'&9.
b8!)%(-$'-!";3/&!)$i "("/3.&$%&!"'&()$*+$!"8&-$4"8$
"/H"8"/=)13/$ @UwnK*3I+$ 8"/=)!7&3/$ @Uw+BC@nKI2D3),
>"7)8"/=)!3/$ @UQ(37Uw+BC@nKI2D2I+$ (&-$ '3.<$ ;)#$
!7"8!3%"(-$4"83$ "/!-7("!)%()$ >3 :;$ 2>/-'-(!"-
=4&$%&!"'&(<$*+$,"A$'3(&!373%"(&-$!-7">&&$z &=9$26)-
ciem w oparciu o 3=-(0$,'&"($ !06-(&"$BC@nKI*$4- !$
;-,=-/3%-?$ b/H"8"/=)13/$ !3 3%"()$ 4- !$ ("4=,0A=&-4$
w ,";27,-(&"=9$ '-!";3/&,'2$ (-783%-.3$ %&!"'&-
ny D i =9373;"=9$>7,-;&-."4<=)=9$,-$,'(&-4 ,-(&-'$
"8!)%(3A=&$ UwD9)1738 )/",)+$ !"8&=9$ 4"8$ (&-%)13/-
(3A#$ (-7-8+$ ,- >:5$ (-7=,)=3%)+$ >7,-%/-85"$ =9373-
;"$ (-7-8+$ 87,)%&="$ 9&>3H3 H"!-'&=,("$ i inne krzy-
wice oporne na %&!"'&(0$*$37",$w (&-13=,)((3A=&$
>7,)!"7=,)=?$P313;(-$," !3 3%"(&-$ ,("4124-$ 8"/=)-
!7&3/+$"/-$4- !$3($7,"1,&-4$%)837,) !)%"()$w leczeniu
i !721(&-4$13 !0>()$w Polsce. Parykalcytol to nowy
analog witaminy D stosowany w ,">3;&-."(&2$i le-
=,-(&2$%!:7(-4$("1=,)((3A=&$>7,)!"7=,)=$w ,%&<,82$
z >7,-%/-85<$ (&-%)13/(3A=&<$ (-7-819-21?$ k"/-6)$ >3-
(3%(&-$>3187-A/&#+$ 6-$>31"6$"("/3.:%$i aktywnych
'-!";3/&!:%$%&!"'&()$*$(&-$>73%"1,&$13$,'&"($ !0-
6-(&"$BC@nKI*+$(&-$4- !$"/!-7("!)%<$1/"$ 2>/-'-(!"-
=4&$8/" )=,(<$%&!"'&(<$*$@/2;$w szczególnych przy-
padkach kalcyfediolem) i (&-$,%"/(&"$>"=4-(!"$z ko-
(&-=,(3A=&$4-4$7:%(3/-.5-.3$ >7,)4'3%"(&"+$>7,)("4-
'(&-4$ w 83(!-8A=&-$ !73 8&$ o >/-43!73>3%-$ 837,)A=&$
zdrowotne.
Metabolizm witaminy D
Cholekalcyferol wyprodukowany w skórze oraz cho-
lekalcyferol (i -7.38"/=)H-73/I$ %=953(&0!)$ w 4-/&=&-$
cienkim z diety i suplementów farmakologicznych
4- !$!7"( >37!3%"()$ w >35<=,-(&2$z *TP$13$ %<!73-
;)+$.1,&-$ ,"=931,&$>&-7% ,)$-!">$ ;&3 )(!-,)$"8!)%-
(-4$>3 !"=&$%&!"'&()$*?$Po -(,)'"!)=,(-4$ 9)1738-
)/"=4&$>7,)$ %0./2$ LDBC$>3% !"4-$BCD9)1738 )%&!"-
mina D – BC@nKI*?$N-"8=40$!0$8"!"/&,24-$BCD9)1738-
)/","+$8!:7<$ !"(3%&$ ,- >:5$ 9)1738 )/",$%=931,<-
cych w 85"1$cytochromu P450 (CYP27A1, CYP3A4
37",$ LxPBNUI22,23 ! "#$%&'(&! )&#*+,-(#.!/0#1,+,/&-
go 25(OH)D w 2.1,/(34!5&2#!'*5-&6274)!/47'*37'(-
kiem zaopatrzenia organizmu w /(#*)('$! 89! :;</-
'(&!7&!/7:-$=.!na 5&:,!/($>270! 2#*+(-',?@9! =;.%274!
37*2! 6<;#1/*'(*! ABCDEF8! CAGH! #4:,='(&F! ,1*7! 2#,-
2.'>,/,!/42,>(&! /*1#,?3(!2#$%&I!C/41*%,'&!w ':J
)-! -.+! '),-J-F! w 6,1</'*'(.! =,! 6,=-&:*503&:,!
/(&-,374''(>,/&5! 1&:.-*35(! )&#*+,-(#.! '&1>,/&:,!
1,25(OH)28! C37*2! 6<;#1/*'(*! KGL :,=7('9! 2#$%&'(&!
/41*%,'&!w 6:J)-!-.+!6),-J-F !
540 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
M*2#$6'(&!ABCDEF8!#1*'26,1#,/*'*!5&2#9!#*>%&!w po-
;037&'(.!z DBP, z /0#1,+4!=,!nerek!C5*>!1</'(&%!=,!
wielu innych tkanek, np. skóry oraz komórek odpor-
',?3(,/43NF9!:=7(&!pod /6;4/&)!=7(*;*'(*!>,-&5'&:,!
kluczowego enzymu OPGN4=1,>24-*74! CQRSATUOF!
=,3N,=7(! =,! 6,/2#*/*'(*! *>#4/'&5! V,1)4! /(#*)(-
ny D OP9ABCDEF28 ! W>#4/',?@! OPGN4=1,>24-*74!
CQRSATUOF!5&2#! 1&:.-,/*'*! 617&7! /(&-&! 374''(></9!
)($=74!(''4)(!617&7!2#$%&'(&!/*6'(*9!SXE9!YZYGAH!
i Klotho oraz, na 7*2*=7(&!6$#-(!.5&)'&:,!2617$%&'(*!
7/1,#'&:,9!617&7!OP9ABCDEF2D23,24 !D+(&!*>#4/'&!V,1-
)4!/(#*)('4! 8!COP9ABCDEF2D2 i OP9ABCDEF2D3) cha-
1*>#&147.50!2($!6,=,+'4)(!/;*2',?3(*)( ![&!/7:-$-
du na rozpowszechnienie w przyrodzie i =,2#$6',?@!
preparatów farmaceutycznych, w Polsce stosowana
5&2#! '(&)*-! /4;037'(&! /(#*)('*! 83 – cholekalcyfe-
rol i =-*#&:,!#&%!'*537$?3(&5!6,/2#*5034)!*>#4/'4)!
)&#*+,-(#&)! 5&2#! OP9ABG=(N4=1,>243N,-&>*-34V&1,-!
(1,25(OH)2D3), czyli kalcytriol.
"#$%&'(*!ABCDEF8! i 1,25(OH)2D w organizmie pod-
-&:*50!?3(2;&5! 1&:.-*35(! 617&7! 1,7>;*=! &'74)*#437'4!
w 1&*>35(!AKGN4=1,>24-*74!CQRSAKWOF9!>#<1*!>*#*-(-
7.5&!N4=1,>24-*35$!>*-34=(,-.!i kalcytriolu do meta-
+,-(#</!o '(&/(&->(&5! *>#4/',?3(!+(,-,:(37'&59!\'*--
'(&! 617&>27#*;3*'43N! ,=6,/(&='(,! =,! AK9ABCDEF2D
i >/*2.! >*-34#1(,',/&:, ! Q74''(>(&)! ('=.>.50-
34)! &>261&25$! AKGN4=1,>24-*749! ,+&3'&5! 61*>#437-
nie we wszystkich komórkach, na >#<1&! =7(*;*!/(-
#*)('*!89!5&2#!>*-34#1(,- !]&2#!#,!242#&)!2617$%&'(*!
7/1,#'&:,!1&:.-.5034!2#$%&'(&!*>#4/'&:,!)&#*+,-(-
tu witaminy i 7*6,+(&:*5034! '*1*%&'(.! ,1:*'(7).!
na N(6&1/(#*)(',7$!824 ! S,/4%274! )&3N*'(7)! ),-
%&!+4@!7*+.17,'4!w 61746*=>.!.6,?-&=7,'&:,!>*#*-
+,-(7).!ABCDEF8!i 1,25(OH)28!C).#*35&!w genie CY-
P24A1!>,=.5034)! AKGN4=1,>24-*7$F24 -.+!'*=)(&1-
'&5!24'#&74!O9ABCDEF28!/4'(>*503&5!6,?1&='(,!z mu-
#*35(!w genie SLC34A1!>,=.5034)!>,#1*'26,1#&1!2,-
dowo-fosforanowy (NaPi-IIA) w nerce25. W ,+4=/.!
61746*=>*3N!1474>,!N(6&1/(#*)(',74! 8! 5&2#! 7/($>-
27,'&! '*/&#! 6174! 7*2#,2,/*'(.! 61,\-*>#437'43N!
dawek witaminy D.
Działanie kalcemiczne witaminy D
Klasyczne i 7'*'&! ,=! =7(&2($3(,-&3(! =7(*;*'(&! /(#*-
miny D polega na 5&5!>-.37,/&5!1,-(9!,+,>!SXE!i kal-
cytoniny, w 1&:.-*35(! N,)&,2#*74! /*6'(*! i fosfo-
1*'</ ! M*74/*'&! 5&2#! ,',! =7(*;*'(&)! >*-3&)(37-
'4) !X174!:;</'&!'*170=4!&V&>#,1,/&!7/(07*'&!z #0!
V.'>3509! na >#<1&! =7(*;*50! *>#4/'&! )&#*+,-(#4! /(-
#*)('4!89!#,! 5&-(#*9! >,?3(! ,1*7! '&1>( ! Pod /6;4/&)!
1,25(OH)2D w 5&-(#*3N!=,3N,=7(!=,!7/($>27&'(*!24'-
#&74! +(*;>*! /(0%03&:,! /*6I! i 7/($>27&'(*! /3N;*-
niania wapnia, w >,?3(*3N!– do uwalniania wapnia
i fosforanów (przy hipokalcemii), a w nerkach, przy
/26<;.=7(*-&!SXE9!=,!1&*+2,1635(!/*6'(* !Z;</'4)!
=7(*;*'(&)!61,>*-3&)(37'4)!>*-34#1(,-.!5&2#!N*),-
wanie wydzielania PTH przez przytarczyce w spo-
2<+!6,?1&='(!C6,=/4%27&'(&!2#$%&'(*!5,'</!/*6'(*F!
i +&76,?1&='(! CN*),/*'(&! /4=7(&-*'(*! SXE!w dro-
=7&!2617$%&'(*!7/1,#'&:,!617&7!>*-34#1(,-F ! W efek-
3(&!#&:,!=7(*;*'(*!7/($>27*!2($!2#$%&'(&!/*6'(*!i fos-
foranów w surowicy26.
^&!/6;4/(&!/(#*)('4! 8! na )&#*+,-(7)!>,2#'4!6,-
?1&='(374!1</'(&%!,=6,/(&=7(*-'4!za osteoklastoge-
'&7$!.>;*=!_WM`J_WM`a9!+,/(&)!>*-34#1(,-!7/($>-
sza w ,2#&,+-*2#*3N!&>261&25$!_WM`a9!3,!z kolei ak-
#4/.5&! 1&3&6#,14! _WM`! w prekursorach osteokla-
stów, a #,! 61,/*=7(! =,! 6,/2#*'(*! =,517*;&:,! ,2#&-
,>-*2#.9!>#<14!617&7!=7(*;*'(&!1&2,16345'&!6,/,=.5&!
uwalnianie wapnia i fosforanów z >,?@3*27.
Witamina D w 7/(07>.! z =7(*;*'(&)! 1&:.-.5034)!
:,26,=*1>$!/*6'(,/,GV,2V,1*',/0!)*!(2#,#'&!7'*-
czenie przede wszystkim dla tkanek i '*170=</!+,-
gatych w #&!)('&1*;49!374-(!>,?@3*!i 7$+</ !M(&=,+<1!
witaminy D u =7(&3(!61,/*=7(!=,!>174/(349!,+5*/(*-
503&5! 2($! '*537$?3(&5! =&V,1)*35*)(! >,2#'4)(! o 1<%-
nym stopniu zaawansowania, a #*>%&! =,! 7*+.17&-
'(*!)('&1*-(7*35(!i 7)'(&527&'(*!)*24!>,2#'&59!'*#,-
miast u =,1,2;43N!i );,=7(&%4!po 7*1,?'($3(.!3N170-
2#&>!/71,2#,/43N!/4/,;.5&!,2#&,)*-*35$!i osteopo-
1,7$ ! ^&! /2742#>(3N!:1.6*3N! /(&>,/43N! '(&=,+<1!
/(#*)('4!8!),%&!6,/,=,/*@!+<-&!>,2#'&!o 1<%'4)!
stopniu nasilenia i 1<%'&5!-,>*-(7*35(!C'*537$?3(&5!6,-
dudzi i 2#<6F! ,1*7! 7/($>27*@! 61&=426,7435$! =,! 7;*-
)*I!>,?3( !`174/(3*!i ,2#&,)*-*35*!w zaawansowa-
'4)!2#*=(.)!),%&!+4@!2#*'&)!7*:1*%*5034)!%43(.!
i ,+5*/(*@!2($9!6,7*!=&V,1)*35*)(!>,2#'4)(9!1</'(&%!
drgawkami hipokalcemicznymi28,299! #$%437>,/4)(!
>.137*)(! 1<%'43N! :1.6! )($?'(,/43N30,319! 3($%>()(!
+<-*)(!>,2#'4)(!i 7'*37'4)! ,2;*+(&'(&)! )($?'(,-
wym32,339! >*1=(,)(,6*#(0! N(6,>*-3&)(37'0! 2>.#>.-
5030!'*/&#! '(&/4=,-',?3(0! >10%&'(*34-37, a u dzieci
#*>%&!7*+.17&'(*)(!1,7/,5.!6243N,1.3N,/&:,!i so-
matycznego38, w #4)!'(2>,1,2;,?3(04,39.
D6(2*',! >(->.&#*6,/4! )&3N*'(7)! 1&:.-*345'4!
w 61746*=>.!6,2#$6.503&:,!'(&=,+,1.!/(#*)('4!8 !
S,370#>,/,!w celu utrzymania normokalcemii kom-
6&'2*345'(&! /71*2#*! /4=7(&-*'(&! SXE ! W-&! N,1),'!
#&'!/4>*7.5&!1</'(&%!7=,-',?@!2*),1&:.-*35(!i mo-
%&! =,5?@! =,! /7:-$='&5! ,6,1',?3(! na PTH z ,+'(%&-
'(&)! 2#$%&'(*! /*6'(*! i N(6&1V,2V*#&)(0! C6,=,+'(&!
5*>! w ,6,1',?3(! na PTH w 17&>,)&5! '(&=,374'',-
?3(!6174#*13743F !W #4)!,>1&2(&!),:0!2($!6,5*/(@!#4-
6,/&! ,+5*/4! N(6,>*-3&)((9! z =1:*/>*)(! #$%437>,-
/4)(!/;037'(& !W 1*=(,:1*)*3N!'*537$?3(&5!/(=,37-
'*!5&2#! ,2#&,6&'(*9! +&7!3N*1*>#&142#437'43N!7)(*'!
krzywiczych. W >,-&5'4)! &#*6(&9! 6174! .#174)4/*-
'(.!2($!i 6,:;$+(*'(.!'(&=,+,1.!/(#*)('4!8!i =*-27&5!
2#4).-*35(! /4=7(&-*'(*! SXE9! =,3N,=7(! =,! 617&7/4-
3($%&'(*!,6,1',?3(!na ten hormon, poprawy kalce-
mii kosztem hipofosfatemii, z klinicznym i radiolo-
:(37'4)!.5*/'(&'(&)!2($!3&3N!>174/(3743N !^7)*-
541
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
:*!2($!/</37*2!*>#4/',?@!V,2V*#*74!7*2*=,/&59!'*-
#,)(*2#! 2#$%&'(&! O9ABCDEF28! 5&2#! 61*/(=;,/&! -.+!
6,=/4%27,'& !W ,2#*#'(&5!V*7(&!6,:;$+(*5034!2($!'(&-
=,+<1!/(#*)('4!8!5&2#!5.%!na tyle istotny, %&!'(&!5&2#!
=;.%&5!),%-(/&!.#174)*'(&!61*/(=;,/&5!24'#&74!*>-
#4/'&:,!)&#*+,-(#.!O9ABCDEF28 !]&:,!2#$%&'(&!.-&:*!
7)'(&527&'(.!i w >,'2&>/&'35(!=,3N,=7(!=,!.6,?-&-
=7&'(*!/3N;*'(*'(*! 7*1</',! /*6'(*9! 5*>! i fosforu,
6174!.#174).5034)!2($!6,=/4%27,'4)!2#$%&'(.!SXE!
i /($>27&5!*>#4/',?3(!V,2V*#*74!7*2*=,/&540.
S,/4%274! 6*#,)&3N*'(7)! =,/,=7(9! %&! /4'(>(! +*-
=*I! +(,3N&)(37'43N! ),:0! /4>*74/*@! 7)(&''&!
/*1#,?3(! w 7*-&%',?3(! ,=! V*74! '(&=,+,1.! /(#*)(-
ny D. W 7/(07>.!z #4)!(7,-,/*'&!,7'*37&'(&!2#$%&-
nia 1,25(OH)28!),%&!/61,/*=7*@!w +;0=9!6,'(&/*%!
6174!.)(*1>,/*'4)!'(&=,+,17&!/(#*)('4!89!a tak-
%&!w #1*>3(&!-&37&'(*!5&5!=&\34#.!2#$%&'(*!>*-34#1(,-.!
),:0!+4@!61*/(=;,/&!-.+!/42,>(&9!7*?!w przypad-
>.! 617&=*/>,/*'(*! /(#*)('4! 8! ),:0! 6,7,2#*/*@!
w ',1)(&! -.+! +4@! ,+'(%,'&41 ! S,/4%27&! 7)(&'',-
?3(!=,>.)&'#.50!'(&/(&->0!6174=*#',?@!,7'*37*'(*!
1,25(OH)28!5*>,!)&#*+,-(#.! )*;,! 2#*+(-'&:,! i pod-
-&:*503&:,!/(&-,374''(>,/&5!1&:.-*35(9!w tym regu-
-*35(!N,1),'*-'&5 !
Działanie plejotropowe witaminy D
_,7/<5! +*=*I! ),-&>.-*1'43N! i odkrycie prawie
40 -*#!#&).!b8_!w /(&-.!#>*'>*3N9!>#<1&!'(&!+(,-
10! .=7(*;.! w :,26,=*13&! /*6'(,/,GV,2V,1*',/&59!
1,76,370;! #1/*5030! '*=*-! &1$! ('#&'24/'43N! +*=*I!
'*=!(''4)(9!'(&>-*2437'4)(!V.'>35*)(!/(#*)('4!8!
w organizmie42-45.
W>#4/',?@! /(#*)('4! 8! w tkankach efektorowych
/4/,;4/*'*!5&2#!617&7!=7(*;*'(*!:&',),/&!i niege-
nomowe. Aktywna forma witaminy D w wielu tkan-
kach i >,)<1>*3N!;0374!2($!z b8_!w 50=17&!>,)<1-
kowym, a '*2#$6'(&!#/,174!N&#&1,=()&1! z recepto-
rem kwasu 9-cis-retinowego (ang. retinoid X recep-
tor9!_c_F! o /;*2',?3(*3N!374''(>*! #1*'2>146345'&-
go9! 617&7! 3,! 7*6,370#>,/.5&! =7(*;*'(*! :&',),/& !
"7*3.5&!2($9!%&!kalcytriol uczestniczy w #&'! 26,2<+!
w 1&:.-*35(!>(->.2&#!:&'</!w ludzkim genomie46,47.
87(*;*'(*!'(&:&',),/&! )&=(,/*'&!20!617&7!7-,>*-
lizowany w +;,'(&! >,)<1>,/&5! 1&3&6#,19! >#<14! 5&2#!
,=)(&''4!,=! 1&3&6#,1*!50=1,/&:,!i uruchamia we-
/'0#17>,)<1>,/&! 27-*>(! )&#*+,-(37'&! ),=.-.503&!
=7(*;*'(*!/4'(>*503&!z &>261&25(!:&',/&548,49.
Wykazano, %&!kalcytriol uczestniczy w licznych pro-
3&2*3N! \75,-,:(37'43N9! )($=74! (''4)(! /26,)*-
:*! 61,-(V&1*35$! i 1<%'(3,/*'(&! >,)<1&>! '*-&%0343N!
=,!.>;*=.!()).',-,:(37'&:,509!('=.>.5&!*6,6#,7$!
komórek nowotworowych i spowalnia ich namna-
%*'(&51,529! '*2(-*! 61,=.>35$! >*#&-(34=4'4! i dG=&V&'-
syny50,53-559! ),=.-.5&! *>#4/',?@! -()V,34#</50, sto-
sunek limfocytów Th1 do Th250,569! 7)'(&527*! 2#$%&-
'(&! 61,7*6*-'43N! 34#,>('! CeaGO9! XMYPF! 6174! 5&=',-
37&2'4)! 7/($>27&'(.! 2#$%&'(*! 34#,>('! 617&3(/7*-
palnych (IL-4, IL-5, IL-10)50,579! 7)'(&527*! /4=7(&-*-
nie reniny i w #&'!26,2<+!1&=.>.5&!*>#4/',?@!.>;*-
du renina-angiotensyna-aldosteron58,599!N*).5&!*'-
:(,:&'&7$60-62 i >,1742#'(&!/6;4/*!na procesy zwap-
nienia w '*374'(*3N! >1/(,',?'43N63-66, stymulu-
5&!24'#&7$! 374''(></! '&.1,#1,\37'43N67,689! N*).5&!
61,3&24!/;<>'(&'(*!w nerkach69,70, a '(&=,+<1!/(#*-
)('4!8! 7)'(&527*! 2&>1&35$! ('2.-('471. Witamina D
/4>*7.5&! 2(-'&! =7(*;*'(&! ()).',),=.-*345'&57,72.
8.%*!7*/*1#,?@!b8_!w >,)<1>*3N!.>;*=.!()).-
nokompetentnego, a 7/;*2737*!w makrofagach, ko-
mórkach dendrytycznych oraz limfocytach T i B, do-
/,=7(!2;.27',?3(!>,'3&635(!o 7*2*='(37&5!1,-(!#&5!/(-
taminy w 61,3&2*3N! ,=6,1',?3(! 617&3(/7*>*f'&59!
w 617&+(&:.!,2#143N!i 617&/-&>;43N!61,3&2</!7*6*--
'43N9!5*>!1</'(&%!w 3N,1,+*3N!z *.#,*:1&25(44,45,57,72.
W26&>#!=7(*;*'(*!6-&5,#1,6,/&:,!/(#*)('4!8!#&2#,-
wano w -(37'43N! +*=*'(*3N! ,+2&1/*345'43N9! >#<-
1&!2.:&1.50! (2#'(&'(&!7/(07>.!)($=74! '(2>()!2#$%&-
niem 25(OH)D w surowicy a 7/($>27,'4)!1474>(&)!
',/,#/,1</!C)($=74!(''4)(!,>1$%'(349!6(&12(9!5*5'(-
ka, prostaty, trzustki, skóry, guzów mózgu, nerek,
276(37*>*! )',:(&:,9! +(*;*37>(F73-779! 3N,1<+! o pod-
;,%.! ()).',-,:(37'4)! C2#/*1='(&'(&! 1,72(*'&78-81,
astma oskrzelowa82,839! '(&2/,(2#&! 3N,1,+4! 7*6*-'&!
5&-(#84,859! #,37&I! 1.)(&'(,/*#4! .>;*=,/486,87), auto-
()).'(7*345'43N!7*+.17&I!&'=,>14''43N!C3.>174-
ca typu 188,899!3N,1,+*!W==(2,'*90,919!3N,1,+*!E*2N(-
moto92,939! 3N,1,+*! Z1*g&2*GU*2&=,/*94,95, autoim-
).',-,:(37'&! 7&26,;4! '(&=,374'',?3(! /(&-,:1.37,-
;,/&596F9! 7*+.17&I! ,=6,1',?3(! i '*/1*3*50343N! ('-
V&>35(97!C)($=74!(''4)(!:1.f-(34!i :1464F!9!3N,1<+!34-
/(-(7*345'43N!Cw #4)!'*=3(?'(&'(*!#$#'(37&:,!i cho-
1<+!.>;*=.!2&13,/,G'*374'(,/&:,9!)(*%=%4349!3N,-
1,+4!'(&=,>1/(&''&5! 2&13*9! 3.>17434!#46.!A9!,#4;,-
?3(F98-104, a #*>%&!7*+.17&I!6243N(*#1437'43N!C=&61&-
25(105, schizofrenii106,107F!,1*7!3N,1<+!'&.1,=&:&'&1*-
345'43N! C=&)&'35(108-1109! 3N,1,+4! W-7N&()&1*111-112,
,+'(%&'(*! V.'>35(! 6,7'*/3743N108,109,113F ! M(&=,+<1!
/(#*)('4! 8! /(07*'4! 5&2#! 1</'(&%! 7&! 7/($>27&'(&)!
,:<-'&5! .)(&1*-',?3(114-116, a #*>%&! ?)(&1#&-',?3(!
/?1<=!3N,143N!N,26(#*-(7,/*'43N!na ,==7(*;*3N!('-
#&'24/'&5!#&1*6((117-119!,1*7!6*35&'#</!z 3N,1,+*)(!
nowotworowymi120, a ,=6,/(&='(*! 2.6-&)&'#*35*!
/(#*)('0! 8! ),%&! 7)'(&5274@! ('/*745',?@! 3N,1,+4!
',/,#/,1,/&5!,1*7!)(>1,617&17.#</9!a tym samym
6,61*/(@!1,>,/*'(&!i ,:1*'(374@!1474>,!'*/1,#.121.
^4'(>(!+*=*I!_QX!5*>!=,!#&5!6,14!'(&!/4>*7*;4!#*>!
5&=',7'*37'43N!1&7.-#*#</9!3,!),%&!+4@!26,/,=,-
/*'&!>1<#>()!,>1&2&)! ,+2&1/*35(9! 23N&)*#&)! 6,-
=*%4!i /(&->,?3(0!=*/>(!2.6-&)&'#*345'&5122,123. Mi-
mo to w wielu z #43N!+*=*I!/4>*7*',!>,174?3(!7=1,-
/,#'&!/4'(>*503&!z 6,=*%4! /(#*)('4! 8 ! Na 3N/(-$!
,+&3'0! w 61746*=>.! /(&-.! 3N,1<+9! 7*+.17&I! i ich
>,'2&>/&'35(! '(&! ),%'*! 5&=',7'*37'(&! 2#/(&1=7(@9!
542 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
%&!'(&=,+<1!/(#*)('4!8!5&2#!+&76,?1&='(0!(3N!6174-
374'09!7*?!N(6,#&7*!,=/1,#'&5!6174374',/,?3(!C*':
reverse causalityF! 742>.5&! na znaczeniu w ?/(&#-&!
/4'(></! 242#&)*#437'43N! 617&:-0=</! )&#**'*-
liz i _QX2124,125 !]&='*>!+(,103!pod ./*:$!/3(0%!6.-
+-(>,/*'&!+*=*'(*!61&7&'#.503&!6,#&'35*-'&!>,174-
?3(!7=1,/,#'&!,1*7!7'(>,)&!1474>,!/4'(>*503&!z su-
6-&)&'#*35(! i utrzymania optymalnego i +&76(&37-
'&:,!2#$%&'(*!ABCDEF89! 6174! '(&=,2#*#&37'&5!z 1<%-
'43N!/7:-$=</!24'#&7(&!2><1'&5!/2>*7*'&!5&2#!1&>,-
)&'=,/*'(&!61,\-*>#437'&:,! 6,=*/*'(*! /(#*)('4!
8!6,6.-*35(!,:<-'&5
Bezpieczeństwo stosowania witaminy D
"#$%&'(&! ABCDEF8! w 2.1,/(34! =,! Ohh! ':J)-! 5&2#!
w 6&;'(!+&76(&37'&!=-*!6,6.-*35(!,:<-'&5!=7(&3(!i do-
1,2;43N9! 3N,@! w 61746*=>.! 2737&:<-'&5! :1.649! 5*-
>0!20!',/,1,=>(!.1,=7,'&!617&=/37&?'(&9!.5*/'(,-
',! 7/($>27,'&! 1474>,! N(6&1>*-3&)((! #,/*1742703&5!
/*1#,?3(,)! > ih! ':J)-126. W =,2#$6'4)! 6(?)(&'-
'(3#/(&! =,#43N37*2! '(&! ,6(2*',! 617&>1,37&'(*! #&5!
/*1#,?3(! 6174! 61*/(=;,/4)! =*/>,/*'(.! /(#*)(-
'4!8 !D+5*/4!#,>2437',?3(!/(#*)('4!8!,+2&1/,/*-
'&!20!+*1=7,!17*=>, ![/(07*'&!20!,'&!z hiperkalce-
)(0! ,1*7! N(6&1>*-3(.1(0! i ),:0! /42#06(@! 6174! '(&-
>,'#1,-,/*'&59!'*=)(&1'&5!6,=*%4!/(#*)('4!61,/*-
=703&5!=,!,2(0:'($3(*!2#$%&I!ABCDEF8!6,/4%&5!OBhG
Ahh! ':J)-41,127 ! ^450#&>! 2#*',/(0!6*35&'3(! z nad-
/1*%-(/,?3(0!na /(#*)('$!89!w tym z (=(,6*#437'0!
N(6&1>*-3&)(0! '(&),/-0#23-259! 7&26,;&)! ^(--(*)2*-
-Beurena128, z 3N,1,+*)(! 7(*1'('(*>,/4)(129 i nie-
>#<14)(! 3N;,'(*>*)( ! M*=/1*%-(/,?@! na /(#*)('$!
8! ),%&! /4'(>*@! z .6,?-&=7&'(*! >*#*+,-(7).! >*--
cydiolu i >*-34#1(,-.!-.+!z '*=)(&1'&59!'(&>,'#1,-,-
/*'&5! 617&7! 2617$%&'(&! 7/1,#'&9! 24'#&74! >*-34#1(,-
-.! C-,>*-'&5! -.+! 242#&),/&5F23 ! S,#/(&1=7,',! 7/(0-
7&>!).#*35(!w genie CYP24A1 z =7(&=7(37,'0!w spo-
2<+!*.#,2,)*-'4!1&3&24/'4! 2*),(2#'0! N(6&1>*-3&-
)(0!'(&),/-0#! C*': idiopathic infantile hypercalce-
mia, IIH)24. Wykazano, %&! >,-&5'&! ,=>14#&! ).#*35&!
CYP24A1 ),:0!1</'(&%!61,/*=7(@!=,!.#1*#4!V.'>-
35(! AKGN4=1,>24-*74! i >-('(37'(&! )*'(V&2#,/*@! 2($!
dopiero w /(&>.! =,517*;4)130,131. Hiperwitamino-
7*! 8! /4'(>*! '(&>(&=4! #*>%&! z '*=)(&1'&5! 24'#&74!
1,25(OH)2D w 61746*=>.!).#*35(!w genie SLC34A1
>,=.5034)!'&1>,/4!>,#1*'26,1#&1!2,=,/,GV,2V,1*-
nowy (NaPi-IIA)25. Wiadomo, %&!w szlaku endokryn-
nym (nerkowym) proces syntezy kalcytriolu z udzia-
;&)! QRSATUO! i 61,3&2! 5&:,! =&:1*=*35(! z .=7(*;&)!
CYP24A1 re:.-,/*'&!20!1</'(&%!617&7!YZYGAH ![*-
+.17&'(*! N,)&,2#*74! V,2V,1*',/&5! w efekcie mu-
#*35(! "aQHKWO! /6;4/*50! na ,+'(%&'(&! *>#4/',?3(!
FGF-23, który w /*1.'>*3N!\75,-,:((!,:1*'(37*!*>-
#4/',?@! OPGN4=1,>24-*74! CQRSATUOF! i 2#4).-.5&!
*>#4/',?@!AKGN4=1,>24-*74!CQRSAKWOF !W #*>(&5!24-
#.*35(!.#1*#*!V,2V,1*'</!z moczem i 26*=&>!2#$%&'(*!
fosforanów w 2.1,/(34!6,?1&='(,!2#4).-.50!24'#&7$!
1,25(OH)289!3,!),%&!2>.#>,/*@!N(6&1>*-3&)(09!N(-
6&1>*-3(.1(0!i '&V1,>*-34',70132. W przypadku roz-
6,7'*'(*!'*=/1*%-(/,?3(!na /(#*)('$!89!6174!.7.-
6&;'(*'(.!5&5!'(&=,+,1.!2.:&1.5&!2($!.#174)4/*'(&!
2#$%&'(*!ABCDEF8!w :1*'(3*3N!/*1#,?3(!'(%2743N9!#5 !
,=!Ah!=,!AB!':J)-9!'(%!.7'*'&!za ,6#4)*-'&9!#5 !HhG
Bh!':J)-133.
]&=',37&?'(&!'*-&%4! 6,=>1&?-(@9! %&! w .5$3(.!6,6.-
-*345'4)!2.6-&)&'#*35*!/(#*)('0!8!z .%43(&)!=*-
/&>!1&>,)&'=,/*'43N!/&=;.:!/(&>.!i )*24!3(*;*!
5&2#! 1</'(&! +&76(&37'*! 3,! '(&7+$='*9! 7*?! 37$2#,?@!
/42#$6,/*'(*!61746*=></!'*=/1*%-(/,?3(!na wita-
)('$! 8! /4=*5&! 2($! '(2>*9! a 6174'*5)'(&5! /4)*:*!
.?3(?-&'(* !8,=*#>,/,9!w celu ograniczenia niekon-
trolowanego stosowania witaminy D ustalone zosta-
;4!:<1'&! C=,+17&! #,-&1,/*'&9!'(&#,>2437'&F!=,6.27-
37*-'&!/*1#,?3(!6,=*%4!w 7=1,/&5!6,6.-*35(!,:<-'&5!
(ang. upper tolerable limits9!jaF9!>#<143N! '(&!'*-&%4!
)4-(@!z dawkami rekomendowanymi w nadzorowa-
'4)!61,3&2(&!-&37&'(*!'(&=,+,1.!/(#*)('4!8 !Z<1'&!
=,6.2737*-'&!=,+,/&!=*/>(!/(#*)('4!8!CjaF9!>#<-
1&!'(&!2#*',/(0!7*:1,%&'(*!=-*!7=1,/&5!6,6.-*35(9!20!
6,/27&3N'(&!61745$#&!i akceptowane przez wszystkie
towarzystwa naukowe o ,==7(*;4/*'(.! :-,+*-'4)!
i lokalnym (np. Institute of Medicine (USA)134, The
Endocrine Society (USA)135, European Food Safety
W.#N,1(#4!Cj'(*!k.1,6&52>*F136). W okresie noworod-
kowym i '(&),/-$34)! ja!/4',2(!Ohhh!ej9!u dzie-
ci w wieku 1-10 lat – 2000 IU, u );,=7(&%4!,=!OO!=,!
18 ro>.!%43(*!,1*7!u =,1,2;43N!– 4000 IU.
W 61746*=>*3N! 6&;',,+5*/,/&:,! 7*#1.3(*! /(#*)(-
'0! 8! w /4'(>.! 5&5! 617&=*/>,/*'(*! ,:<-'&! 6,2#$-
6,/*'(&! #&1*6&.#437'&! ,+&5).5&! N4=1*#*35$! 2,-
-0! \75,-,:(37'09! a '*2#$6'(&! 7*2#,2,/*'(&! =(.1&#4-
></!6$#-,/43N9!7*?!6,=*%!:-(>,>,1#4>,(=</9!+(2V,2-
V,'(*'</9! >*-34#,'('4! -.+! >&#,>,'*7,-.! 5&2#! 37$-
2#,! #1*>#,/*'*! 5*>,! -&37&'(&! =1.:(&:,! 17.#. ! ">.-
#&37'0!#&1*6($!7*6&/'(*50! 1</'(&%! *'#4>,'/.-2*'-
#49!>#<1&! 7'*'&! 20!5*>,!2(-'&!('=.>#,14!*>#4/',?3(!
cytochromów P450, a w 2737&:<-',?3(! 5&:,! (7,V,1-
)4! QRSHWK ! e'=.>35*! #&:,! 7-,>*-(7,/*'&:,! w /0-
#1,+(&!i 5&-(#*3N!&'74).!6174374'(*!2($!=,!7/($>27&-
'(*!>-(1&'2.!)&#*+,-(37'&:,!(2#,#'43N!)&#*+,-(#</!
/(#*)('4!89!#*>(3N!5*>!ABCDEF8!i 1,25(OH)2D137. Po-
/2#*503&! w =1,=7&! =,=*#>,/43N! N4=1,>24-*35(! 6,-
-*1'&!61,=.>#4!>*#*+,-(7).!/(#*)('4!8!20!'*2#$6-
'(&! 274+>,! /4=*-*'&! z organizmu137,138. Przy nor-
malnym stanie zaopatrzenia w /(#*)('$! 8! 2>.#-
>.5&! #,! 5&5! '(&=,+,1*)(! i 7/(07*'4)(! z #4)! 7*+.-
rzeniami w :,26,=*13&!)('&1*-'&5137-139. W oparciu
o 6,/4%27&!75*/(2>,!617&61,/*=7,'&!7,2#*;4!5*>!=,-
#0=!=/(&!./(&I37,'&!2.>3&2&)!i ,6.+-(>,/*'&!61<-
+4!2>.#&37'&:,!i 274+>(&:,!.2.'($3(*!'*=)(*1.!/(-
taminy D z ,1:*'(7)</! '(&),/-0#! CT! i 1,5 )(&2(0-
3*F9!+$=0343N! ,\*1*)(! 5&5! ,)4;>,/&:,! 617&=*/>,-
543
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
wania127,140. W ,+.!61746*=>*3N9! ,61<37!(''43N!1,-
=7*5</! -&37&'(*9! /;037,',! *'#4>,'/.-2*'#4! CV&'4-
toina 5 ):J>:! ) 3 J=,+$! 617&7! OT! ='(9! V&',+*1+(-
tal 5 ):J>:!) 3 J=,+$! 617&7! OHH! ='(9! a w drugim
61746*=>.! V&',+*1+(#*-! H ):J>:! ) 3 J=,+$! 617&7!
4 )(&2(03&F !U 6*35&'#</!pod koniec okresu lecze-
'(*! ,2(0:'($#,! 26*=>(! 2#$%&I! ABCDEF8! w surowicy
krwi odpowiednio z ,>,;,! Khh! ':J)-! =,!Kh! ':J)-!
i 7&!OLh!':J)-!=,!/*1#,?3(!7'*5=.50343N!2($!w gra-
'(3*3N!',1)4 !S1<+*!/37&?'(&527&:,!617&1/*'(*!6,-
=*%4!V&',+*1+(#*-.!Cpo 44 dniach na 14 dni) spowo-
=,/*;*!6,',/'&!6,5*/(&'(&!2($!,+5*/</!7*#1.3(*127.
W ,+.!61746*=>*3N!2#/(&1=7,',!6,/1<#!),'(#,1,-
/*'43N!6*1*)&#1</!:,26,=*1>(!)('&1*-'&5!=,!/*1-
#,?3(!61*/(=;,/43N !!
Nazewnictwo
[&26<;! k>26&1#</! 7*61,6,',/*;! .6,170=>,/*'(&!
'*7&/'(3#/* ! X&1)('! l'(&=,+<1! /(#*)('4! 8m! ),%&!
+4@!2#,2,/*'4!/4)(&''(&!z 6,5$3(&)!l=&\34#m!i %*-
den z '(3N!'(&!',2(!7'*)(,'!/($>27&5!3($%>,?3( !
[=*'(&)! [&26,;.9! .%4/*'(&! #&1)('.! lN(6,/(#*)(-
',7*!8m!/4;037'(&!w ,='(&2(&'(.!=,!2#$%&'(*!ABCDEF
D w 617&=7(*-&! /*1#,?3(! /2>*7.50343N! na niedo-
+<1!/(#*)('4!8!5&2#!'(&.7*2*='(,'& ![*,+2&1/,/*-
no, %&! ,+5*/4! >-('(37'&! ),:0! /42#$6,/*@! -.+! '(&!
+4@!,+&3'&!7*1</',!w /4%274)!C'(&=,+<1!7'*37'4F9!
5*>!i w '(%274)! C'(&=,+<1! 3($%>(F! 617&=7(*-&! 2#$%&I!
ABCDEF8!COhGAh!':J)-!i hGOh!':J)-9!,=6,/(&='(,F9!
3,! ),%&! +4@! ./*1.'>,/*'&! ('=4/(=.*-'0! /1*%-(-
/,?3(0!,2,+'(370!na '(&=,+<1!#&5!/(#*)('49!37*2&)!
#1/*'(*!=&\34#.9!5*>!1</'(&%!2#*'&)!:,26,=*1>(!)(-
'&1*-'&5!.2#1,5.9!w #4)!6,=*%0!/*6'(*8. Stosowanie
#&1)('</!l,+5*/,/4!'(&=,+<1!/(#*)('4!8m!-.+!lN(-
6,/(#*)(',7*!8m!,1*7!l+&7,+5*/,/4! C2.+>-('(37'4F!
'(&=,+<1!/(#*)('4!8m!6,/('',!+4@! .7*-&%'(,'&! ,=!
,+&3',?3(!-.+! +1*>.! ,+5*/</! >-('(37'43N9! +(,3N&-
)(37'43N!-.+!1*=(,-,:(37'43N!i '(&!,:1*'(37*@!2($!5&-
dynie do statusu zaopatrzenia w /(#*)('$! 8! C/*1-
#,?3(!2#$%&'(*!ABCDEF8F9! )(),! %&! ,+5*/4! >-('(37'&!
20!37$?3(&5!',#,/*'&!-.+!'*2(-*50!2($!/1*7!z ,+'(%*-
'(&)!2($! 61,:.!2#$%&'(*!ABCDEF8 ![*#&)!>-('(37'(&!
5*/'49!,+5*/,/4!'(&=,+<1!/(#*)('4!89!7/*'4!#*>%&!
N(6,/(#*)(',70!89! #,!2#*'9!w >#<14)! ,+5*/,)!>-(-
'(37'4)!#,/*174274!'(2>(&!2#$%&'(&!ABCDEF8 !lD+5*-
/,/*!N(6&1/(#*)(',7*!8m!-.+!l7*#1.3(&!/(#*)('0!8m!
20! 1,76,7'*/*'&! /#&=49! :=4! /41*f'(&! 6,=/4%27,-
'&).!2#$%&'(.!ABCDEF8!C7/4>-&!> OBh!':J)-F!#,/*-
174274!N(6&1>*-3(.1(*9! N(6&1>*-3&)(*9!2.61&25*!SXE!
,1*7!',1)*-'&!-.+!'(&7'*37'(&!7/($>27,'&!2#$%&'(&!
1,25(OH)28 !D+5*/4!>-('(37'&!7*#1.3(*! /(#*)('0! 8!
20!7/(07*'&!z N(6&1>*-3&)(0!i ,+&5).50n!7)$37&'(&9!
,2;*+(&'(&9!=&7,1(&'#*35$9!#1.=',?3(!w >,'3&'#1*35(9!
2&'',?@9!*6*#($9! /4)(,#49!7*6*13(*9!/(&-,),379!6,-
-(=4625$9! '(&61*/(=;,/,?3(! w elektrokardiogramie
C7)'(&527,'4!,=2#$6!oGXF!i inne.
Przegląd rekomendacji globalnych
i lokalnych
W =,2#$6'&5!-(#&1*#.17&!V*3N,/&5!'*537$?3(&5!34#,/*-
ne i =42>.#,/*'&!20!/4#437'&!*)&14>*I2>(&!,61*-
cowane w 2010 r. przez Institute of Medicine (IOM)134
oraz w roku 2011 przez The Endocrine Society135.
W oparciu o *'*-(7$! =,2#$6'43N! /</37*2! =,/,-
=</!eDp! 2>,'3&'#1,/*;! 2($! na )&#*+,-(7)(&! /*6-
nia i fosforanów z ./7:-$='(&'(&)!>,174?3(!,:1*'(-
37,'43N!=,!#>*'>(!>,2#'&5 ! W efekcie IOM za war-
#,?@! =,3&-,/0! 2.6-&)&'#*35(! /(#*)('0! 8! w popu-
-*35(!,:<-'&5!.7'*;!2#$%&'(&!ABCDEF8!> Ah!':J)-134.
W odpowiedzi na 61,6,7435&! eDp9! XN&! k'=,31('&!
",3(&#49!./7:-$='(*503!w swoim opracowaniu popu-
-*35$! ,:<-'0! i chorych oraz klasyczne i 6-&5,#1,6,-
/&!=7(*;*'(&! /(#*)('4! 89!61745$;,! )('()*-'0! /*1-
#,?@!=,3&-,/0!2#$%&'(*!ABCDEF8!/4',27030!Hh!':J
ml, a /*1#,?3(!< Hh!':J)-!i < Ah!':J)-!.7'*;,!,=-
powiednio za niedostateczne (ang. !"#$%&'!("')F!-.+!
/2>*7.503&!na '(&=,+<1!C*': *(&'!("'))135.
^4#437'&! =,#43703&! ,6#4)*-'43N! 2#$%&I! ABCDEF8!
i 2.6-&)&'#*35(!/(#*)('0!8!20!71<%'(3,/*'&!w kra-
5*3N!&.1,6&52>(3N !S*I2#/*!2>*'=4'*/2>(&!C8*'(*9!
Finlandia, Islandia, Norwegia i "7/&35*F!.2#*-(;4!=,-
3&-,/&!2#$%&'(&!ABCDEF8!w 2.1,/(34!5*>,!q!Ah!':J
ml1419!6,=,+'4! 61<:! =-*! 2#$%&'(*! ABCDEF8! 61745$#,!
w Niemczech, Austrii i "7/*53*1((142.
W k.1,6(&! '*5+*1=7(&5! 7+-(%,'&! =,! 7*-&3&I! *)&14-
>*I2>(&:,!XN&!k'=,31('&!",3(&#4!20!1&>,)&'=*35&!
2.6-&)&'#*35(!/(#*)('0! 8! 6174:,#,/*'&!=-*!6,6.-
-*35(! ,:<-'&5! k.1,64! r1,=>,/&59 ! S.'>#&)! /45?3(*!
=,!.2#*-&'(*!6,/4%2743N!/4#437'43N!+4;4!,6.+-(>,-
wane w 2012 r.!=,>.)&'#4! k.1,6&52>(&:,! j17$=.!
=,!261*/!U&76(&37&I2#/*!s4/',?3(!CEuropean Food
Safety Authority9!kY"WF!,1*7!:-,+*-'*!=42>.25*!:1&-
)(</!'*.>,/43N! '*=! 7*2*=',?3(0! 61,6,7435(! eDp!
i The Endocrine Society. W zaleceniach dla Euro-
64!r1,=>,/&5!za optymalne dla zapewnienia wszyst-
>(3N! 6,#&'35*-'43N! >,174?3(! 7=1,/,#'43N! .7'*',!
2#$%&'(&!ABCDEF8!/4',2703&!HhGBh!':J)-9.
]&?-(!61745)(&)49!%&!3&-&)!2.6-&)&'#*35(!/(#*)('0!
8!5&2#!.742>*'(&!i .#174)*'(&!,6#4)*-'&:,!2#$%&'(*!
ABCDEF89!5*>,!2.+2#1*#.!=-*!'&1>,/&5!i pozanerko-
/&5! OPGN4=1,>24-*35(! CQRSATUOF9! i w efekcie syn-
#&74!>*-34#1(,-.9! #,! '*-&%4! .7'*@9! %&! 1&>,)&'=*35&!
./7:-$='(*503&!7*1</',!=7(*;*'(*!&'=,>14''&9!5*>!
i parakrynne oraz autokrynne 1,25(OH)2D odzwier-
3(&=-*50!N,-(2#437'&!26,517&'(&!na 61,+-&)*#4>$!'(&-
=,+,1.! /(#*)('4! 8! i 7=1,/(*! 37;,/(&>* ! [*! utrzy-
)*'(&)!7*-&3*'&:,! 2#$%&'(*! ,6#4)*-'&:,!ABCDEF8!
(> HhGBh!':J)-F!617&)*/(*50!/4'(>(!-(37'43N!+*=*I!
617&>1,5,/43N!i &6(=&)(,-,:(37'43N9!5*>!1</'(&%!+*-
=*I!61,26&>#4/'43N9!>#<1&!/2>*7.509!(%!#*>(&!2#$%&-
'(*!20!+&76(&37'&9!'(&!6,/,=.50!N(6&1>*-3&)((!i hi-
6&1>*-3(.1(( !`,-&5'4)!*1:.)&'#&)! na rzecz uzna-
'(*!2#$%&'(*!> HhGBh!':J)-!za ,6#4)*-'&!5&2#!>('&-
544 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
#4>*! ABGN4=1,>24-*749! >#<1*! 6174! 2#$%&'(.! Kh! ':J
)-!/4>*7.5&!5.%!Bht! 2/,5&5! *>#4/',?3(144,145. Bar-
=7,!/*%'4)!=,/,=&)!20!1</'(&%!/4'(>(!61*34!S1(&-
mela i /26 9! >#<174! /4>,'*-(! 2&>345'&! +*=*'(*! N(-
2#,),1V,)&#1437'&!+(,625(!>,?3(!#*-&17*!+(,=1,/&:,!
u LTB! ,2<+! i 2#/(&1=7(-(! 3&3N4!,2#&,)*-*35(! u ALt!
z nich, w tym u AOt!+*=*'43N!7&!2#$%&'(&)!ABCDEF
D w :1*'(3*3N!AOGAu!':J)-9!'*#,)(*2#!:=4!2#$%&'(&!
#,!/4',2(;,!> Hh! ':J)-9! 3&3N! ,2#&,)*-*35(! '(&!,+-
serwowano146. Ponadto z +*=*I!61,/*=7,'43N!u ko-
+(&#! 3($%*1'43N! /4'(>*9! %&! =-*! ,2(0:'($3(*! &V&>#</!
zdrowotnych u matki i =7(&3>*! >,1742#'&! 5&2#! .74-
skanie i .#174)*'(&!2#$%&'(*! ABCDEF8! w okolicach
Kh!':J)-147-149.
W 2016 r.!.>*7*;4!2($!1&>,)&'=*35&!o 7*2($:.!:-,-
+*-'4)8, w których za ,6#4)*-'&! .7'*',! 2#$%&'(&!
25(OH)D > Ah!':J)-9!a w 23N&)*3(&!2.6-&)&'#*35(!
niemal dla wszystkich grup wiekowych zapropono-
/*',!7'*3703,!'(%27&!=*/>(!/(#*)('4!8!w stosun-
>.!=,!7*-&3&I!XN&!k'=,31('&!",3(&#4135 i wytycznych
=-*! k.1,64! r1,=>,/&59. W efekcie lekarze prakty-
349! 1</'(&%! w S,-23&9! 7,2#*-(! '*1*%&'(! na koniecz-
',?@! /4+,1.! )($=74! 1&>,)&'=*35*)(! :-,+*-'4)(!
a -,>*-'4)( !M*-&%4! 5&='*>! 7*7'*374@9! %&!wytyczne
:-,+*-'&!=,#4370!2.6-&)&'#*35(!/(#*)('0!8!5&=4'(&!
w >,'#&>?3(&!61&/&'35(!i -&37&'(*!>174/(34!'(&=,+,-
1,/&5 (ang. nutritional ricketsF9! '(&! ,=',270! 2($! =,!
(''43N9! 27&1,>,! =,>.)&'#,/*'43N! >,174?3(! 7=1,-
/,#'43N!/(07*'43N!z =7(*;*'(&)!/(#*)('4!89!na co
7/1*3*50! ./*:$! 2*)(! *.#,174! #&:,! ,61*3,/*'(*8.
Co ciekawe, w 6,2#$6,/*'(.! z potwierdzonym la-
+,1*#,145'(&!'(&=,+,1&)!/(#*)('4!8!1&>,)&'=,/*-
ne w 7*-&3&'(*3N! :-,+*-'43N! =*/>(! /(#*)('4! 8! 20!
w /($>27,?3(!7+-(%,'&!=,!2.:&1,/*'43N!=-*!1&:(,'.!
k.1,64!r1,=>,/&59!a =-*!',/,1,=></!20!'*/&#!/4%-
sze (w /4#437'43N!?1,=>,/,&.1,6&52>(3N!1&>,)&'-
=,/*'*!=*/>*! /4',2(! =,!Ohhh!ejJ=,+$9!a w zale-
3&'(*3N!?/(*#,/43N!Ahhh!ejJ=,+$!Tabela 4). Pro-
/,>.5&!'*#,)(*2#!7*-&3&'(&! :-,+*-'&! =,#43703&! 6,-
=*%4! 6,5&=4'3743N! =.%43N! =*/&>! /(#*)('4! 8! C,=!
Bh!hhh!=,!Hhh!hhh!ej!5&=',1*7,/,F! w -&37&'(.! 5&5!
'(&=,+,1</!u 6*35&'#</!6,/4%&5!H )(&2(03*!%43(* !
Q74!5&2#!#,!6,/1<#!=,!1&>,)&'=,/*'(*!=*/&>!.=&-
17&'(,/43Nv!W+2,-.#'(&!'(& !"#,2,/*'(&!=*/&>!.=&-
17&'(,/43N!'*-&%4! .7'*@! za 6,2#$6,/*'(&! .7*2*=-
'(,'&!5&=4'(&!w 2737&:<-'43N! 24#.*35*3N9!>(&=4!3,-
=7(&''*!1&:.-*1'*!6,=*%!/(#*)('4!8!'(&!5&2#!),%-(-
/*!7&! /7:-$=</!2,35,&>,',)(37'43N!-.+!z powodu
,:1*'(37&I! 242#&).! ,3N1,'4! 7=1,/(*! i infrastruk-
#.14!.),%-(/(*503&5!=42#14+.35$!2.6-&)&'#</!/(#*-
miny D. W przypadku stosowania dawek uderzenio-
/43N!'*-&%4! >*%=,1*7,/,! -(374@! 2($! z ryzykiem hi-
6&1>*-3&)((9!>#<10!2#/(&1=7,',!u L9Bt!=7(&3(!-&37,-
'43N!6,5&=4'374)(!=.%4)(!=*/>*)(!/(#*)('4!88.
W /4#437'43N! :-,+*-'43N! =,=*#>,/,! 7/1*3*! ./*-
:$! 2#,2.'>,/,! '(2>*! 1&>,)&'=,/*'*! 7*/*1#,?@!
wapnia w diecie uznana za '(&7+$='0!w 61,\-*>#4-
3&!>174/(34!'(&=,+,1,/&5 !U dzieci do 6 )(&2(03*!%4-
3(*!7*-&3,',!6,=*%! /*6'(*! w dawce 200 ):J=,+$9!
w wieku 6-12 )(&2($34!– 260 ):J=,+$9!a po 12 mie-
2(03.!%43(*! 500 ):J=,+$ ! _&>,)&'=*35&!=-*!k.-
1,64!r1,=>,/&5!z 1,>.! AhOH! '(&!/26,)('*;4!o po-
=*%4! /*6'(*9! *-&! >/&2#($! #$! ./7:-$='(,',! w pol-
skich zaleceniach z 2009 r.10 i wówczas sugerowane
=*/>(!+4;4!7=&34=,/*'(&!/4%27&9!7/;*2737*!w star-
2743N!:1.6*3N!/(&>,/43N9!,1*7!7/($>27*;4!2($!z wie-
kiem w zakresie od 500 ):J=,+$! =,! OHhh ):J=,-
+$!CTabela 2F !S,=,+'&!/4#437'&!,+,/(07.50!'*=*-!
w ,2#*#'(3N! 7*-&3&'(*3N! *)&14>*I2>(&:,! e'2#(#.#&!
of Medicine, gdzie dla dzieci w wieku 1-18 lat re-
>,)&'=,/*'*!6,=*%!/*6'(*!w diecie wynosi 700-
1300 ):J=,+$9!7*-&%'(&!,=!/(&>.!=7(&3>*134.
Dyskusja
[*-&3&'(*! 2.6-&)&'#*35(! /(#*)('0! 8! 7)(&'(*;4! 2($!
na przestrzeni lat i 6,=0%*;4! za '*5',/274)(! ,=-
kryciami naukowymi i ,+2&1/*35*)(! >-('(37'4-
)( ! W-&! '*/&#! =*/>(! /26<;37&?'(&! 1&>,)&'=,/*-
'&!617&7!6,2737&:<-'&!#,/*1742#/*!'*.>,/&!1<%'(0!
2($!7'*37'(&!)($=74!2,+0!i /4',270!,=!Ahh!=,!Ahhh!
ejJ=,+$150. Wynika to przede wszystkim z 1,7+(&%-
',?3(! =,#4370343N! )('()*-'&:,! 6,%0=*'&:,! 2#$%&-
nia 25(OH)D w 2.1,/(349!>#<1&!w7*-&%'(&! ,=!26,2,-
+.! 6,2#17&:*'(*! =7(*;*'(*! /(#*)('4! 8! 617&7! 1<%'&!
grupy ekspertów – ,>1&?-,'&! 7,2#*;,! 5*>,! /*1#,?@!
)(&273703*!2($!w :1*'(3*3N!,=!Oh!=,!Kh!':J)-134-136.
^($>27,?@!#,/*1742#/!&'=,>14',-,:(37'43N9!w tym
The Endocrine Society (USA), a '*/&#!#43N!7*5).50-
343N!2($!#>*'>0!>,2#'09!'6 !e'#&1'*#(,'*-!D2#&,6,-
1,2(2! Y,.'=*#(,'! CeDYF9! ./*%*! za +&76(&37'0! /*1-
#,?@! 6,/4%&5! Hh! ':J)-x! 1</'(&%! #*>*! =,-'*! :1*'(-
3*!,6#4)*-'&:,! 2#$%&'(*! ABCDEF8!7,2#*;*!.2#*-,'*!
w 1&>,)&'=*35*3N!=-*!k.1,64!r1,=>,/&5!z 2013 r.
i utrzymana nadal w ,+&3'43N!7*-&3&'(*3N9,133-136,151.
[&26<;! k>26&1#</! 7=&34=,/*;! o .#174)*'(.! ,+,-
/(07.50343N!,=!2013 r.!=*/&>!=,+,/43N!1&>,)&'-
=,/*'43N! 6,6.-*35(! ,:<-'&59! z /4;037&'(&)! );,-
=7(&%4!w wieku 11-18 -*#9!=-*!>#<1&5!7/($>27,',!7*-
-&3*'&!=*/>(! =,+,/&! /(#*)('4!8 !8,=*',!1</'(&%!
>,-&5'0!:1.6$!=,3&-,/0!=-*!2.6-&)&'#*35(!/(#*)('0!
89!5*>0!2#*',/(0!2#*12(!2&'(,174!w wieku > 75 lat,
a 6,'*=#,!7),=4\>,/*',!=,#43N37*2,/&!/4#437'&!
w :1.6(&!=7(&3(!.1,=7,'43N!617&=/37&?'(& !
[/($>27&'(&! 1&>,)&'=,/*'43N! =*/&>! =,+,/43N!
w :1.6(&!/(&>,/&5!OOGOi lat wynika z faktu, (%!w tym
,>1&2(&!7/4>-&! 1,76,374'*!2($!i >,I374! 6,>/(#*'(&9!
a w >,'2&>/&'35(! (2#,#'(&! i =4'*)(37'(&! 7/($>27*!
2($!)*2*!3(*;*9!'*2#$6.5&!617426(&27,'&!/71*2#*'(&!
szkieletu i /71,2#!)*24!)($?'(!,1*7!(''43N!>,)6,-
'&'#</!+.=.50343N!3(*;,!=,517&/*503&:,!37;,/(&>* !
]&=',37&?'(&!#*! :1.6*! /(&>,/*!5&2#!w stopniu wy-
2,>()!'*1*%,'*!na 1474>,!'(&=,+,1.!/(#*)('4!8!7&!
545
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
Tabela 4. Porównanie rekomendacji dotyczących suplementacji wapniem i witaminą D dla Polski (2009)10, Europy Środkowej
(2013)9 i rekomendacji globalnych prolaktyki i leczenia krzywicy niedoborowej (2016)8
Rekomendacje
dla Polski (2009)
Rekomendacje
dla Europy Środkowej (2013)
Rekomendacje
globalne (2016)
Denicja zaopatrzenia organizmu w witaminę D w zależności od stężenia 25(OH)D w surowicy (1 ng/ml =
2,5 nmol/l)
Stężenie optymalne (ang.
suciency)
Dzieci i młodzież: 20-60 ng/ml
Dorośli i seniorzy: 30-80 ng/ml > 30-50 ng/ml > 20 ng/ml
Stężenie suboptymalne (ang.
insuciency)Nie zdeniowano 20-30 ng/ml 12-20 ng/ml
Decyt (ang. deciency) < 10 ng/ml 0-20 ng/ml < 12 ng/ml
Stężenie toksyczne
(ang. toxicity)Nie zdeniowano > 100 ng/ml > 100 ng/ml
Zalecane dawki witaminy D – suplementacja (40 IU = 1 µg)
0-6 miesiąc życia 400 IU/dzień 400 IU/dzień 400 IU/dzień
6-12 miesiąc życia 400 IU/dzień 400-600 IU/dzień 400 IU/dzień
2 rok życia – 18 lat 400 IU/dzień 600-1000 IU/dzień 600 IU/dzień
> 18 lat 800-1000 IU/dzień 800-2000 IU/dzień 600 IU/dzień
Ciąża i laktacja 800-1000 IU/dzień 1500-2000 IU/dzień 600 IU/dzień
Zalecane dawki witaminy D – leczenie niedoborów (40 IU = 1 µg)
< 1 miesiąca życia 1000 IU/dzień 1000 IU/dzień -
< 3 miesiąca życia - - 2000 IU/dzień
1-12 miesiąc życia 1000-3000 IU/dzień 1000-3000 IU/dzień -
3-12 miesiąc życia - - 2000 IU/dzień
2 rok życia – 19 lat do 5000 IU/dzień 3000-5000 IU/dzień -
2 rok życia – 12 lat - - 3000-6000 IU/dzień
> 19 lat do 7000 IU/dzień 7000-10 000 IU/dzień -
> 12 lat - - 6000 IU/dzień
Pojedyncze duże dawki witaminy D w leczeniu niedoborów (40 IU = 1 µg)
< 3 miesiąca życia Niezalecane Niezalecane Niezalecane
3-12 miesiąc życia Niezalecane Niezalecane 50000 IU/3 miesiące
2 rok życia – 12 lat Niezalecane Niezalecane 150000 IU/3 miesiące
> 12 lat Niezalecane Niezalecane 300000 IU/3 miesiące
Zalecane dawki wapnia elementarnego
0-6 miesiąc życia 300 mg/dzień - 200 mg/dzień
6-12 miesiąca życia 400 mg/dzień - 260 mg/dzień
1-3 lat 500 mg/dzień -
!"##!$%&'()*+
4-6 lat 700 mg/dzień -
7-9 lat 800 mg/dzień -
10-18 lat 1300 mg/dzień -
19-50 lat 1000 mg/dzień -
> 50 lat 1300 mg/dzień -
Ciąża i laktacja
< 19 lat
> 19 lat
,-##!$%&'()*+
,###!$%&'()*+
-
-
546 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
/2742#>()(!5&:,! >,'2&>/&'35*)(9! 3,! /4'(>*! z try-
+.!%43(*!'*2#,-*#></!i 26,2,+.!(3N! ,=%4/(*'(*!2($ !
W >,'#1,-,/*'4)! +*=*'(.! >-('(37'4)! z randomi-
7*350!z .=7(*;&)!:1.64!OOh!=7(&3(!i );,=7(&%4!o pra-
/(=;,/&5!)*2(&!3(*;*!w wieku 14-18 lat w ^(&->(&5!
U14#*'((! ,3&'(&! 6,==*',! &V&>#4/',?@! 2.6-&)&'#*-
35(!/(#*)('0!8! w =*/>*3N! h! ejJ=,+$9! Khh!ejJ=,-
+$!i ihh! ejJ=,+$! 6,=*/*'43N! ,=! 6*f=7(&1'(>*! =,!
marca (20 tygodni) w 3&-.!.2#*-&'(*!1,7>;*=.!/4)*-
:*I!%4/(&'(,/43N!=-*!.#174)*'(*!2#$%&'(*!ABCDEF8!
w zakresie > Oh!':J)-!i > Ah!':J)- !Na podstawie
przeprowadzonych analiz stwierdzono, %&!w +*=*'&5!
:1.6(&!'*2#,-*#></! 1*24!+(*;&5!.#174)*'(&!2#$%&'(*!
25(OH)D (u uT9Bt!+*=*'43NF!w zakresie > Oh! ':J
ml i > Ah! ':J)-! /4)*:*! =*/&>! /4',270343N!Khh!
ejJ=,+$!i OAhh!ejJ=,+$9!6174!374)!%*=&'!z uczest-
'(></!'(&! ,2(0:'0;! 2#$%&'(*! ABCDEF8! /4',2703&:,!
Kh!':J)-152. W +*=*'(.!_QX!:1.64!uL!=7(&3(!i );,-
=7(&%4!w wieku 8-14 lat z j"W!CS(##2+.1:NF!2#/(&1-
dzono, %&!.#174)*'(&!2#$%&'(*!ABCDEF8!> Ah!':J)-!
,=!6*f=7(&1'(>*! =,! >/(&#'(*! u uht! +*=*'43N! /4-
)*:*!2.6-&)&'#*35(!/(#*)('0!8!w =*/3&!OBKH!ejJ
=,+$9!7*?!27*3.'>,/*!=*/>*!Ahui!ejJ=,+$!7*6&/-
'(! .#174)*'(&! #&:,! 2#$%&'(*! u uT9Bt! +*=*'43N153.
W (''4)!+*=*'(.!_QX9!6,1</'.5034)!2>.#&37',?@!
2.6-&)&'#*35(! /(#*)('0! 8! 6,=*/*'0! 617&7! L mie-
2($34!w =*/>*3N! Lhh! ejJ=,+$9! Ohhh!ejJ=,+$!,1*7!
Ahhh!ejJ=,+$!:1.6(&!LiB!=7(&3(!w wieku szkolnym,
'*5-&627&!&V&>#4! 2.6-&)&'#*35(!/41*%,'&!2#$%&'(&)!
ABCDEF8!q!Hh!':J)-!,=',#,/*',!w grupie otrzymu-
503&5!Ahhh!ejJ=,+$9!w >#<1&5!.742>*',!?1&='(&!2#$-
%&'(&!ABCDEF8!/4',2703&!HH9O!':J)-!,1*7!2($:*50-
34! Lht! ,=2&#&>! =7(&3(! 7&! 2#$%&'(&)! ABCDEF8! q! Hh!
':J)-!5.%!po 3 )(&2(03*3N!2.6-&)&'#*35(154. Ostat-
'(&!+*=*'(*!OhhT!=7(&3(!6,-2>(3N!N,26(#*-(7,/*'43N!
z 6,/,=.! ,+5*/</! >-('(37'43N! 2.:&1.50343N! 7*-
+.17&'(*! w .>;*=7(&! >,2#'4)! .5*/'(;49! (%! w okre-
sie pokwitania i );,=7(&I374)!7'*37'(&!37$?3(&5!'(%!
w );,=2743N!:1.6*3N!/(&>,/43N!,+2&1/.5&!2($!'(&-
=,+<1!/(#*)('4! 89!w #4)! '(&=,+<1!3($%>(!< Oh!':J
)-9! 6,)(),! ,+,/(07.50343N! =,#43N37*2! 7*-&3&I!
2.6-&)&'#*35(6.
W 61746*=>.! :1.64! '*52#*12743N! 2&'(,1</! w wie-
ku > 75 -*#!/(#*)('$!89! 7=*'(&)! [&26,;.! k>26&1-
#</9! '*-&%4! 6,=*/*@! '(&! #4->,! 617&7! 3*;4! 1,>9! *-&!
i w 7/($>27,'&5! =*/3&! /4',2703&5! AhhhGKhhh! ejJ
=,+$ ![*-&3*'*! w #&5!6,6.-*35(!=*/>*! =,!Khhh!ejJ
=,+$!6,/(''*!+4@!/42#*137*503,!&V&>#4/'*!=-*!,2(0-
:'($3(*!=,3&-,/&:,!2#$%&'(*!ABCDEF8!> HhGBh!':J)-!
u 6174'*5)'(&5!uht! 2#*12743N! ,2<+! w Polsce. Nie-
/0#6-(/(&! :1.6*! '*52#*12743N! 2&'(,1</! 5&2#! 2737&-
:<-'(&! '*1*%,'*! na '(&=,+<1! /(#*)('4! 89! .6*=-
ki i 7;*)*'(* ! 8,2#$6'&! +*=*'(*! _QX!i metaanali-
74! =,/,=709! %&! 2.6-&)&'#*35*! /(#*)('0! 8! w gru-
pach seniorów i '*52#*12743N! 2&'(,1</!61,/*=703*!
do uzyskania i .#174)*'(*!2#$%&'(*! ABCDEF8!w za-
kresie > AKGBh!':J)-! /(0%&! 2($! z (2#,#'4)! ,+'(%&-
niem ryzyka upadków (o OutF1559! 7;*)*I! +-(%27&-
:,!>,I3*! >,?3(! .=,/&5!Co HTtF156 i (''43N! 7;*)*I!
(o HOtF ! ]&=',37&?'(&9! 3N,@! w /($>27,?3(! *'*-(7,-
/*'43N! +*=*I! 2#,2,/*',! =*/>(! > ihh! ejJ=,+$9!
/3(0%!,>,;,!6,;,/*!6*35&'#</!w grupach suplemen-
#,/*'43N!/(#*)('0! 8! '(&!,2(0:*;*!2#$%&I!ABCDEF8!
uznawanych za optymalne. W 7/(07>.! z #4)! [&-
26<;! k>26&1#</! 7*-&3(;! 6&;'&! /41</'*'(&! '(&=,+,-
1.!/(#*)('4!8!6174!.%43(.!=*/>(!AhhhGKhhh!ejJ=,-
+$!w celu uzyskania i .#174)*'(*!,6#4)*-'&:,!2#$-
%&'(*!ABCDEF8!i 7*6&/'(&'(*!1</'(&%!#&5!:1.6(&!6,-
#&'35*-'43N!>,174?3(!/4'(>*50343N!z 6-&5,#1,6,/&:,!
=7(*;*'(*!/(#*)('4!8 !S,/4%27&!7*-&3&'(&!5&2#!7:,=-
ne z 1&>,)&'=*350!/4=*'0!617&7!W)&14>*I2>(&!X,-
warzystwo Geriatryczne157.
[&26<;!k>26&1#</9!na 6,=2#*/(&!617&:-0=.!-(#&1*#.-
ry i +*=*I! _QX9! 7=&34=,/*;! o ),=4\>*35(! =,#43N-
37*2,/43N! 7*-&3&I! =-*! :1.64! =7(&3(! .1,=7,'43N!
617&=/37&?'(& ! D6.+-(>,/*'&! w ostatnich 5 la-
#*3N!+*=*'(*! _QX! /41*f'(&!6,=>1&?-*50!7*-&#4!2#,-
sowania witaminy D w =*/>*3N!ihhGOhhh!ejJ=,+$!
u ',/,1,=></!.1,=7,'43N!y! HA!#4:,='(*!3(0%4!-.+!
z +*1=7,!)*;0!)*20! .1,=7&'(,/0! C< 1500 g) w za-
>1&2(&!/41</'*'(*!2#$%&'(*!ABCDEF8158-160. W +*=*-
'(.! 6,1</'.5034)! &V&>#4! 2.6-&)&'#*35(! /(#*)('0!
8! COhhh! ejJ=,+$! vs.! ihh! ejJ=,+$! vs.! Khh! ejJ=,-
+$F!,=2&#&>!/37&?'(*></!z 5&5!'(&=,+,1&)! w 36 ty-
:,='(.!/(&>.!6,2#>,'3&6345'&:,!/4',2(;!,=6,/(&=-
'(,!A9Bt9!u9it9!AA9Bt160 !S,=,+'(&!w grupie wcze-
?'(*></!+*1=7(&5!'(&=,517*;43N!C.1,=7,'43N!y!Ai!#4-
:,='(*! 3(0%4F! po K! #4:,='(*3N! 6,=*%4! /(#*)('4! 8!
Cihh!ejJ=,+$!vs.!Ahh!ejJ=,+$!vs.!6-*3&+,F!,=2&#&>!
/37&?'(*></!z '(&=,+,1&)!/(#*)('4!8!/4',2(;!,=-
6,/(&='(,n!ht9!OLt9!KOt159. W :1.6(&9!>#<1&5!6,=*-
/*',!ihh!ejJ=,+$9! /($>27,?@! =7(&3(!,2(0:'$;*!2#$-
%&'(*!ABCDEF8!> Lh!':J)-9!3N,3(*%!LTt!=7(&3(!)(*-
;,!'(&=,+<1! po .1,=7&'(. ! _</'(&%! w +*=*'(.! ,+-
2&1/*345'4)!617&61,/*=7,'4)! w grupie 66 wcze-
?'(*></!C?1&='(*! )*2*! .1,=7&'(,/*!uTh g, 27 ty-
:,='(!3(0%4F! /4>*7*',9! (%!2.6-&)&'#*35*! /(#*)('0!
D w =*/3&!ihh!ejJ=,+$!6,7/*-*!w wieku 36 tygo-
='(! /(&>.! 6,2#>,'3&6345'&:,! 71&=.>,/*@! ,=2&#&>!
3($%>(&:,!'(&=,+,1.!/(#*)('4!8!z KOt!=,!7&1*!,1*7!
7/($>274@!,=2&#&>!=7(&3(!7&!2#$%&'(&)!ABCDEF8!> 30
':J)-! z Oht! =,! TAt161 ! S1,+-&)! =&\34#.! /(#*)(-
ny D u ',/,1,=></!.1,=7,'43N!617&=/37&?'(&!'(&-
2#&#4! 5&2#! 6,/27&3N'4! 1</'(&%! w Polsce162 ! [/($>-
27,'&! 1474>,! 5&5! '(&=,+,1.! po urodzeniu wzrasta
/1*7! 7&! 2>1<3&'(&)! 37*2.! #1/*'(*! 3(0%49! 3,! 6,7,-
2#*5&!w +&76,?1&='()!7/(07>.!7&!/71*2#*5034)!147-
>(&)!6,1,=.!617&=/37&2'&:,!/1*7!7&!2#,6'(&)!3($%-
>,?3(!'(&=,+,1.!/(#*)('4! 8! u >,+(&#!w 3(0%4147-149.
[*2#,2,/*'(&!1&>,)&'=,/*'43N!617&7![&26<;!k>2-
pertów dawek witaminy D po .1,=7&'(.! .),%-(-
/(*! 274+>(&! /41</'*'(&! 5&5! '(&=,+,1.! u noworod-
547
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
></!.1,=7,'43N!617&=/37&?'(&9! 5&='*>! po )(&2(0-
3.! 2.6-&)&'#*35(! /2>*7*'&! 5&2#! ,7'*37&'(&! 2#$%&-
nia 25(OH)D i &/&'#.*-'*! ),=4\>*35*! =*/>( ! [&!
/7:-$=.!na ,+*/4!o ),%-(/,?@!617&=*/>,/*'(*!/(-
#*)('4! 8! 61,/*=7,',! 1</'(&%! +*=*'(*! z .%43(&)!
'(%2743N!=*/&>! CAhh!ejJ=,+$F!u /37&?'(*></!.1,-
=7,'43N! y! HA!#4:,='(*! 3(0%4 ! W 36 tygodniu wie-
>.!6,2#>,'3&6345'&:,! *%!u Kht! =7(&3(!.1,=7,'43N!
< Ai!#4:,='(*!3(0%4!i u Hht!=7(&3(!.1,=7,'43N!w 28-
HA!#4:,='(.!3(0%4!2#/(&1=7,',!'(&=,+<1!/(#*)('4!8!
przy tak niskim dawkowaniu163. W 61746*=>.!+*1-
=7(&5!=,517*;43N!/37&?'(*></9!u których ryzyko nie-
=,+,1.! /(#*)('4! 8! po .1,=7&'(.! '(&! 5&2#! #*>! /4-
2,>(&9! =*/>*! Khh! ejJ=,+$9! 7*-&3*'*! ',/,1,=>,)!
urodzonym o 37*2(&9!6,/(''*!7*6&/'(@!61*/(=;,/&!
7*2,+4!/(#*)('4!8164.
[&26<;! k>26&1#</! ./*%*9! (%! nadal nie ma uza-
2*='(&'(*! =-*! 231&&'(':.! 6,6.-*345'&:,! ,6*1#&:,!
na 6,)(*1*3N!2#$%&'(*!ABCDEF89!(2#'(&5&!5&='*>!3,-
1*7!/($3&5!24#.*35(! >-('(37'43N9! w których wskaza-
'&!5&2#!,7'*37&'(&!2#$%&'(*!ABCDEF8!w surowicy i 5&-
:,!,6#4)*-(7*35*! w 3&-.! 7;*:,=7&'(*! 617&+(&:.! 374!
7)('()*-(7,/*'(*! 6,/(>;*I! 3N,1,+4! 6,=2#*/,/&5!
(Tabela 4F !W.#,174!61743N4-*50! 2($!=,!2#/(&1=7&'(*!
The Endocrine Society, (%!6,=*%!/(#*)('4!8!w gru-
6*3N!1474>*!5&5! '(&=,+,1.9! w tym u >,+(&#!w 3(0%4!
i 6-*'.50343N!61,>1&*35$9!)*#&>!>*1)(0343N!6(&12(0!
,1*7!',/,1,=></!.1,=7,'43N!617&=/37&?'(&! C< 32
#4: ! 3(0%4F9! 6,/(''*! +4@! 61,/*=7,'*! pod >,'#1,-0!
25(OH)D135 !]&%&-(! '(&! 5&2#! ),%-(/&! ,7'*37&'(&! 2#$-
%&'(*!ABCDEF8! u >,+(&#4!w 3(0%49! 7*-&3*'*!5&2#!6,-
=*%!/(#*)('4!8!w =*/3&!Ahhh!ejJ=,+$9!3N,@!=*/>*!
Khhh! ejJ=,+$! /2>*74/*'*! 5&2#! ,2#*#'(,! 5*>,! +*1-
=7(&5! &V&>#4/'*147-1499! 7*?! +*=*'(*! 617&61,/*=7,'&!
w Polsce i Kanadzie (Calgary, 51oMF!=,>.)&'#.50!'(-
2>0!2>.#&37',?@!2.6-&)&'#*35(!/(#*)('0!8!w daw-
>*3N!LhhGihh!ejJ=,+$165,166 !U(,103!pod ./*:$!+&7-
6(&37&I2#/,!2.6-&)&'#*35(!/(#*)('4!8!w 37*2(&!3(0-
%4! Cw )'(&5274)! 2#,6'(.! 6,=37*2! >*1)(&'(*! 6(&1-
2(0F!,1*7!/42,>(&!61*/=,6,=,+(&I2#/,! 61745),/*-
nia w #4)!,>1&2(&!2.6-&)&'#</!/(&-,2>;*='(>,/43N!
7*/(&1*50343N! 7/4>-&! /(#*)('$! 89! [&26<;! k>26&1-
#</! 7*-&3*! 2#,2,/*'(&! =*/>(! Ahhh! ejJ=,+$! w po-
6.-*35(!,:<-'&5!>,+(&#!w 3(0%4!i >*1)(0343N!6(&12(09!
u >#<143N! '(&7'*'&! 5&2#! *>#.*-'&! 2#$%&'(&! ABCDEF
8 ! S,'(&/*%! 37$?@! >,+(&#! 3($%*1'43N! ),%&! /4)*-
:*@!7*2#,2,/*'(*! /4%2743N! =*/&>!/(#*)('4! 8! 3&-
-&)!,2(0:'($3(*!,6#4)*-'&:,!2#$%&'(*!ABCDEF89!2.-
6-&)&'#*35*!6,/(''*!+4@!61,/*=7,'*!pod >,'#1,-0!
2#$%&'(*! ABCDEF8 ! ]&=',37&?'(&! [&26<;! k>26&1#</!
6,=>1&?-*9! %&! '(&=,+<1! /(#*)('4! 8! w ,>1&2(&! 3(0-
%4!/(0%&! 2($!z (2#,#'(&! 7/($>27,'4)!1474>(&)!6,1,-
=.!617&=/37&2'&:,9!)*;&5!.1,=7&'(,/&5!)*24!3(*;*!
,1*7!/42#06(&'(&)!2#*'.!617&=17.3*/>,/&:,9!a wy-
1</'*'(&! #&:,! =&\34#.! 7'*3703,! ,:1*'(37*! ),%-(-
/,?@!/42#06(&'(*!/4)(&'(,'43N!6,/(>;*I167,168.
U(,103! pod ./*:$! =,'(&2(&'(*9! (%! w 6,6.-*35(! 6,--
2>(&5! (2#'(&5&! :1.6*! 6*35&'#</! 61&=426,',/*'43N!
:&'&#437'(&! C:;</'(&! ,+3(0%,'43N! ).#*350! :&'.!
CYP24A1 -.+! SLC34A19! 2>.#>.5030! ,=6,/(&='(,!
7)'(&527&'(&)! >*#*+,-(7).! -.+! '*=)(&1'4)! /4-
#/*17*'(&)! *>#4/'&5! 6,2#*3(! /(#*)('4! 8F9! u któ-
143N!6,=*%!/(#*)('4!8!),%&!26,/,=,/*@!/42#06(&-
'(&!6&;',,+5*/,/&5!N(6&1>*-3&)((259![&26<;!k>26&1-
#</!61,6,'.5&9!*+4!617&=!/=1,%&'(&)!2.6-&)&'#*-
35(9!7/;*2737*!6174!.%43(.!=*/&>!/4%2743N!,=!1&>,-
mendowanych w 6,6.-*35(! ,:<-'&59! 617&61,/*=7*@!
ukierunkowany wywiad w 3&-.!7)'(&527&'(*!1474>*!
6,=*'(*!/(#*)('4!8!,2,+(&!z '*=/1*%-(/,?3(0 !]&%&-
li u 6*35&'#*!-.+!37;,'></!5&:,!1,=7('4!2#/(&1=7,'*!
zostanie hiperkalcemia, hiperkalciuria, kamica ner-
>,/*9!'&V1,>*-34',7*9!).#*35*!:&'.! CYP24A1, SL-
C34A1 -.+!(''&!6,2#*3(!'*=/1*%-(/,?3(!na /(#*)('$!
89! #,! 2.6-&)&'#*35*! 6,/(''*! +4@! 61,/*=7,'*! ('-
dywidualnie, pod >,'#1,-0! /2>*f'(></! :,26,=*1>(!
/*6'(,/,GV,2V,1*',/&59!w #4)! 7/;*2737*! >*-3&)((9!
PTH, kalciurii, 25(OH)D i 1,25(OH)2D.
W zakresie terapeutycznego stosowania witaminy D
[&26<;! k>26&1#</! 2#,(! na stanowisku, (%! 6,5&=4'-
37&9!=.%&! =*/>(! .=&17&'(,/&! /(#*)('4!8! 6,=*/*-
ne w ,=2#$6*3N!#174)(&2($37'43N!w warunkach pol-
2>(3N!'(&!6,/(''4!+4@!1&>,)&'=,/*'& ![,2#*;4!,'&!
zaproponowane w 7*-&3&'(*3N!:-,+*-'43N!z 2016 r.,
przygotowanych w odniesieniu do krzywicy niedo-
+,1,/&59! =-*! /2742#>(3N! 1&:(,'</! ?/(*#*9! /4;037-
'(&!5*>,! *-#&1'*#4/*! w 24#.*35(! :=4!1&:.-*1'*9! 3,-
=7(&''*!6,=*%!/(#*)('4! 8! z 1<%'43N!/7:-$=</!'(&!
5&2#!),%-(/*8 ! U(,103! pod ./*:$! ,6(24/*'&!7/($>-
szone ryzyko hiperkalcemii przy takim schemacie
leczenia89! 5*>! 1</'(&%! /37&?'(&527&! 6,-2>(&! i euro-
6&52>(&!=,?/(*=37&'(*! z dawkami uderzeniowymi41
,1*7!2#,2.'>,/,!;*#/49!3(0:;4!=,2#$6!=,!2.6-&)&'-
tów witaminy D i ,6(&>(!7=1,/,#'&5!w naszym kra-
5.9!/61,/*=7&'(&!#*>(3N!7*-&3&I!w '('(&52743N!1&>,-
)&'=*35*3N!'(&!+4;,+4!7*2*='& !
D2#*#'(,!61,),/*'&!5&2#!2#,2,/*'(&!23N&)*#.!2.-
6-&)&'#*35(! /(#*)('0! 8! z .%43(&)! 5&=',1*7,/&5!
=*/>(!/4',2703&5!Hh!hhh!ej!/(#*)('4!83!=,2#$6'&5!
na 1&3&6#$9!7&!/2>*7*'(&)! =,! 5&5! 6,=*/*'(*! 1 raz
w )(&2(03.! u =,1,2;43N9! ,2<+! w 6,=&27;4)! /(&>.!
i );,=7(&%4!,=!12 ro>.!%43(* ![=*'(&)![&26,;.!k>2-
6&1#</9!6,=*%!/(#*)('4!8!w dawce 30 000 IU, nie-
7*-&%'(&!,=!23N&)*#.!C1 raz w )(&2(03.!/&=;.:!3N*-
1*>#&142#4>(! 61,=.>#.! -&37'(37&:,! -.+! 37$?3(&5! /&-
=;.:!,6('((169F9!'(&!),%&!+4@!#1*>#,/*'*!5*>,!6,2#$-
6,/*'(&!/;*?3(/&! i w 6&;'(! +&76(&37'&!+&7!.617&=-
'(&5! ,3&'4! 2#$%&'(*! ABCDEF8! i czynników ryzyka
'*=/1*%-(/,?3(! na /(#*)('$! 8 ! W *26&>3(&! 61,\-
-*>#4>(!'(&=,+,1.! /(#*)('4!8!na poziomie popula-
35(! ,:<-'&59! .7'*/*'&5! za 7=1,/09! a nawet w gru-
6*3N! 7/($>27,'&:,! 1474>*! =&\34#.! 2.6-&)&'#*35*!
/(#*)('0!8!w =*/3&!2>.).-,/*'&59!,=6,/(*=*50-
548 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
3&5!OB -.+!Hh!=*/>,)!=,+,/4)!CAhhh!ejJ=,+$!-.+!
Ohhh!ejJ=,+$9!,=6,/(&='(,F9!+.=7(!,+*/4!=,#43703&!
+&76(&37&I2#/* !W 2>1*5'4)!23N&)*3(&!2.6-&)&'-
#*35(!=*/>0!2>.).-,/*'09!w przypadku starszych
nastolatków z ,#4;,?3(0!i =,1,2;43N!z ,#4;,?3(09!7*-
-&3*'(&!=*/>(!2#*',/(03&5!AGHG>1,#',?@!=*/>(!1&>,-
)&'=,/*'&5! 1</(&?'(>,)! z 61*/(=;,/0! )*20! 3(*-
;*!Cw tych konkretnych grupach 60 000-90 000 IU,
odpowiednio) nawet dwa razy w )(&2(03.169!'*-&%4!
.7'*@!za nieuzasadnione i 1474>,/'& ![=*'(&)![&-
26,;.!k>26&1#</9!6,=*%!Hh!hhh!ej!/(#*)('4!8!,=-
+(&:*503*!,=!=*/>,/*'(*!,6(2*'&:,!w charaktery-
styce produktu leczniczego (1 raz na )(&2(03F! ),-
%&! +4@! '(&>,1742#'*! '*/&#! w przypadku wspoma-
gania leczenia osteoporozy. W +*=*'(.! z randomi-
7*350!:1.64!Ahh!,2<+!w wieku > 75 lat udokumen-
#,/*',!7/($>27,'&! 1474>,!.6*=></!w wyniku sto-
sowania 24 000 IU wraz z Hhh! z:!>*-34V&=(,-.!1*7!
w )(&2(03.!-.+!w 61746*=>.!6,=*%4!Lh!hhh!ej!1*7!
w )(&2(03.170.
W zaktualizowanych polskich zaleceniach oraz w in-
'43N!1&>,)&'=*35*3N!C6,617&='(&! 7*-&3&'(*! X,/*-
rzystwa Endokrynologicznego z USA135 -.+! /4#437-
'&!=-*!k.1,64!r1,=>,/&59F!'(&61*/(=;,/0!)*2$!3(*-
;*!.7'*5&!2($!za (2#,#'0!7)(&''0!/6;4/*5030!na sta-
tus zaopatrzenia w /(#*)('$! 8 ! W 7/(07>.! z tym
7*-&3*!2($!,2,+,)!,#4;4)!z 6,6.-*35(!,:<-'&5!7'*37-
'&!7/($>27&'(&!=,+,/&5!6,=*%4!C=*/>(F!/(#*)('4!8 !
^4>*7*',!2;*+&9!*-&!(2#,#'&!.5&)'&!>,1&-*35&!6,)($-
=74!2#$%&'(&)!ABCDEF8!a )*20!3(*;*!,1*7!Upe!C>:J
m2) w Polsce7. Udowodniono, %&!'(&=,+<1!/(#*)('4!
8!/42#$6.5&!37$?3(&5!u ,2<+!,#4;43N9!'(&7*-&%'(&!,=!
wieku172 !D61*3,/*'&!/4#437'&!/2>*7.50!5*>,!/;*-
?3(/0!AG>1,#'(&!/4%270!=*/>$!=,+,/0!=-*!,2<+!,#4-
;43N!w 2#,2.'>.! =,!=*/>(!1&>,)&'=,/*'&5!1</(&-
?'(>,)!o 61*/(=;,/&5!)*2(&!3(*;* !S,'*=#,9!7*-&3*-
ne do stosowania w 6,6.-*35(! ,:<-'&5! =*/>(! /(#*-
)('4!89!>#<1&!/41*%,',!w V,1)(&!617&=7(*;</!CKhhG
Lhh!ejJ=,+$9!LhhGOhhh!ejJ=,+$9!ihhGAhhh!ejJ=,-
+$!-.+!AhhhGKhhh!ejJ=,+$F9!7*-&%'(&!,=!/(&>.9!.;*-
#/(*50!=,+<1! ,=6,/(&='(&5! =*/>(! 1</'(&%! =-*! ,2<+!
z ,+'(%,'0!)*20!3(*;* ![*61,6,',/*'&!1,7/(07*'(*!
20! 7:,='&! z zaleceniami Towarzystwa Endokryno-
logicznego z USA135 i 20! 6,6*1#&! /4'(>*)(! =.%43N!
+*=*I9! >#<1&! 6,=>1&?-(;4! >,'(&37',?@! AGHG>1,#'&-
:,! 7/($>27&'(*! 6,=*%4! /(#*)('4! 8! u ,2<+! ,#4;43N!
i O9BG>1,#'&:,!7/($>27&'(*!=*/>(!w 61746*=>.!,2<+!
z '*=/*:09!a 6,'*=#,!/2>*74/*;49!%&!,2,+4!z niedo-
/*:0!),:0!/4)*:*@!'(%27&5!=*/>(!/(#*)('4!8!C=,--
'4!7*>1&2!1&>,)&'=,/*'&5!=*/>(!=,+,/&5F!=,!,2(0-
:'($3(*!=,3&-,/&:,!2#$%&'(*!ABCDEF8!w porównaniu
z ,2,+*)(!o 61*/(=;,/&5!)*2(&!3(*;*173-175.
[&26<;!k>26&1#</! 1&>,)&'=.5&9! *+4!6,2#$6,/*'(&!
w 61746*=>.!2#/(&1=7&'(*!=&\34#.!/(#*)('4!8!+4;,!
.7*-&%'(,'&!,=! 2#,6'(*! '(&=,+,1.! /41*%,'&:,!2#$-
%&'(&)!ABCDEF8!,1*7!,=!/37&?'(&527&:,!6,2#$6,/*-
'(*!61,\-*>#437'&:, ![/(07*'&!5&2#!#,!z ,+2&1/*3509!
(%!'*=*-!37$2#,!7=*17*!2($9!%&!zalecenia suplementa-
35(!'(&!20!w ,:<-&!/=1*%*'&!-.+!'(&!5&2#!,'*!61,/*-
=7,'*!61*/(=;,/,x!,:1,)'4)!61,+-&)&)!61*>#437-
'4)!5&2#! #&%! '(&617&2#17&:*'(&! 7*-&3&I5,6. Wówczas
'*-&%4!1,76,370@!,=!>,1&>#4!6,2#$6,/*'(*!w zakre-
2(&!1&:.-*1',?3(!2#,2,/*'(*!/(#*)('4!89!=*/>(9!=,-
+,1.!61&6*1*#.9!26,2,+.!6,=*%4!/(#*)('4!Cz pokar-
)*)(!#;.2#4)(!-.+!+&7!#;.2737.9!7*-&%'(&!,=!1,=7*5.!
61&6*1*#.F !Q7$2#,!#*>(&!6,2#$6,/*'(&!5&2#!/42#*1-
37*503& !]&%&-(!'*#,)(*2#!2.6-&)&'#*35*!617&+(&:*;*!
/;*?3(/(&9!'*-&%4!7/($>274@!=*/>$!o Bht9!Ohht!-.+!
7*2#,2,/*@!=*/>(!-&37'(37&! w 7*-&%',?3(!,=!2#,6-
'(*! '(&=,+,1. ! U ,2<+9! u >#<143N! 2.6-&)&'#*35*!
'(&!+4;*!2#,2,/*'*9! '*-&%4! 50! 6(-'(&! /=1,%4@9!5&%&-
-(!7*?!'(&=,+<1!/(#*)('4!8!5&2#!3($%>(!CABCDEF8!< 10
':J)-F9!>,'(&37'&!5&2#!1,76,37$3(&!-&37&'(* !X&1)('!
kontrolnego oznaczenia 25(OH)D w surowicy i za-
>1&2!(''43N!+*=*I!=,=*#>,/43N!6,/('(&'!+4@!.7*-
-&%'(,'4!,=!2#,6'(*!'(&=,+,1.!/(#*)('4!8
[&26<;! k>26&1#</! 6,=>1&?-*! 7'*37&'(&! ,=6,/(&=-
'(&5!6,=*%4!/*6'(*!w diecie w 37*2(&!2.6-&)&'#*35(!
i -&37&'(*! /(#*)('0!89!a w 61746*=>.! +1*>.!#*>(&5!
),%-(/,?3(!7*-&3*!.7.6&;'(*5030!2.6-&)&'#*35$!V*1-
)*>,-,:(37'0!2,-*)(!/*6'(*9!'*5-&6(&5!w kilku daw-
kach podzielonych w 3(0:.!=,+4!z uwagi na lepsze
/3N;*'(*'(&!#&5!2*)&5!=*/>(!=,+,/&5!i )'(&527&!14-
74>,! ,>1&2,/&5! N(6&1>*-3(.1(( ! Na ,+&3'4)! &#*6(&!
wiedzy w 61746*=>.!6,6.-*35(!,:<-'&5!61,6,',/*'&!
5&2#! .#174)*'(&! =,#43N37*2! 7*-&3*'&5! 6,=*%4! /*6-
'(*9!7*-&%'(&!,=!/(&>.10.
Podsumowanie
M(&=,+<1! /(#*)('4! 8! 5&2#! 6,/27&3N'4! w popula-
35(!6,-2>(&59!a 6,2#$6.503*! 7)(*'*! #14+.!%43(*!i ni-
2>*!6,=*%!/(#*)('4! 8! w =(&3(&!6,:;$+(*50!#&'!61,-
+-&)4-7 !`,'(&37'&!5&2#!/=1,%&'(&!i realizowanie za-
-&3&I! =,#4370343N! 61,\-*>#4>(! i -&37&'(*! '(&=,+,-
rów witaminy D we wszystkich grupach wiekowych,
a 7*=*'(&! #,!6,/('',!2($!2#*@!61(,14#&#&)!7*1</',!
=-*!-&>*174!/2742#>(3N!26&35*-',?3(9!617&=&!/2742#-
>()! -&>*174! 6,=2#*/,/&5! ,6(&>(! 7=1,/,#'&59! 5*>!
i ,2<+!>27#*;#.50343N!6,-(#4>$!7=1,/,#'0!w naszym
>1*5. !]&2#!#,!/*%'&!7/;*2737*!/,+&3!V*>#.9!(%!przy
,+&3'4)! 2#*'(&! /(&=74! (2#'(&50! =,/,=4! '*.>,/&!
na =7(*;*'(&! /(#*)('4!8!'(&!#4->,!>*-3&)(37'&9!*-&!
1</'(&%! 6-&5,#1,6,/& ! a(2#*! =,/,=</! >-*2437'&:,!
i '(&>-*2437'&:,!C6-&5,#1,6,/&:,F! =7(*;*'(*!/(#*)(-
ny D i 7/(07*'43N!z '()!>,174?3(!7=1,/,#'43N!2#*-&!
2($!/4=;.%* !D6#4)*-'&!2#$%&'(&!ABCDEF8!=-*!71<%-
nicowanych szlaków endokrynnych, autokrynnych
i 6*1*>14''43N!/2>*74/*'&!5&2#!5*>,!(2#,#'4!374'-
nik w 61,\-*>#43&! ,2#&,6,1,74! i 7;*)*I9! >174/(34!
i ,2#&,)*-*35(9! 5*>! 1</'(&%! 3N ,1<+! *.#,()).'(7*-
345'43N9! w tym stwardnienia rozsianego, cukrzy-
34!#46.! O!374!.>;*=,/&:,!#,37'(*!1.)(&'(,/*#&:,9!
549
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
3N,1<+! 7*>*f'43N9! w #4)! :1.f-(34! i :14649! 3N,1<+!
.>;*=.! 2&13,/,G'*374'(,/&:,9! 7*+.17&I! '&.1,6,-
znawczych, w #4)! 3N,1,+4! W-7N&()&1*9! *.#47).9!
6,/(>;*I! 3(0%49! 3.>17434! #46.! A9! a #*>%&! 7)'(&5-
27&'(*! 7*6*=*-',?3(! ,1*7! 6,61*/4! 617&%4/*-',?3(!
i 5*>,?3(!%43(*! w 617&+(&:.!3N,1<+!',/,#/,1,/43N!
i 7)'(&527&'(*!?)(&1#&-',?3(!3*;>,/(#&5 !p(),!/0#-
6-(/,?3(!=,#4370343N!7/(07>.!6174374',/,G2>.#>,-
/&:,!)($=74!'(&=,+,1&)!/(#*)('4!8!a =*'0!3N,1,-
+0!-.+!1474>(&)!5&5!1,7/,5.9![&26<;!k>26&1#</!/,-
+&3!2>*-(!61,+-&).!=&\34#.!#&5!/(#*)('4!w popula-
35(!,:<-'&5!i u 3N,143N!1&>,)&'=.5&!/=1,%&'(&!,61*-
3,/*'&:,!23N&)*#.!61,\-*>#4>(!i -&37&'(*!'(&=,+,-
1.!/(#*)('4!8!=,!3,=7(&''&5!61*>#4>(!-&>*174!i die-
tetyków klinicznych.
dr hab. n. med. Paweł Płudowski, prof. nadzw.
Zakład Biochemii, Radioimmunologii i Medycyny Doświadczalnej
Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”
04-730 Warszawa, al. Dzieci Polskich 20
p.pludowski@ipczd.pl
PIŚMIENNICTWO
1 Holick MF. The vitamin D deciency pandemic: Approaches for diagnosis, tre-
atment and prevention. Rev Endocr Metab Disord. 2017 Jun;18(2):153-165.
doi: 10.1007/s11154-017-9424-1.
2 Cashman KD, Dowling KG, Škrabáková Z, Gonzalez-Gross M, Valtueña J, De
Henauw S, Moreno L, Damsgaard CT, M ichaelsen KF, Mølgaard C, Jorde R,
Grimnes G, Moschonis G, Mavrogianni C, Manios Y, Thamm M, Mensink GB,
Rabenberg M, Busch MA, Cox L, Meadows S, Goldberg G, Prentice A, Dekker
JM, Nijpels G, Pilz S, Swart KM, van Schoor NM, Lips P, Eiriksdottir G, Gudna-
son V, Cotch MF, Koskinen S, Lamberg-Allardt C, Durazo-Arvizu RA, Sempos
CT, Kiely M. Vitamin D deciency in Europe: pandemic? Am J Clin Nutr. 2016
Apr;103(4):1033-1044.
3 Spiro A, Buttriss JL. Vitamin D: an overview of vitamin D status and intake in
Europe. Nutr Bull 2014;39:322-350.
4 Sewerynek E, Cieślak K, Janik M, Gowin E, Stuss M. Evaluation of vitamin D
concentration in a population of young, healthy women - the eects of vita-
min D supplementation. Endokrynol Pol. 2017;68(5):533-540.
5 Łupińska A, Chlebna-Sokół D. Czynniki wpływające na stężenie witaminy D w
surowicy dzieci łódzkich w wieku wczesnoszkolnym z nadmiarem masy ciała.
Post N Med. 2016; XXIX(10):709-715.
6 Chlebna-Sokół D, Michałus I, Rusińska A, Łupińska A, Fijałkowski B, Andrze-
jewska K, Magsar Khuchit B, Porczyński M, Woch I, Jończyk A, Jakubowska-
-Pietkiewicz E. Ocena stężenia witaminy D w surowicy u dzieci hospitalizo-
wanych z powodu objawów klinicznych sugerujących zaburzenia w układzie
kostnym. Endokrynologia Pediatryczna. 2016;15.4.57:23-32.
7 Płudowski P, Ducki C, Konstantynowicz J, Jaworski M. Vitamin D status in
Poland. Pol Arch Med Wewn. 2016 Aug 9;126(7-8):530-539. doi: 10.20452/
pamw.3479.
8 Munns CF, Shaw N, Kiely M, Specker BL, Thacher TD, Ozono K, Michigami T,
Tiosano D, Mughal MZ, Mäkitie O, Ramos-Abad L, Ward L, DiMeglio LA, Ata-
pattu N, Cassinelli H, Braegger C, Pettifor JM, Seth A, Idris HW, Bhatia V, Fu
J, Goldberg G, Sävendahl L, Khadgawat R, Pludowski P, Maddock J, Hyppö-
nen E, Oduwole A, Frew E, Aguiar M, Tulchinsky T, Butler G, Högler W. Global
consensus recommendations on prevention and management of nutritio-
nal rickets. J Clin Endocrinol Metab. 2016 Feb;101(2):394-415. doi: 10.1210/
jc.2015-2175.
9 Płudowsk i P, K arczmarewicz E, B ayer M, Ca rter G, Chlebn a-Sokół D,
Czech-K owalska J, Dębski R, Decsi T, Dobrzańska A, Franek E, Głuszko
P, Grant WB, Ho lick MF, Yankovsk aya L , Kon stantynowicz J, Książyk JB,
Księżopo lska-Orłows ka K, Lewi ński A, Li twin M, Lohn er S, Lorenc RS, Lu-
kaszk iewicz J, M arcinowska-Su chowierska E, Milewicz A, Misio rowski W,
Nowicki M, Povoroznyuk V, Rozentr yt P, Rudenka E, Shoenfeld Y, Socha P,
Solnica B, Szalecki M, Tałałaj M, Varbiro S, Żmijewski M A. Practical gui de-
lines for the s upplementatio n of vitamin D and t he treat ment of de-
cits in Central Europe - recommen ded vitami n D in takes in the gen eral
populat ion and groups at risk of vitamin D decie ncy. Endo krynol Pol.
2013;64(4):319-327.
10 Charzewska J, Chlebna-Sokół D, Chybicka A, Czech-Kowalska J, Dobrzańska
A, Helwich E, Imiela JR, Karczmarewicz E, Ksiazyk JB, Lewiński A, Lorenc RS,
Lukas W, Łukaszkiewicz J, Marcinowska-Suchowierska E, Milanowski A, Mi-
lewicz A, Płudowski P, Pronicka E, Radowicki S, Ryzko J, Socha J, Szczapa J,
Weker H; Zespół Ekspertów. Prophylaxis of vitamin D deciency--Polish re-
commendation 2009. Ginekol Pol. 2010 Feb;81(2):149-153.
11 Krzyścin JW, Guzikowski J, Rajewska-Więch B. Optimal vitamin D3 daily inta-
ke of 2000IU inferred from modeled solar exposure of ancestral humans in
Northern Tanzania. J Photochem Photobiol B. 2016 Jun;159:101-105.
12 Krzyścin JW, Jarosławski J, Sobolewski PS. A mathematical model for seaso-
nal variability of vitamin D due to solar radiation. J Photochem Photobiol B.
2011 Oct 5;105(1):106-112.
13 Łukaszkiewicz J. Vitamin D – skin synthesis revisited. Nowe spojrzenie na syn-
tezę skórną witaminy D. Post N Med. 2016;XXIX(10): 747-749.
14 Bogaczewicz J, Karczmarewicz E, Pludowski P, Zabek J, Wozniacka A. Require-
ment for vitamin D supplementation in patients using photoprotection: va-
riations in vitamin D levels and bone formation markers. Int J Dermatol. 2016
Apr;55(4):e176-83. doi: 10.1111/ijd.13024.
15 Aghajafari F, Field CJ, Kaplan BJ, Rabi DM, Maggiore JA, O’Beirne M, Hanley
DA, Eliasziw M, Dewey D, Weinberg A, Ross SJ; APrON Study Team. The Cu-
rrent Recommended Vitamin D Intake Guideline for Diet and Supplements
During Pregnancy Is Not Adequate to Achieve Vitamin D Suciency for Most
Pregnant Women. PLoS One. 2016 Jul 1;11(7):e0157262. doi: 10.1371/journal.
pone.0157262.
16 Cashman KD, van den Heuvel EG, Schoemaker RJ, Prévéraud DP, Macdonald
HM, Arcot J. 25-Hydroxyvitamin D as a Biomarker of Vitamin D Status and Its
Modeling to Inform Strategies for Prevention of Vitamin D Deciency within
the Population. Adv Nutr. 2017 Nov 15;8(6):947-957.
17 Kalina M, Małecka-Tendera E. Zaburzenia gospodarki wapniowo-foforano-
wej. W: Endokrynologia kliniczna. Wydawnictwo Polskie Towarzystwo En-
dokrynologiczne, Wrocław 2012, 279-296.
18 Czech-Kowalska J, Latka-Grot J, Bulsiewicz D, Jaworski M, Pludowski P, Wy-
gledowska G, Chazan B, Pawlus B, Zochowska A, Borszewska-Kornacka MK,
Karczmarewicz E, Czekuc-Kryskiewicz E, Dobrzanska A. Impact of vitamin
D supplementation during lactation on vitamin D status and body compo-
sition of mother-infant pairs: a MAVID randomized controlled trial. PLoS One.
2014 Sep 18;9(9):e107708. doi: 10.1371/journal.pone.0107708.
19 Avenell A, Mak JC, O’Connell D. Vitamin D and vitamin D analogues for
preventing fractures in post-menopausal women and older men. Cochra-
ne Database Syst Rev. 2014 Apr 14;(4):CD000227. doi: 10.1002/14651858.
CD000227.pub4
550 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
Suplementacja witaminą D w populacji ogólnej, w grupach ryzyka niedoborów witaminy D i u osób z laboratoryjnie
potwierdzonym niedoborem witaminy D – wytyczne dotyczące prolaktyki i leczenia w Polsce
Ciąża
i laktacja
1. Kobiety planujące
ciążę powinny otrzy-
mywać odpowied-
nią ilość witaminy D,
taką jak w ogólnej
populacji osób
dorosłych, jeżeli
to możliwe – pod
kontrolą stężenia
25(OH)D w surowicy
(1 )
2. Po potwierdzeniu
ciąży suplementacja
powinna być prowa-
dzona pod kontrolą
stężenia 25(OH)D
w surowicy w celu
utrzymania opty-
malnego stężenia
w granicach
> 30-50 ng/ml
(1 )
3. Jeżeli oznaczenie
stężenia witaminy
25(OH)D nie jest
możliwe, zalecane jest
stosowanie
witaminyD w dawce
2000 IU/dobę przez
okres ciąży i laktacji
(1 )
Noworodki
urodzone
przedwcześnie,
≤ 32. t.c.
1. Zalecane jest
rozpoczęcie suple-
mentacji od dawki
800 IU/dobę od
pierwszych dni życia
(jeżeli możliwe jest
żywienie enteralne),
niezależnie od
sposobu karmienia
(1 )
2. Suplementacja
powinna być prowa-
dzona pod kontrolą
stężenia 25(OH)D
w surowicy zarówno
w trakcie pobytu
w szpitalu (pierwsza
kontrola po 4tyg.
suplementacji), jak
i w opiece ambula-
toryjnej (1 )
3. Przy łącznej podaży
witaminy D z suple-
mentów oraz diety
wynoszącej
> 1000 IU/dobę
istnieje ryzyko
przedawkowania wi-
taminy D, szczegól-
nie u noworodków
z masą urodzeniową
<1000 g (1 )
Noworodki
urodzone
przedwcześnie,
między 33.-36. t.c.
1. 400 IU/dobę od
pierwszych dni
życia, niezależnie od
sposobu karmienia
(1 )
2. Nie ma wskazań
do rutynowego
oznaczania stężenia
25(OH)D (1 )
3.
Suplementację pod
kontrolą stężenia
25(OH)D należy
rozważyć u dzieci
z grup ryzyka (ży-
wienie pozajelitowe
> 2 tyg., ketokonazol
> 2 tyg., leczenie
przeciwdrgawkowe,
cholestaza, masa
urodzeniowa
< 1500g (2 )
Dzieci
(1-10 lat)
1. W okresie od maja
do września, jeżeli
wytyczne dotyczące
przebywania na
słońcu są spełnione,
suplementacja
witaminą D nie jest
konieczna, chociaż
jest wciąż zalecana
i bezpieczna (1 )
2. Jeżeli powyższe
warunki nie są
spełnione, zalecana
jest suplementacja
w dawce
600-1000IU/dobę,
w zależności od masy
ciała i podaży witami-
ny D w diecie, przez
cały rok (1 )
3. U dzieci z otyłośc
wymagana jest suple-
mentacja w dawce
1200-2000 IU/do,
w zależności od stop-
nia otyłości (1 )
Młodzież
(11-18 lat)
1. W okresie od maja
do września, jeżeli
wytyczne dotyczące
przebywania na
słońcu są spełnione,
suplementacja
witaminą D nie jest
konieczna, chociaż
jest wciąż zalecana
i bezpieczna (1 )
2. Jeżeli powyższe
warunki nie są
spełnione, zalecana
jest suplementacja
w dawce
800-2000IU/dobę,
w zależności od masy
ciała i podaży witami-
ny D w diecie, przez
cały rok (1 )
3. U nastolatków
z otyłością wymagana
jest suplementacja
w dawce
1600-4000 IU/dobę,
w zależności od stop-
nia otyłości (1 )
Dorośli
(19-65 lat)
1. W okresie od maja
do września, jeżeli
wytyczne dotyczące
przebywania na
słońcu są spełnione,
suplementacja
witaminą D nie jest
konieczna, chociaż
jest wciąż zalecana
i bezpieczna (1 )
2. Jeżeli powyższe
warunki nie są
spełnione, zalecana
jest suplementacja
w dawce
800-2000IU/dobę,
w zależności od masy
ciała i podaży witami-
ny D w diecie, przez
cały rok (1 )
3. U dorosłych z oty-
łością wymagana
jest suplementacja
w dawce
1600-4000 IU/dobę,
w zależności od stop-
nia otyłości (1 )
Seniorzy
65-75 lat
1. Z uwagi na zmniej-
szoną skuteczność
syntezy skórnej
zalecana jest
suplementacja
witaminąD przez
cały rok w dawce
800-2000 IU/dobę,
w zależności od
masy ciała i podaży
witaminy D w diecie
(1 )
2. U seniow z otyłością
wymagana jest suple-
mentacja w dawce
1600-4000 IU/dobę,
w zależności od stopnia
otyłości (1 )
Seniorzy
> 75 lat
1. Z uwagi na zmniej-
szoną skuteczność
syntezy skórnej
oraz potencjalnie
obniżoną absorpc
z przewodu pokar-
mowego i zmieniony
metabolizm wita-
miny D zalecana
jest suplementacja
witaminą D przez
cały rok w dawce
2000-4000 IU/dobę,
w zależności od
masy ciała i podaży
witaminy D w diecie
(2 )
2. U starszych seniorów
z otyłością wymaga-
na jest suplementa-
cja w dawce
4000-8000 IU/do,
w zależności od stop-
nia otyłości (2 )
1 μg = 40 IU
Górne dopuszczalne dobowe dawki witaminy D
dla zdrowej populacji:
• noworodki i niemowlęta – 1000 IU/dobę
• dzieci 1-10 lat – 2000 IU/dobę
• młodzież 11-18 lat – 4000 IU/dobę
• dorośli i seniorzy – 4000 IU/dobę
Górne dopuszczalne dobowe dawki nie powinny
być mylone z dawkami rekomendowanymi
w dobrze nadzorowanym procesie leczenia
niedoboru witaminy D i nie powinny być prze-
kraczane bez nadzoru medycznego (1 ).
Suplementacja w grupach ryzyka nadwrażliwości na witaminę D
Przed rozpoczęciem stosowania suplementacji, jeśli to możliwe, należy ocenić prawdopodobieństwo obecności nadwrażliwości na witaminę D (hiperkalcemia, hiperkalciuria, nefrokalcynoza, kamica nerkowa, mutacja genu CYP24A1, mutacja genu
SLC34A1 lub inne postaci nadwrażliwości na witaminę D w wywiadzie u pacjenta lub u członków jego rodziny). Zalecenie to dotyczy wszystkich grup wiekowych, a także osób z grup ryzyka niedoborów witaminy D (1 ).
W grupach ryzyka nadwrażliwości na witaminę D suplementacja powinna być zindywidualizowana oraz nadzorowana i prowadzona ostrożnie, najlepiej pod kontrolą wskaźników gospodarki wapniowo-fosforanowej, szczególnie kalcemii, kalciurii,
PTH, 25(OH)D i 1,25(OH)2D (1 )
Noworodki
donoszone
iniemowlęta
1. 0-6 miesięcy:
400 IU/dobę od
pierwszych dni
życia, niezależnie od
sposobu karmienia
(1 )
2.
6-12 miesięcy:
400-600 IU/dobę,
zależnie od dobowej
ilości witaminy D
przyjętej z pokar-
mem (1 )
551
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
Suplementacja i leczenie witaminą D w zależności od stężenia 25(OH)D
Ciężki niedobór
0-10 ng/ml (1 )
1. Dawki lecznicze uzależnio-
ne od wieku i masy ciała.
Należy wykonać badanie
kontrolne stężenia 25(OH)D
po 1-3 miesiącach terapii
(1 ).
2. Rekomendowane dawki
lecznicze:
0-12 m.ż.: 2000 IU/dobę
(1 );
1-10 lat: 3000-6000 IU/
dobę (1 );
• > 10 lat: 6000 IU/dobę
(1 ).
3. Leczenie powinno być pro-
wadzone przez 3 miesiące
lub do uzyskania stężenia
25(OH)D > 30-50 ng/ml,
następnie wskazane
jest stosowanie dawki
podtrzymującej – dawki
prolaktycznej zalecanej
dla danej grupy wiekowej
i masy ciała (1 ).
4. U pacjentów z objawami
ze strony układu szkie -
letowego (deformacje,
bóle kostne, złamania
w wywiadzie) konieczna
jest ocena i monitorowanie
wskaźników gospodarki
wapniowo-fosforanowej
(Ca, PO4, FA, PTH, wskaźnik
Ca/kreatynina w moczu)
oraz, jeśli jest dostępne, ba-
danie gęstości mineralnej
kośćca metodą DXA (2 ).
Znaczny niedobór
> 10-20 ng/ml (1 )
1. Należy upewnić się, co
doprowadzonej dotychczas
suplementacji i dokonać
korekty postępowania
(regularność stosowania,
dawka, dobór preparatu,
sposób podaży witaminy)
(2 ).
2. Jeżeli suplementacja była
prowadzona prawidłowo,
zalecane jest zwiększenie
dawki o 100% i rozważenie
oznaczenia stężenia
25(OH)D za 3 miesiące (2 ).
3. Jeżeli suplementacja nie
była wcześniej prowadzo-
na, zalecane jest rozpo-
częcie podaży witaminy D
w maksymalnych dawkach
zalecanych w populacji
ogólnej dla danej grupy
wiekowej i wykonanie
kontrolnego oznaczenia
25(OH)D za 3 miesiące
(2 ).
4. U pacjentów z objawami ze
strony układu szkieleto-
wego (deformacje, bóle
kostne, złamania w wywia-
dzie) wskazana jest ocena
wskaźników gospodarki
wapniowo-fosforanowej
(Ca, PO4, FA, PTH, wskaźnik
Ca/kreatynina w porcji
moczu,) oraz (jeśli do-
stępne) badanie gęstości
mineralnej kośćca metodą
DXA (2 ).
Stężenie suboptymalne
> 20-30 ng/ml (1 )
1. Należy upewnić się, czy
dotychczas prowadzona
suplementacja była odpo-
wiednia, i dokonać korekty
postępowania (regularność
stosowania, dawka, dobór
preparatu, sposób podaży
witaminy) (2 ).
2. Jeżeli suplementacja była
prowadzona prawidłowo,
zalecane jest zwiększenie
dawki o 50% i rozważyć
oznaczenie stężenia
25(OH)D za 6 miesięcy
(2 ).
3. Jeżeli suplementacja nie
była wcześniej prowadzo-
na, zalecane jest rozpo-
częcie podaży witaminy D
w dawkach rekomendo-
wanych populacji ogólnej
dla danej grupy wiekowej
(2 ).
Stężenie optymalne
> 30-50 ng/ml
(1 )
Zalecane jest kontynuowanie
dotychczasowego
postępowania (1 )
Wysokie stężenie
> 50-75 ng/ml (2 )
1. Należy upewnić się,
co do prawidłowości
prowadzonej dotychczas
suplementacji była odpo-
wiednia, i dokonać korekty
postępowania (regularność
stosowania, dawka, dobór
preparatu, sposób podaży
witaminy) (2 ).
2. Jeżeli suplementacja była
prowadzona prawidłowo,
zalecane jest zmniejszenie
dawki o 50% i rozważenie
wykonania kontrolnego
oznaczenia stężenia 25(OH)D
za 3 miesiące (2 ).
3. Jeżeli stosowano suple-
mentację preparatami
witaminy D z użyciem
dawek wyższych od reko-
mendowanych, zalecane
jest wstrzymanie podaży
preparatów witaminy D
na miesiąc, a następnie
stosowanie dawek reko-
mendowanych populacji
ogólnej (2 ).
Siła rekomendacji: 1 = silna rekomendacja (ma zastosowanie do populacji ogólnej i wszystkich pacjentów w większości sytuacji, korzyści wyraźnie przewyższają ryzyko); oraz 2 – słaba rekomendacja (uzgodniona
opinia grupy roboczej lub do rozważenia; najlepsze działanie może zależeć od okoliczności, korzyści i ryzyko ściśle wyważone lub niepewne). Jakość dowodów: – wysoka jakość (badania prospektywne ko-
hortowe lub kontrolowane badania kliniczne z randomizacją (ang. randomized controlled trials, RCT), z niskim ryzykiem tendencyjności); – umiarkowana jakość (badania obserwacyjne lub badania kliniczne
z wadami metodologicznymi, niespójne lub pośrednie dowody); – niska jakość (opisy przypadków, serie przypadków lub niesystematyczne obserwacje kliniczne). “
Wysokie stężenie
> 75-100 ng/ml (2 )
1. Należy upewnić się,
co do prawidłowości
prowadzonej dotychczas
suplementacji była odpo-
wiednia, i dokonać korekty
postępowania (regularność
stosowania, dawka, dobór
preparatu, sposób podaży
witaminy) (2 ).
2. Należy wstrzymać podaż
witaminy D na 1-2 miesiące
(2 ).
3. U noworodków, niemowląt
i małych dzieci należy
ocenić kalcemię, kalciurię,
wykluczyć stan nad-
wrażliwości na witaminę
D i wykonać kontrolne
oznaczenie stężenia 25(OH)
D (2 ).
4. Ponowna podaż prepara-
tów witaminy D z użyciem
minimalnych dawek reko-
mendowanych populacji
ogólnej jest możliwa po
1-2 miesiącach lub w przy-
padku noworodków, nie-
mowląt i małych dzieci po
uzyskaniu stężenia 25(OH)
D ≤ 50 ng/ml (2 ).
Stężenie toksyczne
> 100 ng/ml (1 )
1. Należy bezwzględnie
przerwać suplementację wi-
taminą D, ocenić kalcemię
i kalciurię oraz monitorować
stężenie 25(OH)D w odstę-
pach miesięcznych aż do
uzyskania stężenia 25(OH)D
≤ 50 ng/ml (1 ).
2. Zatrucie witaminą D
zdeniowano jako stan,
w którym stężeniu
25(OH)D > 100 ng/ml
współtowarzyszy hiper-
kalcemia, hiperkalciuria
i supresja PTH (1 ).
3. W przypadku wystąpie-
nia objawów klinicznych
zatrucia witaminą D należy
natychmiast rozpocząć ich
leczenie (1 ).
4. Należy upewnić się co do
prawidłowości prowadzo-
nej uprzednio suplemen-
tacji i dokonać korekty
postępowania (regularność
stosowania, dawka, dobór
preparatu, sposób podaży
witaminy) (2 ).
5. Ponowna suplementacja
witaminą D z użyciem
dawek rekomendowanych
populacji ogólnej jest
możliwa po uzyskaniu nor-
mokalcemii, normokalciurii
i stężenia
25(OH)D ≤ 50 ng/ml
oraz po wykluczeniu stanu
nadwrażliwości na witami-
nę D (2 ) .
1 ng/ml = 2,5 nmol/l
Zalecenia ogólne
1. Prolaktyczne dawkowanie
witaminy D w populacji ogólnej
powinno być zindywidualizo-
wane w zależności od wieku,
masy ciała, nasłonecznienia
(pory roku), ekspozycji na słoń-
ce, diety i trybu życia (1 ).
2. Prolaktyczna suplementacja
witaminą D w grupach ryzyka
powinna być prowadzona
według ustaleń dotyczących
populacji ogólnej; jeśli nie są do-
stępne wytyczne szczegółowe,
zaleca się stosowanie, zaleca się
zastosowanie dawek maksymal-
nych dla danej grupy wiekowej
populacji ogólnej (2 ).
3. W populacji ogólnej dawkowa-
nie witaminy D w przypadku
potwierdzonego laboratoryjnie
jej niedoboru wymaga stosowa-
nia dawek zależnych od stężenia
25(OH)D i wieku, z uwzględnie-
niem masy ciała (2 ).
4. W grupach ryzyka dawkowanie
witaminy D w przypadku potwier-
dzonego laboratoryjnie jej niedo-
boru wymaga stosowania dawek
zależnych od stężenia 25(OH)D
i wieku, z uwzględnieniem charak-
terystyki schorzenia, stosowanych
leków i masy ciała (1 ).
5. W populacji ogólnej nie ma
istotnych wskazań do oznaczeń
stężenia 25(OH)D i nie są one
rekomendowane (1 ).
6. W grupach ryzyka wskazana
jest ocena zaopatrzenia w wita-
minę D na podstawie oznaczeń
stężenia 25(OH)D (1 ).
RYCINA 1. Podsumowanie wytycznych suplementacji i leczenia witaminą D
552 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
20 Lu RJ, Zhu SM, Tang FL, Zhu XS, Fan ZD, Wang GL, Jiang YF, Zhang Y. Eects
of vitamin D or its analogues on the mortality of patients with chronic kid-
ney disease: an updated systematic review and meta-analysis. Eur J Clin Nutr.
2017 Jun;71(6):683-693. doi: 10.1038/ejcn.2017.59
21 Mazzaferro S, Goldsmith D, Larsson TE, Massy ZA, Cozzolino M. Vitamin D me-
tabolites and/or analogs: which D for which patient? Curr Vasc Pharmacol.
2014 Mar;12(2):339-349.
22 Prosser DE, Jones G. Enzymes involved in the activation and inactivation of vita-
min D. Trends Biochem Sci 2004. 29 (12), 664-673. DOI: 10.1016/j.tibs.2004.10.005
23 Jones G, Kottler ML, Schlingmann KP. Genetic Diseases of Vitamin D Metabo-
lizing Enzymes. Endocrinol Metab Clin North Am. 2017 Dec;46(4):1095-1117.
24 Schlingmann KP, Kaufmann M, Weber S, Irwin A, Goos C, John U, Misselwitz
J, Klaus G, Kuwertz-Bröking E, Fehrenbach H, Wingen AM, Güran T, Hoende-
rop JG, Bindels RJ, Prosser DE, Jones G, Konrad M. Mutations in CYP24A1 and
idiopathic infantile hypercalcemia. N Engl J Med. 2011 Aug 4;365(5):410-21.
doi: 10.1056/NEJMoa1103864.
25 Pronicka E, Ciara E, Halat P, Janiec A, Wójcik M, Rowińska E, Rokicki D, Płudowski
P, Wojciechowska E, Wierzbicka A, Książyk JB, Jacoszek A, Konrad M, Schling-
mann KP, Litwin M. Biallelic mutations in CYP24A1 or SLC34A1 as a cause of
infantile idiopathic hypercalcemia (IIH) with vitamin D hypersensitivity: mo-
lecular study of 11 historical IIH cases. J Appl Genet. 2017 Aug;58(3):349-353.
doi: 10.1007/s13353-017-0397-2.
26 Anderson PH. Vitamin D Activity and Metabolism in Bone. Curr Osteoporos
Rep. 2017 Aug 14. doi: 10.1007/s11914-017-0394-8.
27 Piri F, Khosravi A, Moayeri A, Moradipour A, Derakhshan S.The Eects of Die-
tary Supplements of Calcium, Vitamin D and Estrogen Hormone on Serum
Levels of OPG and RANKL Cytokines and their Relationship with Increased
Bone Density in Rats. J Clin Diagn Res. 2016 Sep;10(9):AF01-AF04
28 Basatemur E, Sutclie A. Incidence of hypocalcemic seizures due to vitamin
D deciency in children in the United Kingdom and Ireland. J Clin Endocrinol
Metab. 2015 Jan;100(1):E91-95. doi: 10.1210/jc.2014-2773.
29 Vuletić B, Marković S, Igrutinović Z, Vladimir R, Rasković Z, Simović A. Case
report of an infant with severe vitamin D deciency rickets manifested as hy-
pocalcemic seizures. Srp Arh Celok Lek. 2016 Jan-Feb;144(1-2):90-93.
30 Pedrosa C, Ferraria N, Limbert C, Lopes L. Hypovitaminosis D and severe hy-
pocalcaemia: the rebirth of an old disease. BMJ Case Rep. 2013 May 31;2013.
pii: bcr2012007406. doi: 10.1136/bcr-2012-007406.
31 Ariganjoye R. Pediatric Hypovitaminosis D: Molecular Perspectives and Clini-
cal Implications. Glob Pediatr Health. 2017 Jan 18;4:2333794X16685504. doi:
10.1177/2333794X16685504.
32 Bhattoa HP, Konstantynowicz J, Laszcz N, Wojcik M, Pludowski P. Vitamin D:
Musculoskeletal health. Rev Endocr Metab Disord. 2017 Sep;18(3):363-371.
doi: 10.1007/s11154-016-9404-x.
33 Dawson-Hughes B. Vitamin D and muscle function. J Steroid Biochem Mol
Biol. 2017 Oct;173:313-316. doi: 10.1016/j.jsbmb.2017.03.018.
34 Glackin S, Mayne P, Kenny D, McMahon CJ, Cody D. Dilated cardiomyopathy
secondary to vitamin D deciency and hypocalcaemia in the Irish paediatric
population: A case report. Ir Med J. 2017 Mar 10;110(3):535.
35 Bansal B, Bansal M, Bajpai P, Garewal HK. Hypocalcemic cardiomyopathy-
dierent mechanisms in adult and pediatric cases. J Clin Endocrinol Metab.
2014 Aug;99(8):2627-2632. doi: 10.1210/jc.2013-3352.
36 Högler W. Complications of vitamin D deciency from the foetus to the in-
fant: One cause, one prevention, but who’s responsibility? Best Pract Res Clin
Endocrinol Metab. 2015 Jun;29(3):385-398. doi: 10.1016/j.beem.2015.03.003.
37 Marshall Brinkley D, Ali OM, Zalawadiya SK, Wang TJ. Vitamin D and Heart
Failure. Curr Heart Fail Rep. 2017 Aug 14. doi: 10.1007/s11897-017-0355-7.
38 Grant WB, Wimalawansa SJ, Holick MF, Cannell JJ, Pludowski P, Lappe JM, Pit-
taway M, May P. Emphasizing the health benets of vitamin D for those with
neurodevelopmental disorders and intellectual disabilities. Nutrients. 2015
Feb 27;7(3):1538-1564. doi: 10.3390/nu7031538.
39 Shro R, Knott C, Gullett A, Wells D, Marks SD, Rees L. Vitamin D deciency
is associated with short stature and may inuence blood pressure control in
paediatric renal transplant recipients. Pediatr Nephrol. 2011 Dec;26(12):2227-
2233. doi: 10.1007/s00467-011-1920-z.
40 Kalina M, Małecka-Tendera E. Zaburzenia gospodarki wapniowo-foforano-
wej. W: Endokrynologia kliniczna. Wydawnictwo Polskie Towarzystwo En-
dokrynologiczne, Wrocław 2012, 279-296.
41 Marcinowska-Suchowierska A, Płudowski P. Vitamin D toxicity. Zatrucie wita-
miną D. Post N Med. 2016;XXIX(10):756-759.
42 Verstuyf A, Carmeliet G, Bouillon R, Mathieu C. Vitamin D: a pleiotropic hor-
mone. Kidney Int. 2010 Jul;78(2):140-145. doi: 10.1038/ki.2010.17.
43 Deschasaux M, Souberbielle JC, Partula V, Lécuyer L, Gonzalez R, Srour B,
Guinot C, Malvy D, Latino-Martel P, Druesne-Pecollo N, Galan P, Hercberg S,
Kesse-Guyot E, Fassier P, Ezzedine K, Touvier M. What do people know and
believe about Vitamin D? Nutrients. 2016 Nov 11;8(11). pii: E718.
44 Souberbielle JC, Body JJ, Lappe JM, Plebani M, Shoenfeld Y, Wang TJ, Bischof-
f-Ferrari HA, Cavalier E, Ebeling PR, Fardellone P, Gandini S, Gruson D, Guérin
AP, Heickendor L, Hollis BW, Ish-Shalom S, Jean G, von Landenberg P, Largu-
ra A, Olsson T, Pierrot-Deseilligny C, Pilz S, Tincani A, Valcour A, Zittermann A.
Vitamin D and musculoskeletal health, cardiovascular disease, autoimmuni-
ty and cancer: Recommendations for clinical practice. Autoimmun Rev. 2010
Sep;9(11):709-715. doi: 10.1016/j.autrev.2010.06.009.
45 Pludowski P, Holick MF, Pilz S, Wagner CL, Hollis BW, Grant WB, Shoenfeld Y,
Lerchbaum E, Llewellyn DJ, Kienreich K, Soni M. Vitamin D eects on musculo-
skeletal health, immunity, autoimmunity, cardiovascular disease, cancer,
fertility, pregnancy, dementia and mortality-a review of recent evidence.
Autoimmun Rev. 2013 Aug;12(10):976-89. doi: 10.1016/j.autrev.2013.02.004
46 Carlberg C. Molecular endocrinology of vitamin D on the epigenome level.
Mol Cell Endocrinol. 2017 Sep 15;453:14-21. doi: 10.1016/j.mce.2017.03.016.
47 Carlberg C, Haq A. The concept of the personal vitamin D response index.
J Steroid Biochem Mol Biol. 2016 Dec 26. pii: S0960-0760(16)30358-2. doi:
10.1016/j.jsbmb.2016.12.011.
48 Wu W, Beilhartz G, Roy Y, Richard CL, Curtin M, Brown L, Cadieux D, Coppolino
M, Farach-Carson MC, Nemere I, Meckling KA. Nuclear translocation of the
1,25D3-MARRS (membrane associated rapid response to steroids) receptor
protein and NFkappaB in dierentiating NB4 leukemia cells. Exp Cell Res.
2010 Apr 15;316(7):1101-1108. doi: 10.1016/j.yexcr.2010.01.010
49 Khanal R, Nemere I. Membrane receptors for vitamin D metabolites. Crit Rev
Eukaryot Gene Expr. 2007;17(1):31-47.
50 Chun RF, Liu PT, Modlin RL, Adams JS, Hewison M. Impact of vitamin D on
immune function: lessons learned from genome-wide analysis. Front Physiol.
2014 Apr 21;5:151. doi: 10.3389/fphys.2014.00151.
51 Díaz L, Díaz-Muñoz M, García-Gaytán AC, Méndez I. Mechanistic Eects of Calcitriol
in Cancer Biology. Nutrients. 2015 Jun 19;7(6):5020-50. doi: 10.3390/nu7065020.
52 Abu El Maaty MA, Wöl S. Vitamin D as a novel regulator of tumor metabo-
lism: Insights on Potential Mechanisms and Implications for Anti-Cancer The-
rapy. Int J Mol Sci. 2017 Oct 19;18(10). pii: E2184. doi: 10.3390/ijms18102184.
53 Rode AKO, Kongsbak M, Hansen MM, Lopez DV, Levring TB, Woetmann A,
Ødum N, Bonefeld CM, Geisler C. Vitamin D Counteracts Mycobacterium tu-
berculosi- induced cathelicidin downregulation in dendritic cells and allows
Th1 dierentiation and IFNγ secretion. Front Immunol. 2017 May 31;8:656.
doi: 10.3389/mmu.2017.00656.
555
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
54 Han JE, Alvarez JA, Jones JL, Tangpricha V, Brown MA, Hao L, Brown LAS,
Martin GS, Ziegler TR. Impact of high-dose vitamin D3 on plasma free 25-hy-
droxyvitamin D concentrations and antimicrobial peptides in critically ill me-
chanically ventilated adults. Nutrition. 2017 Jun;38:102-108. doi: 10.1016/j.
nut.2017.02.002.
55 Stukes TM, Shary JR, Wei W, Ebeling MD, Dezsi KB, Shary FS, Forestieri NE,
Hollis BW, Wagner CL. Circulating cathelicidin concentrations in a cohort
of healthy children: inuence of age, body composition, gender and vita-
min D status. PLoS One. 2016 May 6;11(5):e0152711. doi: 10.1371/journal.
pone.0152711
56 Grant WB, Karras SN, Bischo-Ferrari HA, Annweiler C, Boucher BJ, Juzeniene
A, Garland CF, Holick MF. Do studies reporting ‘U’-shaped serum 25-hydroxyvi-
tamin D-health outcome relationships reect adverse eects? Dermatoen-
docrinol. 2016 May 16;8(1):e1187349. doi: 10.1080/19381980.2016.1187349.
57 Martineau AR, Cates CJ, Urashima M, Jensen M, Griths AP, Nurmatov U,
Sheikh A, Griths CJ. Vitamin D for the management of asthma. Cochrane
Database Syst Rev. 2016 Sep 5;9:CD011511.
58 Carrara D, Bruno RM, Bacca A, Taddei S, Duranti E, Ghiadoni L, Bernini G.
Cholecalciferol treatment downregulates renin-angiotensin system and
improves endothelial function in essential hypertensive patients with hy-
povitaminosis D. J Hypertens. 2016 Nov;34(11):2199-205. doi: 10.1097/
HJH.0000000000001072.
59 Grübler MR, Gaksch M, Kienreich K, Verheyen N, Schmid J, Ó Hartaigh BW,
Richtig G, Scharnagl H, Meinitzer A, Pieske B, Fahrleitner-Pammer A, März W,
Tomaschitz A, Pilz S. Eects of vitamin D supplementation on plasma aldo-
sterone and renin-a randomized placebo-controlled trial. J Clin Hypertens
(Greenwich). 2016 Jul;18(7):608-13. doi: 10.1111/jch.12825
60 Santoro D, Pellicanò V, Cernaro V, Lacava V, Lacquaniti A, Atteritano M, Buemi
M. Role of vitamin D in vascular complications and vascular access outcome in
patients with chronic kidney disease. Curr Med Chem. 2016;23(17):1698-1707.
61 Chiang KC, Chen TC. The anti-cancer actions of vitamin D. Anticancer Agents
Med Chem. 2013 Jan;13(1):126-139.
62 Bandera Merchan B, Morcillo S, Martin-Nuñez G, Tinahones FJ, Macías-Gon-
zález M. The role of vitamin D and VDR in carcinogenesis: Through epidemio-
logy and basic sciences. J Steroid Biochem Mol Biol. 2017 Mar;167:203-218.
doi: 10.1016/j.jsbmb.2016.11.020.
63 Wong MS, Leisegang MS, Kruse C, Vogel J, Schürmann C, Dehne N, Weigert A,
Herrmann E, Brüne B, Shah AM, Steinhilber D, Oermanns S, Carmeliet G, Baden-
hoop K, Schröder K, Brandes RP. Vitamin D promotes vascular regeneration. Circu-
lation. 2014 Sep 16;130(12):976-86. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.114.010650.
64 Lim K, Lu TS, Molostvov G, Lee C, Lam FT, Zehnder D, Hsiao LL. Vascular Klotho
deciency potentiates the development of human artery calcication and
mediates resistance to broblast growth factor 23. Circulation. 2012 May
8;125(18):2243-55. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.111.053405
65 Cianciolo G, Capelli I, Angelini ML, Valentini C, Baraldi O, Scolari MP, Stefoni
S. Importance of vascular calcication in kidney transplant recipients. Am J
Nephrol. 2014;39(5):418-26. doi: 10.1159/000362492.
66 Hou YC, Liu WC, Zheng CM, Zheng JQ, Yen TH, Lu KC. Role of vitamin D in
uremic vascular calcication. Biomed Res Int. 2017;2017:2803579. doi:
10.1155/2017/2803579.
67 Annweiler C, Beauchet O. Vitamin D-mentia: randomized clinical trials
should be the next step. Neuroepidemiology. 2011;37(3-4):249-58. doi:
10.1159/000334177.
68 Mpandzou G, Aït Ben Haddou E, Regragui W, Benomar A, Yahyaoui M. Vita-
min D deciency and its role in neurological conditions: A review. Rev Neurol
(Paris). 2016 Feb;172(2):109-22. doi: 10.1016/j.neurol.2015.11.005.
69 Berchtold L, Ponte B, Moll S, Hadaya K, Seyde O, Bachtler M, Vallée JP, Martin
PY, Pasch A, de Seigneux S. Phosphocalcic markers and calcication propen-
sity for assessment of interstitial brosis and vascular lesions in kidney allo-
graft recipients. PLoS One. 2016 Dec 30;11(12):e0167929. doi: 10.1371/jour-
nal.pone.0167929.
70 Aran N, Muikhah K, Soeyono SK, Sari DC, Tranggono U, Anggorowati
N, Romi MM. Vitamin D attenuates kidney brosis via reducing broblast
expansion, inammation, and epithelial cell apoptosis. Kobe J Med Sci. 2016
Jul 5;62(2):E38-44.
71 Norman AW, Frankel JB, Heldt AM, Grodsky GM. Vitamin D deciency inhibits
pancreatic secretion of insulin. Science. 1980 Aug 15;209(4458):823-825.
72 Bivona G, Agnello L, Ciaccio M. Vitamin D and Immunomodulation: Is it time
to change the reference values? Ann Clin Lab Sci. 2017 Aug;47(4):508-510.
73 Dimitrakopoulou VI, Tsilidis KK, Haycock PC, Dimou NL, Al-Dabhani K, Mar-
tin RM, Lewis SJ, Gunter MJ, Mondul A, Shui IM, Theodoratou E, Nimptsch K,
Lindström S, Albanes D, Kühn T, Key TJ, Travis RC, Vimaleswaran KS; GECCO
Consortium; PRACTICAL Consortium; GAME-ON Network (CORECT, DRIVE,
ELLIPSE, FOCI-OCAC, TRICL-ILCCO), Kraft P, Pierce BL, Schildkraut JM. Circula-
ting vitamin D concentration and risk of seven cancers: Mendelian randomi-
sation study. BMJ. 2017 Oct 31;359:j4761. doi: 10.1136/bmj.j4761.
74 Garland C, Gorham E, Garland F: Vitamin D for cancer prevention: global per-
spective. Ann Epidemiol 2009; 19: 468-483.
75 Moukayed M, Grant WB. The roles of UVB and vitamin D in reducing risk of
cancer incidence and mortality: A review of the epidemiology, clinical trials,
and mechanisms. Rev Endocr Metab Disord. 2017 Jun;18(2):167-182. doi:
10.1007/s11154-017-9415-2.
76 Giovannucci E. Vitamin D status and cancer incidence and mortality. Adv Exp
Med Biol. 2008;624:31-42. doi: 10.1007/978-0-387-77574-6_3.
77 Gorham ED, Garland CF, Garland FC, Grant WB, Mohr SB, Lipkin M, Newmark
HL, Giovannucci E, Wei M, Holick MF. Optimal vitamin D status for colorec-
tal cancer prevention: a quantitative meta- analysis. Am J Prev Med. 2007
Mar;32(3):210-6.
78 Vanherwegen AS, Gysemans C, Mathieu C. Regulation of immune function
by vitamin D and its use in diseases of immunity. Endocrinol Metab Clin
North Am. 2017 Dec;46(4):1061-1094. doi: 10.1016/j.ecl.2017.07.010.
79 Manousaki D, Dudding T, Haworth S, Hsu YH, Liu CT, Medina-Gómez C, Vo-
ortman T, van der Velde N, Melhus H, Robinson-Cohen C, Cousminer DL,
Nethander M, Vandenput L, Noordam R, Forgetta V, Greenwood CMT, Biggs
ML, Psaty BM, Rotter JI, Zemel BS, Mitchell JA, Taylor B, Lorentzon M, Karlsson
M, Jaddoe VVW, Tiemeier H, Campos-Obando N, Franco OH, Utterlinden AG,
Broer L, van Schoor NM, Ham AC, Ikram MA, Karasik D, de Mutsert R, Rosen-
daal FR, den Heijer M, Wang TJ, Lind L, Orwoll ES, Mook-Kanamori DO, Mi-
chaëlsson K, Kestenbaum B, Ohlsson C, Mellström D, de Groot LCPGM, Grant
SFA, Kiel DP, Zillikens MC, Rivadeneira F, Sawcer S, Timpson NJ, Richards JB.
Low-frequency synonymous coding variation in CYP2R1 has large eects on
vitamin D Levels and risk of multiple sclerosis. Am J Hum Genet. 2017 Aug
3;101(2):227-238. doi: 10.1016/j.ajhg.2017.06.014.
80 Gianfrancesco MA, Stridh P, Rhead B, Shao X, Xu E, Graves JS, Chitnis T, Wald-
man A, Lotze T, Schreiner T, Belman A, Greenberg B, Weinstock-Guttman B,
Aaen G, Tillema JM, Hart J, Caillier S, Ness J, Harris Y, Rubin J, Candee M, Krupp
L, Gorman M, Benson L, Rodriguez M, Mar S, Kahn I, Rose J, Roalstad S, Casper
TC, Shen L, Quach H, Quach D, Hillert J, Bäärnhielm M, Hedstrom A, Olsson T,
Kockum I, Alfredsson L, Metayer C, Schaefer C, Barcellos LF, Waubant E; Ne-
twork of Pediatric Multiple Sclerosis Centers. Evidence for a causal relation-
ship between low vitamin D, high BMI, and pediatric-onset MS. Neurology.
2017 Apr 25;88(17):1623-1629. doi: 10.1212/WNL.0000000000003849
556 STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
81 Rhead B, Bäärnhielm M, Gianfrancesco M, Mok A, Shao X, Quach H, Shen L,
Schaefer C, Link J, Gyllenberg A, Hedström AK, Olsson T, Hillert J, Kockum I,
Glymour MM, Alfredsson L, Barcellos LF. Mendelian randomization shows a
causal eect of low vitamin D on multiple sclerosis risk. Neurol Genet. 2016
Sep 13;2(5):e97. doi: 10.1212/NXG.0000000000000097.
82 Wolsk HM, Chawes BL, Litonjua AA, Hollis BW, Waage J, Stokholm J, Bønnely-
kke K, Bisgaard H, Weiss ST. Prenatal vitamin D supplementation reduces risk
of asthma/recurrent wheeze in early childhood: A combined analysis of two
randomized controlled trials. PLoS One. 2017 Oct 27;12(10):e0186657. doi:
10.1371/journal.pone.0186657.
83 Jollie DA, Greenberg L, Hooper RL, Griths CJ, Camargo CA Jr, Kerley CP,
Jensen ME, Mauger D, Stelmach I, Urashima M, Martineau AR. Vitamin D
supplementation to prevent asthma exacerbations: a systematic review
and meta-analysis of individual participant data. Lancet Respir Med. 2017
Nov;5(11):881-890. doi: 10.1016/S2213-2600(17)30306-5.
84 Kabbani TA, Koutroubakis IE, Schoen RE, Ramos-Rivers C, Shah N, Swoger J,
Regueiro M, Barrie A, Schwartz M, Hashash JG, Baidoo L, Dunn MA, Binion DG.
Association of vitamin D level with clinical status in inammatory bowel dise-
ase: A 5-Year longitudinal study. Am J Gastroenterol. 2016 May;111(5):712-9.
doi: 10.1038/ajg.2016.53.
85 Meckel K, Li YC, Lim J, Kocherginsky M, Weber C, Almoghrabi A, Chen X, Ka-
bo A, Sadiq F, Hanauer SB, Cohen RD, Kwon J, Rubin DT, Hanan I, Sakuraba
A, Yen E, Bissonnette M, Pekow J. Serum 25-hydroxyvitamin D concentration
is inversely associated with mucosal inammation in patients with ulcerative
colitis. Am J Clin Nutr. 2016 Jul;104(1):113-20. doi: 10.3945/ajcn.115.123786.
86 Shoenfeld Y, Giacomelli R, Azrielant S, Berardicurti O, Reynolds JA, Bruce
IN. Vitamin D and systemic lupus er ythematosus - The hype and the hope.
Autoimmun Rev. 2017 Nov 3. pii: S1568-9972(17)30277-X. doi: 10.1016/j.au-
trev.2017.11.004.
87 Eloi M, Horvath DV, Ortega JC, Prado MS, Andrade LE, Szejnfeld VL, de Moura
Castro CH. 25-hydroxivitamin D serum concentration, not free and bioavaila-
ble vitamin D, is associated with disease activity in systemic lupus erythema-
tosus patients. PLoS One. 2017 Jan 13;12(1):e0170323. doi: 10.1371/journal.
pone.0170323.
88 Hyppönen E, Läärä E, Reunanen A, Järvelin MR, Virtanen SM. Intake of vita-
min D and risk of type 1 diabetes: a birth-cohort study. Lancet. 2001 Nov
3;358(9292):1500-1503.
89 Cooper JD, Smyth DJ, Walker NM, Stevens H, Burren OS, Wallace C, Greissl C,
Ramos-Lopez E, Hyppönen E, Dunger DB, Spector TD, Ouwehand WH, Wang
TJ, Badenhoop K, Todd JA. Inherited variation in vitamin D genes is associa-
ted with predisposition to autoimmune disease type 1 diabetes. Diabetes.
2011 May;60(5):1624-31. doi: 10.2337/db10-1656.
90 Lopez ER, Zwermann O, Segni M, Meyer G, Reincke M, Seissler J, Herwig J, Usa-
del KH, Badenhoop K. A promoter polymorphism of the CYP27B1 gene is asso-
ciated with Addison’s disease, Hashimoto’s thyroiditis, Graves’ disease and type
1 diabetes mellitus in Germans. Eur J Endocrinol. 2004 Aug;151(2):193-197.
91 Pazderska A, Fichna M, Mitchell AL, Napier CM, Gan E, Ruchała M, Santibanez-Ko-
ref M, Pearce SH. Impact of month of birth on the risk of development of autoim-
mune Addison’s disease. J Clin Endocrinol Metab. 2016 Nov;101(11):4214-4218.
92 Giovinazzo S, Vicchio TM, Certo R, Alibrandi A, Palmieri O, Campennì A, Can-
navò S, Trimarchi F, Ruggeri RM. Vitamin D receptor gene polymorphisms/
haplotypes and serum 25(OH)D3 levels in Hashimoto’s thyroiditis. Endocrine.
2017 Feb;55(2):599-606. doi: 10.1007/s12020-016-0942-5.
93 Muscogiuri G, Tirabassi G, Bizzaro G, Orio F, Paschou SA, Vryonidou A, Balercia
G, Shoenfeld Y, Colao A. Vitamin D and thyroid disease: to D or not to D? Eur J
Clin Nutr. 2015 Mar;69(3):291-6. doi: 10.1038/ejcn.2014.265.
94 Ahn HY, Chung YJ, Cho BY. Serum 25-hydroxyvitamin D might be an indepen-
dent prognostic factor for Graves disease recurrence. Medicine (Baltimore).
2017 Aug;96(31):e7700. doi: 10.1097/MD.0000000000007700.
95 Xu MY, Cao B, Yin J, Wang DF, Chen KL, Lu QB. Vitamin D and Graves’ disease: a me-
ta-analysis update. Nutrients. 2015 May 21;7(5):3813-27. doi: 10.3390/nu7053813.
96 Bellastella G, Maiorino MI, Petrizzo M, De Bellis A, Capuano A, Esposito K,
Giugliano D. Vitamin D and autoimmunity: what happens in autoimmune
polyendocrine syndromes? J Endocrinol Invest. 2015 Jun;38(6):629-33. doi:
10.1007/s40618-014-0233-z.
97 Martineau AR, Jollie DA, Hooper RL, Greenberg L, Aloia JF, Bergman P, Dub-
nov-Raz G, Esposito S, Ganmaa D, Ginde AA, Goodall EC, Grant CC, Griths
CJ, Janssens W, Laaksi I, Manaseki-Holland S, Mauger D, Murdoch DR, Neale
R, Rees JR, Simpson S Jr, Stelmach I, Kumar GT, Urashima M, Camargo CA Jr.
Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: sys-
tematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ. 2017
Feb 15;356:i6583. doi: 10.1136/bmj.i6583.
98 Pilz S, Tomaschitz A, März W, Drechsler C, Ritz E, Zittermann A, Cavalier E, Pie-
ber TR, Lappe JM, Grant WB, Holick MF, Dekker JM. Vitamin D, cardiovascu-
lar disease and mortality. Clin Endocrinol (Oxf). 2011 Nov;75(5):575-84. doi:
10.1111/j.1365-2265.2011.04147.x.
99 Afzal S, Nordestgaard BG. Vitamin D, hypertension, and ischemic stroke in
116 655 individuals from the general population: a genetic study. Hyperten-
sion. 2017 Jul 31. pii: HYPERTENSIONAHA.117.09411. doi: 10.1161/HYPER-
TENSIONAHA.117.09411.
100 Juonala M, Voipio A, Pahkala K, Viikari JS, Mikkilä V, Kähönen M, Hutri-Kähö-
nen N, Jula A, Burgner D, Sabin MA, Marniemi J, Loo BM, Laitinen T, Jokinen E,
Taittonen L, Magnussen CG, Raitakari OT. Childhood 25-OH vitamin D levels
and carotid intima-media thickness in adulthood: the cardiovascular risk in
young Finns study. J Clin Endocrinol Metab. 2015 Apr;100(4):1469-76. doi:
10.1210/jc.2014-3944.
101 Zittermann A, Ernst JB, Prokop S, Fuchs U, Dreier J, Kuhn J, Knabbe C, Bir-
schmann I, Schulz U, Berthold HK, Pilz S, Gouni-Berthold I, Gummert JF,
Dittrich M, Börgermann J. Eect of vitamin D on all-cause mortality in heart
failure (EVITA): a 3-year randomized clinical trial with 4000 IU vitamin D daily.
Eur Heart J. 2017 Aug 1;38(29):2279-2286. doi: 10.1093/eurheartj/ehx235.
102 Wu F, Juonala M, Pitkänen N, Jula A, Lehtimäki T, Sabin MA, Pahkala K, Hutri-
-Kähönen N, Kähönen M, Laitinen T, Viikari JSA, Magnussen CG, Raitakari OT.
Both youth and long-term vitamin D status is associated with risk of type 2
diabetes mellitus in adulthood: a cohort study. Ann Med. 2017 Nov 7:1-9. doi:
10.1080/07853890.2017.1399446.
103 Piantanida E, Gallo D, Veronesi G, Dozio E, Trotti E, Lai A, Ippolito S, Sabatino
J, Tanda ML, Toniolo A, Ferrario M, Bartalena L. Cardiometabolic healthy and
unhealthy obesity: does vitamin D play a role? Endocr Connect. 2017 Oct 31.
pii: EC-17-0304. doi: 10.1530/EC-17-0304.
104 Mirhosseini N, Vatanparast H, Mazidi M, Kimball SM. The eect of improved
serum 25-hydroxyvitamin D status on glycemic control in diabetic patients:
A meta-analysis. J Clin Endocrinol Metab. 2017 Sep 1;102(9):3097-3110. doi:
10.1210/jc.2017-01024.
105 Chu F, Ohinmaa A, Klarenbach S, Wong ZW, Veugelers P. Serum 25-hydroxyvi-
tamin D concentrations and indicators of mental health: an analysis of the
Canadian Health Measures Survey. Nutrients. 2017 Oct 13;9(10). pii: E1116.
doi: 10.3390/nu9101116.
106 Doğan Bulut S, Bulut S, Görkem Atalan D, Berkol T, Gürçay E, Türker T, Aydemir
Ç. The Relationship between Symptom Severity and Low Vitamin D Levels
in Patients with Schizophrenia. PLoS One. 2016 Oct 27;11(10):e0165284. doi:
10.1371/journal.pone.0165284.
557
STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2018 T. 15 531-559
standardy medyczne
107 Endres D, Dersch R, Stich O, Buchwald A, Perlov E, Feige B, Maier S, Riedel A,
van Elst LT. Vitamin D deciency in adult patients with schizophreniform and
Autism Spectrum Syndromes: A one-year cohort study at a German tertiary
care hospital. Front Psychiatry. 2016 Oct 6;7:168.
108 Feart C, Helmer C, Merle B, Herrmann FR, Annweiler C, Dartigues JF, Delco-
urt C, Samieri C. Associations of lower vitamin D concentrations with co-
gnitive decline and long-term risk of dementia and Alzheimer’s disease in
older adults. Alzheimers Dement. 2017 Nov;13(11):1207-1216. doi: 10.1016/j.
jalz.2017.03.003.
109 Grant WB. Vitamin D and incident dementia and cognitive impairment. Am J
Clin Nutr. 2017 Aug;106(2):699-700. doi: 10.3945/ajcn.117.158568
110 Sommer I, Griebler U, Kien C, Auer S, Klerings I, Hammer R, Holzer P, Gartleh-
ner G. Vitamin D deciency as a risk factor for dementia: a systematic review
and meta-analysis. BMC Geriatr. 2017 Jan 13;17(1):16. doi: 10.1186/s12877-
016-0405-0.
111 Mokry LE, Ross S, Morris JA, Manousaki D, Forgetta V, Richards JB. Genetical-
ly decreased vitamin D and risk of Alzheimer disease. Neurology. 2016 Dec
13;87(24):2567-2574.
112 Wood JM, Gupta S. Vitamin D and neurocognitive disorder due to Alzheimer’s
disease: A review of the literature. Ann Clin Psychiatry. 2015 May;27(2):e1-7.
113 Annweiler C. Vitamin D-mentia: Is vitamin D optional or essential for preven-
ting late-life cognitive decline? J Am Geriatr Soc. 2017 Oct;65(10):2155-2157.
doi: 10.1111/jgs.15056
114 Garland CF, Kim JJ, Mohr SB, Gorham ED, Grant WB, Giovannucci EL, Bagger-
ly L, Hoich H, Ramsdell JW, Zeng K, Heaney RP. Meta-analysis of all-cause
mortality according to serum 25-hydroxyvitamin D. Am J Public Health. 2014
Aug;104(8):e43-50. doi: 10.2105/AJPH.2014.302034.
115 Sun YQ, Langhammer A, Skorpen F, Chen Y, Mai XM. Serum 25-hydroxyvi-
tamin D level, chronic diseases and all-cause mortality in a population-
-based prospective cohort: the HUNT Study, Norway. BMJ Open. 2017 Jul
3;7(6):e017256. doi: 10.1136/bmjopen-2017-017256.
116 Gaksch M, Jorde R, Grimnes G, Joakimsen R, Schirmer H, Wilsgaard T, Mathie-
sen EB, Njølstad I, Løchen ML, März W, Kleber ME, Tomaschitz A, Grübler M,
Eiriksdottir G, Gudmundsson EF, Harris TB, Cotch MF, Aspelund T, Gudnason
V, Rutters F, Beulens JW, van ‘t Riet E, Nijpels G, Dekker JM, Grove-Laugesen
D, Rejnmark L, Busch MA, Mensink GB, Scheidt-Nave C, Thamm M, Swart KM,
Brouwer IA, Lips P, van Schoor NM, Sempos CT, Durazo-Arvizu RA, Škrabáko-
vá Z, Dowling KG, Cashman KD, Kiely M, Pilz S. Vitamin D and mortality: In-
dividual participant data meta-analysis of standardized 25-hydroxyvitamin
D in 26916 individuals from a European consortium. PLoS One. 2017 Feb
16;12(2):e0170791. doi: 10.1371/journal.pone.0170791.
117 Quraishi SA, Bittner EA, Blum L, McCarthy CM, Bhan I, Camargo CA Jr. Pro-
spective study of vitamin D status at initiation of care in critically ill surgical
patients and risk of 90-day mortality. Crit Care Med. 2014 (42):1365-1371.
118 McNally JD, Nama N, O’Hearn K, Sampson M, Amrein K, Iliriani K, McInty-
re L, Fergusson D, Menon K. Vitamin D deciency in critically ill children: a
systematic review and meta-analysis. Crit Care. 2017 Nov 23;21(1):287. doi:
10.1186/s13054-017-1875-y.
119 Zapatero A, Dot I, Diaz Y, Gracia MP, Pérez-Terán P, Climent C, Masclans JR,
Nolla J. Severe vitamin D deciency upon admission in critically ill patients is
related to acute kidney injury and a poor prognosis. Med Intensiva. 2017 Aug
25. pii: S0210-5691(17)30217-6. doi: 10.1016/j.medin.2017.07.004
120 Helde-Frankling M, Höijer J, Bergqvist J, Björkhem-Bergman L. Vitamin D sup-
plementation to palliative cancer patients shows positive eects on pain and
infections-results from a matched case-control study. PLoS One. 2017 Aug
31;12(8):e0184208. doi: 10.1371/journal.pone.0184208
121 Bolerazska B, Rabajdova M, Spakova I, Marekova M. Current knowledge on
the active form of Vitamin D synthesized in the skin and its eects on mali-
gnant melanoma. Neoplasma. 2017;64(1):1-12. doi: 10.4149/neo_2017_101.
122 Grant WB, Boucher BJ. Randomized controlled trials of vitamin D and can-
cer incidence: A modeling study. PLoS One. 2017 May 1;12(5):e0176448. doi:
10.1371/journal.pone.0176448.
123 Grant WB, Boucher BJ, Bhattoa HP, Lahore H. Why vitamin D clinical trials
should be based on 25-hydroxyvitamin D concentrations. J Steroid Bio-
chem Mol Biol. 2017 Aug 24. pii: S0960-0760(17)30223-6. doi: 10.1016/j.js-
bmb.2017.08.009.
124 Autier P, Boniol M, Pizot C, Mullie P. Vitamin D status and ill health: a syste-
matic review. Lancet Diabetes Endocrinol. 2014 Jan;2(1):76-89. doi: 10.1016/
S2213-8587(13)70165-7.
125 Autier P, Mullie P, Macacu A, Dragomir M, Boniol M, Coppens K, Pizo