ArticlePDF Available

Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje

Authors:

Abstract

The text describes the question of gender roles individualisation and their redefinition in relation to the notion of family. The analysis focuses on a new vision of fatherhood, i.e. a model that allows male care and sensitivity, which translates into active and committed child care (“caring masculinity”). The article is the analysis of selected Internet blogs and portals edited by men – source that will serve as material for reflection on both the condition of the father in contemporary Poland and dilemmas related to this.
Marta Bierca
Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej
Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu
i jego socjologiczne implikacje
Tekst opisuje kwestię indywidualizacji ról płciowych i ich redefinicji w odniesieniu do rodziny.
Analiza skupia się na nowej wizji ojcostwa modelu dopuszczającym męską troskę i wrażliwość,
co przekłada się na aktywną i zaangażowaną opiekę nad dzieckiem (caring masculinity). Artykuł
poddaje analizie wybrane blogi i portale internetowe redagowane przez mężczyzn, co następnie
służy do rozważań nad współczesną kondycją ojca w Polsce i powiązanymi z nią dylematami.
Słowa kluczowe: tacierzyństwo, role gender, role płciowo-kulturowe, rodzina, internet
Fatherhood in the Web: A New Trend’s Analysis and Sociological Implications
The text describes the question of gender roles individualisation and their redefinition in relation
to the notion of family. The analysis focuses on a new vision of fatherhood, i.e. a model that
allows male care and sensitivity, which translates into active and committed child care (“caring
masculinity”). The article is the analysis of selected Internet blogs and portals edited by men
source that will serve as material for reflection on both the condition of the father in
contemporary Poland and dilemmas related to this.
Keywords: fatherhood, gender roles, family, the Internet
Cud1
ejże Cudzie, któryś do mnie zawitał,
tyś piękny, niepowtarzalny,
takiś bezbronny,
takiś jeszcze malutki
będziesz wzrastał
karmiąc się rodzicielską miłością,
będziesz stąpał po schodach mądrości
czerpiąc ją z ojcowskich rozmów
oh Ty piękny kwiecie,
coś w jednej chwili całe miasto napełnił radością,
Twój uśmiech jest spotkaniem wszystkich piękności,
Twoje oczy obrazem czystej miłości
przyszedłeś tak długo oczekiwany
by na nowo uczyć nas tej miłości,
troskliwości, opiekuńczości, wrażliwości,
by wydobyć ciepło z naszych serc
ejże Ty, Cudzie narodzin!
1 Wiersz Krzysztofa Kazberuka, zamieszczony na Blogu Młodego Taty (krzysztofkazberuk.pl), napisany
z okazji narodzin drugiego syna Pawła.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
79
Obserwując zmiany w konstelacjach rodzinnych w Polsce ostatnich lat można zaryzykować
stwierdzenie, że obok normatywnego modelu rodziny pojawia się całe spektrum praktyk
rodzinnych tworzonych przez jednostki. Jedna z nich to nowe ojcostwo, zwane potocznie
tacierzyństwem – postawa podążająca do pewnego stopnia za przemianami na rynku pracy
i emancypacją kobiet, w obliczu których ojcowie zaczynają na nowo definiować swoją rolę
w rodzinie. W artykule omawiam przejawy nowego ojcostwa, coraz częściej obecne w przestrzeni
internetowej, jako sferze, w której wyraźnie widoczne nowe tendencje, a wręcz być może, co
omawiam pod koniec tekstu przyczyniającej się do kreacji nowych trendów społecznych.
Nowa rola ojca jako przejaw indywidualizacji
Badaczki i badacze zajmujący się problematyką rodziny w Polsce przełomu dwudziestego
i dwudziestego pierwszego wieku zauważają, że główne pola ojcowskiej odpowiedzialności to sfera
„przyjemnościowa”, polegająca na organizowaniu i uczestniczeniu w zabawach z dzieckiem, a także
„usługi transportowe” opieka i towarzyszenie dziecku podczas przemieszczania się z domu do
przedszkola, szkoły lub miejsc innych aktywności (Titkow i in. 2004). Jednakże, badania
publikowane w ciągu ostatnich lat wskazują na tendencję do podważania tych „naturalnych”
podziałów ról w relacjach społecznych (Bem 2000) i relatywizację kategorii męskości (Melosik
2002). Autorzy wspominają wręcz o „kryzysie” tej kategorii, przez co rozumieją stopniowe znikanie
stereotypowo męskich cech z puli przypisywanej mężczyznom, co z jednej strony może prowadzić
do wyzwolenia od norm płci kulturowej, lecz z drugiej skutkuje brakiem spójnej tożsamości
(Krajewska 2008, Melosik 2002; Szlendak 2012). Przemiany męskości bezpośrednio wiążą się
z bardziej ogólnym zjawiskiem postępującej indywidualizacji norm i zwyczajów, jako że w obecnych
czasach tożsamość jednostki odcina się od narzucanych w dobie przednowoczesnej niezmiennych
wzorców postępowania (Giddens 2001). Uwarunkowane jest to oczywiście zmianami w wielu
dziedzinach ludzkiego życia. Wystarczy wymienić kilka: przekształcenia rynku pracy, postęp
w medycynie i farmakologii, rozwój ruchu feministycznego wszystko to wsparte i przyśpieszone
przez globalizację sprawia, jednostka może styl życia wybierać z bardzo zróżnicowanej palety
możliwości. Warto oczywiście pamiętać, że omawiam tutaj przemiany dotyczące zawężonej grupy
jednostek: osób wykształconych, mieszkających w dużych i wielkich miastach, dość zamożnych,
które mają dostęp do najnowszych trendów społecznych, jako pierwsze żywo na nie reagują lub
wręcz je kreują. Przekształcenia te przekładają się na kondycję rodziny, która obecnie określana jest
nie jako niezmienny byt (Kwak 2005: 31, Szlendak 2011: 396), ale jako proces (Marody, Giza-
Poleszczuk, 2004), w którym role ulegają detradycjonalizacji i indywidualizacji (Domański, Rychard,
Śpiewak, 2006). Patriarchalny układ sił jest też niemożliwy do utrzymania (Castells 2008), a w jego
miejsce pojawia się obszar redefiniowania ról członków rodziny i jej ogólnego charakteru.
Przemiany w przepisach prawa i w sferze publicznej
Przekształcenia w obrębie rodziny znalazły swoje odzwierciedlenie na poziomie
instytucjonalnym. W 2010 roku, w efekcie prac podsekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki
Społecznej Agnieszki Chłoń-Domińczak, wprowadzono w Polsce urlop ojcowski zwany potocznie
tacierzyńskim lub tatowym w wymiarze jednego tygodnia (Kodeks Pracy 2006). Dwa lata później
urlop ten został wydłużony do okresu dwóch tygodni. W międzyczasie Ministerstwo Pracy i Polityki
Społecznej uruchomiło portal urlopojcowski.info, aby podnosić świadomość dostępności rozwiązań
prawnych, zachęcać ojców do korzystania z takich urlopów, a także promować je wśród
pracodawców2.
2 Patrz: www.urlopojcowski.info (portal MPiPS), dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
80
Kwestie związane z urlopami tacierzyńskimi stawały się coraz częściej obecne w mediach
i zaczęły pojawiać się w kulturze masowej. W 2006 roku Fundacja Komunikacji Społecznej
zainicjowała akcję „Ile czasu byłeś tatą dzisiaj?”, odpowiadając na postawione pytanie słowami:
„Tyle czasu, ile trwa golenie albo wypalenie papierosa”3. Już w kolejnym roku Gazeta Wyborcza
podchwyciła temat zanikających więzi pomiędzy ojcami a potomstwem, proponując „narodową
terapię” pod nawiązującym do tradycji polskiej literatury tytułem „Powrót taty”4. Kontynuacją tych
działań okazała się być akcja Gazety Wyborczej z 2008 roku nazwana: „Polaku! Idź na tacierzyński!”5
publikacja serii artykułów i reportaży ilustrujących korzyści płynące z opiekowania się dzieckiem
przez ojców. Dokładniejsze badania ilustrujące rzeczywisty podział obowiązków domowych
pomiędzy obie płcie przeprowadziło Laboratorium Badań Społecznych (2009: 45). Ukazują one
nadal znikomy udział mężczyzn w czynnościach domowych i wychowawczych i wskazują na
potrzebę zwiększania zaangażowania mężczyzn w pełnienie funkcji ojcowskich.
Figura ojca zaczęła pojawiać się w nowym kontekście również na gruncie literackim. Pisarz
i filozof Jacek Pałka w 2003 roku wydał pierwszą z trzech książek, z dużą dozą absurdalnego
humoru opisujących samotne rodzicielstwo (2003, 2004, 2006). Podobną drogą poszedł Leszek
Talko dziennikarz i publicysta związany z Gazetą Wyborczą wydając serię książek dotyczących
wychowywania dzieci (2005, 2006, 2007, 2008). Taką samą inicjatywę wykazał Tomasz Kwaśniewski
dziennikarz radia TOK FM oraz Gazety Wyborczej pisząc „Dziennik Ciężarowca”, a następnie
„Dziennik taty” – książki oparte na osobistych doświadczeniach związanych z ciążą jego żony,
porodem i pierwszymi chwilami dziecka na świecie (2007, 2010). Z kolei w 2007 roku Marek Kochan
badacz komunikacji i wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego opublikował książkę
zatytułowa„Plac zabaw”, w której poruszył problem zamiany stereotypowych ról rodzicielskich
(Kochan 2007). Z humorem i dystansem pokazuje skrajnie niestereotypowe sytuacje występujące
w modelu rodziny opartym na schemacie „ona w pracy, on w domu”. Media stały się więc
płaszczyzną dla refleksji, dyskusji i promowania aktywnego ojcostwa wśród młodych ojców.
Świadczą o tym również takie przykłady, jak chociażby audycje pt. „Bez laski” prowadzone przez
Tomasza Kwaśniewskiego w radiu TOK FM6. Postawy zaangażowanych ojców uwzględniane też
coraz częściej w serialach telewizyjnych, filmach czy też prasie, a badacze podejmują się coraz
częściej analizy tych źródeł jako materiału dostarczającego informacji o typologii modeli ojcostwa
(Arcimowicz 2008, Łaciak 2008, Majka-Rostek 2011).
Zainteresowanie urlopami tacierzyńskimi wśród młodych ojców
Ciekawić może, na ile młodzi ojcowie faktycznie skorzystali z możliwości urlopu. Dane na
ten temat niestety nieliczne. Najwięcej statystyk oferuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych;
można się z nich dowiedzieć, że w 2010 roku urlop ojcowski wzięło jedynie trzydzieści tysięcy
pracowników z około pół miliona uprawnionych, co daje średnią około dwa i pół tysiąca ojców
miesięcznie. Z kolejnych danych ZUS wynika jednak, że urlop ojcowski cieszy się coraz większym
zainteresowaniem. Od stycznia do kwietnia 2011 roku już siedemnaście tysięcy pracujących ojców
skorzystało z tej możliwości, co daje średnią ponad cztery tysiące miesięcznie. Prawdopodobnie
3 Więcej o akcji można przeczytać na stronie Centrum Praw Kobiet: http://www.cpk.org.pl/index.php?
option=com_content&view=article&id=75:ile-czasu-bye-dzisiaj-tat-qrzeczpospolitaq-23-czerwca-2006-
ecz&catid=120:cpk-w-mediach&Itemid=8, dostęp: 10.01.2013.
4 Tytuł akcji Gazety Wyborczej nawiązuje do ballady Adama Mickiewicza pt. „Powrót Taty”, opis akcji na
stronie: http://wyborcza.pl/1,86545,4698807.html, dostęp: 10.01.2013.
5 Podstawowe informacje na temat akcji można znaleźć na stronie: http://wyborcza.pl/1,76842,7537002,
Polaku__Idz_na_tacierzynski_.html. dostęp: 10.01.2013.
6 Audycje dostępne są również w internecie: http://www.tok.fm/TOKFM/0,109610.html, dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
81
można tutaj mówić o tendencji wzrostowej, jednak przy tak krótkim czasie analizy zmian trudno
wyrokować, czy trend ten się utrzyma.
Szukając danych na temat zainteresowania urlopami tacierzyńskimi, przeczytałam wiele
artykułów w internecie, blogów czy też portali poruszających zagadnienie roli ojca w rodzinie.
I właśnie informacje o nowym ojcostwie zamieszczone w sieci wydały mi się szczególnie ciekawe.
Można powiedzieć, że w mediach elektronicznych powstaje swojego rodzaju „moda” na bycie tatą
przejmującym opiekę nad dzieckiem. Internet pełni tu kluczową rolę platformy wymiany myśli
i doświadczeń ojców. Istnieją trzy rodzaje przestrzeni internetowej, w której można spotkać
odych ojców i poznać ich opinie. Po pierwsze, blogi prowadzone przez ojców: autorzy głównie
dzielą się przemyśleniami; zazwyczaj opisują codzienne czynności związane z opieką nad dzieckiem,
dodając ogólniejszą refleksję. Drugi obszar to portale prowadzone przez specjalistów7, poruszające
tematykę ojcostwa z pozycji wiedzy i autorytetu w sprawach pielęgnacji i wychowania – rodzaj
wirtualnych poradników. Ostatnie „miejsce” to portale mające funkcję informacyjną i integrującą
ojców wokół wydarzeń w „realu” źródło informacji o warsztatach, spotkaniach czy też szkoleniach
związanych z tematyką współczesnego ojcostwa. Postaram się omówić kilka interesujących
przykładów każdego z trzech typów miejsc.
Blogi: ojcostwo „od podszewki”
Strona tatablog.pl, istniejąca od 2008 roku, to głos ojca trójki dzieci i jak mówi podtytuł
spojrzenie Taty na całe to zamieszanie. Mężczyzna występuje tutaj w roli doświadczonego ojca
sporej gromadki. Wpisy dostarczają praktycznych porad, dotyczących spraw takich jak
skomponowanie wyprawki do szpitala położniczego, wybór bajki dla dziecka czy nauka wspólnego
pieczenia ciasteczek. Relacje z dziećmi umożliwiają kreowanie unikalnej więzi, opartej na zależności
typu mistrz-uczeń:
synek patrzy i się uczy. Dużo szybciej niż się nam wydaje. Aby być dla niego Autorytetem,
z którego zdaniem będzie się liczył, musimy być konsekwentni. Dzięki temu pokazujemy, że
nasze zdanie czy decyzja ważne. To co powie lub zrobi Tata jest ważne i należy się z tym
liczyć. (tatablog.pl, 2008)
Retoryka zbudowana jest na świadomości własnej wiedzy i doświadczenia; podkreśla się
również, że z ich racji należny jest szacunek i podporządkowanie się dzieci. Może to nasuwać
skojarzenia z dawnym modelem ojcostwa, zbudowanym na niekwestionowanej roli „pana domu”
(Arcimowicz 2008; Krajewska 2008, Łaciak 2008, Majka-Rostek 2011). Jednak w przypadku
tatablog.pl, w odróżnieniu od dawnych modeli (Tamże), autorytet nie jest z góry należny, lecz
świadomie wypracowany przez jednostkę.
Odmienny wzorzec ojca wyczytać można z bloga blog.e-tata.eu, autorstwa Mateusza ojca
dwóch córek który prowadzi on od 2009 roku. Mężczyzna umieszcza w sieci głównie pomysły na
kreatywne spędzanie czasu z dziećmi i sugestie wspólnych tematycznych zabaw, jak robienie
kostiumu żaby czy wyplatanie wycieraczki z liści pałki wodnej. Pieczenie owsianych ciasteczek może
nasuwać skojarzenia ze stereotypowo postrzeganym „kobiecym” zajęciem, jednak należy tutaj
unikać tego typu podziałów. Może być to doskonały przykład na przełamywanie stereotypów
przypisywanych konkretnej płci kulturowej i budowanie nowego ojcostwa opartego na
aktywnościach czy też zachowaniach nienacechowanych płciowo (Krajewska 2008). W przypadku
tego akurat bloga nie wiemy, na ile autor odnajduje się w codziennych czynnościach, takich jak
7 Nazywanie autorów tekstów jest bardziej intuicyjne, niż faktyczne. Omówione portale mają charakter
poradnikowy bądź bardziej komercyjny. Retoryka tekstów może sugerować ekspertyzę autorów, jednak nie
jest to sprecyzowane na stronach.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
82
nakarmienie córek czy też odprowadzenie do przedszkola. Da się jednak zauważyć dążenie do
wykorzystywania własnej pomysłowości i energii z myślą o rozwoju dzieci i relacji z nimi.
Kolejny przykład ojcowskiego bloga to tataamelki.blog.interia.pl, działający już od 2006
roku. Autor opisuje swoje relacje z córką Amelką, od momentu jej poczęcia do chwili obecnej, gdy
dziecko ma już sześć lat. Ojciec skupia się na emocjonalnym wymiarze kontaktu z córką; na swoich
emocjach czerpanych z przebywania z nią. Tematy poruszane na blogu to sposoby na wspólne
spędzanie czasu, żartobliwe powiedzonka dziecka, jego nieoczywiste spostrzeżenia, które powodują
wzruszenie u ojca. Autor nie boi się wyznać tego, co dla patriarchalnego wzorca odległe
(Arcimowicz 2008; Krajewska 2008, Łaciak 2008, Majka-Rostek 2011), a pożądane w nowym
paradygmacie:
życie bez dziecka, to jak serce bez bicia, albo jak serce które właśnie odmówiło posłuszeństwa
i zaczyna, powoli, szwankować. Nie wyobrażam sobie ... (…) Amelka pierwszą połowę wakacji
spędza u dziadków. Zatem dom zrobił się pusty i markotny (tataamelki.blog.interia.pl, 2011)8.
Autor wpisuje się w nowy wzorzec mężczyzny opiekuńczego, który nie wstydzi się swoich
emocji (Badinter 1993; Dzwonkowska-Godula, 2011; Fuszara 2008; Kwiatkowska, Nowakowska
2006; Titkow 2003; Titkow i in. 2004), a raczej dopuszcza je jako element własnej męskości.
Te przykłady to niewielka próbka postawy pełnej wrażliwości, otwartości oraz chęci
stworzenia trwałej, autentycznej więzi z potomstwem.
Portale specjalistyczne: głos ekspercki
Drugi typ przestrzeni internetowej to portale redagowane przez specjalistów. Zawierają one
zróżnicowane porady odnośnie roli ojca i służą za źródło wiedzy na wyciągnięcie ręki.
Mlodytata.pl, istniejący od 2008 roku, określa się jako „wortal dla wszystkich ojców”
przekazujący informacje kierowane właśnie do tej grupy. Jak sprecyzowane jest w zakładce „O nas/
Współpraca”, portal specjalizuje się w dostarczaniu informacji na temat produktów rynku
dziecięcego i prezentuje subiektywny, ojcowski punkt widzenia9. Portal ma wymiar komercyjny
i oferuje zainteresowanym osobom prywatnym lub podmiotom gospodarczym produkty do
testowania, w zamian za otrzymanie od nich recenzji w postaci tekstu. Cel to zdobywanie
i przekazywanie wiedzy na temat rynku produktów dziecięcych, co w efekcie ma ułatwić ojcom
opiekę nad dzieckiem. Nowy tata może z chęcią odwiedzać portal, szukając w tej przestrzeni
wsparcia i porady odnośnie metod wywiązywania się ze swej roli. Jak piszą autorzy:
w sieci można znaleźć mnóstwo stron dotyczących szeroko rozumianego wychowania
maluszków. Są one jednak przeznaczone głównie dla młodych mam. Nasz wortal pragnie
uzupełnić tą lukę prezentując ten temat tak, jak widzi go "młody" tata. Mamy nadzieję, że
znajdziecie tutaj informacje pomocne przyszłemu i obecnemu tacie do przedarcia się przez ten
niełatwy okres. (mlodytata.pl, 2008)
Zatem młody ojciec może pozwolić sobie na przyznanie się do słabości i potrzeby pomocy
z zewnątrz, a lekko „gadżeciarski” charakter portalu ma dodać atrakcyjności. Charakter portalu
świadczyć może o tym, że autorzy świadomie unikają przekazywania wiedzy stereotypowo
przeznaczonej dla matek, a raczej chcą stworzyć nowe treści, przeznaczone właśnie dla ojców.
Świadczyć mogą o tym na przykład recenzje książek o znaczących tytułach „Zawód: tata” czy też
8 Wpis z 7. lipca 2011 r.
9 Dalsze informacje dostępne są na stronie: http://mlodytata.pl/o-nas/wspopraca; dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
83
„Supertata: 156 rad, jak być idealnym ojcem”10. Można wysnuć wniosek, że współczesnym ojcom
brakuje informacji kierowanej właśnie do nich i że powinna mieć ona odmienną, „ojcowską” formę.
Drugi przykład portalu prowadzonego prawdopodobnie przez specjalistów11 to bycojcem.pl.
Nie znajdziemy tu jasno określonych porad odnośnie produktywnego wypełnienia wolnego czasu,
jak w poprzednio omówionym przykładzie. Portal skupia się raczej na emocjonalnych aspektach
ojcostwa. Jak w zakładce „przyszły ojciec” zauważają autorzy:
okres ciąży oraz pierwsze miesiące po narodzinach to zwykle dla młodych rodziców
przyspieszony kurs dorastania. Zwłaszcza przyszły ojciec przeżywa wiele dylematów i rozterek.
Wielu z nich nie daje rady i zwyczajnie ucieka od obowiązków. Niektórzy jednak stają na
wysokości zadania i dzielnie wspierają swoją partnerkę […]. Wkrótce odkrywają też, że bycie
ojcem może przynieść wiele radości. W końcu stają się głową rodziny. Jest to powód do dumy,
ale jednocześnie ogromna odpowiedzialność i obowiązek. (bycojcem.pl 2013)12
Zgodnie z retoryką portalu, bycie ojcem to trudny proces, wymagający nauczenia się nowej
odpowiedzialnej roli. Dostrzeżenie związanych z tym dylematów i pozwolenie ojcom na niepewność
i wrażliwość to znak nowych czasów: na stronie bycojcem.pl młody tata może przeczytać porady
w zakładkach zatytułowanych „Radości i wątpliwości” czy też „Wychowanie dziecka”. Portal nie
oferuje złotych rad czy gotowych rozwiązań, lecz dostrzega oraz nazywa blaski i cienie wynikające
z rodzicielstwa. Bycie rodzicem opisywane jest jako sytuacja wiążąca się z różnymi, nie zawsze
jednoznacznie pozytywnymi, odczuciami: presja jest ogromna. Przyszły ojciec bardzo długo
zamartwia się czy sprosta oczekiwaniom. Zazwyczaj jednak wszystkie niepokoje, troski i zmartwienia
rekompensuje samo dziecko13. „Bycie ojcem” nie jest już oczywistością, tylko kwestią codziennej
pracy, a funkcji mitycznej „głowy rodziny” mężczyźni nie mają w genach, wbrew temu co niegdyś
bezsprzecznie uważano. Autorzy zauważają następujące obecnie zmiany w postrzeganiu roli ojca,
podkreślając wagę jego zaangażowania w wychowanie jako elementu nowej wizji ojcostwa:
bycie ojcem to bardzo ważne zadanie. Niesłusznie funkcja ta została zepchnięta na dalszy plan
a większość obowiązków przejęła matka. Ojciec powinien być autorytetem i wyrocznią dla
małego dziecka bycojcem.pl 201314.
Do bycia ojcem trzeba dojrzeć, a rolę samodzielnie zdefiniować; nagrodą będzie duma
i satysfakcja. Portal zdecydowanie prezentuje nową wizję ojca mężczyzny wrażliwego,
nieidealnego, dopiero uczącego się swego miejsca w rodzinie.
Krok w kierunku wspólnoty ojców?
Ostatnim typem wyróżnionych przeze mnie rodzajów przestrzeni internetowej odnoszących
się do tematyki nowego ojcostwa portale, które mają również funkcję zrzeszającą ojców
w pozasieciowej rzeczywistości dostarczające informacji o spotkaniach tematycznych, imprezach,
konferencjach.
10 Więcej recenzji książek i artykułów prasowych dostępnych jest na stronie: http://mlodytata.pl/
recenzje/ksiazki-i-prasa; dostęp: 10.01.2013.
11 Niestety portal nie precyzuje wykształcenia ani specjalizacji autorów tekstów. Nazywam ich
„specjalistami” bardziej ze względu na poradnikowy charakter portalu, niż ze względu na faktyczną lub też
potwierdzoną ekspertyzę autorów w danej dziedzinie.
12 Portal został zamknięty z na początku roku 2013.
13 Całość tekstu dostępna była na stronie: http://bycojcem.pl/wychowanie-dziecka.php; dostęp:
10.01.2013.
14 Cały tekst dostępny była na stronie: http://bycojcem.pl/rola-ojca.php; dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
84
Jeden z nich to tato.net inicjatywa lubelskiej Fundacji Cyryla i Metodego. Od powstania
w 2004 roku portal zanotował ponad dwa i pół miliona odsłon. W zakładce „O nas” autorzy
zauważają:
niestety w dzisiejszych czasach łatwiej ojcu mieć dziecko, niż dziecku prawdziwego ojca (…)
jesteśmy pierwszym pokoleniem mężczyzn, którzy zdają sobie sprawę z tego, jak bardzo
potrzebujemy wzajemnego wsparcia i współpracy, aby skutecznie spełniać swoją rolę (tato.net
2004)15.
Odpowiedzią na wskazaną potrzebę ma być realizowanie konkretnej misji:
chcemy dać szansę i wsparcie każdemu mężczyźnie, który pragnie być stuprocentowym tatą.
Dzięki temu także mamy nadzieję pomóc każdemu dziecku w spełnieniu marzeń o wspaniałym
ojcu. (tato.net 2004)
Pomoc oferowana przez socjologów, psychologów czy też pedagogów16 polega na
polecaniu artykułów, książek, filmów, na informowaniu o tematycznych konferencjach czy
spotkaniach, a także organizowaniu warsztatów mających na celu rozwijanie umiejętności
„efektywnego ojcostwa”17. Język autorów oparty jest na retoryce zbliżonej do tej ze świata biznesu;
dziecko staje się projektem, a ojcostwo przedsięwzięciem, które powinno przynieść sukces. Tytuły
podstron i hasła odsyłające do artykułów typu „Siedem sekretów efektywnego ojcostwa” czy też
„Ojcostwo – Twój bieg maratoński” mają dopingować do osiągnięcia celu określanego jako
„zwrócenie dziecku serca ojca”. Nowy ojciec powinien być efektywny, świadomy, zorientowany na
cel. Nasuwa się tutaj na myśl ekonomiczna teoria dzietności Gary’ego Beckera z lat 80.
dwudziestego wieku, wspomniana przez Krystynę Slany (2006). Teoria ta oparta jest na koncepcji
jakości dziecka w społeczeństwie zmodernizowanym; współcześnie posiadanie dziecka to decyzja,
którą poprzedza kalkulacja kosztów i zysków związanych z byciem rodzicem. Biorąc pod uwagę
użyteczność dziecka, ma ono być źródłem radości rodziców, ale też w wymiarze bardziej
materialnym przyczynić się w przyszłości do wzrostu dochodów rodziny czy też być
zabezpieczeniem na starość (Slany 2006). Właśnie w tym kontekście można czytać treść
wspomnianego bloga dziecko staje się przemyślanym projektem, decyzją mającą przynieść
określony cel.
Zbliżoną wizję można odnaleźć na blogu tato.net – dziecko okazuje się być kapitałem ojca,
w który należy umiejętnie inwestować. Rola ojca przypomina w tym podejściu funkcję inwestora,
który traktuje wychowywanie potomstwa jako osobiste wyzwanie.
Nieco inną, choć również odnoszącą się do retoryki sukcesu wizję proponuje portal
supertata.edu.pl, założony przez psycholożkę i socjolożkę Izabelę Operlein. Oferta portalu to
tematyczne weekendowe warsztaty bycia ojcem, skoncentrowane na przeróżnych tematach:
pierwsza pomoc, bezpieczeństwo za kółkiem czy też zdrowie i rehabilitacja. Misja związana
15 Cały tekst dostępny jest na stronie: http://www.tato.net/engine.php?attr=bGFuZ2lkPTEmZ209MSZta
WQ9NiZzdHI9NQ==; dostęp: 10.01.2013.
16 Portal nie precyzuje zasad zatrudniania specjalistów czy też sposobów ich wynagradzania. Na podstawie
aktualnego spisu zaangażowanych w portal ekspertów można się domyślać, że działalność na tato.net jest ich
zajęciem dodatkowym, obok głównej aktywności zawodowej. Aktualny spis ekspertów dostępny jest na
stronie: http://www.tato.net/engine.php?attr=bGFuZ2lkPTEmZ209MSZtaWQ9NTUmc3RyPTE1NA==; dostęp:
10.01.2013.
17 Aktualna oferta warsztatów i szkoleń dostępna jest na stronie: http://www.tato.net/tatonet_en/
warsztaty/categoryevents/3-szkolenia; dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
85
z komercyjną ofertą edukacyjną opisywana jest jako edukowanie i przekazywanie wiedzy, której
nadrzędnym celem jest lepsze wzajemne zrozumienie i harmonia w relacjach między ludźmi
(supertata.edu.pl). Dzięki zdobytej wiedzy i umiejętnościom młody tata ma stać się niezastąpionym
herosem, superspecjalistą w zakresie wychowania malucha. Dramaturgii i wagi tej roli dodają
przytaczane przykłady. W zakładce „Program warsztatów” pod tytułem „Pierwsza pomoc” ojcowie
zachęcani są do aktywnego działania: gdy w krytycznej sytuacji dziecko będzie potrzebowało szybkiej
pomocy to prawdopodobnie Ty zachowasz zimną krew i podejmiesz interwencję. Naucz się jak robić
to prawidłowo (supertata.edu.pl)18. Analizując retorykę portalu należy wziąć pod uwagę jego
komercyjny charakter i fakt, że forma kształtowania treści ma na celu przyciągnięcie klientów.
Uważam jednak, że język portalu i wybór tematyki można analizować właśnie w kontekście nowego
ojcostwa. Albowiem przywołując badania Małgorzaty Fuszary „odnoszenie sukcesów” na polu
ojcostwa może być dla mężczyzn potwierdzeniem własnej męskości, gdyż nabycie nowych
umiejętności, przekonanie, że można sobie poradzić w różnych, niestereotypowych sytuacjach to
zalety bycia nowym ojcem (Fuszara 2008: 213); codzienna troska i opieka mogą wydawać się dla
niego nieco zbyt błahe i nudne. Warto zauważyć oczywiście, że te ostatnie cechy to element
stereotypowo przypisywany matkom. W tym kontekście, bycie ojcem wpisuje się w stereotypową
męskość; nowy tata chętniej sprawdza się ma w momentach wymagających heroizmu i hartu ducha.
W ten sposób powstaje wariant modelu nowego ojca jako dowartościowanego i niezastąpionego
supertaty.
Caring masculinity czy nowy paradygmat mężczyzny stanie się masowy?
Omówione przykłady blogów i portali pozwalają wnioskować o trendzie, polegającym na
kwestionowaniu tradycyjnie rozumianej męskości. Arcimowicz opisuje zmianę jako odrzucenie
„mitu męskości” i dekonstrukcję dymorfizmu ról płciowych (2008: 133). W miejsce statuy
„prawdziwego mężczyzny” zaczyna pojawiać się cały wachlarz alternatywnych postaw i zachowań,
które społecznie akceptowane są jako przynależne męskiej roli czy też godne ojca. Spektrum to jest
jednak płynne, nowa rola nie jest ściśle określona. Jak opisuje to Dzwonkowska-Godula,
nowoczesny model męskości nie „zamyka” bowiem mężczyzny w sztywnym schemacie, ale umożliwia
samodzielne redefiniowanie siebie; otwiera także nowe możliwości dla realizacji ojca (2011: 115). Jak
optymistycznie sugeruje Anna Titkow, być może rola ojca stanie się z czasem ważnym elementem
stereotypowo definiowanej męskości (2004).
Jak wspominałam, istotny element nowego modelu mężczyzny stanowi rola ojca, która
ulega redefinicji: mąż lub partner kobiety przejmuje opiekę nad małym dzieckiem poprzez przejście
na urlop tacierzyński, podjęcie się obowiązków związanych z opieką, być może również przejście na
urlop wychowawczy. Omówione przykłady rodzajów przestrzeni internetowej, gdzie „nowi” ojcowie
dzielą się swoimi opiniami, to tylko mały wycinek swoistej internetowej „kultury ojcostwa”. Z ich
lektury wyłania się wizerunek nowego ojca: mężczyzny nie tylko skupionego na swojej roli, ale też
czerpiącego z niej satysfakcję. Można powiedzieć, że tacierzyństwo poddawane jest afirmacji,
a w nowej wizji pojawia się miejsce na czułość, opiekuńczość i głęboką, emocjonalną więź
z dzieckiem wartości do tej pory stereotypowo przypisywane głównie roli matki.
Wyłania się zatem nowa figura ojca, demonstrującego swoje przywiązanie i zaangażowanie
w troskę o innych. Badacze i badaczki nazywają tę postawę caring masculinity, co można tłumaczyć
jako „męskość opiekuńczą” (Badinter 1993; Dzwonkowska Godula, 2011; Fuszara 2008;
Kwiatkowska, Nowakowska 2006; Titkow 2003; Titkow i in. 2004). Nowy model ojca oparty jest na
18 Opis programu warsztatów dostępny jest na stronie: http://www.supertata.edu.pl/content/view/6/7/;
dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
86
wrażliwości, nastawieniu na współpracę i pozytywne relacje międzyludzkie; stopniowo wymazywane
są z tego modelu cechy niegdyś automatycznie wiązane z byciem ojcem, takie jak granicząca
z autorytaryzmem pewność siebie i wyznawanych przez siebie wartości, emocjonalny chłód, nikłe
zaangażowanie w codzienne czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze. transformację opisuje
Szlendak: nowi ojcowie to ci, którzy angażują się w opiekę nad dziećmi, zajmują się nimi znacznie
dłużej od starych i mają na dzieci znacznie większy wpływ niż ojcowie tradycyjni, pozostający
w stosunku do dziecka w pewnej oddali (Szlendak 2011: 447). Autor zarysowuje tutaj problem braku
wsparcia, z jakim stykają się nowi ojcowie, szczególnie w kontraście z ogromem wymagań, jakie
przed nimi współcześnie stawiane. Zmiany następują błyskawicznie, przez co przybywa nowym
ojcom wielu obowiązków nieznanych ich ojcom i dziadkom (Szlendak 2011: 448). Można
zaryzykować stwierdzenie, że męską niepewność w kreowaniu postawy nowego ojca wzmaga fakt,
że ich żony czy też partnerki już dawno „odrobiły” lekcję macierzyństwa: zgodnie z obowiązującymi
wzorami ról, doświadczenie i wiedza były przez całe pokolenia przekazywane z matki na córkę
(Titkow i in. 2004). Tymczasem wobec mężczyzn zaczyna pojawiać się zupełnie nowe społeczne
oczekiwanie, aby nie tylko przejęli część opiekuńczych obowiązków, ale też dobrze się w nowej roli
odnajdywali i bez żadnych wątpliwości podejmowali rodzicielskie decyzje. Pojawia się dualizm
wynikający ze zderzenia starych wzorców i nowych oczekiwań. Powołując się na przykłady
Szlendaka, można skonstatować, że (…) ojcowie pragną, aby ich dzieci były zdyscyplinowane, ale też
żeby się w życiu dobrze bawiły. Chcą, żeby dzieci miały maksymalnie dużo możliwości i zarazem nie
były do żadnego wyboru przymuszane (Szlendak 2011: 448). Tak wymagające zadanie może budzić
poczucie zagubienia.
Rola ojca w Polsce jest na samym początku procesu transformacji; nowy wizerunek
współczesnego ojca nie jest w żadnej mierze klarowny. Starsze wzorce oparte na autorytecie
moralnym, nie zaś codziennym wspieraniu rodziny nadal powszechne. Z drugiej strony, od
nowego ojca wymaga się wrażliwości i troski. W efekcie, nowy ojciec jest figu nieco bezradną
i zestresowaną, ponieważ narzuca się mu sporo nowych wymagań, wcale nie eliminując starych
(Szlendak 2011: 451). Aby rola ojca ustabilizowała się w nowym kształcie, konieczne będą zmiany
również w obrębie roli matki, co na co zwraca uwagę Bogusława Budrowska: w dalszej perspektywie
przynajmniej częściowe zredefiniowanie kulturowych skryptów roli ojca i roli matki wydaje się
nieuniknione (Budrowska 2008: 149). Albowiem transformacja ta wpłynie na obraz całej rodziny i ról
poszczególnych jej członków. Myślę, że fakt dość wyraźnego zaistnienia tematu nowego ojcostwa
w mediach, o czym wspominałam wcześniej, świadczy o wadze problemu, ale też o długiej drodze
i wielowątkowych dyskusjach, jakie czekają polskie rodziny, zanim zostanie osiągnięty konsensus
o ile w ogóle ostateczne zdefiniowanie roli ojca jest możliwe. Jedno jest pewne – cytując Bogusławę
Budrowską – stary patriarchalny wzorzec wyczerpał się, a nowy jeszcze nie jest gotowy (2008: 125).
W przemianach dotyczących omawianej roli duże znaczenie odgrywa również coraz częściej
używany neologizm, które ma ją opisywać – tacierzyństwo. Zakres semantyczny tego słowa –
nawiązującego per analogiam do „macierzyństwa” i odcinającego się od dotychczas używanego
„ojcostwa” – obejmuje wrażliwość, ciepło, opiekuńczość, czułość, otwarte okazywanie emocji19.
Jednak uważam, że takie nazewnictwo niesie za sobą potencjalne zagrożenie w postaci
przyrównywania ojców do matek. Trend „zmiękczania” i uwrażliwiania mężczyzn nie musi oznaczać
wtłaczania ich w role matek. Prawdą jest, że do repertuaru ich zachowań wkraczają coraz częściej
elementy stereotypowo uważane za kobiece. Chodzi tutaj bardziej o redefinicję męskości, a co za
tym idzie również ojcostwa. Celem zachodzących zmian nie jest zamiana ról rodziców lub też
stworzenie dwóch matek, ale wytworzenie modeli, które uzupełniają się lub też współdziałają
19 Ciekawej analizy słów „ojciec” i „tata” dokonuje Prof. Jerzy Bralczyk w filmie „Rodzice na językach, czyli
‘maciec i ojcatka’ bez stereotypów”, dostępnym na stronie: http://www.youtube.com/watch?v=8ogrWp1j7BA;
dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
87
w pełnieniu wychowawczych funkcji. Nowy ojciec nie jest przecież odwróceniem kobiecego wzorca
czy też męską wersją opiekunki. Celem jest powstanie nowej jakości, redefinicja męskości
i rozszerzenie sztywnego wzorca o różnorodne opiekuńcze kompetencje. W efekcie, ze
wspomnianych cech uznawanych stereotypowo za wyznaczniki roli matki może ten stereotyp
zostać zdjęty, a cechy dotychczas uznawane za kobiece mogą stawać się z czasem neutralnym
elementem wzorca nowej męskości.
Sieć dyktuje wzorce
Młodzi ojcowie są coraz bardziej widoczni na ulicach; pchają wózki, niosą torby pełne
odżywek czy pieluch, publicznie okazują dzieciom uczucia. Wydawać by się mogło, że powstaje
swoista „moda” na bycie ojcem – dumnym opiekunem, mającym w związku z tą rolą wysokie
poczucie asnej wartości i czerpiącym z niej satysfakcję. Z drugiej strony, kreowany ideał jest
nowością na polskim gruncie, gdzie nadal silne patriarchalne wzorce, a macierzyństwo często
utożsamiane jest z pełnowymiarową opieką i poświęceniem (Titkow i in. 2004).
Opisane przeze mnie przykłady to przejawy wielkomiejskiego trendu, zapoczątkowanego
przez młodych wykształconych mężczyzn, o prawdopodobnie co najmniej średnim statusie
społecznym i sporej ogólnej otwartości na zmiany (Arcimowicz 2008; Szlendak 2011). Jest to zatem
niewielka na tle całego społeczeństwa, silnie uprzywilejowana grupa, korzystająca z internetu jako
narzędzia wymiany opinii oraz wsparcia. Poczucie uczestniczenia w chociażby wirtualnej – „sieci”
ojców może skutkować wzajemnym dowartościowywaniem się mężczyzn w nowej roli. Stąd można
przypuszczać, że tworzona w przestrzeni internetowej „kultura ojcostwa” świadczy o niepewności
i potrzebie zewnętrznej afirmacji nowego modelu. Patrząc na zjawisko z drugiej strony, można
także stwierdzić, że to właśnie internet nie tyle jest oddźwiękiem nowego ojcowskiego trendu, co,
jako medium, trend ten kreuje i umacnia (Fuszara 2008). Wydaje się słuszną hipoteza Tomasza
Szlendaka, medialna rzeczywistość może w tym wypadku wyprzedzać zmianę społeczną (2005,
2011), a wzorce zachowań mogą być kształtowane przez medialną fikcję (Arcimowicz 2003). Fikcja
ta najbardziej dynamicznie reaguje na nowe zjawiska społeczne, wzmacnia i uwypukla nowe trendy.
Być może zatem w internetowej rzeczywistości, niczym pod mikroskopem, można mieć styczność
z pojawianiem się, rozwijaniem i propagowaniem nowych trendów tych, które jeszcze nie
wyraźnie widoczne w rzeczywistości ogólnospołecznej. Mnogość tacierzyńskich wątków w sieci nie
musi oznaczać występowania zjawiska o podobnej sile w rzeczywistości społecznej. Bardziej
uprawnione jest być może traktować ją jako zalążek nowego trendu, który ma duże szanse
rozwinąć się w głównonurtowy model.
Szwecja już to przeszła
Wyłaniające się w polskim społeczeństwie zjawisko „nowego ojca” jest jeszcze mało
wyraziste i ma charakter raczej alternatywny wobec nadal dominujących wzorców. Pamiętając
o wszelkich społeczno-ekonomicznych różnicach, jakie dzielą nasz kraj od Szwecji, myślę, że warto
na koniec sięgnąć do historii tego kraju. Płatne urlopy rodzicielskie, które zastąpiły urlopy
kierowane wyłącznie do matek, zostały w Szwecji wprowadzone w 1974 roku i miały na celu
równouprawnienie obojga rodziców w opiece nad dziećmi; sześciomiesięczny okres mógł być
dzielony przez rodziców w dowolny sposób. Już cztery lata później wydłużono urlop do dziewięciu
miesięcy, a w 1995 roku do piętnastu. Każdy z rodziców zobligowany jest do wzięcia
dwumiesięcznego urlopu wychowawczego z obecnie już szesnastomiesięcznej puli, w przeciwnym
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
88
razie rodzina nie otrzymuje pomocy finansowej od państwa za te miesiące (Facts about Sweden.
“Gender Equality: The Swedish Approach to Fairness”)20.
Warto w tym miejscu przypomnieć o kampanii promującej opisane zmiany wśród
szwedzkich rodzin w latach 70. dwudziestego wieku21. Na jednym z plakatów widać muskularnego
mężczyznę o stereotypowo szwedzkiej urodzie: rude kręcone półdługie włosy, broda i wąsy,
piegowata cera przywodzą na myśl wojowniczych wikingów organizujących dalekie wyprawy.
Kierując się stereotypowym postrzeganiem mężczyzn, temu na pewno nie można zarzucić braku
odwagi czy wręcz męstwa; muskuły prężą się wyraźnie pod opiętą koszulką z niebiesko-żółtym
narodowym motywem. Co zadziwia i trochę wzrusza, to fakt przytulania przez mężczyznę nagiego
niemowlęcia uśmiechającego się trochę niepewnie, trochę zawadiacko, trzymającego go za
kołnierzyk. Wspominam o tym zdjęciu jako przykładzie kampanii społecznej, która stała się masową
akcją i przyczyniła się do propagowania zaangażowanego ojcostwa wśród Szwedów. Może warto
mieć nadzieję, że również w Polsce wizerunek ojca oparty na caring masculinity przejdzie ze sfery
alternatywnej do kultury masowej, choć należy zaznaczyć, że polski dyskurs jest jak dotąd
w zupełnie innym miejscu. Wniosek taki wysnuwam między innymi po uczestniczeniu w debacie,
jaka miała miejsce w siedzibie redakcji „Gazety Wyborczej”, w ramach „Klubu Wysokich Obcasów”
27. września 2012 roku22, w której wziął udział również, obok polskich dziennikarzy, psychologa
i socjolożki, gość ze Szwecji Henrik Pettersson. Luźna rozmowa o blaskach i cieniach ojcostwa
dowiodła, że w polskim dyskursie męskość nadal jest dość silnym monolitem, w przeciwieństwie do
szwedzkiego pluralizmu w myśleniu o tej kategorii. Polscy ojcowie, wychowani w tradycji
patriarchalnej, nadal mają tendencję do budowania własnej męskości w oparciu o relację władzy
i nierówności. Bardzo trudno jest im odstąpić pole w podziale obowiązków domowych
i wychowawczych, a także przyjąć na siebie te rozumiane stereotypowo jako kobiece. W Szwecji zaś
kategoria nowego ojcostwa jest pojęciem na tyle ugruntowanym, że staje się naturalnym
elementem budowania męskości. Polski ojciec natomiast jest i pewnie jeszcze długo będzie
w fazie zmagania się z nowymi wyzwaniami i redefiniowania własnej tożsamości jako nowego
żczyzny.
Bibliografia
Arcimowicz, Krzysztof. 2003. Obraz mężczyzny w polskich mediach. Prawda. Fałsz. Stereotyp.
Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Arcimowicz, Krzysztof. 2008. Wizerunek ojca w polskich mediach na przełomie XX i XXI wieku.
W: Malgorzata Fuszara (red.). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we
współczesnej Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Trio, s. 115-151.
Badinter, Elisabeth. 1993. XY: tożsamość mężczyzny. Warszawa, W.A.B.
Bem, Sandra Lipsitz. 2000. Męskość. Kobiecość. O różnicach wynikających z płci, Gdańsk: Gdańskie
Wydawnictwo Psychologiczne.
Budrowska, Bogusława. 2008. Tacierzyństwo, czyli nowy wzór ojcostwa. „Kultura i społeczeństwo”
Tom LII. Nr 3, s. 123-153.
Castells, Manuel. 2008. Siła tożsamości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
20 Informacje na temat rozwiązań genderowych w Szwecji można znaleźć w publikacji Swedish Institute, na
stronie: http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS8_Gender%20equality/FS8-Gender-
equality-in-Sweden-low-resolution.pdf; dostęp: 10.01.2013.
21 Opisywany plakat można zobaczyć na stronach Gazety Wyborczej: http://wyborcza.pl/51,76842,
7537002.html?i=2; dostęp: 10.01.2013.
22 Więcej o debacie można przeczytać w artykule Igi Maliszewskiej dostępnym na stronie:
http://www.wysokieobcasy.pl/wysokieobcasy/1,96856,12574001,Czy_bycie_ojcem_w_Polsce_to_zajecie_ekstre
malne_.html; dostęp: 10.01.2013.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
89
Domański, Henryk, Andrzej Rychard, Paweł Śpiewak. 2006. Polska jedna czy wiele? Warszawa:
Wydawnictwo Trio.
Dzwonkowska-Godula, Krystyna. 2011. Publiczny dyskurs o współczesnym ojcostwie w Polsce. W:
Katarzyna Wojnicka i Ewelina Ciaputa (red.). Karuzela z mężczyznami. Problematyka męskości
w polskich badaniach społecznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 113-139.
Facts about Sweden. “Gender Equality: The Swedish Approach to Fairness”. Publikacja Swedish
Institute:
http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS8_Gender%20equality/
FS8-Gender-equality-in-Sweden-low-resolution.pdf; dostęp: 10.01.2013.
Fuszara, Małgorzata. 2008. Ojcostwo w opinii mężczyzn – ojców małych dzieci. W: Małgorzata
Fuszara (red.). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce.
Warszawa: Wydawnictwo Trio, s. 187-221.
Giddens, Anthony. 2001. Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej
nowoczesności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kochan, Marek. 2007. Plac Zabaw. Warszawa: W.A.B.
Kodeks Pracy, art. 1821 , 1822 , 1823 , 183 § 3, 1831 , 184; art. 5 i 5a ustawy z dnia 25 czerwca 1999
roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby
i macierzyństwa (Dz. U. z 2005 r. Nr. 31, poz. 267, z późn. zm.).
Krajewska, Anna. 2008. Konteksty ojcostwa. W: Małgorzata Fuszara (red.). Nowi mężczyźni?
Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Trio,
s. 67-115.
Kwak, Anna. 2005. Rodzina w dobie przemian. Małżeństwo i kohabitacja. Warszawa: Wydawnictwo
Akademickie „Żak”.
Kwaśniewski, Tomasz. 2007. Dziennik ciężarowca. Warszawa: W.A.B.
Kwaśniewski, Tomasz. 2010. Dziennik taty. Warszawa: W.A.B.
Kwiatkowska, Anna, Agnieszka Nowakowska. 2006. Mężczyzna polski. Psychospołeczne czynniki
warunkujące pełnienie ról zawodowych i rodzinnych. Białystok: Wydawnictwo Wyższej
Szkoły Ekonomicznej.
Laboratorium Badań Społecznych. 2009. Badanie jakościowe gospodarstw domowych w ramach
projektu systemowego: Godzenie ról rodzinnych i zawodowych kobiet i mężczyzn.
www.rowniwpracy.gov.pl/plik/id,89.pdf. dostęp: 10.01.2013
Łaciak, Beata. 2008. Medialny obraz mężczyzn w relacjach małżeńskich i rodzinnych. W: Małgorzata
Fuszara (red.). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce.
Warszawa: Wydawnictwo Trio, s. 151-187.
Majka-Rostek, Dorota. 2011. Współczesne wzorce nowego ojcostwa. W: Maria Świątkiewicz-Mośny
(red.). Rodzina. Kondycja i przemiany. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,
s. 103-117.
Marody, Mirosława i Anna Giza-Poleszczuk. 2004. Przemiany więzi społecznych: zarys teorii zmiany
społecznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Melosik, Zbigniew. 2002. Kryzys męskości w kulturze współczesnej. Poznań: Wolumin.
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. 2009. Badanie jakościowe gospodarstw domowych
w ramach projektu systemowego: Godzenie ról rodzinnych i zawodowych kobiet i mężczyzn.
http://www.rowniwpracy.gov.pl/godzenie-rol/raport-dot-gospodarstw-domowych.html,
dostęp: 10.01.2013.
Pałka, Jacek. 2003. Przygody Pana Bazylka. Warszawa: Spis Treści.
Pałka, Jacek. 2004. Bazylek daje sobie radę. Warszawa: W.A.B.
Pałka, Jacek. 2006. Na kłopoty – Bazylek. Warszawa: W.A.B.
Slany, Krystyna. 2006. Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w ponowoczesnym świecie.
Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.
Marta Bierca / Tacierzyństwo w sieci – analiza nowego trendu i jego socjologiczne implikacje
90
Szlendak, Tomasz. 2005. Leniwe maskotki, rekiny na smyczy. W co kultura konsumpcyjna
przemieniła mężczyzn i kobiety. Warszawa: Jacek Santorski & Co Agencja Wydawnicza.
Szlendak, Tomasz. 2011. Socjologia rodziny. Ewolucja, historia, zróżnicowanie. Warszawa:
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Talko, Leszek K. i Monika Piątkowska. 2005a. Talki w wielkim mieście. Warszawa: W.A.B.
Talko, Leszek K. i Monika Piątkowska. 2005b. Talki z resztą. Warszawa: W.A.B.
Talko, Leszek K. 2005c. Dziecko dla średnio zaawansowanych. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Talko, Leszek K. 2006. Dziecko dla profesjonalistów. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Talko, Leszek K. 2007a. Dziecko dla odważnych. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Talko, Leszek. K. 2007b. Dziecko dla początkujących. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Talko, Leszek K. 2008. Pomocy, jestem tatą! czyli jak być dobrym ojcem i nie osiwieć zbyt szybko.
Warszawa: Nasza Księgarnia.
Titkow, Anna. (red.). 2003. Szklany sufit. Bariery i ograniczenia karier kobiet. Monografia zjawiska.
Warszawa: Fundacja Instytut Spraw Publicznych.
Titkow, Anna, Danuta Duch-Krzystoszek, Bogusława Budrowska. 2004. Nieodpłatna praca kobiet:
mity, realia, perspektywy. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
_____________________________________________
Marta Bierca absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego (etnologia i antropologia kulturowa
oraz gender studies), a także University of London, Goldsmiths College (social research), obecnie
w trakcie studiów doktoranckich w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej na kierunku
socjologia. Pracuje jako badacz społeczny i marketingowy w firmie strategiczno-badawczej.
Marta Bierca a graduate of the University of Warsaw (ethnology and cultural anthropology,
gender studies) and the University of London (social research.) Currently doing her PhD
programme at the University of Social Sciences and Humanities (sociology). Works as social and
market researcher in a research and strategy company.
... Baxter i in., 2016). Prawdopodobnie w pierwszej kolejności tego typu przekazy będą kierowane do mężczyzn o wyższym wykształceniu, zamieszkujących duże miasta, gdyż to wśród nich obserwuje się najszybsze tempo przemian w obrębie wzorców męskości i ojcostwa (Bierca, 2013). O ojcach często mówi się, że czas, jaki spędzają z dziećmi, to głównie zabawa. ...
Article
Full-text available
The last decades brought us dynamic changes in patterns of fatherhood. It is related both to expectations toward men, and their daily functioning itself. However, the role of a father is less often commercialized than the role of a mother. In line with that, commercials and marketing activities are less often addressed to fathers than to mothers. This paper is addressed to the potential grounds of this state of affairs, and the description of the new phenomenon-dadvertising. The possible manners of profiling marketing activities including fathers as primary recipients will be presented and discussed concerning findings of studies from the field of family psychology, sociology of the family, and a few existing studies aimed at commercials addressed to fathers. The abovementioned issues will be illustrated by examples of single commercials and marketing campaigns, in which protagonists or recipients were fathers.
... Encyklopedii PWN twierdząc, że są to: "urządzenia i instytucje, za pomocą, których przesyłane są treści do bardzo licznej i zróżnicowanej publiczności" (Pęczak 2005 można poznać historie rodziców, mających podobne problemy i dylematy, a następnie rozwiązujących je w dany sposób. I choć wydaje się, że dominujące aktywności medialne przypisuje się matkom, to także ojcowie angażują się w cyber-poradnictwie i wirtualnych społecznościach, wskazując na istotność swej roli w życiu rodzinnym oraz najczęściej prezentując sposoby spędzania wolnego czasu z najbliższymi (Bierca 2013  w aspekcie naukowym i zawodowym -istotna literatura, informacja dotycząca projektów, raportów, itd.; ...
Conference Paper
Full-text available
W krajach wysoko rozwiniętych dostrzec można trend związany ze zwiększonym popytem na usługi w branży fitness, który znajduje odzwierciedlenie w rosnącej liczbie siłowni. Walka o klientów jest widoczna zwłaszcza w komunikacji marketingowej, gdzie poszczególne kluby fitness konkurują w kreowaniu oryginalnych materiałów promocyjnych. Celem artykułu jest określenie zależności pomiędzy elementami graficznymi wykorzystywanymi w komunikatach marketingowych, takimi jak slogan, postać modela czy zdjęcie infrastruktury siłowni, a deklaratywnością zakupu. Badania percepcji usług siłowni przeprowadzono z wykorzystaniem kwestionariusza ankietowego i mobilnego okulografu. Z analizy badań wynika, że największą uwagę odbiorców przyciągają informacje dotyczące oferty, jak cena czy lokalizacja, natomiast mniejsze znaczenie mają elementy graficzne, takie jak wizerunek modela czy zdjęcie wyposażenia siłowni.
... Encyklopedii PWN twierdząc, że są to: "urządzenia i instytucje, za pomocą, których przesyłane są treści do bardzo licznej i zróżnicowanej publiczności" (Pęczak 2005 można poznać historie rodziców, mających podobne problemy i dylematy, a następnie rozwiązujących je w dany sposób. I choć wydaje się, że dominujące aktywności medialne przypisuje się matkom, to także ojcowie angażują się w cyber-poradnictwie i wirtualnych społecznościach, wskazując na istotność swej roli w życiu rodzinnym oraz najczęściej prezentując sposoby spędzania wolnego czasu z najbliższymi (Bierca 2013  w aspekcie naukowym i zawodowym -istotna literatura, informacja dotycząca projektów, raportów, itd.; ...
... Słowa kluczowe adolescencja, mężczyźni, wizja własnego ojcostwa Wprowadzenie Przyglądając się publikacjom naukowym z ostatnich dekad, można stwierdzić za Lucyną Bakierą, że problematyka związana z ojcostwem znajdowała się w tym czasie "poza głównymi nurtami analiz psychologicznych" 1 . Jeśli pojawiała się ona w jakichś publikacjach, to zazwyczaj w kontekście takich zjawisk, jak rozpad rodziny 2 , przemoc rodzinna 3 czy alkoholizm w rodzinie 4 . W ostatnich latach, jak zauważa Mikołaj Gębka 5 , można jednak zaobserwować zarówno w społeczeństwie, jak i wśród badaczy wzrost zainteresowania tematyką ojcostwa -dotyczy to zarówno wątków związanych z pozytywnym wpływem oddziaływań ojcowskich na rozwój dzieci, analizy charakterystyki interakcji ojciec -dziecko, jak i sytuacji psychologicznej samych ojców. ...
Article
Full-text available
Tekst przedstawia sposób konceptualizacji wizji własnego ojcostwa oraz opis jej kształ-tu u mężczyzn w okresie późnej adolescencji w następujących aspektach: planowanie rodziny, przygotowanie do ojcostwa, uczestniczenie w życiu dziecka, konsekwencje by-cia ojcem i wartościowanie ojcostwa. Badanie przeprowadzone przy użyciu autorskiej ankiety dotyczącej wizji własnego ojcostwa obejmowało 43 mężczyzn w wieku od 18 do 21 lat. Analizy jakościowe i ilościowe wskazują na znaczne zróżnicowanie pod względem roz-budowania, uporządkowania, spójności i stopnia realistyczności wizji własnego ojcostwa u nastolatków. W wielu aspektach była ona fragmentaryczna i mało realistyczna, bardzo rzadko stanowiąc dominujący element całościowej wizji dorosłego życia. Wypowiedzi badanych zawierały elementy wywodzące się zarówno z tradycyjnych, jak i współcze-snych wzorców ojcostwa. Uzyskane wyniki mogą być pomocne przy ocenie aktualnych oddziaływań nakierowanych na socjalizację prorodzinną w grupie nastolatków oraz przy projektowaniu nowych oddziaływań, tak aby wspierały one kształtowanie wizji własnego ojcostwa i podejmowanie wyborów sprzyjających jej realizacji.
... Przyjmując za podstawę koncepcję Levinsona, podjęto próbę operacjonalizacji Marzenia w zakresie ojcostwa. Na podstawie wyników dotychczas prowadzonych w tym obszarze badań (Lampic, Skoog Svanberg, Karlström, Tydén, 2006;Maher, Dever, Curtin, Singleton, 2004;Majorczyk, 2014;Marsiglio, Hutchinson , Cohan, 2000;Smith, Fenwick, Skinner, Merriman i Hallet, 2011;Virtala, Vilska, Huttunen, Kunttu, 2011), jak i tych opisujących wpływ wychowawczy ojca na rozwój dziecka (Harwas-Napierała, 2010) i sposób (Kurcbart, 2011), a także dokonując analizy przemian wzorców społecznych dotyczących pełnienia roli ojca (Bakiera, 2014;Gębka, 2006) oraz medialnego dyskursu na temat ojcostwa (Arcimowicz, 2013;Bierca, 2013), a także ze względu na istotne znaczenie ról rodzicielskich w rozwoju dorosłych (Bakiera 2004(Bakiera , 2013Harwas-Napierała, 2012), uznano, że Marzenie, będące wizją własnego ojcostwa (czyli wyobrażeniem mężczyzn o tym, jakimi będą ojcami, co będzie się z tym dla nich wiązać oraz jaka będzie ich droga do ojcostwa), obejmuje następujące aspekty: 1. planowanie rodziny: określenie wieku, w którym chciałoby się mieć pierwsze i ostatnie dziecko, oraz planowana łączna liczba dzieci, a także stosunek do różnych sposobów radzenia sobie z trudnościami z posiadaniem potomstwa naturalną drogą; 2. przygotowanie do ojcostwa: wskazanie warunków i kompetencji uznawanych za konieczne do podjęcia decyzji o posiadaniu potomstwa oraz przewidywane formy osiągnięcia ich spełnienia w celu poczucia bycia przygotowanym do zostania ojcem, a także obawy związane z ojcostwem; 3. uczestniczenie w życiu dziecka: opisanie zakładanej formy sprawowania opieki nad dzieckiem, sposobu spędzania z nim czasu oraz zakresu i charakterystyki wpływu, jaki będzie się miało na jego życie; 4. konsekwencje bycia ojcem: postrzeganie tego, jak posiadanie dziecka będzie odbijać się na innych obszarach życia, takich jak relacje z matką dziecka, aktywność zawodowa, pasje i zainteresowania; 5. wartościowanie ojcostwa: waga przypisywana zostaniu ojcem i miejsce ojcostwa w hierarchii celów życiowych mężczyzny. Ponieważ dotychczasowe badania nie dawały pełnego opisu Marzenia w odniesieniu do ojcostwa, a uzyskane wyniki przedstawiano bez odniesienia do perspektywy rozwojowej, istotne wydało się wypełnienie tej luki i zaprojektowanie badań, które pozwoliłyby uzyskać odpowiedzi na następujące pytania: ...
Article
Full-text available
This paper presents a way of conceptualization of the Levinsonian Dream in relation to fatherhood and describes its shape in men at the novice phase in the following aspects: family planning, fatherhood valuing, one’s own preparation to fatherhood, taking part in a child’s life, and the relationship between fatherhood and other men activities. Research based on the author’s own survey concerning the Dream in relation to fatherhood was conducted on a sample of 33 male students aged 22–29. Qualitative and quantitative analysis has shown a substantial differentiation of men in terms of the extension, coherence, order, and realism of the Dream in relation to their future fatherhood. Rarely it constituted the main part of a holistic Dream describing the vision of their adult life, and in most cases it contained elements derived from both traditional and modern models of the father’s role.
Article
Full-text available
Artykuł obejmuje refleksję nad kategorią ojcostwa z perspektywy transmisji międzypokoleniowej wartości wychowawczych w rodzinie. Mając na uwadze fakt, że przekaz między pokoleniami obejmuje zarówno wzorce pozytywne, jak i negatywne, uwaga została przeniesiona na dysfunkcyjne zachowania ojców i ich wpływ na dzieci. W tekście przyjęto umowne terminy: „zagubione ojcostwo” i mające z nim bezpośredni związek „utracone dzieciństwo”. Analizie poddano opowieść Kristiny Gepting Siostrzyczka (2019), koncentrującą się na problemie rodzinnej traumy, mającej swe źródła w patriarchalnym modelu rodziny.
Article
Charakterystyczne dla współczesności przemiany społeczne widoczne w obszarze rodziny wywołały także znaczące zmiany w postrzeganiu roli ojca. Tradycyjne ujęcie ojca jako autorytetu i głowy rodziny, zajętej „męskimi” sprawami, takimi jak organizowanie bytu i zarabianie pieniędzy, ustąpiły miejsca modelowi ojca-partnera matki we wszystkim, a więc także w opiece nad dzieckiem, w tym małym. Celem artykułu jest pokazanie transformacji ojcowskiego wizerunku w kontekście tego, w jaki sposób współcześni ojcowie biorą udział w opiece nad dziećmi kilkumiesięcznymi i młodszymi ze szczególnym uwzględnieniem urlopów tacierzyńskich jako instytucjonalnej zmiany w postrzeganiu wizerunku i roli ojca. Słowa kluczowe: rodzina, stereotyp społeczny, ojcostwo, rola ojca, urlopy tacierzyńskie
Chapter
In contemporary Poland fathers are more “visible” in public discourse than a few years ago 1 : parenting magazines and guides for parents devote separate pages and entire sections specifically to fathers; protagonists of popular Polish TV series get involved in the upbringing of their own children and often appear in scenes with both younger and older kids; fathers-celebrities pose for photos with their children and talk about them in interviews; blogs written by fathers are created on the Internet along with portals designed specifically for them. Even politicians noticed fathers, introducing the paternity leave in 2010. Meanwhile, several years ago the dominant model of fatherhood in Poland was the so-called absent father.
Chapter
[ENG] Although young people increasingly postpone decision about having children and parenthood is not so clearly embedded in the experiences of adult men and women as it used to be in the past, having a happy family is still one of the most important teenagers’ life goals. It is also more often perceived in terms of possibility rather than necessity and the studies indicate that active experience of parnethood influences all aspects of psychological and social development – e.g. it has a positive impact on the sense of internal integration and autocreation. Most of teenagers (91%) in late adolescence are planning to have children in the future, but a lot of them have vague and idealistic picture of how their parenthood will look like. Moreover, they hardly ever see the possibility of preapring to this role and notice fewer difficulties connected with being a parent. At the same time they more often refer to traditional family role model and less take into account emotional and relational aspects of the parent role. Teenagers’ vison of their own parenthood is shaped by the normative impact of condidtioning connected with biological, psychological and social development and also it is influenced by social trends and cultural cues. This chapter explores developmental and socio-cultural context of shaping of the vision of own parenthood and also proposes the measures suporting
Article
The existing model for the role of a father is gradually being redefined. Examples in mass culture, the media and the internet which illustrate the way in which that role functions have been confronted with the expectations of women shown in the results of surveys. The background to the presentation of fathers’ commitment in their role are the results of surveys which show the actual involvement of Polish men in parenthood. The article also attempts to define the psycho-social determining factors for the appearance of a new model of fatherhood.
Obraz mężczyzny w polskich mediach
  • Krzysztof Arcimowicz
Arcimowicz, Krzysztof. 2003. Obraz mężczyzny w polskich mediach. Prawda. Fałsz. Stereotyp. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Wizerunek ojca w polskich mediach na przełomie XX i XXI wieku. W: Malgorzata Fuszara (red.). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Trio, s
  • Krzysztof Arcimowicz
Arcimowicz, Krzysztof. 2008. Wizerunek ojca w polskich mediach na przełomie XX i XXI wieku. W: Malgorzata Fuszara (red.). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Trio, s. 115-151.
XY: tożsamość mężczyzny
  • Elisabeth Badinter
Badinter, Elisabeth. 1993. XY: tożsamość mężczyzny. Warszawa, W.A.B.
  • Sandra Bem
  • Lipsitz
Bem, Sandra Lipsitz. 2000. Męskość. Kobiecość. O różnicach wynikających z płci, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Siła tożsamości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
  • Manuel Castells
Castells, Manuel. 2008. Siła tożsamości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Publiczny dyskurs o współczesnym ojcostwie w Polsce. W: Katarzyna Wojnicka i Ewelina Ciaputa (red.). Karuzela z mężczyznami. Problematyka męskości w polskich badaniach społecznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza "Impuls
  • Krystyna Dzwonkowska-Godula
Dzwonkowska-Godula, Krystyna. 2011. Publiczny dyskurs o współczesnym ojcostwie w Polsce. W: Katarzyna Wojnicka i Ewelina Ciaputa (red.). Karuzela z mężczyznami. Problematyka męskości w polskich badaniach społecznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza "Impuls", s. 113-139.
Gender Equality: The Swedish Approach to Fairness
  • Facts About Sweden
Facts about Sweden. "Gender Equality: The Swedish Approach to Fairness". Publikacja Swedish Institute: http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS8_Gender%20equality/ FS8-Gender-equality-in-Sweden-low-resolution.pdf; dostęp: 10.01.2013.
Ojcostwo w opinii mężczyzn -ojców małych dzieci. W: Małgorzata Fuszara (red.). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Trio, s
  • Małgorzata Fuszara
Fuszara, Małgorzata. 2008. Ojcostwo w opinii mężczyzn -ojców małych dzieci. W: Małgorzata Fuszara (red.). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Trio, s. 187-221.