ArticlePDF Available

SOSYAL BİLİMLERDE KULLANILAN İÇERİK ANALİZİ VE SÖYLEM ANALİZİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

Authors:

Abstract

Çalışma, sosyal bilimlerde veri yorumlama tekniği olarak kullanılan ve bazen birbiriyle karıştırılan içerik analizi ve söylem analizi karşılaştırılmasını amaçlamaktadır. Sosyal bilimlerde yöntem tartışmaları sonucu oluşmuş iki temel eğilim, kendi ontolojik tabanı üzerinde temellenirken; epistemolojik ve metodolojik farklarının gelişmesi de sürpriz olmamaktadır. Bu ayrımlardan doğan bir metodolojik çerçeveye sahip olan içerik ve söylem analizinin karşılaştırılması, sosyal bilimlerde yöntem tartışmalarına küçük de olsa önemli bir katkı sağlayacaktır.
BİNGÖL ÜNİVERSİTE
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜDERGİSİ
Bingol University
Journal of Social Sciences Institute
ISSN: 1309-6672
Yıl/Year: 1 Cilt/Volum e: 1 Sa/Issue: 2 Güz/Autum n 2011
Dergi Full Text ASOS İndekste Taranmaktadır.
Bingöl
BİNGÖL ÜNİVERSİTE
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DERGİSİ
Bingol University
Journal of Social Sciences Institute
ISSN: 1309-6672
Yıl/Year: 1 Cilt/Volume: 1 Sayı/Issue 2 Güz/Autumn 2011
Sahibi / Owner:
(Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Adına)
(O f Behalf of Bingol Universty Social Sciences Institute)
Prof. Dr. Gıyasettin BAYDAŞ
Editörler / Editors:
Doç.Dr. Sait PATIR
Doç. Dr. Abdülbaki ÇEN
Yrd. D. Dr. Yar BAŞ
Yrd.Doç.Dr. Mehmet GÜVEN
Yrd. D. Dr. Abdulvahap BAYDAŞ
Yazı İsleridürü / Editor in Chief:
Yrd. D. Dr. Hüseyin ÇALDAK
Yayın Kurulu / Editorial Board:
Prof. Dr. Kazım YOLDAŞ
Prof. Dr. Alilmaz GÜNDÜZ
Prof. Dr. Mehmet Halil ÇİÇEK
Prof. Dr. Mehmet ÇEK
Doç. Dr. Sait PATIR
Yrd. D. Dr. Abdullah AYDIN
Yrd. D. Dr. Ahmet KAYINTU
Yrd. D. Dr. Aznavur DEMİRPOLAT
Yrd. D. Dr. Fikret OSMAN
Yrd. D. Dr. Kasım TATLILIOĞLU
Yrd. D. Dr. Mehmet KAYA
Kapak Tasarım / Cover Design: E-Dergi Sorumlusu / Contact Person of e-Journal:
Ali OFLAZ Öğr. Gör. Özr AYDIN
Dergi Sekreteryası ve İletişim / Secretary o f Journal and Communication:
Nebi BUTASIM Enst. Sekreteri butasimnebi@gmail.com
Hakan ER er-hakan@hotmail.com
İngilizce Redaktör / English Redactor:
A. Gör. Önder ÇAKIRTAŞ
Dergi Yazışma Adresi / Correspondence Adress:
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti Müdürğü 12100-BİNL
Tlf: 0 (426) 215 00 72 Faks : 0 (424) 215 10 17 e-posta: sosbil@bingol.edu.tr
Basım Yeri / Place of Publication:
Serhat Kitap Kırtasiye ve Matbaacılık Sivas Cad. Şehir Pasajı NO: 11
Tlf: 0(422)353 35 66 e-posta: egemen.44@hotmail.com - serhatdigital@hotmail.com
Binl Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti Dergisi, yılda iki kez yayımlanan, Ulusal Hakemli,
bilimsel bir dergidir. Dilirkçe ve İngilizcedir.
Yayımlanan yaların her rlü hukukî ve bilimsel sorumluluğu yazarlarına aittir. Derginin her
hak saklıdır. Dergide yayımlanan yalar kaynak sterilmeksizin kullanılamaz.
Derginin, PDF formatına Enstin Web sayfasından ulaşılabilir.
EDİTÖRDEN
Dergimiz bu sayısından itibaren, ASOS (Akademia Sosyal Bilimler)
indeksinde Full Text taranmaktadır. Ayrıca uluslararası veri tabanı olan
EBSCOhost veri tabanına kaydolma için yetkililerle görüşmeler devam
etmektedir. Dergiye gönderilen makalelerin internet üzerinden “makale takip”
yapılandırma çalışmalarının sonuna gelinmiştir. Daha katılımve daha kaliteli
bir dergi olma yolunda katkılarınızı bekliyoruz.
Doç.Dr. Sait PATIR
Editör
iii
DAN IŞMA KU RU LU / ADVISORY BOA RD :
Prof. Dr. Ali Yılmaz GÜNDÜZ
Prof. Dr. Avni GÖZÜTOK
Prof. Dr. Enver ÇAKAR
Prof. Dr. Erkan OKTAY
Prof. Dr. Cengiz TORAMAN
Prof. Dr. Kazım YOLD
Prof. Dr. Mehmet ÇELİK
Prof. Dr. Mehmet Halil ÇİÇEK
Prof. Dr. Mehmet İNBAŞI
Prof. Dr. Mehmet TAKKAÇ
Prof. Dr. Mehmet TÖRENEK
Prof. Dr. Muhammet Beşir AŞAN
Prof. Dr. Mustafa UÇAR
Prof. Dr. Remzi ALTUNIŞIK
Prof. Dr. Sayın DALKIRAN
Prof. Dr. Turan ÖNDEŞ
Prof. Dr. Turgut KARABEY
Prof. Dr. Himmet UÇ
Doç. Dr. Bilgehan PAMUK
Doç. Dr. Mehmet Engin DENİZ
Doç. Dr. Mustafa Doğan KARACOŞKUN
Doç. Dr. Üzeyir OK
Doç. Dr. Yakup BULUT
Bingöl Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Fırat Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Gaziantep Üniversitesi
Bingöl Üniversitesi
Bingöl Üniversitesi
Bingöl Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Fırat Üniversitesi
Dicle Üniversitesi
Sakarya Üniversitesi
Erzincan Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Erzincan Üniversitesi
Dicle Üniversitesi
Gaziantep Üniversitesi
Selçuk Üniversitesi
Kilis 7 Aralık Üniversitesi
Cumhuriyet Üniversitesi
Mustafa Kemal Üniversitesi
iv
TEŞE KK ÜR
Bu dergi, derli hakemlerin katkılarıyla yayım lanmaktadır. İlgilerinden
ve desteklerinden dolayı teşekkür eder, saylar sunarız.
BU SAY ININ H AKE MLE Rİ
Prof. Dr. Celal TÜRER
Prof. Dr. Erdal AÇIK SES
Prof. Dr. Erdoğan ERBAY
Prof. Dr. Hasan Boynu KARA
Prof. Dr. M ehm et TAKKAÇ
Prof. Dr. M ehm et TÜ RENEK
Prof. Dr. Rahmi DOĞANAY
Doç. Dr. Ep B ekir YAZICI
Doç. Dr. Hakan ERKUŞ
Doç. Dr. M ustafa KARA COŞKUN
Doç. Dr. M urat YILDIZ
Doç. Dr. Ömer Osman UM AR
Yrd. D. Dr. Bekir ELMAS
Yrd. D. Dr. Gürsoy A KÇA
Yrd. D. Dr. Fikret OSMAN
Yrd. D. Dr. Hüseyin ÇALDAK
Yrd. D. Dr. Mahmut Kubilay AKMAN
Yrd. D. Dr. Mehmet KAYA
Yrd. D. Dr. Mukadder ERKAN
Yrd. D. Dr. SıtYILDIZ
Yrd. D. Dr. Tarık ÖZCAN
v
İÇ İ N D E KİL E R
Ahm et KAY INTU
Edward Said ve Çağdaş Ele ştiri
................................................................. 7
Kam TATL ILIOĞ LU M. Engin DENİZ
Fark Öz-A nlaş Düzeylerine Sahip Üniversite Öğrencilerinin
Karar Vermede Öz-Saygı, Karar Verme Stilleri ve Kişilik
Özelliklerinin D eğerlen dirilm esi.............................................................19
Bülent A KK AYA
İç Ve ş Gelişm eler Ç erçevesinde Türkiye’de Çok Partili Siyasi
Hayata G Ve 1946 Seçimleri.............................................................43
Hasan Hüseyin TAYLAN
Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve ylem Analizinin
Kaılaştırılm ası............................................................................................ 63
Farız Y ILD IRIM
Ahm et Hamdi Tannar’ın “H uzur” Romanda Üçgen
A r z u ...............................................................................................................77
F aru k M ANAV
Metabiliş Kavramı ............................................................................... 103
N urettin YAKAN
Mevna'nın Felsefeye ve Filozoflara Başı
......................................
117
Sam i YUCA
Kadro H areketi ve Kem alizm
................................................................. 137
Esm a SAYIN
Tasavvu Açıdan H acc’ın R ukûnla...................................................167
Yavuz TÜRKAN
Kobilerin Finansman Sorununa Kobi Menkul Kıymet Borsa
Yoluyla Ç özüm ..........................................................................................197
vi
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Yıl: 1/ Cilt: 1/ Sayı: 2/ Güz 2011
SOSYAL BİL İM LE RDE KU LL AN ILA N İÇ ER İK A NALİZİ
VE SÖY LEM ANA LİZİNİN K ARŞILA ŞT IRILM ASI
The Com parison of C on tent Analysis and Discourse A nalysis W hich
Are Used in Social Sciences
H asan Hüsey in TAYLA N1
ÖZET
Çalışma, sosyal bilimlerde veri yorumlama tekniği olarak kullanılan ve
bazen birbiriyle karıştırılan içerik analizi ve söylem analizi karşılaştırılmasını
amaçlamaktadır. Sosyal bilimlerde yöntem tartışmalasonucu oluşmuş iki temel
eğilim, kendi ontolojik tabanı üzerinde temellenirken; epistemolojik ve
metodolojik farklarının gelişmesi de sürpriz olmamaktadır. Bu ayrımlardan
doğan bir metodolojik çerçeveye sahip olan erik ve söylem analizinin
karşılaştırılması, sosyal bilimlerdentem tartışmalarına küçük de olsa önemli
bir katkı sağlayacaktır.
Anahtar kelimeler: Sosyal Bilimlerde Nicel Araştırma, Nitel Araştırma,
İçerik Analizi, Söylem Analizi
ABSTRACT
This article aims to compare content analysis and discourse analysis used
as interpretion methods which are sometimes confused each other. While these
two basic tendencies which were formed as result o f methodological debates in
social sciences are based on its own ontologic structure, improvement of its
epistemological and methodological differences is not a surprise. The
comparison o f content and discourse analysis, which have a methodological
frame results from these differences, will provide an important contribution to
debates o f social sciences methods.
Keywords: Qualitative and Quantative Research Methodologies in Social
Sciences, Content Analysis, Discourse Analysis.
GİRİŞ
Sosyal bilimlerde, yöntembilim çevresinde ren tartışmalar
akademik/bilimsel disiplinlerde ayrışmaları ortaya çıkarm ıştır. 20.
1 Arş. Gör. Dr., Selçuk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü, hhtaylan@gmail.com
63
Hasan Hüseyin TAYLAN, Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve Söylem
Analizinin Karşılaştırılması
Yüzyılın blarında ortaya çıkan ayrışmalar, kabaca, bilimsel
yaklaşımın tek bir metot üzerinden yüleceğini, dolayıyla doğa
bilimlerin metodolojisinin insan, toplum ve külr sorunlarında
ıklayıcı olacını iddia eden pozitivist eğilim li analitik-naturalistik
bilimsel paradigm a ile tek bir yöntemin hem de da bilimleri
yönteminin insan, toplum ve külr sorunlarını derlendirmede
yetersiz kaldığını iddia eden vurguyu anlama, yorumlama,
değerlendirme üzerine yapan, sosyal bilim lerin kendine özgü
yönteminin olma gerektini ileri süren anti-pozitivist eğilimli
manistik-yorumsama paradigmalar olarak ikiye arabiliriz2. Ne
var ki böylesine kabaca ayrım bir takım sorunları da ortaya
çıkarm aktadır. Pozitivist metodolojiye eleştirel mesafede duran
yaklaşımla tek bir yaklaşım altında sunmak bu yaklımların
varolsal duruşuna aykırıdır.
Çalışmamızda içerik analizi ve ylem analizi aranda ortaya
koyacağımız farklılıklan anlaşılm asında bu ikili tip’leştirme işlevsel
olacaktır. Bununla birlikte hem erik analizi hem de söylem
analizinin geçerli tek bir tamlarının da olmayacını göz önünde
bulundurmaktayız. Bilim sel yazında çokça kabul edilen
tanımlandırm alardan yola çıkarak her iki teknik değerlendirilecektir.
1. İÇE RİK AN ALİZİ VE SÖ YLEM AN ALİZ İNİN
TANIM L A NM ASI
1.1. İçerik Analizi
İçerik analizi, özellikle sosyal bilim lerde kullanılan bir araştırma
ntemi ve bu yönteme uygun olarak kullanılan bir araştırma tekniğidir.
İçerik analizi, bta toplumbilimlerinde olmak üzere kitle iletişim
arlanın yaygınlaşm asıyla iletim çaşmalarında önem kazanmıştır3.
İletişim çalışmalarında kullanılan bir araştırma yöntemi olarak
erik analizi, ilk kez 18. yüzyılda İsveçli bir bilim adam ının İsveçte
nem indeki ilahilerin eriklerindeki dini sembolleri incelediği
2 Benzer ayrımlar için bkz: Fiske 1996, Jensen 2002, Erdoğan ve Alemdar 2002, Türkoğlu
2004.
3
AZİZ, A. (1990). Araştırma Yöntemleri-Teknikleri ve İletişim, İLAD Yayınları,
Ankara, s. 105
64
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Yıl: 1/ Cilt: 1/ Sayı: 2/ Güz 2011
çaşm asında kullanılm ıştır4. Bunun yanında içerik analizi sm en de olsa,
sosyolojinin önemli isimlerinden M ax W eber’in kapitalizmin ortaya
çışın sosyal ve tarihsel temellerini sorgulağı Protestan A hla ve
Kapitalizmin Ruhu (1904-1905) adlı eserinde Protestan ahlakını
Benjam in’in m etinlerinden yola çıkarak belirler. Bu iki örnek de nitel
analizdir. Gümüzde kullaldığı haliyle erik analizi, 20. y.y.
blanda Amerikan gazetelerinin eriklerinin incelenmesi şeklinde
ortaya çıkm ış, 1930’larda, radyo ve propaganda konmalarının analizi
in başvurulan bir teknik olmuştu5r. Özellikle 2. Dünya Savaşı sıranda
Nazi döneminde kullalan -özellikle radyo- propagandalarının analizinde
başvurulmuştur. Lasswell ve arkadaşları, H itler’in propaganda bakanının
gazete ve radyoda yapmış olduğu propagandala analiz etm işlerdi6r.
1950’lerde de erik analizi, ntem olarak B erelson’la tanım ını buldu.
İçerik analizi çaşmamızda nitel içerik analizinden fark olarak
Berelson’un tamına b olarak “nicel erik analizi” olarak
tamlanacakr. B erelson’a göre, içerik analizi, “iletişim in yalı/ık
(manifest) içeriğinin objektif, sistematik ve sasal (kantitatif)
tanımlamala yapan bir araştırma teknidir”7. Berelson içerik analizini
bugünkü kullandığımız anlam da ilk tanımlayan ve kullanan iletim
çözümleyicisidir.
Berelsonun tanımına benzer olarak George’a8 re, N icel erik
analizi öncelikle, iletilerin içeriğinde yer alan göstergelerin ık, belirgin
anlamlarından yola çıkarak içeriğe ilkin dkenler haknda
tanımlayıcı veriler elde etmek için kullanılan istatiksel bir araştırma
teknidir. B u ıdan bu çömleme, belli iletilerin gönme sıklığını
kesin, nesnel ve güvenilir gözlem ler arağıyla belirleme şansı verir. J.
Fiske9 de benzer biçim de, içerik analizini, “iletilerin ık, aşikar
erinin nesnel, ölçülebilir ve doğrulanabilir bir açıklama
yapabilmek am acıylakullanılğını belirtir.
Berelsonun tanımından yola çıkarak, içerik analizi nteminin
belirli kulla saptayabiliriz; ilki, iletişimin açık içeriğiyle bir diğer
4FREY, R. L., Botan, C. H., Friedman, P. G. ve Kreps, G. L. (1992). Interpreting Com-
munication Research: A Case Study Approach, Prentice Hall, Englewood Cliffs,
N.J., s. 194.
5 FREY, s.195
6 AZİZ, age, s. 196.
7 GÖKÇE, O. (1995). İçerik Çözümlemesi, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya. s. 16.
8 GEORGE, A. L. (2003). “İçerik Çözümlemesinde Nicel ve Nitel Yaklaşımlar”, İletişim
Araştırmalarında İçerik Çözümlemesi, (Der. ve Çev.: Murat S. Çebi), Alternatif
Yayınları, Ankara. s. 11.
9 FISKE, J. (1996). İletişim Çalışmalarına Giriş, Ark Yayınları, Ankara. s. 176
65
Hasan Hüseyin TAYLAN, Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve Söylem
Analizinin Karşılaştırılması
deyişle “düzanlamsal düzeyle rlanlma gerekliliği. İkincisi,
nesnellik boyutunun zorunluluğu, nesnellik de araştırmanın kim ve ne
zaman yaparsa yapn aynı sonucun verilmesi olan güvenirlilikle ilgilidir.
Üçün sistematikliktir. G ökçe’ye10 göre sistematiklik, varsamlan
formüle edilmesi, araştırm a evreninin ve örneklem inin belirlenmesi,
çözümleme öinin ve öme birim inin belirlenm esi, sınıflam a
sisteminin oluşturulması, araştırma güvenirlilinin ve gerliliğinin
kontrolü gibi konulan araştırm a konusu ve sorunuyla ilişkili olarak
saptanmasıdır. Sonuncusu ise, analizin nicel-sasal olması gerektiğidir.
Hansen’e11 re, nicel içerik analizi yönteminin am acı; herhangi
bir m etnin içinde yer alan belli niteliklerin veya kategorilerin ortaya
çıkma sıklığını belirlemek ve saymaktır. Bunu yaparak içerik analizi, bu
tü r metinlerin içerdi ve iletti mesajlar, imajlar, tem siller ve bunlan
kapsam toplumsal anlam ve önemleri haknda bir şeyler söyleyebilme
ihtiyacına hizmet etmeye çalışır. Ancak temel sorun, içerik analizinde
sayısallaşrmanın ne dereceye kadar mümn olduğunu ve metinlerin
anlamın sıklığı, m etinlerin toplum sal etkisi veya medya m etinleri ve bu
metinlerin yansıttığı gerçeklikler arasındaki ilişki hakkındaki sorularla
bağlantılı olarak bu tekniğin sunduğu nicel göstergelerin nasıl
anlaşıldığını veya yorumlandığını kavramakr.
1.2. Söylem Analizi
ylem analizi tek bir bk alnda tartışmak oldukça zordur.
Farklı felsefe geleneği, sosyal bilim geleneği ve farklı disiplinlerce
kullalan ylem analizi, Edibe Sözen’e12 göre üç sacayağına dayanır:
birincisi, Saussure’cü anlaşa dayanan yasalcı dilbilim, ikincisi,
Wittgenstein’ın dilsel felsefesinden yararlanan post-pozitivizm, üçünsü
ise, dil felsefesinde Gadamer ve bir yarısı yapısalcılara bir ya
hermeneutiğe dayanan R icceour’den etkilenen hermeneutik. Sosyal
bilimlerde kullalan bir araştırma yöntemi olarak kabul edildiğinde
çeevemizi biraz daraltmış, hem de içerik analiziyle kaılrma
olanağı bulmuş oluruz. Buna re, söylem analizi nitel bir araştırma
ntemidir. Sosyal bilimlerde özellikle, dilbilim, sosyoloji ve iletişim
çaşm alarında (haber metni, reklamlar, tarşm a program ları vb.)
kullalan bir analizdir. İletişim çaşmalarında en çok kullanılan söylem
10 KÇE, O., age, s. 117.
11 HANSEN, A. (2000). “İçerik Çözümlemesi”, İletişim Araştırmalarında İçerik
Çözümlemesi, (Der. ve Çev.: Murat S. Çebi), Alternatif Yayınları, Ankara.s. 55.
12 SÖZEN, E. (1999). Söylem, Paradigma Yayınları, İstanbul., s. 86.
66
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Yıl: 1/ Cilt: 1/ Sayı: 2/ Güz 2011
analizi Van Dijk’in eltirelylem analizidir. Sosyal bilimlerde felsefe
geleniyle leyen ylem analizi, F oucault’dan esinlenen Edw ard
Said’in oryantalizm çömlemesidir.
Edibe Sözen’e13 göre ylem analizi, hem metin analizi, hem
eltirel analiz, hem sosyal analiz ve sosyolinguistik bir çalışma” olarak
tamlanabilir. Aslında ylem analizim bunlan inde yer ar ve
bunlan tüm ünü kapsar. Buradaki farklı kullanımlar ylem analizinin
yapılğı farkdisiplinlerden kaynaklanmaktadır. Hepsindeki ortak nokta
eltirel olmasıdır. Buna kaılık, Fairclough, söylem analizini, eleştirel
olan ve eleştirel olmayan olarak ikiye ayırır14. Eltirel olan söylem
analizi ç/iktidar ilişkileri ve ideolojilerin söylemi nasıl
şekillendirdiklerini göstermeyi amlar. Ayca, söyleminç/iktidar ve
ideoloji tarandan nasıl biçimlendiğini ve toplumsal kimlik, toplumsal
ilişkiler, bilgi ve inanç dizgelerinin olum undan nasıl etkili oldunu
gösterir15. Eleştirel olmayan yaklım ise betim leyici, açıklayıcı
yaklaşımr, dilin veya iletişim in toplumdaki, sosyo-ltürel hayattaki
levleri üzerinde durur.
ylem analizi tarihsel reçte fark bim ler almıştır. İlk evre,
1940’lı yıllardaki m ikro-sosyolojik çalışm alardır. 1960’larda sosyoloji
kaynaklı Garfinkel’in öncüğündeki etnometodolojik çalışmalarla ortaya
çıkan konma analizleri, Goffman’ın benliğin sunumu ile ilgili
çaşmaları, m etin, m it incelemeleri şeklindeki nitelik analizleri de bu
çaşm alar arandadır16. İkinci evre, 1970’li yıllara rastlar. Bunemde
sosyolojide eylem kavramı, linguistik kavramlar olan “anlam ve
“konuşma yolla ile genişletilir ve bunlar birer dil pratiği olarak
sunulur. ylem analizinin interdisipliner bir alanda ele anm ası bu
yıllara rastlar ve bu evrede ylem analizi, doğrudan doğruya retoriğin bir
uzantısı olarak gör. Üçün evre sayılabilecek 1980’li llarda ise
ylem analizi, Foucault’un sosyal/söylem teorilerini göz önünde
bulunduran meta-analitik boyuttaki sosyal analizlerdir. 1990’lardan
günüm üze kadar gelen evrede ise eleştirel dilbilimcilerin ilgilerine
mazhar oldu üzere söylem analizi, refleksif bir analiz, yani “eleştirel
ylem analizi”şekline döşm üştür. Eleştirel söylem analizi, retorik
13 ZEN, E. (1999). Söylem, Paradigma Yayınları, İstanbul. s. 81.
14 ÖZER, Ö. (2000). “Haberde Egemen Söylemin Yeniden Üretimi:Türk Basınında
Türkiye’deki İranlı Muhaliflerle İlgili Haberler”, Kültür ve İletişim, 3/2 Yaz, A.Ü.
İletişim Fak., Ankara. s. 79.
15 KOCAMAN, A. (2003). Dilbilim Söylemi”, Söylem Üzerine (Yay. Haz.: Ahmet
Kocaman), METU Press, Ankara.s. 79.
16 ZEN, E. (1999). age., s. 101
67
Hasan Hüseyin TAYLAN, Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve Söylem
Analizinin Karşılaştırılması
kenli, dil ve dilsel felsefedeki gelişmelerden etkilenen, hermeneutik
metodolojinin sınırlanda çalışan sosyolinguistik bir analizdir17.
ylem analizi, fark konma yollayla yapılanan fark
gerçeklikler, söylem etkileri, politik ilişkiler, güç ilişkileri, bilgi ve
ideoloji formları, kurumsal bağlantılar ve ylem leri kullananların
oluşturduğu düzenliliklerle -y a da düzensizliklerle- ilgilenir18. Burada
önemli olan nokta, dilin kendi bına bir anlamın olamayacı,
anlamların sosyal ve kültürel pratikler ine yerleştiğidir. ylem
analizcilerinin çunlu in dil, söylem anlamındadır. Yani kendi
bına dil sosyal geekliğin içinden konan bir dil, bu dil -söylem-
gerçekli temsil etmez, yansıtmaz ama yalandırır, nüştürür ve biz
dille sosyal geekliği oltururuz. Bir bakıma dünyayı dille
anlamlandırırız.
Van Dijk’e19 eleştirel söylem çözüm lemesi, öncelikle söylemin
kendisinde kaynaklanan ya da sonuçlanan eşitsizliğin, hakzlığın ve
güç/iktidarın ye kullanılmasının ylem sel boyutlayla
ilgilenmektedir. V an Dijk’e göre egemen söylemin temel b ir işlevi,
kesin olarak oydaşm adır,za ve egemenliğin mrulmasını ortaya
koymakr. Eleştirel söylem çözümlemesi, eşitsizlik ve egemenliğin
yeniden üretim inde dil kullamının, söylem ya da iletişimsel
olayların ve dilin ronün bir dömü yapğı öüde, eleştirel
sosyal ve siyasal çözümlemelere önemli ve özel b ir kat sunabilir20.
2. SÖY LE M A NAL İZİ VE İÇ ER İK AN ALİZ İNİN
K A RŞ IL A ŞT IR IL M A SI
İçerik analizi ve söylem analizi her şeyden önce araştırm a
ntemidirler. İçerik analizi nicel, söylem analizi nitel araştırma yöntemi
olarak yöntem in temel saltılarını taşırlar. Bu yöntemlerin dayandıkla
bilim gelenekleri birbirinden farkr. Bu temel farklılıklar, iki yöntemin
farklıkla doğurur.
Kısaca bu farklılıklar, bilim sel paradigma farklılığı, bilimsel
yaklaşım farklılığı, sosyal bilim lerde metodoloji farklılığı, beslendi ekol
farklığı gibi, ontolojik, epistemolojik, metodolojik ve uygulam a
düzeylerinden kaynaklanan bir takım aylıklardır. Bunlar;
Evrensellik/yerellik tartışması; nesnellik/öznellik,
17 ZEN, E. (1999). age., s. 101-102.
18 SÖZEN, E. (1999). age., s. 92.
19. ÖZER, Ö. (2000). age., s. 79-80
20 ÖZER, Ö. (2000). age., s. 80
68
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Yıl: 1/ Cilt: 1/ Sayı: 2/ Güz 2011
genellenebilirlik/kendine özgük-eylemenin biricikliği, geçerlilik-
venirlilik, sistematiklik, nicelik/nitelik tartışma, ık içerik/kapa
erik,ntem farklılıkları, konu-sorun, teknik ve örneklem farklılıkları
gibi başlıklardan olur;
i. İçerik analizi pozitivist/akıl paradigm adan temellenen bir
ntemken, ylem analizinin tem eli anti-pozitivist duruşa dayar. Bu
temel dur, kıta Avrupa felsefesinin etkisi, sosyal bilim lere felsefenin
etkisi, marksizm ve yeni marksist olarak adlandırılan Frankfurt eleştirel
okulunun etkisi ve sosyal bilimlerde hâkim paradigmaların eleştirisine
dayar.
Tablo 1: Sosyal Bilimlerdeki İki Temel Paradigma Farklılığı
Naturalistik-Analitik Paradigma Hümanistik-Yorumsamacı Paradigma
Metodoloji Metodoloji
Tekrarlanma (Recurrence) Oluşma (Occurrence)
Deney Deneyim
Ölçüm Yorum (Exegesis)
Ürün Süreç
Bilim Kura Bilim Kuramı
YasaBilimsel(Gesetzeswissenchaften) Oluşum Bilimsel (Ereigniswissenchaften)
Doğa bilimsel (Naturwissenschaften) Tin bilimsel (Geisteswissenchaften)
Kuralsal (Nomothetic) Zihinsel (İdiographic)
Açıklama (Erklaren) Anlama (Verstehen)
Dışsal İçsel
Enformasyon Anlam
Epistemoloji Epistemoloji
Doğa Tarih
Nedenler Niyetler
Nesneler Özneler
Kaynak: Klaus Bruhn Jensen, 2002: 255.
ii. İçerik analizi, sosyal bilimlerde hala geçerliliğini sürren da
bilimlerinin metodolojisinden kaynaklanan alcı-pozitivist-realist-
69
Hasan Hüseyin TAYLAN, Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve Söylem
Analizinin Karşılaştırılması
naralist kuramsal yaklaşımlardan temellenen (yasal-levselcilik, bir
sm ıyla yapısalcılık, yapısal m arkism vb.) evrensellik iddiası, nesnellik
iddiası ve genellenebilirlik saltılandan hareket eden ıklayıcı ve
betimleyici bir metodolojiye dayanırken, ylem analizi, sosyal bilim lerin
kendine özgü bir metodolojisinin oldunu savunan, manist-
derlendirici-yorum samacı gelenekten gelen yorumlama, anlamacı,
değerlendirici, betim leyici ntemlerle öznellik, özgük, biriciklik,
dolayısıyla genellemezlik iddialarıyla oluşturulan bilimsel bir geleneğe
dayar.
iii. İçerik analizi, nicel bir arrma yöntemiyken, söylem analizi,
nitel araştırma yöntemidir. Bir bama, Tablo 1’deki temel karşıtlıklar,
her iki yöntemin farklık temellerini oluşturur:
Tablo 2: Nitel ve Nicel Araştırma Yöntemlerinin Karşılaştırılması
Nicel Araştırma Nitel Araştırma
Varsayım Varsayım
Gerçeklik nesneldir Gerçeklik oluşturulur
Asıl olan yöntemdir Asıl olan çalışılan durumdur
Değişkenler kesin sınırlarıyla saptanabilir
ve bu değişkenler arasındaki ilişkiler
ölçülebilir
Değişkenler karmaşık ve içe geçmiştir ve
bunlar arasındaki ilişkileri ölçmek zordur
Araştırmacı olay ve olgulara dışarıdan
bakar, nesnel bir tavır geliştirir Araştırmacı olay ve olguları yakından izler,
katılımcı bir tavır geliştirir
Amaç Am
Genelleme Derinlemesine betimleme
Tahmin Yorumlama
Nedensellik ilişkisini açıklama Aktörlerin perspektiflerini anlama
Yaklaşım Yaklaşım
Kuram ve denence ile başlar Kuram ve denece ile son bulur
Deney, manipülasyon ve kontrol Kendi bütünlüğü içinde ve doğal
Standardize edilmiş veri toplama araçları
kullanma Araştırmacının kendisinin veri toplama
aracı olması
Parçaların analizi Örüntülerin ortaya çıkarılması
Uzlaşma ve norm arayışı Çokluluk ve farklılık arayışı
70
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Yıl: 1/ Cilt: 1/ Sayı: 2/ Güz 2011
Verinin sayısal göstergelere indirgenmesi Verinin, bütün derinlik ve zenginliği içinde
betimlenmesi
Araştırmacı rolü Araştırmacının rolü
Olay ve olguların dışında, yansız ve nesnel Olay ve olgulara dahil, öznel perspektifi
olan ve empatik
(Kaynak: Glesne ve Peskin, 1992’den aktaran Yıldırım ve Şimşek)
iv. İletişim çalışmalarındaki kuram sal faklılıktan kaynaklanan
ayrılık: içerik analizi, ana damar-liberal ve tutucu eğilim lerin basn
olduğu süreç okuluna dayarken, söylem analizi, göstergebilim okuluna
dayanır. Sür okulu, iletimi, iletilerin aktarılm ası olarak r.
Gönderici ve aların nasıl kodlama yapğı ve kodğı, aktarıcıların
iletişim kanalla ve arla nasıl kullandığı ile ilgilenir. Etkililik ve
doğruluk gibi konularla ilgilenir. İletişimi, bir kişinin diğerinin
davraşını ya da zihinsel durumunu etkileme reci olarak görür.
Göstergebilimi okulu, iletişlimi, anlam ların üretim i ve dimi olarak
r. Anlamlan üretilmesinde iletilerin, ya da metinlerin, insanlarla
nasıl etkileşti ile ilgilenir; yani, metinlerin külmüz indeki ro
üzerinde durur. Bu okul için iletişim araştırm ası, metin ve külr
araştırm asıdır22.
Tablo 3: İçerik ve Söylem Analizinin Farklılıklarının Temelleri
içerik Analizi Söylem Analizi
Ontolojik Ontolojik
Paradigma faklılığı Paradigma farklılığı
Epistemolojik Epistemolojik
Kuramsal Yaklaşım farklılığı Kuramsal Yaklaşım farklılığı
Metodolojik Metodolojik
Nicel Araştırma Yöntemleri Nitel Araştırma Yöntemleri
Uygulama Uygulama
İletişim Araştırmalarında Süreç Okulu İletişim Araş. stergebilim Okulu
21
21 YILDIRIM, A. ve Şimşek, H. (2004). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri,
Seçkin Yayıncılık, Ankara. s. 45.
22 FISKE, J. (1996). age., s. 16
71
Hasan Hüseyin TAYLAN, Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve Söylem
Analizinin Karşılaştırılması
İçerik ve söylem analizi arandaki farklılıklar yukarıda verilen
dört temel fakr çeevesinde şekillenmektedir. Bunlar;
1. H er iki çözümlemenin yöntem leri birbirlerinden farklıdır. İçerik
analizi, hem nicel hem de nitel olmak üzere iki tip yöntem le de anılsa da
burada ele alınan biçimiyle nicel içerik analizi, iletilerin, metinlerin ya da
sosyal olgulan açık erini nesnel ve öülebilir tarzda sistematik
olarak ele alır. Söylem analizi ise, nitel bir arrma yöntemi olarak,
iletileri, m etinleri y a da sosyal olguları, bir dil indede zenlenen
ylem sel pratikler olarak görüp, bu metinlerin ideolojik yapılanmalarını
ortaya çıkarmayı hedefleyen anlamaya, yorumlamaya dayalı eleştirel bir
analizdir.
2. Nicel erik analizi, Fiske’nin süreç okulunu andıran klasik
kaynak-ileti-alıcı doğrusal iletim sürecidir. Lassw ell’in “kim, ne
ylüyor, hangi kanaldan, kime, hangi etkiyle ?” temel sorularından ne
ylüyor? üzerine odaklanan yöntemdir23. ylem analizi ise, Kim nasıl
konuşuyor? kim nasıl dinliyor ya da susuyor? kim nal yazıyor veya
okuyor? bu sorularla başlayan söylem analizi, varsamlardan değil,
belirsizliklerden yola çıkar24. A nalizin amacı, bir etkilim ve iletişim
bağlamında, anlam mübadelelerini ortaya çıkarabilmektedir; iletişim veya
etkileşimin kendisini incelemek dildir 25.
3. Gökçe26 iki tem el farklılık saptar, i) hermenötik dediğiylem
ya da metin çömlemesi, metinlerin nasıl anlaşılması gerektiğiyle, erik
çözümlemesi ise metinlerin nasıl anlılğı ile ilgilenir. İkincisi de ancak
uygulamalı bir çalışmayla mümkünken, ilki, yorumlaman bizzat
kendisiyle müm kün olm aktadır. ii) herm önetik metin çözümleme,
yorumu, önem lilik derecesiyle derlendirirken, içerik çözümlem esi,
gerçek/gerçek olmayan kategorileriyle değerlendirmektedir. B u nedenle
iki yöntem birbirinden fark olduğu gibi kullanğı teknik açından
farklıdırlar.
4. Söylem çözümlemesinin erik çömlemesinden önemli bir
farkı, metni parçalara ayırmadan birn olarak ele alma ve m etin
indeki ylemin nasıl ia edildiğini ortaya koym asıdır27.
5. İçerik analizi, m etinlerin düzanlamsal, ık eriyle
ilgilenirken, söylem analizi, m etinlerin gizli, yananlamsal zeyleriyle
23 İRVAN, S. (2000). “Metin Çözümlemelerinde Yöntem Sorunu” Medya ve Kültür,
1 .Ulusal İletişim Sempozyumu Bildirileri, Ankara. s. 74.
24 SÖZEN, E. (1999). age., s. 84
25 SÖZEN, E. (1999). age., s. 86.
26 GÖKÇE, O. (1995). İçerik Çözümlemesi, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya. s. 64.
27 İRVAN, S. (2000). age, s. 81.
72
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Yıl: 1/ Cilt: 1/ Sayı: 2/ Güz 2011
ilgilenir. Örnin, ık olmayan, ortaya çıkm ayan toplum sal iktidan
nasıl ia edildiğini ortaya çıkarmayı hedefler.
6. İçerik analizinde nihai sonuçlar elde edilirken28, söylem
analizinde elde edilen sonuç diye bir şey yoktur. Çünkü sonsuz sonuçlar
vardır.
7. İçerik analizinde, metnin tününden hareket edilir. Söylem
analizinde, bütünlük bağlama aittir.29
8. İçerik analizi, yöntemi belirlenmiş bir analizdir ve analizde
şsal özellikler üzerinde durulur. Söylem analizi, çoklu yöntemlerle
çaşır ve analizde içsel özellikler üzerinde durulur.
9. İçerik analizi, kelimeler, sözcükler ve biçimsel yapıla da
araştırm a kapsam ına alır. M edyalan m esajları incelenirken, haber
başlıkla, tun uzunlukları gibi analizin ad hoc (önceden belirlenm)
birimleri incelenir. İçerik analizi, genelde sosyal açıklama ve iletişimin
kurumsal ürünlerinin, gazete bklarının, televizyon dizileri, haber ve
müzik programlan, dergi yazıla, vb ’nin boyutlanın analizini yapar.
İçerik analizi bu ünlerin mesajlarını incelerken, söylem analizi anlamlı
bir metin olarak gördüğü iletişim in kendisini incelem eye alır .
10. İçerik analizinin nesnesi iletişim sürecinde var olan metindir30.
İçerik çözümlemesinin amacı bir m etnin tasviri açıklaması dil, özellikle
metin eriklerinden sosyal gee nelik çıkamlar yapmaktır31. İçerik
analizi, anlaşılan metinleri bka bir anlatımla yorumlar ve süreci bitmiş
metinlerle kapanmış metinleri araştırır32. Söylem analizinin konusu,
iletişim sürecinde var olan veya gölm eyen metindir, söylemdir, dildir.
Metinlerin sosyo-külrel bağlam ları etkileşim sel olarak yorumlar. Bir
der yaklım a göre ise, metinlerin bulundukları bağlamç/iktidar ve
ideoloji çerçevesinde eleştirel bir okumaya tabi tutulur.
11. İçerik analizi, B erelson’un tanım ında da gölğü gibi
nesnellik iddiasındadır. N esnellik analiz için zorunluluktur. Çünkü
bilimsel hakikat ancak yansız verilebilir. Tersine, ylem analizi in
nesnellikz konusu olamaz. Araştıran,ıklayan, yorumlayan öznenin
kendisidir ve bir sosyo-kültürel bağlam içinde konuşur. Mutlak hakikat
yoktur, hakikatin öznel ve biricik (unique) yorumlavardır.
28 SÖZEN, E. (1999). age., s. 117
29 SÖZEN, E. (1999). age., s. 117
30 GÖKÇE, O. (1995).age. s. 25.
31 GÖKÇE, O. (1995).age. s.25
32 GÖKÇE, O. (1995).age. s.64
73
Hasan Hüseyin TAYLAN, Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve Söylem
Analizinin Karşılaştırılması
12. Nicel arrm alan hepsinde oldu gibierik analizinde de
incelenen konunun (örneklemin) evrene genelleme iddiası vardır. m
çabala bu genellenebilirlin nasıl sağlanacağı üzerinedir. Örneklem bu
bakım ından oldukça önemlidir. En iyi verim gen ölçekli çalışmalarla
elde edilir. Ö rneklem ne kadar yükse sonuç o kadar doğrudur 33.
ylem analizinde ise, her örnek tekildir, kendi başına analizin konusudur
ve biriciktir. Evren kendine özgü ya vardır. Mutlak yansızlık
olam ayacı gibi m etinlerin-iletilerin-ylemlerin evrene genellenmesi
mümn değildir. Daha doğrusu, söylem analizi in böyle bir zorunluluk
yoktur.
13. İçerik analizinin araştırma tasarım ı ylem analizinden
farklıdır. İçerik analizinin sistematiklik zorunluluğu burada kendini
sterir. Arrmanın güvenilirli-gerliliği açından sıralama oldukça
önem lidir. Söylem analizinde sıralama çömleme sırasında sürekli
değişebilir. Söylem analizinde aşağıdaki örnek gibi kesin bir tasarım
vermek zordur. Bizim için örnek, ylem analizi in sistematik bir
kategorikleştirmede bulunan Teun V an D ijk’tir.
Ö rn ek 1: İçerik Analizi A raştırm a T as arımı (Hansen 2003:
60);
1. Arrma Problemini Tanım lama-Konu ve Sorun
2. Arrma Evrenini B elirleme ve Örneklem Simi
3. Araştırma Kategorilerini Olturma ve Tamlama
4. K odlam a Cetvelini Oluşturma
5. Kodlama Cetvelini Sınama ve Güvenirlini Ölçme
6. Veri Girişi, Analizi ve Yorumlama
Ö rn ek 2: Van D ijk’in Söylem A nalizi Modeli (1988);
Van D ijk’in haber metinlerini uygulağı söylem çömlemesi
modeli iki bölüm den oluşur, makro ve mikro ya. M akro ya: tematik
çözümlemest blık, başlık, altbk, spot ve/veya haber girişleri) ve
şematik çözümleme (durum: hiye örsü ve yorum. H aber kaynakla
ve habere konu olm uş taraflan söz tepkileri incelenir). M ikro yapı:
sentatik ya da sözdizinsel, bölgesel uyum, kelime simleri ve haberin
retoriği çömlemeleri yapılır. Sentatik çömlemede mlelerin
33 FISKE, J. (1996). age., s. 176
74
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Yıl: 1/ Cilt: 1/ Sayı: 2/ Güz 2011
sa/uzun, basit/karmık ve aktif/pasif durumlana balır. Kelime
seçimleri çözümlemenin en önemli bölüm lerinden biridir. İdeolojik
yapılanma burada oluşur. Silen kelim eler gazetecinin ait oldu sınıfı
yantabilir34.
SONUÇ
Özetle, içerik analizi ile söylem analizi arasında bilim sel
paradigm a, bilimsel yaklım ve araştırma m etodolojisi açılarından
kaynaklanan farklıklar vardır. Bunlar, sırasıyla, uygulama farklığı; her
ikintem de farklı artırm a tasarımı kullanır. İçerik analizi daha çok
ıkla ve betimleyici, söylem analizi ise anlamacı-yorumlayıcı,
betimleyici ve eleştireldir. İçerik analizi, daha çok nesnellik, sistem atiklik
ve örneklemin genellenebilirliğine önem verirken, söylem analizi ise
öznellik, kendine özgük ve genellenemezlik ilkesinden hareket eder.
İçerik analizinde gerlilik vevenirlilik oldua önemliyken,ylem
analizinde nicel araştırma yöntem leri bağlamında ele anan tarzda
gerlilik ve güvenirliliğe önem verilmez. Daha çok metinle diyalojik
etkileşim, yorumun gü ve eltirel olabilme kapasitesi daha önemlidir.
İçerik analizi metnin ık, düzanlamsal yanlayla ilgilenirken, söylem
analizi ise metnin kapalı, hatta genelde yaküm cülerin özelde
Derida’nın Heidegger’den esinlenerek uyguladığı metnin gizil,
ylenmeyen kısım larının ığa çıkarılması, bir anlam da yapının gizil
yanlan bozuma uğralma gibi yananlamsal düzeyde gölenin
ötesinden bakabilm e yeteneğine sahiptir. A yrıca iletim çalışm ala
bağlamında erik analizi, bir anlam da reç okulunun iletişim
hakndaki temel sayıltıları paylaşırken, söylem analizi, göstergebilimsel
okulun temel çaşma bimini paylaşır.
KAYNAKÇA
AZİZ, A. (1990). Araştırma Yöntemleri-Teknikleri ve İletişim, İLAD Yayınları,
Ankara.
ERDOĞAN, İ. ve Alemdar, K. (2002). Öteki Kuram: Kitle İletişimine
Yaklaşımların Tarihsel ve Eleştirel Bir Değerlendirilmesi, Erk Yayınları,
Ankara.
FREY, R. L., Botan, C. H., Friedman, P. G. ve Kreps, G. L. (1992). Interpreting
Com-munication Research: A Case Study Approach, Prentice Hall,
Englewood Cliffs, N.J.
34 ÖZER, Ö. (2000). age., s. 80-82
75
Hasan Hüseyin TAYLAN, Sosyal Bilimlerde Kullanılan İçerik Analizi ve Söylem
Analizinin Karşılaştırılması
FISKE, J. (1996). İletişim Çalışmalarına Giriş, Ark Yayınları, Ankara.
GEORGE, A. L. (2003). “İçerik Çözümlemesinde Nicel ve Nitel Yaklaşımlar”,
İletişim Araştırmalarında İçerik Çözümlemesi, (Der. ve Çev.: Murat S.
Çebi), Alternatif Yayınları, Ankara.
GÖKÇE, O. (1995). İçerik Çözümlemesi, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya.
HANSEN, A. (2000). “İçerik Çözümlemesi”, İletişim Araştırmalarında İçerik
Çözümlemesi, (Der. ve Çev.: Murat S. Çebi), Alternatif Yayınları,
Ankara.
İRVAN, S. (2000). “Metin Çözümlemelerinde ntem Sorunu” Medya ve
Kültür, 1.Ulusal İletişim Sempozyumu Bildirileri, Ankara.
JENSEN, K. B. (2002). “The Complementarity of Qualitative and Quantative
Methodologies in Media and Communication Research”, Handbook Of
Media Communications Research Qualitative and Quantative Research
Methodologies, (Edit.: Klaus B. Jensen), Roudledge: Florance, KY, USA.
KOCAMAN, A. (2003). “Dilbilim ylemi”, Söylem Üzerine (Yay. Haz.:
Ahmet Kocaman), METU Press, Ankara.
ÖZER, Ö. (2000). “Haberde Egemenylemin Yeniden Üretimi:Türk Basınında
Türkiye’deki İranlı Muhaliflerle İlgili Haberler”, Kültür ve İletişim, 3/2
Yaz, A.Ü. İletişim Fak., Ankara.
SÖZEN, E. (1999). Söylem, Paradigma Yayınları, İstanbul.
TÜRKOĞLU, N. (2004). İletişim Bilimlerinden Kültürel Çalışmalara Toplumsal
İletişim, Babil Yayınları, İstanbul.
YILDIRIM, A. ve Şimşek, H. (2004). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma
Yöntemleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
76
... Elde edilen bu nitel verilerin analizinde içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. İçerik analizi, verilerin içeriğinin objektif ve sistematik tanımlamalarını yapan, kontrollü yorumlama, betimleme, önceden belirlenmiş ölçütlere göre kavramların ölçülmesi, tematik kodlama ve belirli bir anlam çıkarılması amacıyla kategorilere ayırma amacı taşıyan araştırma tekniğidir (Berelson, 1995;Tavşancıl ve Aslan, 2001;George, 2003;Corbin & Strauss, 2008;Taylan, 2011;Kıral, 2020). Verilerin analizinde kodlar organize edilerek ortak noktalardan alt temalar belirlenmiş, görüşler yansıtılırken doğrudan alıntılara yer verilmiş, neden sonuç ilişkisi içerisinde değerlendirilen verilerden sonuçlara ulaşılmıştır. ...
Article
Full-text available
Bu araştırmanın amacı; müzik öğretmenlerinin sanatsal liderliğe ve sanatsal liderlik davranışlarını sergilemelerine ilişkin görüşlerini öğrenmek, müzik öğretmenlerinin sanatsal liderlik davranışları sergilemesinin önündeki engelleri tespit etmek ve bu engellerden yöneticilere, velilere, öğretmenlere ve öğrencilere ilişkin hususların neler olduğunu ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma modellerinden olgubilim araştırma modeli kullanılmıştır. Bu bağlamda müzik öğretmenlerinin sanatsal liderliği kavramının bir olgu olarak ele alınması, katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşme formuna bağlı kalınarak derinlemesine görüşmeler yapılması, müzik öğretmenlerinin sanatsal liderlik davranışları sergilemesinin önündeki engellerin detaylı olarak incelenmesi amacıyla olgubilim araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen nitel veriler içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, müzik öğretmenlerinin sanatsal liderlik davranışları sergilemesinin önündeki engeller ağırlıklı olarak, törenler dışında müzik dersinin ve öğretmeninin değersiz görülmesi ve önemsenmemesi, öğretmene moral ve motivasyonun verilmemesi, sanata duyarlı olunmaması ve ilgi gösterilmemesi ve sınav odaklı eğitim sisteminin varlığı olarak görülmektedir. ABSTRACT The purpose of this research; is to learn the views of music teachers on artistic leadership and their artistic leadership behaviors, to identify the obstacles in front of music teachers to exhibit artistic leadership behaviors and to reveal what these obstacles are about administrators, parents, teachers and students. Phenomenology research model, one of the qualitative research models, was used in the research. In this context, a phenomenological research design was used in order to consider the concept of artistic leadership of music teachers as a phenomenon, to conduct in-depth interviews with the participants by adhering to the semi-structured interview form, and to examine in detail the obstacles that prevent music teachers from displaying artistic leadership behaviors. Qualitative data obtained from the research were analyzed using content analysis. As a result of the research, the obstacles in front of music teachers to exhibit artistic leadership behaviors are mainly seen as underestimation and disregard of the music lesson and the teacher except for the ceremonies, the lack of morale and motivation to the teacher, the lack of sensitivity and interest in the arts, and the existence of an exam-oriented education system.
... DM ve SM verilerine, ayrı ayrı içerik analizi yapılmıştır. Kitle iletişim araçlarının yaygın kullanılmasıyla önem kazanmaya başlayan (Aziz, 1990) ve metinlerin barındırdığı konu, olay ve olguların niteliklerinin yanı sıra bulunma sıklıkları üzerinden de nitel ya da nicel tespitler gerçekleştirilmesine imkan veren içerik analizinde; metinlerin anlamları, içerdiği mesajlar, karşılık geldiği değerler ve toplumsal karşılıkları (Taylan, 2011) hakkında sonuçlara varılabilmektedir. Analizlerde öncelikle, geriatrikturizmin ülkemizdeki durumu ile FTR ve termal tedavilerle olan ilişkisini tespit etmek amacı ile sağlık turizmi ile ilgili kodlar, belirli kategorilerde toplanmıştır (Tablo 1). ...
Article
Full-text available
Geriatrik-turizmin Türkiye’deki durumunu ortaya koymayı amaçlayan bu çalışmada dijital ve sosyal medyadan boylamsal olarak elde edilen veriler, içerik analizi ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda i)Türkiye’yi ziyaret eden geriatrik-turistlerin, en çok tamamlayıcı tıp içerisinde yer alan termal tedavilerden ve geleneksel tıp içerisinde yer alan FTR’den yararlandıkları, ayrıca estetik müdahaleler arasında saç ekimine başvurdukları, ii) Irak, Libya gibi Ortadoğu pazarından, Avrupa’da Almanya’dan, Azerbaycan başta olmak üzere Türki Cumhuriyetleri’nden ve Ukrayna, Rusya gibi BDT ülkelerinden geldikleri, iii) en fazla İzmir, Ankara, İstanbul, Antalya, Bursa gibi büyük şehirleri tercih ettikleri, iv) motivasyon unsurlarının maliyet, termal kaynak zenginliği, tıbbi hizmet kalitesi ve ek turistik geziler olduğu ve v) sosyal medyada en çok paylaşımın seyahat acentaları ve sağlık kuruluşları tarafından yapıldığı tespit edilmiştir. Bu çalışmanın gerekli etik kurul izni, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sosyal Araştırmalar Etik Kurulu’ndan 14.12.2021 tarihinde 2021/22-12 ve 2021/22-15 karar numaraları ile alınmıştır
Article
Full-text available
Öz Çin’in Wuhan kentinde 2019 yılının Aralık ayında ortaya çıkan yeni koronavirüs, büyük bir küresel salgına dönüşmüş ve birçok ülkeye yayılarak pek çok kişinin ölümüne sebep olmuştur. Virüsün yayılması ile birlikte sosyal yaşam neredeyse durma noktasına gelmiştir. Sosyal yaşamda meydana gelen zorunlu duraksama dönemi, birçok sektörü sonu belirsiz bir sürece itmiştir. Söz konusu sektörlerden biri de yeme içme sektörüdür. Yeme içme sektörünün önemli bir parçası olan gastronomi işletmeleri, koronavirüs tehdidi ile ciddi zorluklar yaşamıştır. Çalışmada gözlem, literatür taraması ve nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak veriler sağlanmıştır. Veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda Covid-19 salgınının işletmelerde en çok istihdama ve ekonomiye etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Küresel risklere karşın işletmelerin hazırlıklı olmaları gerekmektedir. Bu bağlamda işletmelerin tedarik, üretim ve altyapı kaynaklarını kısa – orta ve uzun vadeli krizlere karşı esnek ve kontrol edilebilir yapıda bulunmaları zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Küresel krizlere karşı yerel alternatifleri oluşturma, işletmeleri teknolojik gelişmelere uyarlama, özel pazar/müşteri portföyü oluşturma, sürdürülebilir ilkelere uyma yönünde kararlar aldıkları gözlemlenmiştir.
Article
Full-text available
İletişim çalışmaları çerçevesinde büyük veri kavramını göz önünde bulunduran yöntemsel yaklaşımlar gelişmektedir. Bu bağlamda içerik analizi ve metin madenciliğinin bir arada kullanıldığı gözlemlenmektedir. Bu yaklaşım gerçek zamanlı bulgular elde etmek, geniş veri setlerini değerlendirebilmek ve etkin sonuçlar elde etmek noktasında önemli bir potansiyel sunmaktadır. Bu çalışma tümdengelimci içerik analizi sürecine, metin madenciliğinin sistematik bir şekilde nasıl entegre edilebileceğini aşamalar halinde sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada metin madenciliği temelli tümdengelimci bir içerik analizi süreci önerilmektedir. Bu süreç farklı bağlamlarda, farklı programlarla, teknik olarak yüksek donanım gereksinimi gözetmeden dijital metin verisine uygulanabilecek yöntemsel bir yol haritası sunmaktadır. Bu bağlamda içerik analizinin aşamaları gözden geçirilmiş, tümdengelimci içerik analizi yaklaşımı tartışılmış, geleneksel içerik analizi yaklaşımlarının metin madenciliği süreçleriyle nasıl gerçekleştirilebileceğine yönelik araştırmacının geçmiş deneyimleri ve öncül araştırmalar ışığında bir süreç geliştirilmiştir.
Article
Methodological approaches that consider the concept of big data are emerging in communication studies. In this regard, combined usage of content analysis and text mining were observed. This approach presents potential to obtain real-time findings, evaluate large data sets, and obtain effective results. This study aims to present how text mining can be systematically integrated into the deductive content analysis process. In the study, a deductive content analysis process based on text mining is proposed. This process can provide researchers with a methodological roadmap that can be applied to digital text data in different contexts, with different softwares, without high technical skill requirements. In this context, the stages of content analysis have been reviewed, the deductive content analysis approach was discussed, a process was developed in the light of the researcher's past experiences and preliminary research on how traditional content analysis approaches can be realized with text mining processes.
Article
Full-text available
In this study, the use of Twitter for public relations purposes of the Lahti municipality was analyzed. The study aims to reveal the public relations focus of the ecological municipality approach. In this context, Tweets shared on the Twitter account of the municipality between November 1 and November 30, 2021, were analyzed by discourse and content analysis method in the 2020.2.2 version of the Maxqda program. The findings obtained from the analysis are: In the process that Lahti was elected as an ecological municipality, it shared the most on municipal services and ecological city. The main topics shared by the municipality were identified as Covid-19, Lahti activism, ecological city, and municipal services. The main headings of the macro discourse of this process, which covers municipal services; Lahti city is urban transportation, openings, tender announcements, meetings, cooperation, and events. When these discourse titles are analyzed at the micro-level, it is seen that a simple, active, and everyday language is used. When the shares are examined in rhetoric, reference representation is quite intense in persuasiveness. As a result; It is seen that the municipality of Lahti fulfills the principles of corporate citizenship on Twitter, which it uses for recognition and promotion purposes.
Article
Full-text available
The aim of this study is to examine the aims of the Kanal Istanbul Project with Gee's critical discourse analysis method. According to Gee's Critical discourse analysis method, language has seven functions such as giving (not) importance, introducing practices, creating identities, establishing relationships, policy (distribution of social goods), connections and sign information systems. In addition, there are six tools for revealing these functions, such as social languages, intertextuality, speeches, discourse, positioned meaning and figured worlds. This study is based on the ‘Connections Building’ function, one of the functions of language, and the ‘Figured Worlds’ tool from the tools. In other words, in the text to be analyzed, the connections building function of the language has been tried to be revealed through figured worlds. The subject of the study is the Kanal Istanbul Project; method is Gee’s critical discourse analysis method. The importance of the study is to bring Gee's analysis method to the national literature in detail, to exemplify how to apply this method with the Kanal Istanbul Project and to analyze the text with the aims of the project in terms of the connections building function of the language. As a result of the study, it was concluded that with the Kanal Istanbul Project, many events, situations, subjects and scenarios have a function of making connections between figured worlds and language. These connections are detailed in the analysis and conclusion sections.
Conference Paper
Full-text available
It is inevitable that there will be some changes in the world along with the progress of the age and these changes will be seen as technological advances. There are many arguments about whether technology is beneficial or harmful. However, it is a known fact that technology has both positive and negative results in human life. in particular, because of technological advances, the use of digital tools and platforms has been intensively used, and the frequency of encountering what can be called “e-disease” has also increased. in this study, some technological problems that arise due to technology and spread rapidly as a disease are discussed. Within the scope of the study, it is tried to examine the effects of these e-diseases, which are caught by individuals rather than individual problems, in terms of organizations. From this point of view, firstly, as a basic problem related to the use of intensive technology, technology addiction was given. Then, some e-diseases which came into existence because of technological addiction were mentioned and a two-dimensional evaluation was made in terms of organizations. Keywords: Technology, Addiction, E-diseases, Organizational Functioning.
Book
İletişim kurmanın amacı 'anlaşabilmek' mi? Kendimden başkalarının varlığından haberdar olduğumu belirtmek mi? İşaretlere neden ihtiyaç duyuyorum? İletişim her zaman hareketli midir? Sessizlik ve hareketsizlik bir şeyler anlatmaz mı? Mağara duvarlarına geyik resmi çizen avcı kiminle iletişim kurmaya çalışıyordu? Roma imparatorları devasa büyüklükteki anıt binaları neden inşa ettirdiler? Duman işaretlerinden internete uzanan iletişim serüvenini insanlığın serüveninden ayrı düşünemeyiz. Gerçekte her efsane, anlatıldığı zamana dair bir takım göndermeler taşır. Babil kulesi, insanların kadere karşı çıkmaya çalışmalarının mı, Tanrı'ya açılan kapının mı, birlikteliğin mi, ayrılığın mı simgesidir; nerede, nasıl kullandığınıza göre değişir. Çözümün, aracı eliyle aynı dili konuşmada mı, yoksa konuşamayıp yeryüzüne dağılmada mı olduğu, efsanenin örnek olarak anlatıldığı konuya ilişkin olarak farklı kıssadan hisselere bürünecektir. Medyadaki seyirlik ölümler ve seyirlik cümbüşler, en insani güdülerimizin bastırılmasının haklı gerekçelerini bulmaya, yani içimizde gerçekten de bastırılması gereken bir şeytan olduğuna bizi inandırmaya yardımcı olmaktadır.
İletişim Çalışmalarına Giriş, Ark Yayınları
  • J Fiske
FISKE, J. (1996). İletişim Çalışmalarına Giriş, Ark Yayınları, Ankara.
İçerik Çözümlemesinde Nicel ve Nitel Yaklaşımlar
  • A L George
GEORGE, A. L. (2003). "İçerik Çözümlemesinde Nicel ve Nitel Yaklaşımlar", İletişim Araştırmalarında İçerik Çözümlemesi, (Der. ve Çev.: Murat S. Çebi), Alternatif Yayınları, Ankara.
Metin Çözümlemelerinde Yöntem Sorunu
  • S İrvan
İRVAN, S. (2000). "Metin Çözümlemelerinde Yöntem Sorunu" Medya ve Kültür, 1.Ulusal İletişim Sempozyumu Bildirileri, Ankara.
  • K B Jensen
JENSEN, K. B. (2002). "The Complementarity of Qualitative and Quantative Methodologies in Media and Communication Research", Handbook Of Media Communications Research Qualitative and Quantative Research Methodologies, (Edit.: Klaus B. Jensen), Roudledge: Florance, KY, USA.
Haberde Egemen Söylemin Yeniden Üretimi:Türk Basınında Türkiye'deki İranlı Muhaliflerle İlgili Haberler
  • Ö Özer
ÖZER, Ö. (2000). "Haberde Egemen Söylemin Yeniden Üretimi:Türk Basınında Türkiye'deki İranlı Muhaliflerle İlgili Haberler", Kültür ve İletişim, 3/2