ArticlePDF Available

(Nie)prawdopodobna wygrana. Związek cech temperamentu z przekonaniami hazardzistów dotyczącymi wygranej i z zaangażowaniem w hazard

Authors:

Abstract

Celem przeprowadzonych badań było zweryfikowanie związków między cechami temperamentu, przekonaniami gracza dotyczącymi wygranej i angażowaniem się w gry hazardowe. Dotychczasowe badania wskazują na związek temperamentu z angażowaniem się w hazard. Dodatkowo badacze podkreślają, że zniekształcenia myśli związanych z grą łączą się z rozwojem patologicznego hazardu. Dotychczas w literaturze nie określono jednak, jaką rolę odgrywają przekonania graczy. Czy przekonania graczy związane są z utrzymywaniem dalszej motywacji do grania? Czy stanowią raczej racjonalizację podjętych działań? Przeprowadzone badanie stanowi próbę udzielenia odpowiedzi na powyższe pytania. W badaniu wzięło udział 353 hazardzistów, którzy wypełnili stworzony przez nas kwestionariusz przekonań i zachowania gracza. Otrzymane rezultaty wskazują na istotny związek temperamentu z przekonaniami hazardzistów: osoby o większej impulsywności, wytrwałości w dążeniu do celu i wrażliwości na nagrodę charakteryzowały się silniejszym poczuciem, że wygrana jest możliwa i prawdopodobna. Dodatkowo przekonania gracza pozwalały istotnie przewidzieć zaangażowanie w hazard nawet przy kontroli cech temperamentu i wrażliwości na niepewność.
Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl | 45
Psychologia Ekonomiczna, nr 12, s. 45–57 Artykuł oryginalny/Original article
DOI: 10.15678/PJOEP.2017.12.04
Streszczenie:
Celem przeprowadzonych badań było zwery-
kowanie związków między cechami temperamentu,
przekonaniami gracza dotyczącymi wygranej i angażo-
waniem się w gry hazardowe. Dotychczasowe badania
wskazują na związek temperamentu z angażowaniem
się w hazard. Dodatkowo badacze podkreślają, że znie-
kształcenia myśli związanych z grą łączą się z rozwojem
patologicznego hazardu. Dotychczas w literaturze nie
określono jednak, jaką rolę odgrywają przekonania gra-
czy. Czy przekonania graczy związane są z utrzymywa-
niem dalszej motywacji do grania? Czy stanowią raczej
racjonalizację podjętych działań? Przeprowadzone ba-
danie stanowi próbę udzielenia odpowiedzi na powyż-
sze pytania. W badaniu wzięło udział 353 hazardzistów,
którzy wypełnili stworzony przez nas kwestionariusz
przekonań i zachowania gracza. Otrzymane rezultaty
wskazują na istotny związek temperamentu z prze-
konaniami hazardzistów: osoby o większej impulsyw-
ności, wytrwałości w dążeniu do celu i wrażliwości na
nagrodę charakteryzowały się silniejszym poczuciem,
że wygrana jest możliwa i prawdopodobna. Dodatko-
wo przekonania gracza pozwalały istotnie przewidzieć
zaangażowanie w hazard nawet przy kontroli cech tem-
peramentu i wrażliwości na niepewność.
Słowa kluczowe: hazard, subiektywne prawdopodo-
bieństwo, emocje antycypacyjne, przekonania graczy.
Abstract:
The study examines the relationships among indi-
vidual dierences in temperament, gamblers’ beliefs
and involvement in gambling. The results of psycho-
logical studies indicate that gambling is related to im-
pulsivity. Additionally, the studies showed that regular
players produce more gambler biases. However, recent
(Nie)prawdopodobna wygrana. Związek
cech temperamentu z przekonaniami
hazardzistów dotyczącymi wygranej
izzaangażowaniem w hazard
(Im)probable Win. Relationships among Individual
Dierences in Temperament, Gambler’s Beliefs
and Gambling Engagement
Angelika Olszewska
Agata Sobków
Czesław S. Nosal
SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny, II Wydział Psychologii we Wrocławiu,
aolszewska9@swps.edu.pl, asobkow@swps.edu.pl, cnosal@swps.edu.pl
46 | Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl
Psychologia Ekonomiczna, nr 12, s. 45–57
studies have not shown the function of the gamblers’
beliefs. Do gamblers rationalise after gambling? Do
gamblers’ beliefs motivate them to gamble? We sought
an answer to these questions. The investigation was
conducted among 353 gamblers. All participants com-
pleted a Gambler’s Belief and Behaviour Questionnaire.
We demonstrated that gamblers’ beliefs were predict-
ed by impulsivity, reward sensitivity and intolerance of
uncertainty. Furthermore, the tendency to gamble was
predicted by gamblers’ beliefs even when tempera-
mental dierences were controlled for.
Keywords: gambling, temperamental dierences,
gambler’s beliefs, subjective probability.
Jeżeli idea złączy się z silnym, namiętnym
pragnieniem, to czasem uważa się ją za coś
nieuniknionego, za konieczność, przeznaczenie,
za coś takiego, co nie może się nie zdarzyć!
Możliwe, że jest w tym jeszcze coś, jakaś
kombinacja przeczuć, jakieś niezwykłe natężenie
woli, zatrucie się własną fantazją.
F. Dostojewski, Gracz
1. Wprowadzenie
Fiodor Dostojewski, opisując myśli bohate-
rów noweli Gracz, zwrócił uwagę na zjawisko,
wktórym wartość emocjonalna przypisywana
wygranej zniekształca szacowanie prawdopodo-
bieństwa sukcesu. Hazardziści, myśląc o wygra-
nej, nie odbierają jej jako zdarzenia losowego,
którego szanse na spełnienie wynikają z rachun-
ku prawdopodobieństwa. Wręcz przeciwnie,
podobnie do Aleksego Iwanowicza postrzegają
wygraną jak zdarzenie wysoce możliwe, coś, co
wręcz nie może się nie zdarzyć. Zjawisko to jak
dotąd nie znalazło bezpośredniego wyjaśnienia
w literaturze dotyczącej hazardu.
Dotychczasowe badania nad patologicznym
hazardem wskazują na istotną rolę czynników
osobowościowych i temperamentnych w roz-
woju hazardu jako uzależnienia (Blaszczyn-
ski, Steel, McConaghy, 1997; Potenza, 2008;
Sharpe, 2002). Jak wynika z badań, cechami
najsilniej powiązanymi z hazardem są impul-
sywność i poszukiwanie doznań (Navas i in.,
2017; Zuckerman, Glicksohn, 2016), powyższe
cechy związane są też z tendencją do podejmo-
wania ryzykownych zachowań. T. Zaleśkiewicz
(2001), wyszczególniając dwa rodzaje ryzyka:
emocjonalne i instrumentalne, zwrócił uwagę
na różnice indywidualne w moty wach towarzy-
szących podejmowaniu ryzykownych decyzji.
Zachowania takie jak hazard nazwał on ryzy-
kiem emocjonalnym ze względu na ich związek
zsilną potrzebą stymulacji emocjonalnej i po-
budzenia. Z kolei decyzje służące osiągnięciu
danego celu określił mianem podejmowania ry-
zyka instrumentalnego. M. Zuckerman (2007)
wyjaśnienia potrzeby stymulacji emocjonalnej
poszukiwał w reaktywności układu nagrody.
Zkolei P. Slovic (Slovic, Finucane, Peters, Mac-
Gregor, 1987) zwrócił uwagę, że różnice indy-
widualne w przeżywaniu emocji miały wpływ
na podejmowane decyzje, mianowicie osoby
zpozytywnym afektem i skoncentrowane na
nagrodzie dokonywały bardziej ryzykownych
wyborów niż osoby skoncentrowane na nega-
tywnych wynikach. W grze hazardowej elemen-
tem najsilniej pobudzającym emocjonalnie jest
wygrana, a dokładniej oczekiwanie wygranej
(Schultz, 1998). Otóż kiedy bezpośrednio przed
nagrodą pojawia się bodziec, to zostaje on sko-
jarzony z nagrodą i traktowany jako wskazówka
zapowiadająca nagrodę. Skojarzenie wskazówki
zbodźcem określane jest jako wyuczenie się,
ponieważ w dalszych próbach następuje silna
aktywność układu dopaminergicznego w mo-
mencie zauważenia wskazówki, a nie otrzyma-
Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl | 47
DOI: 10.15678/PJOEP.2017.12.04
nia nagrody. Inną rolę emocji antycypacyjnych
wuczeniu się i podejmowaniu decyzji opisali
również A. Bechara i A.R. Damasio (2005;
Bechara, Damasio, Damasio, Anderson, 1994),
którzy badając pacjentów z uszkodzeniami
bocznej części kory przedczołowej, zauważyli,
że nie następuje u nich emocjonalna antycypacja
wyniku, w odróżnieniu od osób bez uszkodzeń
kory czołowej. Badanie polegało na dokonaniu
wyboru między bezpieczną, ale niską wygraną
aopcją ryzykowną, w której występowały wyż-
sze wygrane i wyższe straty. W grupie porów-
nawczej (bez uszkodzeń kory przedczołowej)
po kilkudziesięciu próbach następowała reakcja
emocjonalna przed wyborem karty ryzykownej.
Co ciekawe, reakcja emocjonalna występowała
jeszcze przed uświadomieniem sobie przez ba-
danych, który wybór jest bardziej opłacalny.
Zkolei J.A. Gray (1982), prowadząc badania
nad warunkowaniem instrumentalnym, zwróc
uwagę na różnice indywidualne we wrażliwo-
ści na nagrodę. Zauważył, że niektóre szczury
są wrażliwsze na nagrodę i szybciej się na nią
warunkowały. Różnice indywidualne we wraż-
liwości na karę i nagrodę mają według Graya
związek z tendencją do przejawiania pozytyw-
nych i moty wujących do działania emocji anty-
cypacyjnych.
Obserwacje J.A. Graya doprowadziły do
rozwoju teorii systemów BIS/BAS, w obrębie
której zostały wyróżnione trzy układy moty-
wacyjno-emocjonalne odpowiadające za reakcje
emocjonalne w odpowiedzi na niepewne środo-
wisko (McNaughton, Gray, 2000; Pickering,
Corr, 2008): behawioralny układ aktywacyjny
(BAS), behawioralny układ hamowania (BIS)
imechanizm walki lub ucieczki. Behawioralny
układ aktywacyjny w teorii Graya związany jest
zpozytywnym pobudzeniem, nadzieją i ocze-
kiwaniem przyjemności. Cechy osobowości to-
warzyszące BAS to zorientowanie na nagrodę,
impulsywność i optymizm. Z kolei cechami
zoperacjonalizowanymi w teorii wrażliwości
na wzmocnienia będącej kontynuacją koncepcji
Graya (Pickering, Corr, 2008) są impulsyw-
ność, wrażliwość na nagrodę i wytrwałość w -
żeniu do celu. Behawioralny układ hamowania
związany jest natomiast z emocją lęku i oceną
ryzyka. W zrewidowanej teorii wrażliwości na
wzmocnienia funkcja układu hamującego zo-
stała zmieniona i BIS powiązany został z roz-
strzyganiem koniktów dotyczących zbliżania
się i unikania. Warto zauważyć, że nie zmieniła
się sama emocja powiązana z układem hamo-
wania, w odpowiedzi bowiem na konikt celów
(zbliżania się i unikania) rodzi się niepewność
iłączący się z nią lęk (LeDoux, 2017). Kluczo-
wym aspektem teorii Graya jest jej odniesienie
do hierarchicznych układów neuronalnych.
Zbehawioralnym układem aktywacyjnym
związane są rejony neuronalnego układu na-
grody, natomiast z układem hamowania – ciało
migdałowate, przednia część zakrętu obręczy
ihipokamp. W naszym badaniu zainteresowali-
śmy się tendencją osób badanych do reagowania
pozytywnym afektem na antycypację zdarzenia,
zwróciliśmy więc uwagę na różnice indywidu-
alne w impulsywności, wrażliwości na nagrodę
iwytrwałości w dążeniu do celu. Kontrolowali-
śmy również wrażliwość osób badanych na nie-
pewność jako tendencję do reagowania lękiem
na niepewność.
Zainteresowało nas również to, czy tenden-
cja do pozytywnego pobudzenia emocjonalnego
jest związana z przekonaniami graczy dotyczą-
cymi możliwości w ygranej. Dotychczasowe ba-
dania wskazują na istotną rolę afektu w podej-
mowaniu decyzji i wydawaniu sądów (Bechara,
Damasio, 2005; Slovici in., 2007). Badania
wskazują również na znaczenie reaktywności
emocjonalnej w szacowaniu ryzyka i postrze-
ganiu korzyści (Slovic i in., 2007). Postanowili-
48 | Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl
Psychologia Ekonomiczna, nr 12, s. 45–57
śmy zatem sprawdzić, czy cechy temperamentu
związane z tendencją do pozytywnych reakcji
emocjonalnych mają związek z przekonaniami
graczy dotyczącymi możliwości wygranej.
C.S. Nosal (1986, 2006, 2011) w odniesieniu
do teorii transgresji zwrócił uwagę na istnienie
mechanizmu polegającego na zwiększaniu su-
biektywnego prawdopodobieństwa zdarzenia
izwiązanych z nim pozytywnych emocji. Me-
chanizm ten nazwał heurystyką żagla, odwrot-
nie bowiem do heurystyki kotwiczenia, która
unieruchamia ludzkie sądy wokół określonej
wartości, heurystyka żagla napędza działania.
Napęd ten, który metaforycznie można od-
nieść do stawiania żagla, następuje przez stałe
zwiększanie pewności zdarzenia i przez towa-
rzyszące temu pozytywne emocje związane
zantycypacją. Mechanizmem odpowiadają-
cym heurystyce żagla jest sformułowanie oceny
prawdopodobieństwa jakiegoś zdarzenia i ciągłe
wzmacnianie wartości tego prawdopodobień-
stwa na podstawie dostępnych informacji albo
siły wzbudzonych emocji, dzięki czemu powsta-
je swoiste złudzenie osiągalności. Heurystyka
żagla jest związana z orientacją na przyszłość,
przez co przyszłe wydarzenia mogą sprawiać
wrażenie niedalekich w czasie, z pozytywnymi
emocjami antycypacyjnymi i antycypacją po-
znawczą, którą C.S. Nosal (2006) określa jako
wyobrażenie przyszłego zdarzenia. Istotne jest
również to, że mechanizm wzmacniania subiek-
tywnego prawdopodobieństwa ma miejsce przy
szacowaniu szansy na wystąpienie zdarzenia
jedynie mającego jakąś wartość dla podmiotu,
czyli można by wnioskować, że przy pobudze-
niu moty wacyjnym.
Czy cechy temperamentu związane z prze-
żywaniem pozytywnych emocji mają związek
zprzekonaniami hazardzistów dotyczącymi
wygranej, która ma ogromną wartość zarówno
emocjonalną, jak i nansową? Zainteresowały
nas przekonania hazardzistów opierające się na
zwiększaniu pewności co do tego, że wygrana
jest osiągalna i bardzo prawdopodobna, a tak-
że ich związek z cechami temperamentu takimi
jak impulsywność, wrażliwość na nagrodę i wy-
trwałość w dążeniu do celu. Ponadto przypusz-
czamy, że przekonania o możliwości wygranej
mogą zależeć od angażowania się w gry hazar-
dowe. Dotychczasowe badania nad różnicami
indywidualnymi regularnych i nieregularnych
graczy w uleganiu zniekształceniom poznaw-
czym (Griths, 1994) wskazują, że regularni
hazardziści częściej ulegają zniekształceniom
poznawczym. Ponadto dotychczasowe badania
wykazały, że przekonanie o posiadaniu zdolno-
ści do przewidywania przyszłych wyników gry
oraz możliwości wpły wania na nie zwane iluz
kontroli jest istotnym predyktorem przewidują-
cym angażowanie się w hazard (Goodie, 2005).
2. Cel badania
Celem badania było sprawdzenie związku
cech temperamentu skojarzonych z pozytyw-
nym pobudzeniem, takich jak impulsywność,
wrażliwość na nagrodę i wytrwałość w żeniu
do celu, z przekonaniami graczy polegającymi
na zwiększaniu ich pewności w szacowaniu
własnych szans na wygraną. Ponadto chcieliśmy
sprawdzić, czy te przekonania graczy wiążą się
zwiększym zaangażowaniem w gry hazardowe.
3. Metoda
3.1. Osoby badane
Wbadaniu wzięło udział 353 mężczyzn
wwieku od 18 do 45 lat (M = 21,92; SD = 3,53).
Byli to użytkownicy portalu społecznościowego,
wobrębie którego dzielą się zdjęciami swoich
kuponów z zakładów bukmacherskich, zarówno
Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl | 49
DOI: 10.15678/PJOEP.2017.12.04
wygranych, jak i tych, na których jeden zakład
był nietrafny. Ze względu na obszar tematyczny
strony i podejmowane na niej aktywności moż-
na wnioskować, że były to osoby, które można
określić mianem hazardzistów.
Chcąc skupić się na analizie tylko sumiennie
wypełnionych ankiet, posłużono się kryterium
czasowym dotyczącym czasu ich wypełniania.
Wtym celu wykluczono wyniki 14 kwestio-
nariuszy wypełnianych zbyt długo (M + 3SD)
izbyt krótko (M – 1SD). Ostatecznie analizie
zostało poddanych 339 ankiet
3.2. Materiały
Cechy temperamentu (BAS)
Do pomiaru cech temperamentu w ykorzysta-
no kwestionariusz wrażliwości na wzmocnienia
(RST-PQ ) autorstwa P.J. Corra i A.J. Coopera
(2016). Kwestionariusz ten jest operacjonaliza-
cją cech osobowości zrewidowanej teorii ukła-
dów BIS/BAS J.A. Graya (McNaughton, Gray,
2000). Do badania zostały wykorzystane tylko
skale ściśle związane z tendencją reagowania
pozytywnym pobudzeniem emocjonalnym,
mianowicie impulsywność – zawierająca osiem
pozycji obejmujących zachowania impulsywne
bez przewidywania konsekwencji, na przykład
„Powinienem częściej myśleć, zanim zacznę
działać” albo „Natychmiast działam, kiedy jest
szansa zdobycia tego, czego chcę”; wytrwałość
wdążeniu do celu – składająca się z siedmiu po-
zycji uwzględniających nastawienie na dążenie
do obranych celów, na przykład „Mam plan,
jak osiągnąć swoje życiowe cele”; oraz wrażli-
wość na nagrodę – mająca osiem pozycji o treści
wskazującej na skłonność do silnego pozytyw-
nego pobudzenia emocjonalnego w reakcji na
nagrodę, na przykład „Często czuję, jak moje
ciało przenika fala przyjemności” albo „Silnie
przeżywam, kiedy spotyka mnie coś dobrego”.
Oryginalne skale kwestionariusza charaktery-
zowały się wysoką rzetelnością (α dla: impul-
sywności = 0,74, wrażliwości na nagrodę = 0,78
iwytrwałości w dążeniu do celu = 0,86) oraz
satysfakcjonującą trafnością zbieżną i żni-
cową, która analizowana była za pomocą skali
EPQ-R (Eysenck, Eysenck, 1991) i ze skróconą
skalą pięcioczynnikowego modelu osobowości
(Cooper, Smillie, Corr, 2010). Wrażliwość na
nagrodę, wytrwałość w dążeniu do celu i im-
pulsywność korelowały z ekstrawersją zarówno
wpięcioczynnikowym modelu osobowości, jak
imierzoną kwestionariuszem EPQ-R, ponad-
to impulsywność korelowała z psychotyzmem.
Skale kwestionariusza BAS charakteryzowała
również słaba ujemna korelacja z neurotyzmem.
Wrażliwość na niepewność
Aby dokonać pomiaru wrażliwości na nie-
pewność, wykorzystano skale reagowania na
niepewność z kwestionariusza zainteresowań
zawodowych (Gąsiorowska, Bajcar, 2006).
Skala zawiera dziewięć pozycji skojarzonych
ze skłonnością do reagowania lękiem na sytu-
acje nowe i niepewne, na przykład „Zbyt wiele
zmian wywołuje we mnie nieprzyjemne uczucia”
albo „Nie wiem, jak postępować w nowych sy-
tuacjach”. Skala związana jest również z awersją
do podejmowania ryzyka. W oryginalnej wersji
skala charakteryzowała się wysoką rzetelnością
(α = 0,71). Natomiast trafność zbieżna analizo-
wana za pomocą kwestionariusza temperamentu
FCZ-KT wykazała, że wrażliwość na niepew-
ność związana jest z takimi cechami, jak niska
aktywność, żwawość i wytrzymałość oraz wyso-
ka reaktywność emocjonalna. Skala ta wykazała
również ujemne korelacje z ekstrawersją i stabil-
nością emocjonalną.
50 | Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl
Psychologia Ekonomiczna, nr 12, s. 45–57
Przekonania graczy
Pozycje wykorzystane do pomiaru znie-
kształceń poznawczych graczy dotyczących
oceny szans na w ygraną i wyrażanych przez
nich przesądów zostały zaczerpnięte z bate-
rii metod służących do oceny ryzyka zaburzeń
związanych z hazardem (Niewiadomska, Augu-
stynowicz, Palacz-Chrisidis, Chwaszcz, 2014),
adokładniej ze znajdującej się w niej skali myśli
związanych z hazardem (GRCS) i zkwestiona-
riusza myśli i postaw wobec hazardu (GABS).
Oryginalne skale charakteryzowały się wysoką
rzetelnością, α = 0,93 dla skali myśli związa-
nych z hazardem i α =0,97 dla postaw wobec
hazardu. Trafność zewnętrzna GRCS wyka-
zała zależność skali z patologicznym hazardem
mierzonym za pomocą kwestionariusza SOGS-
-RA, z kolei trafność zewnętrzna skali GABS
wskazuje na związek z podejmowaniem patolo-
gicznych zachowań hazardowych. Do stworze-
nia skali przekonań gracza wykorzystano jedy-
nie pozycje obejmujące przekonania graczy o ich
szansie na wygraną, na przykład „Mam swoje
rytuały i zachowania, które zwiększają szan-
se na wygraną” albo „Mała szansa przegranej
sprawia, że dalej gram w gry hazardowe”. Skala
zawierała też przekonania związane z kierowa-
niem się uczuciami, takie jak „Gram tylko, gdy
wyczuwam, że mam szczęście”.
Zaangażowanie w hazard
Wpomiarze zaangażowania w gry hazardo-
we uwzględniono częstość grania wyrażoną na
czterostopniowej skali Likerta (gdzie 1 – nigdy,
a4 – bardzo często/codziennie) i liczbę gier
hazardowych, wśród których oprócz zakładów
bukmacherskich wyszczególnione zostały lote-
rie liczbowe, zdrapki, ruletka, automaty do gier
typu jednoręki bandyta i gry karciane. Z tych
sześciu elementów został stworzony sumarycz-
ny wskaźnik mierzący poziom zaangażowania
whazard.
3.3. Procedura
Badanie odby wało się drogą elektroniczną
wśród użytkowników fanpage’a onazwie Ty,
jeden mecz mi nie wszedł w marcu 2017 r. Czas
wypełnienia ankiety wynosił około 9 minut.
Wpierwszej kolejności uczestnicy badania usto-
sunkowywali się do stwierdzeń odnoszących się
do cech temperamentu, wrażliwości na niepew-
ność i przekonań gracza. Zostały one połączo-
ne w jeden kwestionariusz, a skala odpowiedzi
została ujednolicona (czterostopniowa skala
Likerta od 1 – zdecydowanie się nie zgadzam
do 4 – zdecydowanie się zgadzam). Następnie
uczestnicy wypełniali kilka zadań dotyczących
heurystyk i inklinacji poznawczych1. Na koniec
osoby badane szacowały swoje zaangażowanie
w różne gry hazardowe.
4. Wyniki badania
Większość respondentów wypełniających
kwestionariusz charakteryzowała się częstym
(60% badanych) lub codziennym (29% osób)
obstawianiem zakładów bukmacherskich
(M = 3,19; SD = 0,60), jednak przy uwzględ-
nieniu grania w inne gry hazardowe odpowiedzi
dotyczące zaangażowania w hazard charaktery-
zowały się przewagą wyników niskich nad wy-
sokimi. Statystyki opisowe miar wykorzystanych
wbadaniu przedstawione zostały w tabeli 1.
Korelacje między skalami pomiarowymi zo-
stały przedstawione w tabeli 2. Skale związane
1
Ich szczegółowy opis oraz związki z pozostałymi zmien-
nymi w ystępującymi w tym badaniu można znaleźć w nie-
publikowanej pracy magisterskiej (Olszewska, 2017).
Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl | 51
DOI: 10.15678/PJOEP.2017.12.04
ztendencją do reagowania pozytywnym afektem
na oczekiwanie nagrody są ze sobą wzajemnie
pozytywnie skorelowane i ujemnie skorelowa-
ne z wrażliwością na niepewność. Przekonania
graczy są umiarkowanie skorelowane z impul-
sywnością i wrażliwością na nagrodę, istnieje
też dodatni związek przekonań graczy z wraż-
liwością na niepewność. Najsilniejszy związek
zzaangażowaniem w hazard mają takie cechy
temperamentu jak impulsywność i wrażliwość
na nagrodę, istnieje również ujemny związek
zaangażowania w hazard z wrażliwością na nie-
pewność. Uzyskane korelacje według klasycznej
interpretacji siły efektów zaproponowanej przez
J. Cohena (1992) można interpretować jako sła-
be i umiarkowane, jednak w kontekście najnow-
szych badań nad siłą efektu zależności między
zmiennymi w badaniach nad różnicami indy-
widualnymi (Gignac, Szodorai, 2016) można
interpretować je jako umiarkowane i silne. Rze-
telność zastosowanych skal była zadowalająca
zwyjątkiem zaangażowania w hazard, w której
α = 0,50.
Aby sprawdzić związek temperamentu
iwrażliwości na niepewność z przekonaniami
graczy, posłużono się modelem regresji liniowej
metodą wprowadzania. Włączone do modelu
predyktory wyjaśniające zmienność wariancji
wzmiennej objaśnianej to impulsywność, wraż-
liwość na nagrodę, wytrwałość w dążeniu do
celu i wrażliwość na niepewność. Wyniki ana-
lizy regresji zostały przedstawione w tabeli 3.
Zaproponowane zmienne istotnie przewidują
15% zmienności w sile przekonań graczy, jedy-
Tabela 1. Statystyki opisowe skal pomiarowych
Predyktory Min Maks MSD Skośność Kurtoza α
Cronbacha
Impulsywność 10 32 20,77 3,95 –0,05 –0,06 0,63
Wytrwałość w dążeniu 728 19,5 7 3,87 0,19 0,13 0,79
Wrażliwość na nagrodę 13 36 29,02 3,72 0,34 0,35 0,70
Wrażliwość na
niepewność
12 38 24,49 5,09 0,02 0,32 0,77
Przekonania graczy 10 37 23,88 4,71 0,06 –0,08 0,64
Zaangażowanie w hazard 614 8,71 1,58 0,73 0,29 0,50
Tabela 2. Tabela korelacji r-Pearsona między skalami pomiarowymi
Predyktory 12345
1. Impulsywność –––––
2. Wytrwałość w dążeniu –0 ,012 ––––
3. Wrażliwość na nagrodę 0,392** 0,146** –––
4. Wrażliwość na niepewność 0,092 0,237** 0,095 – –
5. Przekonania graczy 0,341** 0,088 0,249** 0,173**
6. Zaangażowanie w hazard 0,301** 0,10 9* 0, 206* * 0,172* * 0,19 4* *
** p < 0,001; * p < 0,05.
52 | Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl
Psychologia Ekonomiczna, nr 12, s. 45–57
ną zmienną, której wpływ jest na granicy istot-
ności, stanowi wytrwałość w dążeniu do celu
(β = 0,11; p = 0,06). Zmiennymi pozwalającymi
najsilniej przewidzieć przekonania graczy są im-
pulsywność (β = 0,29; p < 0,01) i wrażliwość na
niepewność (β = 0,16; p < 0,05).
Aby sprawdzić, czy uwzględniając w modelu
przekonania graczy, jesteśmy w stanie przewi-
dzieć zaangażowanie w gry hazardowe w więk-
szym stopniu niż przy uwzględnieniu tylko cech
temperamentu, posłużono się krokową analizą
regresji liniowej. W pierwszym kroku uwzględ-
niono czynniki związane z cechami indywi-
dualnymi, czyli impulsywność, wrażliwość na
nagrodę, wytrwałość w dążeniu do celu i wraż-
liwość na niepewność. W drugim kroku dodano
przekonania graczy. Wyniki zostały przedsta-
wione w tabeli 4. Zmienną najsilniej przewi-
dującą zaangażowanie w gry hazardowe jest
impulsywność (β = 0,24; p < 0,01) i wrażliwość
na niepewność (β = -0,22; p < 0,01). Uwzględ-
nienie w modelu regresji przekonań graczy przy
kontrolowaniu zmiennych związanych z tem-
peramentem zwiększa jednak przewidy wanie
zmienności zaangażowania w hazard o 2%.
Tabela 3. Wyniki analizy regresji (metoda wprowadzania), w której zmienną objaśnianą są przekonania graczy
Predyktory Beta t p R
2
R
2
skorygowane
Impulsywność 0,286 5,24 < 0 ,001 – –
Wrażliwość na nagrodę 0,105 2,20 0,029 – –
Wytrwałość w dążeniu do celu 0,115 1,88 0,060 – –
Wrażliwość na niepewność 0,164 3,15 0,002 0 ,162 0,152* *
** p < 0,001; Beta – wartości standaryzowane Beta
Tabela 4. Wyniki analizy regresji liniowej (metoda krokowa), w której zmienną przewidywaną jest zaangażowanie
w gry hazardowe
Predyktory Beta t p R
2
R
2
skorygowane
Impulsywność 0,28 5,78 < 0,001 – –
Wrażliwość na nagrodę 0,11 2,15 0,05 – –
Wytrwałość w dążeniu do celu 0,05 0,95 0,34 – –
Wrażliwość na niepewność –0,20 –3,72 < 0,001 0 ,14 0,13*
Impulsywność 0,24 4,22 < 0,001 – –
Wrażliwość na nagrodę 0,10 1,71 0,064 – –
Wytrwałość w dążeniu do celu 0,04 0,68 0,49 – –
Wrażliwość na niepewność –0,22 4,06 < 0, 001 – –
Przekonania graczy 0,12 2,22 0,03 0,16 0 ,15**
** p < 0,001; * p < 0,05; Beta – wartości standaryzowane Beta
Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl | 53
DOI: 10.15678/PJOEP.2017.12.04
5. Omówienie wyników
badania
Rezultaty przeprowadzonych analiz wska-
zują na istotny związek cech temperamentu
zprzekonaniami dotyczącymi wygranej wśród
hazardzistów. Zaobserwowany związek cech
temperamentu skojarzonych z moty wacyjnym
pobudzeniem emocjonalnym z przekonaniami
graczy stanowi próbę połączenia reakcji emocjo-
nalnych z poznawczą ewaluacją zdarzeń na po-
ziomie różnic indywidualnych graczy. Uzyskany
efekt jest jednak dość słaby, co może wynikać
zograniczeń badania. Jednym z najpoważniej-
szych ograniczeń jest fakt, że przeprowadzone
badanie było badaniem kwestionariuszowym.
Poziom zaangażowania w gry hazardowe mie-
rzony był jedynie deklaracją graczy opartą na
ich subiekty wnej ocenie tego, czy grają często,
czy też nie, a ponieważ hazard jest dziedzi
społecznie piętnowaną, gracze mogli nie przy-
znawać się do rzeczywistej częstości grania. Nie
można więc wykluczyć wpływu zmiennej apro-
baty społecznej jako zmiennej zakłócającej, którą
należałoby kontrolować w kolejnych badaniach.
Poza tym skala zaangażowania w hazard cha-
rakteryzowała się niezadowalającą rzetelnością,
przez co z dużą ostrożnością należy interpre-
tować uzyskane efekty dotyczące tej zmiennej.
Wcelu zwiększenia rzetelności skali w dalszych
badaniach należałoby uwzględnić dodatkowe
pozycje w skali obejmujące większą liczbę gier
hazardowych. Ponadto warto byłoby przepro-
wadzić dodatkowe badania walidacyjne tej ska-
li, by sprawdzić jej trafność zewnętrzną, w tym
celu można byłoby dokonać analizy zbieżności
ze skalą skłonności do ryzyka stymulacyjnego
iinstrumentalnego (Zaleśkiewicz, 2001) i ze
skalą ryzyka nansowego z DOSPERT (Blais,
Weber, 2006). Warto również przeprowadzić
badanie na bardziej zróżnicowanej próbie, gdyż
wszystkie osoby badane zostały zrekrutowane
spośród osób obstawiających zakłady bukma-
cherskie. Niemniej przeprowadzone badanie
stanowi nowe podejście w świetle dotychczaso-
wych badań nad związkiem pozytywnych emo-
cji antycypacyjnych z szacowaniem prawdopo-
dobieństwa zdarzeń.
Zdotychczasowych badań nad podejmo-
waniem decyzji i szacowaniem prawdopodo-
bieństwa w ynika, że osoby z pozytywnym
nastawieniem stawiają bardziej optymistyczne
diagnozy dotyczące przyszłości. Efekt ten czę-
ściowo można wyjaśnić za pomocą heurystyki
dostępności polegającej na tym, że wyrazistość
zdarzenia wpływa na szacowaną wartość jego
prawdopodobieństwa. Najbardziej wyraziste
informacje to informacje nacechowane silnym
afektem (Loewenstein, Hsee, Weber, Welch,
2001; Sobkow, Traczyk, Zaleskiewicz, 2016),
im silniejsze emocje związane z określonym
zdarzeniem, tym łatwiej przychodzi nam ono
do głowy. S. Epstein (1992; za Loewenstein
iin., 2001), opisując doświadczeniowy system
emocjonalny w swojej teorii dwóch systemów,
zwrócił uwagę na inny wpływ związku emocji
zinformacjami. Postulował, że w pozytywnym
nastroju szybciej odnajdujemy w pamięci wspo-
mnienia i informacje z podobnym znaczeniem
emocjonalnym. Z drugiej strony emocje antycy-
pacyjne związane są z wyrazistością wyobrażo-
nych wydarzeń.
Poleganie na odczuwanych emocjach w mo-
mencie szacowania prawdopodobieństwa zda-
rzeń i podejmowania decyzji zostało określo-
ne jako heurystyka afektu (Slovic i in., 2007).
Zgodnie z heurystyką afektu informacje doty-
czące niskiego ryzyka wpływają na oczekiwanie
dużych korzyści z podjętego działania i odwrot-
nie – emocjonalnie nacechowane informacje
okorzyściach zmieniają percepcję ryzyka na
niższe. Związek emocji z szacowaniem praw-
54 | Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl
Psychologia Ekonomiczna, nr 12, s. 45–57
dopodobieństwa pozostaje jednak w literaturze
wciąż kwestią sporną. Proces szacowania praw-
dopodobieństwa zdarzeń ulega licznym znie-
kształceniom poznawczym, ludzie mają ten-
dencję do niedoszacowania wysokich wartości
prawdopodobieństwa i przeszacowania niskich
wartości, dodatkowo okazują się niewrażliwi
na zmianę prawdopodobieństwa w wartościach
środkowych (Kahneman, Tversky, 1979), po-
nadto preferencja wyboru ryzyka w sferze strat
różni się od wyborów ryzyka w sferze zysków.
Badacze zajmujący się emocjonalną wartością
ryzyka postulują, że w sferze zysków ludzie są
na ogół zbyt mało wrażliwi na zmianę prawdo-
podobieństwa szacowanych zdarzeń, ważniejszą
rolę odgrywa wartość przypisywana szacowa-
nemu zdarzeniu. Przykładowo dużo mniejsze
znaczenie ma zmiana prawdopodobieństwa
szansy na wygraną w loterii z 1 na 100mln na
szanse 1 na 100tys. niż zmiana wartości wy-
granej ze 100mln na 100tys. (Bechara i in.,
1994). Dysproporcja pomiędzy wrażliwością na
prawdopodobieństwo a wartością zdarzenia wy-
jaśniana jest rolą emocji antycypacyjnych, otóż
według niektórych badaczy (np. Rottenstreich,
Hsee, 2001) prawdopodobieństwo nadchodzą-
cych zdarzeń samo w sobie odgrywa relatywnie
niewielką rolę w odczuwaniu emocji antycypa-
cyjnych tych zdarzeń (Loewenstein i in., 2001).
D.G. Petrova z kolei w swoich badaniach wyka-
zała, że zmiana prawdopodobieństwa w warto-
ściach skrajnie niskich ma ważne znaczenie ze
względu właśnie na emocje antycypacyjne (Pe-
trova, Van der Pligt, Garcia-Retamero, 2014).
Otóż zmiana pożądanego zdarzenia z całko-
wicie pewnego na prawdopodobne w 99% rodzi
obawę, natomiast zmiana zdarzenia nieprawdo-
podobnego na prawdopodobne chociażby w 1%
rodzi nadzieję.
D.G. Petrova (Petrova, Van der Pligt, Gar-
cia-Retamero, 2014) w swoim badaniu uwzględ-
niła również możliwość emocjonalnego prze-
wartościowania przyszłych zdarzeń i jej wyniki
wskazują, że przy manipulacji wartościowaniem
emocjonalnym osoby badane podczas podej-
mowania decyzji polegały na nadziei. Wyniki
naszego badania skłaniają do zastanowienia
się, czy przekonania graczy nie pełnią podob-
nej funkcji podczas szacowania ryzyka i podej-
mowania decyzji o dalszej grze. Mechanizm
nadawania przyszłym zdarzeniom wartości
emocjonalnej i polegania na niej jest częścią po-
stulowanej przez C.S. Nosala (2006) heurystyki
żagla. W opisie tego mechanizmu autor zwra-
ca uwagę, że szacowanie prawdopodobieństwa
zdarzenia przebiega dwutorowo. W odniesieniu
do heurystyki żagla kluczowe znaczenie ma ca-
łościowe probabilistyczne szacowanie zdarzenia
idotyczące go wyobrażenia, ponieważ szan-
se ocenione w sposób całościowy w wymiarze
niemożliwe/możliwe wiążą się z odpowiedzią
emocjonalną w wymiarze lęk/pozytywne po-
budzenie. W ten sposób powstaje zintegrowana
ocena szansy jakiegoś zdarzenia i ma ona swoje
odzwierciedlenie w przekonaniach podmiotu.
Uzyskane w badaniu wyniki wskazują rów-
nież na istotny związek przekonań graczy z ich
zaangażowaniem w gry hazardowe. Dotych-
czasowe badania nad motywami angażowania
się w gry hazardowe zwracają uwagę na takie
motywy jak pragnienie pieniędzy i poszukiwa-
nie emocjonalnego pobudzenia (Tyszka, 2014)
oraz czerpanie z tego przyjemności (Zaleśkie-
wicz, 2001). W badaniach nad problemem pa-
tologicznego hazardu zwraca się również uwagę
na skłonność hazardzistów do zniekształceń
poznawczych związanych z grą (Griths, 1994;
Toneatto, 1999). Zastanawiając się nad rolą,
jaką odgrywają przekonania graczy podczas
angażowania się w hazard, ciężko jest rozgra-
niczyć, czy pełnią one funkcję wzmacniającą
iutrzymującą motywacje, będąc – jak założy-
Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl | 55
DOI: 10.15678/PJOEP.2017.12.04
liśmy – elementem heurystyki żagla, czy może
też funkcja przekonań graczy ogranicza się je-
dynie do racjonalizacji impulsywnych zacho-
wań służących jedynie pozyskiwaniu stymulacji
iprzyjemności. Przekonania pozwalają istotnie
przewidzieć zaangażowanie w gry hazardowe
nawet przy kontroli cech temperamentu zwią-
zanych z hazardem, co świadczy o istotnej roli
przekonań graczy w angażowaniu się w hazard
ioich funkcji motywacyjnej. Niski efekt wyja-
śniający może wynikać z tego, że uwzględnio-
ne przez nas przekonania graczy dotyczyły ich
subiektywnego prawdopodobieństwa wygranej.
Uzyskane wyniki świadczą jednak o tym, że
aby wpłynąć na poziom zaangażowania hazar-
dzistów w terapii uzależnienia od hazardu, na-
leży włączyć pracę nad aspektem poznawczym,
dotyczącym szacowania prawdopodobieństwa
wygranej. Postrzeganie wygranej jako możli-
wej wiąże się bowiem z postrzeganiem korzyści
wynikających z angażowania się w grę. Zmia-
na tych przekonań zgodnie z heurystyką afektu
może wpłynąć na postrzeganie ryzyka.
Przeprowadzone przez nas badanie wnosi
wkład w dalszy rozwój wiedzy o związku cech
temperamentu z przekonaniami dotyczącymi
postrzegania ryzyka i korzyści. Wyniki badania
stanowią podstawę do empirycznej weryka-
cji modelu heurystyki żagla, której rezultatem
jest uczucie nadziei. Tendencja do reagowa-
nia motywacyjnym pobudzeniem i związane
znią działania graczy mierzone za pomocą skal
BAS pozwalają w istotny sposób przewidywać
przekonania o tym, że wygrana jest możliwa.
Tak zintegrowany komponent emocjonalno-
-poznawczy w połączeniu z wyobrażeniami
ifantazjami dotyczącymi wygranej najpraw-
dopodobniej wzmacniająco wpływa na szerzej
rozumiane uczucie nadziei niezależnie od wy-
ników podejmowanej gry hazardowej. Wery-
kacja modelu heurystyki żagla na poziomie
badania różnic indywidualnych nie jest jednak
wystarczająca, dlatego też dalsze badania po-
winny mieć charakter eksperymentalny z wy-
korzystaniem miar śledzenia procesu. Ponadto
wynik badania dotyczący związku przekonań
graczy z zaangażowaniem w hazard stanowi
cenną informację dla dalszego rozwoju terapii
poznawczo-behawioralnej w leczeniu patolo-
gicznego hazardu. Wśród hazardzistów pełna
próżności nadzieja na wygraną, o której wspo-
minał Smith (Tyszka, 2014) i której mecha-
nizm powstawania nakreślił C.S. Nosal, jest
motywatorem do podejmowania i utrzymywa-
nia działania. Zmieniając zatem siłę przekonań
związanych ze wzmacnianiem subiektywnego
prawdopodobieństwa wygranej, możemy wpły-
nąć na osłabienie motywacji do gry.
Literatura
Bechara, A., Damasio, A.R. (2005). The Somatic Marker Hypo-
thesis: A Neural Theory of Economic Decision. Ga-
mes and Economic Behavior, 52(2), 336–372. https://
doi.org/10.1016/j.geb.2004.06.010.
Bechara, A., Damasio, A.R., Damasio, H., Anderson, S.W.
(1994). Insensitivity to Future Consequences Follo-
wing Damage to Human Prefrontal Cortex. Cogni-
tion, 50(1–3), 7–15.
Blais, A.R., Weber, E.U. (2006) A Domain-specic Risk-taking
(DOSPERT) Scale for Adult Populations. Judgment
and Decision Making, 1, 33– 47.
Blaszczynski, A., Steel, Z., McConaghy, N. (1997). Impulsi-
vity in Pathological Gambling: The Antisocial Im-
pulsivist. Addiction, 92(1), 75–87. https://doi.org/
10 .1111 / j .13 6 0 - 0 4 4 3 .1 9 97. t b 0 36 3 9 . x .
Cohen, J. (1992). A Power Primer. Psychological Bulletin,
112 (1), 155–159.
Cooper, A., Smillie, L.D., Corr, P.J. (2010). A Conrmato-
ry Factor Analysis of the Mini-IPIP Five-factor
Model of Personality. Personality and Individual
56 | Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl
Psychologia Ekonomiczna, nr 12, s. 45–57
Dierences, 48, 688–691. http://dx.doi.org/10.1016/j.
paid.2010.01.004.
Corr, P.J., Cooper, A.J. (2016). The Reinforcement Sensitivi-
ty Theor y of Personality Questionnaire (RST-PQ):
Development and Validation. Psychological Asses-
sment, 28(2), 418–427. https://doi.org/http://dx.doi.
org/10.1037/pas0000273.
Eysenck, H.J., Eysenck, S.B.G. (1991). Manual of the Eysenck
Personality Scales. London, England: Hodder and
Stoughton.
Gąsiorowska, A., Bajcar, B. (2006). Kwestionariusz Zaintere-
sowań Zawodowych – nowe narzędzie dla doradcy
zawodowego. Zeszy ty Informacyjno-Metodyczne Do -
radcy Zawodowego, 37, 27–76.
Gignac, G.E., Szodorai, E. (2016). Eect Size Guidelines for
Individual Dierences Researchers. Personality and
Individual Dierences, 102, 74 –78.
Goodie, A.S. (2005). The Role of Perceived Control and
Overcondence in Pathological Gambling. Jour-
nal of Gambling Studies, 21(4), 481–502. https://doi.
org/10.10 07/s1089 9- 005-5559-1.
Gray, J.A. (1982). Précis of the Neuropsycho logy of Anxiety: An
Enquiry into the Functions of the Septo -hippocampal
System. Behavioral and Brain Sciences, 5(3), 469–484.
https://doi.org/10.1017/S0140525X00013066.
Griths, M.D. (1994). The Role of Cognitive Bias and Skill
in Fruit Machine Gambling. British Journal of Psy-
chology. https://doi.org/10.1111/j.2044-8295.1994.
tb02529.x.
Kahneman, D., Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Ana-
lysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2),
263–292. https://doi.org/10.2307/1914185.
LeDoux, J. (2017). Lęk. Kraków: Copernicus Center Press.
Loewenstein, G.F., Hsee, C.K., Weber, E.U., Welch, N. (2001).
Risk as Feelings. Psychological Bulletin, 127 (2),
267–286. https://doi.org/10.1037/0033-2909.127.2.267.
McNaughton, N., Gray, J.A. (2000). Anxiolytic Action on
the Behavioural Inhibition System Implies Multi-
ple Types of Arousal Contribute to Anxiety. Journal
of Aective Disorders, 61(3), 161–176. https://doi.
org/10.1016/S0165-0327(00)0034 4-X.
Navas, J.F., Billieux, J., Perandrés-Gómez, A., López-Torre-
cillas, F., Cándido, A., Perales, J.C. (2017). Impulsivity
Traits and Gambling Cognitions Associated with
Gambling Preferences and Clinical Status. Internatio-
nal Gambling Studies, 17(1), 102–124. https://doi.org
/10.1080/14 459795. 2016 .1275739.
Niewiadomska, I., Augustynowicz, W., Palacz-Chrisidis, A.,
Chwaszcz, J. (2014). Bateria metod służących do oceny
ryzyka. Lublin: Instytut Psychoprolaktyki i Psycho-
terapii, Stowarzyszenie Natanaelum.
Nosal, C.S. (1986). Mózg, prawdopodobieństwo, transgresja.
Studia Filozoczne, 3, 14– 27.
Nosal, C.S. (2006). Nadzieja, czas i heurystyka żagla. W:
E. Aranowska, M. Goszczynska (red.), Człowiek wo-
bec wyzwań i dylematów współc zesności (s. 228 –243).
Warszawa: Scholar.
Nosal, C.S. (2011). Teoria transgresji po 30 latach: główne za-
łożenia, problemy i niektóre mechanizmy transgresj.
W: Transgresje – innowacje – twórczość. Wrocław: Wy-
dawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Olszewska, A. (2017). Wpływ cech behawioralnego układu
aktywacyjnego na uleganie inklinacjom poznaw-
czym u hazardzistów. Praca magisterska. SWPS Uni-
wersytet Humanistycznospołeczny Filia we Wrocła-
wiu, II Wydział Psychologii.
Petrova, D.G., Van der Pligt, J., Garcia-Retamero, R. (2014).
Feeling the Numbers: On the Interplay betwe-
en Risk, Aect, and Numeracy. Journal of Beha-
vioral Decision Making, 27(3), 191–199. https://doi.
org/10 .1002/ bdm.1803.
Pickering, A.D., Corr, P.J. (2008). J.A. Gray’s Reinforcement
Sensitivity Theory (RST) of Personality. W: The SAGE
Handbook of Personality Theor y and Assessment: Volu-
me 1 – Personality Theories and Models (s . 239–25 6).
https://doi.org/10.4135/9781849200462.n11.
Potenza, M.N. (2008). Review. The Neurobiology of Patho-
logical Gambling and Drug Addiction: An Overview
and New Findings. Philosophical Transactions of the
Royal Society of London. Series B, Biological Sciences,
363(1507), 3181–3189. https://doi.org/10.1098/
rstb.2008.0100.
Polish Journal of Economic Psychology | psychologia-ekonomiczna.com.pl | 57
DOI: 10.15678/PJOEP.2017.12.04
Rottenstreich, Y., Hsee, C.K. (2001). Money, Kisses, and Elec-
tric Shocks: On the Aective Psychology of Risk.
Psychological Science, 12(3), 185–190. https://doi.
org/10.1111/1467-9280.00334.
Schultz, W. (1998). Predictive Reward Signal of Dopamine
Neurons. Journal of Neurophysiology, 80(1), 1–27.
https://doi.org/10.1152/jn.1998.80.1.1.
Sharpe, L. (2002). A Reformulated Cognitive-behavioral
Model of Problem Gambling. A Biopsychosocial
Perspective. Clinical Psychology Review, 22(1), 1–25.
https://doi.org/10.1016/S0272-7358(00)00087-8.
Slovic, P. (1987). Perception of Risk. Science. New York, N.Y.
https://doi.org/10.1126/science.3563507.
Slovic, P., Finucane, M.L., Peters, E., MacGregor, D.G. (2007).
The Aect Heuristic. European Journal of Operational
Research, 177(3), 1333–1352. https://doi.org/10.1016/
j.ejor.2005.04.006.
Sobkow, A., Traczyk, J., Zaleśkiewicz, T. (2016). The Aecti-
ve Bases of Risk Perception: Negative Feelings and
Stress Mediate the Relationship between Mental
Imagery and Risk Perception. Frontiers in Psychology,
7, 932.
Toneatto, T. (1999). Cognitive Psychopathology of Pro-
blem Gambling. Substance Use and Misuse, 34(11),
1593–1604.
Tyszka, T. (2014). Motywy angażowania się ludzi w gry
hazardowe. Decyzje, 22(22), 167–176. https://doi.
org/10.7206/DEC.1733-0092.40.
Zaleśkiewicz, T. (2001). Beyond Risk Seeking and Risk Aver-
sion: Personality and the Dual Nature of Economic
Risk Taking. European Journal of Personality, 15(S1) ,
105–122. https://doi.org/10.1002/per.426.
Zuckerman, M., Glicksohn, J. (2016). Hans Eysenck’s Per-
sonality Model and the Constructs of Sensation
Seeking and Impulsivity. Personality and Individual
Dierences, 103, 48–52. https://doi.org/10.1016/j.
paid.2016.04.003.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
Full-text available
Impulsivity (and related traits reward/punishment sensitivity and tolerance to delayed rewards) and gambling cognitions have been linked to gambling. However, their independent associations with gambling preferences and clinical status have never been dissociated. The current study applied a data-driven strategy to identify gambling preferences, based on gambling frequency in several modalities. The two resulting factors were used to classify gambling disorder patients (GDPs) and non-problem recreational gamblers (RGs) into Type I (preferring cards, casino games and skill-based bets) and Type II (preferring slot machines, lotteries/pools and bingo). Participants were assessed in impulsivity, delay discounting, reward/punishment sensitivity, gambling-related cognitions, gambling severity, gambling frequency and average amount gambled per episode. GDPs scored higher than RGs in positive and negative urgency, delay discounting, reward sensitivity and intensity of gambling-related cognitions, but less in lack of perseverance. Additionally, Type II gamblers had greater difficulties delaying gratification, whereas Type I gamblers showed higher cognitive distortion and reward sensitivity levels. In practical terms, the finding that some characteristics are equally pervasive in disordered gamblers independently of their preferences (affect-driven impulsivity), whereas others (distorted cognitions, reward sensitivity, delay discounting) are more prominent in one type or the other, provides a basis to establish targets' priority in therapy.
Article
Full-text available
Recent research has documented that affect plays a crucial role in risk perception. When no information about numerical risk estimates is available (e.g., probability of loss or magnitude of consequences), people may rely on positive and negative affect toward perceived risk. However, determinants of affective reactions to risks are poorly understood. In a series of three experiments, we addressed the question of whether and to what degree mental imagery eliciting negative affect and stress influences risk perception. In each experiment, participants were instructed to visualize consequences of risk taking and to rate riskiness. In Experiment 1, participants who imagined negative risk consequences reported more negative affect and perceived risk as higher compared to the control condition. In Experiment 2, we found that this effect was driven by affect elicited by mental imagery rather than its vividness and intensity. In this study, imagining positive risk consequences led to lower perceived risk than visualizing negative risk consequences. Finally, we tested the hypothesis that negative affect related to higher perceived risk was caused by negative feelings of stress. In Experiment 3, we introduced risk-irrelevant stress to show that participants in the stress condition rated perceived risk as higher in comparison to the control condition. This experiment showed that higher ratings of perceived risk were influenced by psychological stress. Taken together, our results demonstrate that affect-laden mental imagery dramatically changes risk perception through negative affect (i.e., psychological stress).
Article
Full-text available
Studies of risk perception examine the judgements people make when they are asked to characterize and evaluate hazardous activities and technologies. This research aims to aid risk analysis and policy-making by providing a basis for understanding and anticipating public responses to hazards and improving the communication of risk information among lay people, technical experts, and decision-makers. This work assumes that those who promote and regulate health and safety need to understand how people think about and respond to risk. Without such understanding, well-intended policies may be ineffective.
Article
Fifty years ago, in their first meeting, Hans Eysenck and Marvin Zuckerman agreed that research was needed to clarify the relationships between Eysenck's Big Three (E = Extraversion, N = Neuroticism, and P = Psychoticism) and both impulsivity and sensation seeking. In later years, both Eysenck and Zuckerman agreed in their various publications, that sensation seeking correlates with both E and P, though more with P than with E. In fact, impulsivity and sensation seeking, might well occupy overlapping areas within the P + E + N + octant. In this paper, we discuss the similarities and differences among these various traits of extraversion, psychoticism, sensation seeking and impulsivity. We further present our position regarding the relationship of the constructs of arousal and arousability to these traits, suggesting that impulsivity is related to arousal, while sensation seeking is related to arousability. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.04.003
Article
Individual differences researchers very commonly report Pearson correlations between their variables of interest. Cohen (1988) provided guidelines for the purposes of interpreting the magnitude of a correlation, as well as estimating power. Specifically, r = 0.10, r = 0.30, and r = 0.50 were recommended to be considered small, medium , and large in magnitude, respectively. However, Cohen's effect size guidelines were based principally upon an essentially qualitative impression, rather than a systematic, quantitative analysis of data. Consequently, the purpose of this investigation was to develop a large sample of previously published meta-analytically derived correlations which would allow for an evaluation of Cohen's guidelines from an empirical perspective. Based on 708 meta-analytically derived correlations, the 25th, 50th, and 75th percentiles corresponded to correlations of 0.11, 0.19, and 0.29, respectively. Based on the results, it is suggested that Cohen's correlation guidelines are too exigent, as b3% of correlations in the literature were found to be as large as r = 0.50. Consequently, in the absence of any other information, individual differences researchers are recommended to consider correlations of 0.10, 0.20, and 0.30 as relatively small, typical, and relatively large, in the context of a power analysis, as well as the interpretation of statistical results from a normative perspective.
Article
We report the development and validation of a questionnaire measure of the revised reinforcement sensitivity theory (rRST) of personality. Starting with qualitative responses to defensive and approach scenarios modeled on typical rodent ethoexperimental situations, exploratory and confirmatory factor analyses (CFAs) revealed a robust 6-factor structure: 2 unitary defensive factors, fight-flight-freeze system (FFFS; related to fear) and the behavioral inhibition system (BIS; related to anxiety); and 4 behavioral approach system (BAS) factors (Reward Interest, Goal-Drive Persistence, Reward Reactivity, and Impulsivity). Theoretically motivated thematic facets were employed to sample the breadth of defensive space, comprising FFFS (Flight, Freeze, and Active Avoidance) and BIS (Motor Planning Interruption, Worry, Obsessive Thoughts, and Behavioral Disengagement). Based on theoretical considerations, and statistically confirmed, a separate scale for Defensive Fight was developed. Validation evidence for the 6-factor structure came from convergent and discriminant validity shown by correlations with existing personality scales. We offer the Reinforcement Sensitivity Theory of Personality Questionnaire to facilitate future research specifically on rRST and, more broadly, on approach-avoidance theories of personality. (PsycINFO Database Record