ArticlePDF Available
No. 1/2017 (9)
COACHING REVIEW 1/2017 (9) s. 8–23, ISSN: 2081-7029
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Jan Jędrzejczyk1, Mirosława Huflejt-Łukasik2
Siła woli – modele teoretyczne
iich zastosowanie wcoachingu
Abstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie stanu wiedzy psychologicznej dotyczącego
siły woli (samokontroli) iwynikających zniego zastosowań praktycznych, które
można przenieść na grunt coachingu. Omówiono dominujący wpsychologii przez
ostatnie 20 lat siłowy model samokontroli oraz jego ograniczenia, wskazując na
krytyczne badania zostatnich lat. Autorzy przytaczają nowszą koncepcję siły
woli – model zmiany priorytetów. Dyskusji poddano wnioski dla praktyki coa-
chingowej płynące znowej propozycji teoretycznej oraz wskazano konkretne
metody, które coach może zastosować wpracy zklientem wkontekście wzmac-
niania siły woli.
Słowa kluczowe:
coaching, siła woli, samokontrola, wyczerpanie ego,
model zmiany priorytetów
Willpower – theoretical models and their application in coaching
Abstract
The aim of this article is to present the state of the psychological knowledge of the
willpower (self-control) and practical applications that can be used in coaching
practice. The strength model of self-control, which has dominated psychology
for the last 20 years, and its limitations are also point out, as well as critical
research in recent years verifying this model. On the ground of this critique, new
model was proposed – shifting priorities model, which is presented in this article.
Authors discuss implications of the new theoretical proposition for the coaching
practice and present specific methods, which can be used by coach in the context
of strengthening the willpower.
Keywords:
coaching, willpower, self-control, ego depletion, shifting
priorities model
1
Uniwersytet Warszawski, Wydział Psychologii, e-mail:
jan.jedrzejczyk@psych.uw.edu.pl
2
Uniwersytet Warszawski, Wydział Psychologii, e-mail:
mirka@psych.uw.edu.pl
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
9
Wstęp
Coaching jako metoda wspierania rozwoju indywidualnego iorganizacji coraz
bardziej zyskuje na popularności. Wedle danych sprzed paru lat, zusług coa chingu
wUSA korzysta 93% organizacji zGlobal 100 (Bono iin., 2009), 88% organi-
zacji wWielkiej Brytanii (Jarvis, Lane and Fillery-Travis, 2005) iwięcej niż połowa
wyższego managementu wAustralii (Leadership Management Australia, 2006).
Dzisiaj te liczby są prawdopodobnie jeszcze większe. Według raportu Izby Coa-
chingu na polskim rynku istnieje ponad 80 ośrodków kształcących coachów, których
liczba absolwentów łącznie oscyluje wokolicach 5000 (Izba Coachingu, 2014).
Ta popularność skutkuje powstawaniem różnych specjalizacji wtej dziedzi-
nie, narzędzi używanych wprocesie coachingowym czy propozycji teoretycznych.
Wskazuje się jednak, że często teorie stojące za danym podejściem nie są ugrun-
towane wwiedzy naukowej, astosowane narzędzia nie zostały przebadane pod
kątem skuteczności (Grant iin., 2010). Ztego powodu, wraz zrosnącą popular-
nością coachingu, rośnie także zainteresowanie tą metodą ze strony badaczy.
Przeprowadza się coraz więcej badań nad skutecznością coachingu. Opublikowano
już dwie metaanalizy (rodzaj analizy statystycznej, która pozwala wyciągnąć wnio-
ski zanalizy wielu badań jednocześnie), która wskazują, że coaching przynosi
efekty wróżnych wymiarach funkcjonowania (Jones, Woods iGuillaume, 2015;
Theebom, Beersma ivan Vianen, 2014). Światowe trendy mające na celu ujęcie
coachingu wramy naukowe zaowocowały powstaniem psychologii coachingu
(coaching psychology) – subdyscypliny psychologii zajmującej się naukowym ba-
daniem procesów emocjonalnych, poznawczych ibehawioralnych zachodzących
podczas coachingu (Passmore, 2010). Dzięki temu łatwiejsze staje się wzajemnie
przenikanie się psychologii jako nauki icoachingu jako praktyki: prowadzenie
badań nad kluczowymi czynnikami, które działają wcoachingu, ale iwykorzy-
stywanie dorobku naukowego psychologii, aby udoskonalać praktykę.
Wtę ideę wpisuje się także niniejszy artykuł. Jego celem jest wskazanie, jak
współczesne badania nad fenomenem siły woli mogą wzbogacić rozumienie pro-
cesów psychologicznych mających miejsce podczas coachingu oraz zasugerować
skuteczne interwencje oparte na tej wiedzy.
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45 No. 1/2017 (9)
10
JAN JĘDRZEJCZYK, MIROSŁAWA HUFLEJT-ŁUKASIK
Siła woli – definicja iwpływ na życie codzienne
Siła woli, wliteraturze psychologicznej częściej nazywana samokontrolą (wniniej
-
szym artykule sformułowania te są stosowane zamiennie), jest definiowana jako
proces lub cecha odpowiadająca za wysiłkowe przezwyciężanie impulsów, czyli
niepożądanych zachowań, myśli czy emocji (Hofmann, Schmeichel iBaddeley,
2012). Wdefinicji tej podkreśla się dwie istotne elementy samokontroli: (1) jest
to działanie wymagające wysiłku, awięc nie coś, co zachodzi automatycznie,
bez świadomości ibez ponoszenia kosztów oraz (2) dotyczy niepożądanych
reakcji, czyli osoba stosująca samokontrolę ma świadomość, że te reakcje są dla
niej niekorzystne. Potrzeba samokontroli pojawia się zatem wsytuacji konfliktu
pomiędzy tzw. pokusami – czymś, co przynosi natychmiastową gratyfikację
acelami długoterminowymi, które są uznawane za korzystne, ale ich wartość na-
gradzająca jest oddalona wczasie. Przykładowe sytuacje takiego konfliktu to
posiadanie celu odchudzania się apragnienie zjedzenia słodyczy, chęć dbania
okondycję fizyczną apotrzeba odpoczynku, czy utrzymanie koncentracji na pracy
wobliczu rozpraszających myśli. Siła woli ma także znaczenie wfunkcjonowaniu
emocjonalnym ispołecznym, np. przy regulacji emocji (powstrzymanie się od
wyrażenia złości wobec przełożonego) czy hamowaniu myślenia stereotypowego.
Badania pokazują, że samokontrola powiązana jest zosiągnięciami życiowymi
izdrowym funkcjonowaniem, co przejawia się wtakich aspektach jak wyższe oceny
szkolne, lepsze zdrowie psychiczne ifizyczne, wyższa samoocena, stabilność
finansowa, mniejsza liczba zachowań kryminalnych iimpulsywnych, lepsza
jakość relacji interpersonalnych (Moffit iin., 2011; Tagney, Baumeister iBoone,
2004). Wobec tego uprawnione jest stwierdzenie, że siła woli pomaga osiągać
długoterminowe korzyści.
Choć coaching ma wiele definicji, większość praktyków ibadaczy zgodziłaby
się, że jedną zcentralnych właściwości tej metody jest ukierunkowanie na cele.
Podkreślenie tego aspektu metody można znaleźć także wpodręcznikach psy-
chologii coachingu (np. Passmore, Peterson iFreire, 2013). Dlatego poznanie
mechanizmów leżących upodłoża siły woli może być wnoszące dla praktyków
coachingu: tak jak badaniach nad siłą woli poszukuje się mechanizmów, które
pozwalają dążyć do celów długoterminowych pomimo pokus, tak coach wspiera
klienta wosiąganiu swoich celów, pomimo różnych przeszkód (wtym takich,
które można by określić jako pokusy).
Wkolejnych częściach artykułu zostaną przedstawione: dotychczasowy, do-
minujący przez ostatnie dwadzieścia lat model samokontroli wraz zjego krytyką,
oraz nowsze ujęcie tego fenomenu.
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
11
Siłowy model samokontroli
Psycholodzy zawsze byli zainteresowani wytłumaczeniem, dlaczego osoba ma-
jąca adekwatną wiedzę izdolności często nie decyduje się na zachowanie, októ-
rym wie, że jest dla niej korzystne. Jednym zwytłumaczeń jest właśnie fenomen
siły woli (lub jej braku), dlatego pojawiał się on wliteraturze psychologicznej
od dawna. Liczba badań dotycząca tego zjawiska zaczęła jednak gwałtownie
rosnąć dopiero od roku 1998, kiedy to Roy Baumeister wraz ze współpracowni-
kami zaproponowali prosty ielegancki model opisujący działanie samokontroli
(Baumeister, Bratlavsky, Muraven iTice, 1998). Wedle tego modelu – zwanego
siłowym (lub zasobowym) – siła woli opiera się pewnym skończonym zasobie.
Każde wykorzystanie siły woli, czyli powstrzymanie się od zachowania, myśli
czy emocji – zużywa ten zasób. Jednocześnie jego dostępna ilość jest ograniczona,
dlatego po zastosowaniu samokontroli każdy kolejny jej akt jest trudniejszy do
wykonania – dopóki ilość zasobu się nie odnowi. Ilustrując to przykładem: jeśli
osoba powstrzymuje się wpracy przez zaglądaniem na skrzynkę e-mailową czy
media społecznościowe, to następnie za chwilę trudniej jej będzie oprzeć się
niezdrowemu jedzeniu lub zmusić do aktywności fizycznej. Dlatego też tę kon-
cepcję nazywa się modelem siłowym – przez analogię do mięśnia, który po
wykonaniu pracy musi odpocząć, aby się zregenerować. Stan, wktórym zasto-
sowanie samokontroli jest trudniejsze ze względu na zmniejszoną ilość zasobu,
został nazwany przez autorów modelu stanem wyczerpania ego.
Założenia tego modelu weryfikowano wtzw. paradygmacie dwóch zadań
(dual-task paradigm). Metoda ta polega na podziale osób badanych na dwie
grupy: kontrolną ieksperymentalną, które muszą wykonać dwa, następujące po
sobie zadania. Badani wgrupie kontrolnej wykonują tylko jedno zadanie wyma-
gające samokontroli (drugie), zaś osoby zgrupy eksperymentalnej muszą uż
swojej siły woli wobu zadaniach. Porównuje się wyniki obu grup wdrugim za-
daniu. Według założeń modelu osoby zgrupy eksperymentalnej będą miały
gorsze wyniki niż osoby zgrupy kontrolnej, ponieważ zużyły swój zasób samo-
kontroli we wcześniejszym zadaniu iprzez to znalazły się wstanie wyczerpania
ego. Badania prowadzone womawianym paradygmacie potwierdziły założenia
modelu siłowego – w2010 r. została opublikowana metaanaliza 83 badań nad
wyczerpaniem ego, która wykazała, że wykonanie wdrugim zadaniu grupy
eksperymentalnej pogarsza się. Co interesujące, do wyczerpania ego prowadziły
bardzo różny typy aktywności – od zadań laboratoryjnych, przez powstrzymy-
wanie niechcianych myśli ikontrolowanie uwagi, aż do hamowania wyrażania
emocji czy nawet podejmowania decyzji. Wspiera to hipotezę, że siła woli opiera
się na jednym, ogólnym zasobie, który wyczerpuje się wwielu różnych sytuacjach.
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45 No. 1/2017 (9)
12
JAN JĘDRZEJCZYK, MIROSŁAWA HUFLEJT-ŁUKASIK
Zastosowanie modelu siłowego wpraktyce
Koncepcja siły woli autorstwa Baumeistera dzięki odkryciu mechanizmów leżą-
cych upodłoża tego zjawiska, wskazała także wnioski istotne dla praktyki. Dlatego
model siłowy stał się znany także poza specjalistycznymi czasopismami iprze-
niknął do tzw. literatury samopomocowej (Baumeister iTierney, 2013). Tę wiedzę
osile woli można wykorzystać zasadniczo na trzy sposoby. Po pierwsze, jeśli
zasób samokontroli szybko się wyczerpuje, warto przewidywać sytuacje, wktó-
rych będzie on potrzebny iplanować jego oszczędzanie: ograniczenie czynności,
które mogą zużyć zasób, typu niepodejmowanie zbędnych decyzji (Mark Zuc-
kerberg, twórca Facebooka, przyznał kiedyś wwywiadzie, że codziennie nosi
ten sam rodzaj t-shirta, aby nie zużywać swojej energii na mało istotną decyzję
„co dzisiaj założyć”), ograniczenie dostępu do pokus, np. przez nietrzymanie
wdomu niezdrowego jedzenia czy trudniejszy dostęp do e-maila lub mediów
społecznościowych. Drugi sposób to regeneracja zasobu. Oczywistą sugestią jest
tutaj odpoczynek, ale nie tylko. Pojęcie zasobu odpowiedzialnego za siłę woli od
początku nie było uznawane za coś metaforycznego, niematerialnego – badacze
zakładali, że jest on oparty na jakimś biologicznym czynniku. Zasugerowano,
iż tym czynnikiem jest glukoza (Gailliot iBaumeister, 2007). Wserii badań
potwierdzono tę hipotezę, atakże wykazano, że podanie badanym glukozy
zapobiega wyczerpaniu ego – czyli okazało się to sposobem na regenerację zasobu
(Gailliot iin., 2007). Po trzecie, odwołując się do analogii mięśnia: po pracy po-
trzebuje on regeneracji, ale jednocześnie da się go wyćwiczyć, aby mógł pracować
dłużej. Wobec tego, siłę woli być może również można trenować: używać jej często
(skoro zasób jest ogólny, to samokontrola niekoniecznie musi być ćwiczona wkon-
tekstach dotyczących naszych celów, ale przy jakiejkolwiek czynności, np. ćwi-
czeniach fizycznych), co sprawi, że wperspektywie długoterminowej dostępna
ilość zasobu się zwiększy. To przewidywanie także udało się potwierdzić (Bau-
meister iin., 2006).
Problemy modelu siłowego: znaczenie motywacji dla siły woli
W2003 roku Muraven iSlessareva przeprowadzili eksperyment wparadygmacie
dwóch zadań, uzupełniając badanie ojeden element: osobom wgrupie ekspe-
rymentalnej powiedziano, że poprzez udział wbadaniu przyczynią się do rozwoju
nowej terapii choroby Alzheimera. Co zaskakujące, osoby te nie doświadczyły
wyczerpania ego. Autorzy wytłumaczyli ten fakt subiektywnym zwiększeniem
ważności tego zadania, aco za tym idzie – zwiększeniem motywacji badanych.
Innymi słowy: odpowiednia motywacja sprawiła, że badani wykonali drugie
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
13
zadanie tak samo jak grupa kontrolna, tak jakby ich zasób odpowiedzialny za
siłę woli nie wyczerpał się. Nie jest to zgodne zzałożeniami modelu siłowego:
jeśli istnieje obiektywny, biologiczny zasób, którego ilość gwałtownie się zmniej-
sza po każdym akcie samokontroli, żaden czynnik psychologiczny nie powinien
wpływać na dostępną ilość tego zasobu. Ukazały się także inne badania, które
wskazywały, że czynniki psychologiczne zapobiegają wyczerpaniu ego, m.in.
indukcja pozytywnego afektu (Tice, Baumeister, Shmueli iMuraven, 2007), ak-
tywacja przekonań onieograniczonej sile woli (Job, Dweck iWalton, 2010) czy
przywołanie iopisanie swoich wartości (Schmeichel iVohs, 2009).
Powyższe badania, pokazujące, że przy odpowiednich warunkach można prze-
kroczyć ograniczoną ilość zasobu, były zaledwie początkiem problemów modelu
siłowego. W2015 roku ukazała się kolejna metaanaliza badań nad wyczerpaniem
ego, która poddała wwątpliwość istnienie tego fenomenu (Carter iin., 2015). Au-
torzy ulepszyli kryteria włączania badań do swojej analizy oraz zastosowali now-
sze ibardziej złożone analizy statystyczne, m.in. takie, które pozwalają wykry-
wać tzw. tendencję publikacyjną. Tendencja ta polega na tym, że pozytywne
wyniki badań (wykazujące istnienie jakiegoś zjawiska czy efektu) są chętniej
publikowane niż wyniki negatywne (które pokazują, iż dane zjawisko czy efekt
nie zaszły). Tendencja ta może skutkować niepełnym czy wręcz nieprawdziwym
stanem wiedzy wodniesieniu do danego zagadnienia3. Carter iin. (2015) wskazali,
że zdużym prawdopodobieństwem wprzypadku badań nad modelem siłowym
można mówić otendencji publikacyjnej. Biorąc na to poprawkę wdalszych ana-
lizach, stwierdzili, iż wyczerpanie ego zachodzi rzadko ijest bardzo subtelnym
fenomenem albo wręcz nie zachodzi wogóle.
Aby przeciwdziałać tendencji publikacyjnej, rejestruje się badania przed ich
wykonaniem – autorzy opisują problematykę oraz metodę, jaką zostanie prze-
prowadzone badanie, adane czasopismo zobowiązuje się opublikować wyniki,
niezależnie od tego, czy będą one pozytywne, czy negatywne. Wten sposób prze-
prowadzono na dużą skalę (wprojekcie uczestniczyły 23 laboratoria badawcze
na całym świecie) replikację dotyczącą jednej zprocedur używanych do badań
wyczerpania ego (Hagger iin., 2016). Autorzy uzyskali wyniki negatywne, przed-
stawiając podobną konkluzję, jak wwyżej przytoczonej metaanalizie. Znaczna
krytyka pojawiła się także wodniesieniu do biologicznej podstawy zasobu samo-
3
Jeśli np. przeprowadzi się 10 badań dotyczących danego zjawiska, wyniki 9 wskażą, że to zjawisko nie
występuje, awynik 1, że występuje, to tendencja publikacyjna może spowodować, że opublikowane zostanie
tylko to jedno pozytywne. Wobec tego zaprezentowany stan wiedzy nt. tego zjawiska będzie fałszywy – zainte-
resowane osoby dowiedzą się tylko otym pozytywnym wyniku, podczas gdy tak naprawdę większość danych
wskazuje, że zjawisko nie jest realne.
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45 No. 1/2017 (9)
14
JAN JĘDRZEJCZYK, MIROSŁAWA HUFLEJT-ŁUKASIK
kontroli – glukozy. Hipoteza głosząca, że to glukoza odpowiada za siłę woli, została
podważona (Dang, 2016). Co więcej, metaanaliza badań dotyczących treningu
siły woli również przyniosła negatywne rezultaty – okazało się, że wykonywanie
aktów samokontroli wcale nie wpływa na to, iż tę samokontrolę można lepiej
wykorzystywać winnych kontekstach (Inzlicht iBerkman, 2015).
Oile badania nad motywacją iinnymi czynnikami psychologicznymi zapo-
biegającymi wyczerpywaniu zasobu odpowiedzialnego za siłę woli zaczęły pod-
ważać podstawowe postulaty modelu siłowego, otyle ostatnie lata przyniosły
zaskakujące rezultaty podważające całą koncepcję. Na ten moment nie wiadomo,
czy fenomen wyczerpania ego wogóle zachodzi, jeśli tak, to czy wprzypadku tylko
pewnych zadań, ainnych nie ijakie czynniki mogą go modyfikować. Wobec
tego wnioski dla praktyków płynące ztej koncepcji także są wątpliwe. Dlatego też
badacze zaczęli poszukiwać innych wyjaśnień tego, jak działa siła woli – nie-
odwołujących się do idei obiektywnego, łatwo wyczerpującego się zasobu.
Model zmiany priorytetów
Propozycją teoretyczną, ipewną odpowiedzią, jak uwzględnić znaczenie motywa-
cji dla siły woli, awkonsekwencji iprocesy uwagowe, na które motywacja wpływa,
jest model zmiany priorytetów (Inzlicht, Schmeichel iMacrae, 2014). Wmodelu
tym rezygnuje się zpojęcia zasobu, natomiast opisuje się zjawisko sy woli jako
rodzaj podejmowania decyzji. Itak jak każde podejmowanie decyzji jest ono
oparte na wartościowaniu każdego zdostępnych wyborów idziałaniu na rzecz tego,
który zostanie oceniony jako bardziej wartościowy wdanym momencie. Auto-
rzy modelu nie dzielą arbitralnie wyborów na pokusy idziałania długoterminowo
korzystne, ale na tzw. cele „chcę” – związane zmotywacją wewnętrzną iszybką
gratyfikacją, oraz cele „muszę” – dotyczące motywacji zewnętrznej izwykle gra-
tyfikacji odroczonej. Wtym ujęciu zachowanie długoterminowo korzystne, np.
uprawianie sportu, nie zawsze musi stać wopozycji do pokus – dla danej osoby
sport, typu bieganie, może być celem „chcę”, ponieważ wiąże się dla niej zprzy
-
jemnością zsamej czynności. Wobec tego nie potrzebuje ona samokontroli, aby
wyjść izacząć biegać. Jednocześnie potrzeba realizacji celów „chcę” icelów „mu-
szę” zmienia się – po pewnym czasie realizowania jednego rodzaju celów, cele
drugiego rodzaju zaczynają być wyżej wartościowane izyskują wyższy priorytet
(stąd nazwa modelu). To tłumaczy także fenomen siły woli: człowiek jest wstanie
wykonywać czynności, które nie są przyjemne same wsobie (cele „muszę”), jed-
nak po pewnym czasie uruchamia samokontrolę – czyli wysiłek, aby oprzeć się
innym aktywnościom, które wydają się przyjemne (cele „chcę”) ipozostać przy
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
15
tych nienagradzających, ale korzystnych długoterminowo. Jednocześnie stosowa-
nie samokontroli staje się coraz trudniejsze, ponieważ cele „chcę” zyskują coraz
większy priorytet.
Inzlicht, Schmeichel iMacrae (2014) uzasadniają ten mechanizm dwoma
koncepcjami. Pierwsza wywodzi się zekonomii inazywa się prawem malejącej
użyteczności krańcowej. Prawo to wskazuje, że każda kolejna jednostka danego
dobra ma coraz niższą subiektywną wartość. Na przykład podczas ulegania po-
kusie zjedzenia ciastka pierwsze ciastko będzie miało dużą wartość subiektywną,
drugie także, ale już mniejszą, aż wreszcie trzydzieste może mieć już wartość
znikomą. To samo prawo odnosi się do jakichkolwiek innych czynności: im
dłużej będzie się wykonywać daną aktywność, tym jej wartość zczasem będzie
spadała, awartość czynności alternatywnej – rosła. Drugie wyjaśnienie odwołuje
się do psychologii ewolucyjnej. Autorzy koncepcji ukazują jeden zpodstawowych
dylematów, zktórym organizmy żywe musiały sobie poradzić, aby przetrwać:
eksploatacja vs eksploracja. Eksploatacja, czyli wykorzystywanie dostępnego źró-
dła zasobu (np. pokarmu) oraz eksploracja, czyli poszukiwanie nowych źródeł
zasobu. Skuteczna strategia przetrwania polegała na znalezieniu równowagi
pomiędzy tymi dwoma sposobami zachowania: ani sama eksploatacja jednego
źródła wnieskończoność, ani ciągłe poszukiwanie nowych, nie były korzystne
ewolucyjnie. Dlatego priorytety przypisywanie każdej ztych strategii, zmieniały
się.
Model zmiany priorytetów sugeruje zatem, że człowiek ma głęboko zakorze-
nioną wsobie tendencję do zmieniania swojej aktywności na podstawie wartoś-
ciowania tej wykonywanej wdanym momencie imożliwej alternatywy. Jednocześnie
to wartościowanie opiera się na subiektywnej ocenie, anie na obecności skończo-
nego, biologicznego zasobu. Wobec tego mechanizmy leżące upodłoża siły woli są
zupełnie inne niż wmodelu siłowym, aco za tym idzie – inne są także postulaty,
które można zomawianego modelu zastosować wpraktyce coachingowej.
Podstawowym mechanizmem wpływającym na wartościowanie poszczegól-
nych wyborów jest motywacja, która zkolei wpływa na procesy uwagowe, aco
za tym idzie – na percepcję ipamięć (Milyavskaya i Inzlicht, wdruku). To tłu-
maczy wyniki wcześniej przytoczonego badania (Muraven iSlessareva, 2003),
wktórym zwiększona motywacja zapobiegała wyczerpaniu ego. Na motywację
wpływają natomiast różnego rodzaju czynniki zewnętrzne iwewnętrzne. Na przy-
kład osoba pracująca wdomu kieruje się celem pt. „dokończenie projektu”, jed-
nocześnie zaczyna odczuwać zmęczenie
4
(czynnik zewnętrzny), co przekierowuje
4
Co istotne, zmęczenie wtym modelu traktowanie jest nie jako brak energii (to znowu pojęcie enigma-
tycznego zasobu), ale jako emocja – wskazująca potrzebę zmiany priorytetu.
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45 No. 1/2017 (9)
16
JAN JĘDRZEJCZYK, MIROSŁAWA HUFLEJT-ŁUKASIK
jej motywację na cel pt. „odpoczynek”. Za uaktywnieniem się tego celu następuje
zmiana uwagi, np. na stojący wpobliżu telewizor (wpływ na percepcję), co może
skutkować przypomnieniem sobie (wpływ na pamięć), że akurat teraz transmi-
towany jest interesujący program. Te wszystkie czynniki mogą wpewnym momen-
cie przechylić szalę tak, że wybór włączenia TV okaże się wdanej chwili bardziej
wartościowy iprzeniesie się na realne działanie. Do podobnej reakcji może
doprowadzić także czynnik zewnętrzny – np. samo zauważenie, że wpobliżu znaj-
duje się TV (albo winnym kontekście: poczucie zapachu jedzenia może uruchomić
zmianę priorytetu zachowania).
Ten model tłumaczy zatem wpływ różnych czynników psychologicznych na
wzmocnienie samokontroli, co nie pasowało do hipotez modelu siłowego. Warto
odnieść się także do wcześniej omówionych badań, poddających wwątpliwość sam
fenomen wyczerpania ego. Badania postulatów modelu Baumeistera były otyle
specyficzne, że zadania wnich używane trwały dość krótko – od kilku do kilku-
nastu minut – co miało wykazać, jak szybko wyczerpuje się zasób siły woli. Model
zmiany priorytetów odwołuje się jednak także do odkryć psychologii zmęczenia
– dyscypliny, która oceniała wpływ długotrwałej aktywności (wielogodzinnej) na
poziom wykonania zadań. Badania wjej ramach pokazały wielokrotnie, iż wraz
zwydłużaniem czasu aktywności zadania są faktycznie wykonywane coraz gorzej
(choć przy odpowiedniej motywacji tendencję tę można powstrzymać) (Hockey,
2013). Inzlicht, Schmeichel iMacrae (2014) sugerują wręcz, iż wyczerpanie ego
może być krótkotrwałą formą zmęczenia. Wobec tego, nawet gdyby krytyka zostat-
nich lat się potwierdziła iokazałoby się, że wyczerpanie ego nie zachodzi, opisy-
wany model nadal opiera się na wielu latach badań wramach psychologii zmęczenia.
Refleksja teoretyczna iwnioski
dla praktyki coachingowej
Podstawowym wnioskiem płynącym dla coacha zmodelu zmiany priorytetów
jest to, że wzmocnienie siły woli iidące za tym wsparcie klienta wrealizacji celów
długoterminowych polega na dodaniu wartości wyborowi, na którym zależy
klientowi, aodjęciu wartości wyborom alternatywnym. Interwencje oparte na tym
modelu mogą dotyczyć działań świadomych, czy poszerzania świadomości, jak
iwpływu na nieświadome procesy siły woli. Powoduje to, że winterwencjach wra-
mach coachingu oprócz motywacji mają znaczenie także procesy uwagowe.
Jeszcze jednym, niewspomnianym wcześniej, ograniczeniem modelu siłowego
było skupienie się tylko iwyłącznie na procesach świadomych. Autorzy badań nad
wyczerpaniem ego nie weryfikowali, czy, ijeśli tak, to wjaki sposób, na samokon-
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
17
trolę mogą wpływać procesy nieświadome. Tymczasem od lat wskazuje się, że
samoregulacja, czyli działania na rzecz celów długoterminowych, może zachodzić
nieświadomie (Huflejt-Łukasik, 2010). Część procesów związanych zdążeniem
do celu może być zatem nieuświadomiona (czasami nawet całość tych procesów,
gdy sam cel pozostaje nieuświadomiony). Jednocześnie wnowszych ujęciach
samokontroli (która jest oczywiście jednym zelementów procesu samoregulacji)
także wskazuje się, iż może ona działać poniżej progu świadomości (Fujita, 2011).
Chociażby wsytuacjach, gdy osoba jest narażona na kilka pokus jednocześnie
– trudno byłoby świadomie powstrzymywać się od każdej znich. Świadoma sa-
mokontrola zatem dotyczy jednego konfliktu cel – pokusy, zwykle najwyraźniejszego.
Pozostałe są rozwiązywane poza udziałem świadomości. Model zmiany priory-
tetów sugeruje, że wartościowanie, leżące upodstaw siły woli, faktycznie może
zachodzić nieświadomie. Dopiero, gdy konflikt staje się intensywny, potrzebna
jest świadoma samokontrola.
Oddziaływania wcoachingu: motywacja
Podstawowe metody wzmacniania samokontroli dotyczą zwiększenia motywacji.
We wspomnianych badaniach robiono to, podkreślając ważność celu, tj. że udział
wbadaniu służy rozwijaniu terapii choroby Alzheimera (Muraven iSlessareva,
2003). Ci sami badacze uzyskali podobne wyniki (tj. brak wyczerpania ego, co ozna-
cza wzmocnienie siły woli), stosując nagrody pieniężne. Inną znaną metodą zwięk-
szenia motywacji jest presja społeczna, np. przez publiczne zobowiązanie się do
danego celu. Jednak tym, co może najbardziej zwiększyć wartość danego wyboru
albo wręcz uczynić zniego cel „chcę”, jest budowanie motywacji wewnętrznej.
Wewnętrzna motywacja, jak pokazują badania, przekłada się na skuteczniejsze
działanie (Ryan iDeci, 2008). Uwzględniający tę koncepcję samokontroli coa-
ching koncentruje się zatem na odkrywaniu, jakie osobiste powody stoją za danym
celem klienta. Wcoachingu wielopoziomowym używa się modelu dobrze sfor-
mułowanego celu (Huflejt-Łukasik, Zawiłowski iJędrzejczyk, 2017; por. także
Wieliczko, 2012), którego jednym zelementów jest określenie tzw. metacelu – czyli
uświadomienie, co da klientowi osiągnięcie jego celu. Dzięki temu klient uświa
-
damia sobie dalekosiężne korzyści zniego wynikające, wzmacniając tym samym
motywację wewnętrzną. Jedną zpodstaw coachingu wielopoziomowego jest opis
funkcjonowania człowieka na różnych poziomach wg modelu Diltsa (Huflejt-Łu-
kasik iTurkowski, 2011). Dilts (2006) wyróżnia 7 poziomów: środowisko, zacho-
wanie, umiejętności, przekonania, wartości, tożsamość imisję (czasami także wtym
modelu pojawia się duchowość). Szczególnie istotne jest, gdy uda się odkryć
powiązanie celu klienta zwartościami, tożsamością czy misją – istnieje wtedy
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45 No. 1/2017 (9)
18
JAN JĘDRZEJCZYK, MIROSŁAWA HUFLEJT-ŁUKASIK
większa szansa, że cel klienta stanie się na tak wartościowy, że zmieni się wcel
typu „chcę”. Motywacja wewnętrzna będzie wtedy na tyle silna, że siła woli
rzadko będzie musiała być stosowana. Dzieje się tak dlatego, że jedną zgłównych
motywacji człowieka jest utrzymanie pozytywnego obrazu siebie, ato ma miejsce,
gdy realizuje się cele związane zwartościami czy tożsamością (Berkman, Living-
stone iKahn, 2017).
Wcoachingu wielopoziomowym ocenia się również tzw. pozytywną intencję
– korzyść zproblemu, stanu obecnego, nieosiągnięcia celu. Jest to istotny element,
ponieważ może wpływać na wyższe wartościowanie alternatywnego wobec celu
klienta wyboru. Przykładem może być klient, który pragnie się odchudzić. Można
wtedy wzmocnić działanie jego siły woli wtym kontekście poprzez pomoc wuświa-
domieniu mu dalekosiężnych korzyści, odniesienia do jego wartości czy nawet do
tożsamości (bycia dobrze wyglądającą, zdrową osobą). Jednocześnie klient może
przejawiać taki wzorzec zachowania, że zdarza mu się jeść niezdrowo idużo wtrak-
cie spotkań zprzyjaciółmi. Dlatego wtakim przypadku czynnikiem wpływającym
na wysoką wartość niezdrowego odżywiania się będzie nie tylko sama atrakcyjność
jedzenia, lecz także realizowanie wten sposób celu (czy nawet wartości) „relacje
zinnymi”. To jest właśnie pozytywna intencja, która może być nieuświadamiana.
Dopiero jej odkrycie podczas coachingu oraz zadbanie onią (aby cel pt. „relacje
zinnymi” mógł być realizowany winny, zdrowszy sposób, który nie wchodzi
wkonflikt zcelem pt. „odchudzanie”) sprawi, że wartościowanie celu klienta
będzie wyższe od alternatywnego wyboru.
Oddziaływania wcoachingu: procesy automatyczne
aprocesy uwagowe
Kolejna grupa interwencji, która może usprawnić siłę woli, dotyczy procesów uwa-
gowych. Jak wspomniano wcześniej, znaczna część aspektów dążenia do celów
odbywa się poza progiem świadomości (Huflejt-Łukasik, 2010). Każdy człowiek
ma wzorce zachowania czy myślenia, które są automatyczne, zachodzą nawykowo
inie potrzebują świadomej uwagi, aby działać. Te nawykowe wzorce mogą utrud-
niać dążenie do celów, ułatwiając uleganie pokusom, ale też mogą być wspierające.
Wpierwszym przypadku trudnością jest to, iż często te nawyki zostaną nie-
uświadomione – nie pojawi się uczucie konfliktu ipotrzeba zastosowania samo-
kontroli, tylko procesy te będą przebiegały nieświadomie. Przykładem może być
zagłębienie się we własne myśli podczas pracy czy nawet odruchowe sprawdzenie
skrzynki e-mailowej. Zanim nastąpi świadomość odstąpienia od celu długoter-
minowego (praca), osoba już oddała się pokusie. Metodą, która pozwala radz
sobie ztego typu sytuacjami, jest praktyka uważności. Okazuje się, że praktyka
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
19
uważności wzmacnia tzw. sygnał ERN (error-related negativity) – sygnał wmózgu
mierzony przez elektroencefalograf, który wskazuje na zaistnienie jakiegoś kon-
fliktu. Innymi słowy, uważność prowadzi do większej czułości na konflikty, dzięki
czemu stają się one świadome itym samym można zaangażować swoją siłę woli,
aby poradzić sobie zniechcianym zachowaniem (Teper iInzlicht, 2013). Wobec
tego coach może klientowi pokazać ćwiczenia uważności izbudować plan dzia-
łania prowadzący do ich praktykowania. Wten sposób klient będzie wstanie za-
uważać niekorzystne nawyki, przeszkadzające wosiągnięciu jego celu, które do
tej pory znajdowały się pod progiem świadomości.
Inną możliwością pracy zautomatycznymi procesami stojącymi za siłą woli
jest tworzenie planów działania, które zamienią się wnawyk. Konkretną techniką,
która może pomóc są intencje implementacji. Są to właśnie plany działania
ospecyficznej strukturze: „Jeśli..., to...”. Welemencie „jeśli...” wybiera sytuację,
wktórej osoba chce wykonać dane zachowanie, welemencie „to...” wskazuje się
zaś zachowanie, które wspiera osiąganie celów. Przykładami intencji implemen-
tacji mogą być następujące sformułowania: „Jeśli poczuję głód, zjem coś zdro-
wego” albo „Jeśli będę chciał sprawdzić e-mail podczas pracy, zignoruję to”. Tę
formułę powtarza się kilkukrotnie, aby ją utrwalić. Badania pokazują, że ta metoda
ma zaskakującą skuteczność wwielu różnych dziedzinach (od celów zdrowot-
nych, przez akademickie, relacyjne, czy nawet kontekst laboratoryjny) izachowa-
nie zaplanowane przez intencje implementacji automatyzuje się (tzn. nie wymaga
świadomej kontroli) (Gollwitzer, 2014). Jest to zatem sposób, aby świadomie
wzmocnić automatyczne aspekty siły woli.
Istotną kwestią, na którą warto zwrócić uwagę, są także uwarunkowania klienta.
Warunkowanie to proces uczenia się, który polega na skojarzeniu danych bodź-
ców ze stanami emocjonalnymi, zachowaniem czy procesami poznawczymi. Te
bodźce mogą wsposób nieuświadomiony wpływać na wartościowanie celów.
Ilustracją może być wcześniej wymieniony przykład telewizora, który dla osoby
może być bodźcem kojarzącym się zprzyjemnością irelaksem, dlatego sama
jego obecność może zwiększać wartość celu pt. „relaks” kosztem celu pt. „praca”.
Podobnie może być zsamym miejscem, wktórym się pracuje – może być ono uwa-
runkowane jako miejsce skupienia (np. biurko, przy którym zwykle się intensywnie
pracuje), wtedy będzie sprzyjało wyższemu wartościowaniu celu związanego zpra-
cą. Zdrugiej strony, gdy osoba będzie pracować winnym miejscu niż zwykle,
skojarzonym, np. zrelaksem (typu sypialnia), to uwarunkowanie będzie znacznie
utrudniać skuteczne działanie. Jedną zmetod pracy nad siłą woli klienta będzie
zatem sprawdzanie jego uwarunkowań – czy, ijeśli tak, jakie bodźce mogą mu
pomagać lub utrudniać dążenie do celu. Coach może pomóc klientowi także wbu-
dowaniu swoich uwarunkowań: wybraniu bodźców iskojarzeń (myśli, stanów,
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45 No. 1/2017 (9)
20
JAN JĘDRZEJCZYK, MIROSŁAWA HUFLEJT-ŁUKASIK
zachowań), które mogą wesprzeć go wrealizacji celu. Przykładem takiego działania
mogą być choćby przedmioty „przynoszące szczęście” – maskotki, monety itp.
– zabierane przez uczniów na egzaminy. Kojarzą się one ze szczęściem, więc
zwiększają poczucie bezpieczeństwa, co zkolei zmniejsza stres ipozwala uzyskać
lepsze wyniki podczas sprawdzianu. Innym przykładem może być przygotowa-
nie butów istroju do biegania na poranek, tak aby klientowi pracującemu nad
uprawianiem sportu aktywowało się uwarunkowanie związanego zjego celem tuż
po wstaniu. Wtworzeniu własnych uwarunkowań przydatne mogą też być wcześ-
niej opisane intencje implementacji.
Kolejnym wątkiem, zktórym można pracować podczas coachingu, są prze-
konania. Przekonania działają jak filtry percepcji – dzięki nim na pewne rzeczy
zwraca się uwagę, na inne nie. Wkontekście samokontroli szczególnie inspirujące
wydają się badania nad przekonaniami osile woli. Job, Dweck iWalton (2010)
odkryli, że ludzie mogą wierzyć wograniczoną silę woli – sądzić, że szybko się
ona wyczerpuje (jak wmodelu siłowym) albo wnieograniczoną siłę woli – myś-
leć, iż siły woli mają dużo imogą przez dłuższy czas wykonywać czynności jej
wymagające. Okazało się, że osoby wierzące wnieograniczoną siłę woli, nie
doś wiadczają wyczerpania ego ilepiej sobie radzą zróżnymi aktywnościami na co
dzień (planowanie czasu, prokrastynacja, zdrowie odżywianie itd.) (Job, Walton,
Bernecker iDweck, 2015). Mechanizmem, który leży upodstaw tych efektów
przekonań jest właśnie zmodyfikowana percepcja: osoby wierzące wograniczoną
siłę woli bardziej zwracają uwagę na sygnały zmęczenia iprzez to częściej je za-
uważają (Job, Bernecker, Miketta iFriese, 2015). Łatwiej iszybciej zatem zmienia
się unich priorytet zcelu „muszę” na cel „chcę” iprzez to oddają się pokusom.
Badania pokazały, że te przekonania da się dość łatwo zmienić (wwarunkach
laboratoryjnych): po prostu dając badanym tendencyjne kwestionariusze – suge-
rujące prawdziwość jednego albo drugiego przekonania osile woli. Itaka zmiana
wpływała na faktyczną siłę woli. Sugeruje to, że wtrakcie coachingu warto byłoby
przyjrzeć się przekonaniom klienta iewentualnie pomóc mu wich zmianie
iwzmocnieniu.
Podsumowanie
Zjawisko siły woli dotyczy procesów radzenia sobie ztzw. celami proksymalnymi
– czyli natychmiastowo nagradzającymi, co często przekłada się na trudność wrea-
lizacji celów długoterminowych. Dlatego poznanie mechanizmów działania siły
woli może być wartościowe dla praktyków coachingu, których zadaniem jest wspie-
ranie klientów wosiąganiu celów, najczęściej długoterminowych. Przez ostatnie
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
21
20 lat najpopularniejszym modelem opisującym działanie samokontroli, był
tzw. model siłowy. Wniniejszym artykule wskazano jednak jego ograniczenia
– nieuwzględnianie różnych czynników psychologicznych, które mogą wpływać
na wzmocnienie siły woli, typu motywacja czy samoregulacja automatyczna. Przy-
toczono także najnowsze badania, które poddają wwątpliwość założenia modelu
siłowego. Jako alternatywę wskazano zatem nową propozycję teoretyczną – mo-
del zmiany priorytetów, który uwzględnia powyższe czynniki wywające na
samokontrolę. Model może być szczególnie inspirujący dla coachów – opisując
różnorodne procesy, wpływające na wartościowanie celów, tym samym na siłę
woli – wskazuje, na co coach wpracy zklientem może zwrócić uwagę. Wartykule
opisano przykładowe metody, które można zastosować podczas sesji. Nie wyczer-
pują one jednak wszystkich możliwości, dlatego wnioski praktyczne, które na
podstawie modelu zmiany priorytetów można wysnuć, zapewne będą rozwijane
wprzyszłości.
Publikacja finansowana ze środków Wydziału Psychologii UW w ramach DSM
116714/2017 (Jan Jędrzejczyk) oraz BST 177700, BST 176016/2016 (Mirosława Huflejt-
ukasik).
Bibliografia
Baumeister, R.F. iTierney, J. (2013). Siła woli. Odkryjmy na nowo to, co wczłowieku naj-
potężniejsze. Poznań: Wydawnictwo Media Rodzina.
Baumeister, R.F., Gailliot, M., DeWall, C.N. iOaten, M. (2006). Self-regulation and per-
sonality: How interventions increase regulatory success, and how depletion moderates
the effects of traits on behavior. Journal of Personality, 74: 1773–1801.
Berkman, E.T., Livingston, J.L. iKahn, L.E. (2017). Finding the “self” in self-regulation:
The identity-value model. Psychological Inquiry, 28(2–3): 77–98.
Bono, J.E., Purvanova, R.K., Towler, A.J. iPeterson, D.B. (2009). Asurvey of executive
coaching practices. Personnel Psychology, 62(2): 361–404.
Carter, E.C., Kofler, L.M., Forster, D.E. iMcCullough, M.E. (2015). Aseries of meta-analytic
tests of the depletion effect: Self-control does not seem to rely on alimited resource.
Journal of Experimental Psychology: General, 144: 796 815.
Dang, J. (2016). Testing the role of glucose in self-control: Ameta-analysis. Appetite, 107:
222–230.
Dilts, R. (2006). Od przewodnika do inspiratora. Coaching przed duże „C”. Warszawa: PINLP.
Fujita, K. (2011). On conceptualizing self-control as more than the effortful inhibition of
impulses. Personality and Social Psychology Review, 15(4): 352 –366.
DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45 No. 1/2017 (9)
22
JAN JĘDRZEJCZYK, MIROSŁAWA HUFLEJT-ŁUKASIK
Gailliot, M.T. iBaumeister, R.F. (2007). The physiology of willpower: Linking blood glucose
to self–control. Personality and Social Psychology Review, 11: 3 03 327.
Gailliot, M.T., Baumeister, R.F., DeWall, C., Maner, J., Plant, E., Tice, D.M. iSchmeichel,
B.J. (2007). Self-control relies on glucose as alimited energy source: Willpower is more
than ametaphor. Journal of Personality and Social Psychology, 92: 325–336.
Gollwitzer, P.M. (2014). Weakness of the will: Is aquick fix possible? Motivation and
Emotion, 38(3): 305322.
Grant, A.M., Passmore, J., Cavanagh, M.J. iParker, H. (2010). The state of play in coaching
today: Acomprehensive review of the field. International Review of Industrial and
Organizational Psychology, 25: 1 25 167.
Hagger M.S., Wood, Ch., Stiff, Ch. iChatzisarantis, N. (2010). Ego Depletion and the
Strength Model of Self-Control: AMeta-Analysis. Psychological Bulletin, 136(4):
495525.
Hockey, G.R.J. (2013). Psychology of fatigue. New York: Cambridge University Press.
Hofmann, W., Schmeichel, B.J. iBaddeley, A.D. (2012). Executive functions and self-re-
gulation. Trends in Cognitive Sciences, 16: 174180.
Huflejt-Łukasik, M. (2010). Ja iprocesy samoregulacji. Różnice między zdrowiem azabu-
rzeniami psychicznymi. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Huflejt-Łukasik, M. iTurkowski, P. (2011). Funkcje coachingu worganizacji idobór coacha.
W: L.D. Czarkowska (red.), Coaching katalizator rozwoju organizacji. Warszawa: Wy-
dawnictwa Akademickie iProfesjonalne.
Huflejt-Łukasik, M., Zawiłowski, G., Jędrzejczyk, J. (2017). Współpraca imotywacja
wzespole – jak budować poprzez coaching. W: L.D. Czarkowska, Coaching jako klucz
do motywacji wewnętrznej. Warszawa: Wydawnictwo Poltext.
Inzlicht, M. iBerkman, E. (2015). Six Questions for the Resource Model of Control (and
Some Answers). Social and Personality Psychology Compass, 9(10): 511–524.
Inzlicht, M., Schmeichel, B.J. iMacrae, C.N. (2014). Why self-control seems (but may not
be) limited. Trends in Cognitive Sciences, 18(3): 127–133.
Izba Coachingu. (2014). Raport: Szkoły coachingu 2014. Warszawa: Izba Coachingu.
Jarvis, J., Lane, D. iFillery-Travis, A. (2005). Making the case for coaching: Does it work.
London: Chartered Institute of Personnel and Development.
Job, V., Bernecker, K., Miketta, S. iFriese, M. (2015). Implicit theories about willpower
predict the activation of arest goal following self-control exertion. Journal of Perso-
nality and Social Psychology, 109(4): 694–706.
Job, V., Dweck, C.S. iWalton, G.M. (2010). Ego depletion – Is it all in your head? Implicit
theories about willpower affect self-regulation. Psychological Science, 21: 16861693.
Job, V., Walton, G.M., Bernecker, K. iDweck, C. (2015). Implicit theories about willpower
predict self-regulation and grades in everyday life. Journal of Personality and Social
Psychology, 108(4): 647– 647.
No. 1/2017 (9) DOI: 10.7206/cr.2081-7029.45
Siła woli – modele teoretyczne iich zastosowanie wcoachingu
23
Jones, R., Woods, S. iGuillaume, Y. (2015). The effectiveness of workplace coaching:
Ameta-analysis of learning and performance outcomes from coaching. Journal of
Occupational and Organizational Psychology, 89(2): 249–277.
Leadership Management Australia. (2006). The L.E.A.D. Survey 2005/6. Melbourne: Le-
adership Management Australia.
Milyavskaya, M. i Inzlicht, M. (wdruku). Attentional and motivational mechanisms of
self-control. W: de Ridder, D., Adriaanse, M. iFujita, K. (red). Handbook of self-control
in health and well-being. New York: Routledge.
Muraven, M. iSlessareva, E. (2003). Mechanisms of Self-Control Failure: Motivation and
Limited Resources. Personality and Social Psychology Bulletin, 29(7): 894–906.
Passmore, J. (2010). Excellence in Coaching: The Industry Guide (2nd ed.). London: Kogan
Page.
Passmore, J., Peterson, D. iFreire, T. (2013). Psychology of coaching and mentoring.
W: J. Passmore, D. Peterson IT. Freire (red.), Wiley-Blackwell Handbook of the Psycho-
logy of Coaching & Mentoring. Oxford: Wiley-Blackwell.
Ryan, R. iDeci, E. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic mo-
tivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1): 68 –78.
Schmeichel, B. iVohs, K. (2009). Self-affirmation and self-control: Affirming core values
counteracts ego depletion. Journal of Personality and Social Psychology, 96(4): 770 –782.
Theeboom, T., Beersma, B. ivan Vianen, A.E.M. (2014), Does coaching work? Ameta-
-analysis on the effects of coaching on individual level outcomes in an organizational
context. The Journal of Positive Psychology, 9(1): 1–18.
Tice, D., Baumeister, R., Shmueli, D. iMuraven, M. (2007). Restoring the self: Positive
affect helps improve self-regulation following ego depletion. Journal of Experimental
Social Psychology, 43(3): 379–384.
Wieliczko, J. (2012). Sposób formułowania celu asubiektywnie oceniana pewność jego osiąg-
nięcia, deklarowana motywacja oraz wiedza na temat sposobów osiągania celu. Nieopu-
blikowana praca magisterska. Warszawa: Wydział Psychologii UW.
Book
Full-text available
Jedna z najczęściej pojawiających się w literaturze definicji inteligencji opisuje ją jako zdolność, która ułatwia człowiekowi przystosowanie do środowiska. Badania psychologiczne prowadzone już od drugiej połowy XIX w. (m.in. przez Francisa Galtona) zdają się potwierdzać adaptacyjny charakter inteligencji. Od samego początku badacze łączyli sprawność intelektualną z funkcjonowaniem szkolnym. W kontekście badania uczniów szkoły średniej zrodziła się koncepcja czynnika inteligencji ogólnej zaproponowana przez Charlesa Spearmana. Nowo powstałe testy inteligencji u progu XX w., początkowo stworzone dla celów edukacyjnych przez Alfreda Bineta, szybko wzbudziły zainteresowanie pracodawców, ponieważ stanowiły efektywne narzędzie wyboru najlepszych kandydatów do pracy. Proces rozpowszechniania się testów inteligencji przyspieszyła I wojna światowa i potrzeba szybkiej selekcji kandydatów do służby wojskowej na różnych stanowiskach. Szkoła i praca, niewątpliwie ważne obszary aktywności człowieka, nie wyczerpują jednak dziedzin, w których inteligencja okazała się ważna. Późniejsze badania, prowadzone m.in. przez zespół szkockiego badacza Iana Deary’ego, pokazały znaczenie inteligencji dla zdrowia i długości życia. Inteligencja jest ogólną zdolnością, która przesądza o sprawności funkcjonowania poznawczego człowieka. Praktycznie każda aktywność ludzka angażuje w jakimś stopniu procesy poznawcze. Nie dziwi zatem fakt, że inteligencja ma znaczenie w niemal każdej sferze życia, od samoregulacji, osobowości, przekonań o świecie, kontroli niepożądanych zachowań i emocji, po aktywność fizyczną, preferencje dobowe i funkcjonowanie w związkach. W niniejszym zbiorze przyglądamy się niektórym z tych obszarów, wskazując na różnorodność wątków związanych z inteligencją. (...) W pierwszej części książki znalazły się rozdziały odwołujące się bezpośrednio do adaptacyjnego charakteru inteligencji oraz związanymi z nią funkcjami poznawczymi. Pierwszy rozdział autorstwa Marcina Zajenkowskiego stanowi wprowadzenie do całego zbioru i przedstawia rys historyczny dociekań nad inteligencją, jej definicję oraz przegląd badań nad znaczeniem inteligencji dla osiągnięć szkolnych, funkcjonowania w pracy oraz zdrowia i długości życia. Następne trzy rozdziały opisują rolę zdolności poznawczych dla adaptacyjnego zachowania w zakresie samoregulacji (Jan Jędrzejczyk), agresywnego zachowania (Marta Bodecka) oraz uzależnień (Iwona Nowakowska, Karolina Lewandowska, Karol Lewczuk). Druga część zbioru obejmuje teksty, w których przedyskutowano związki inteligencji i zdolności poznawczych z przekonaniami i emocjami. Marcin Zajenkowski i Oliwia Maciantowicz wskazują na wagę przekonań o własnej inteligencji dla różnych obszarów życia. Kinga Szymaniak przedstawia badania nad związkami gniew–poznanie, wskazując na najnowsze teorie z zakresu psychologii emocji. Paweł Łowicki omawia powiązania inteligencji i zdolności emocjonalno-społecznych z przekonaniami religijnymi. Maria Ledzińska prezentuje obszerny przegląd badań nad metapoznaniem, a więc wiedzą na temat własnych procesów poznawczych, jej związkami z inteligencją i codziennym funkcjonowaniem. W trzeciej części zbioru przedstawiono rozdziały opisujące rolę inteligencji w specyficznych obszarach życia. Wojciech Waleriańczyk i Maciej Stolarski zebrali informacje na temat roli inteligencji w sporcie. Konrad Jankowski przedstawia badania nad związkami zdolności poznawczych z chronotypem, cechą opisującą preferencje pory dnia dla aktywności człowieka. W ostatnim rozdziale Maria Leniarska i Marcin Zajenkowski dokonują przeglądu badań nad inteligencją ogólną oraz inteligencją emocjonalną i funkcjonowaniem osób w bliskich związkach.
Article
Full-text available
Many psychological theories suggest a link between self-regulation and identity, but until now a mechanistic account that suggests ways to improve self-regulation has not been put forth. The identity-value model (IVM) connects the idea from social psychology, that aspects of identity such as core values and group affiliations hold positive subjective value, to the process-focused account from decision-making and behavioral economics, that self-regulation is driven by a dynamic value integration across a range of choice attributes. Together, these ideas imply that goal-directed behaviors that are identity-relevant are more likely to be enacted because they have greater subjective value than identity-irrelevant behaviors. A central hypothesis, therefore, is that interventions that increase the degree to which a target behavior is perceived as self-relevant will improve self-regulation. Additionally, identity-based changes in self-regulation are expected to be mediated by changes in subjective value and its underlying neural systems. In this paper, we define the key constructs relevant to the IVM, explicate the model and delineate its boundary conditions, and describe how it fits with related theories. We also review disparate results in the research literature that might share identity-related value as a common underlying mechanism of action. We close by discussing questions about the model whose answers could advance the study of self-regulation.
Article
Full-text available
The resource model of self-control casts self-control as a capacity that relies on some limited resource that exhausts with use. The model captured our imagination and brought much-needed attention on an important yet neglected psychological construct. Despite its success, basic issues with the model remain. Here, we ask six questions: (i) Does self-control really wane over time? (ii) Is ego depletion a form of mental fatigue? (iii) What is the resource that is depleted by ego depletion? (iv) How can changes in motivation, perception, and expectations replenish an exhausted resource? (v) Has the revised resource model unwittingly become a model about motivation? (vi) Do self-control exercises increase self-control? By providing some answers to these questions – including conducting a meta-analysis of the self-control training literature – we highlight how the resource model needs to be revised if not supplanted altogether.
Article
Full-text available
Past research indicates that peoples' implicit theories about the nature of willpower moderate the ego-depletion effect. Only people who believe or were led to believe that willpower is a limited resource (limited-resource theory) showed lower self-control performance after an initial demanding task. As of yet, the underlying processes explaining this moderating effect by theories about willpower remain unknown. Here, we propose that the exertion of self-control activates the goal to preserve and replenish mental resources (rest goal) in people with a limited-resource theory. Five studies tested this hypothesis. In Study 1, individual differences in implicit theories about willpower predicted increased accessibility of a rest goal after self-control exertion. Furthermore, measured (Study 2) and manipulated (Study 3) willpower theories predicted an increased preference for rest-conducive objects. Finally, Studies 4 and 5 provide evidence that theories about willpower predict actual resting behavior: In Study 4, participants who held a limited-resource theory took a longer break following self-control exertion than participants with a nonlimited-resource theory. Longer resting time predicted decreased rest goal accessibility afterward. In Study 5, participants with an induced limited-resource theory sat longer on chairs in an ostensible product-testing task when they had engaged in a task requiring self-control beforehand. This research provides consistent support for a motivational shift toward rest after self-control exertion in people holding a limited-resource theory about willpower. (PsycINFO Database Record (c) 2015 APA, all rights reserved).
Article
Full-text available
Whereas coaching is very popular as a management tool, research on coaching effectiveness is lagging behind. Moreover, the studies on coaching that are currently available have focused on a large variety of processes and outcome measures and generally lack a firm theoretical foundation. With the meta-analysis presented in this article, we aim to shed light on the effectiveness of coaching within an organizational context. We address the question whether coaching has an effect on five both theoretically and practically relevant individual-level outcome categories: performance/skills, well-being, coping, work attitudes, and goal-directed self-regulation. The results show that coaching has significant positive effects on all outcomes with effect sizes ranging from g = 0.43 (coping) to g = 0.74 (goal-directed self-regulation). These findings indicate that coaching is, overall, an effective intervention in organizations.
Article
Full-text available
Laboratory research shows that when people believe that willpower is an abundant (rather than highly limited) resource they exhibit better self-control after demanding tasks. However, some have questioned whether this "nonlimited" theory leads to squandering of resources and worse outcomes in everyday life when demands on self-regulation are high. To examine this, we conducted a longitudinal study, assessing students' theories about willpower and tracking their self-regulation and academic performance. As hypothesized, a nonlimited theory predicted better self-regulation (better time management and less procrastination, unhealthy eating, and impulsive spending) for students who faced high self-regulatory demands. Moreover, among students taking a heavy course load, those with a nonlimited theory earned higher grades, which was mediated by less procrastination. These findings contradict the idea that a limited theory helps people allocate their resources more effectively; instead, it is people with the nonlimited theory who self-regulate well in the face of high demands. (PsycINFO Database Record (c) 2015 APA, all rights reserved).
Article
The glucose view of self-control posited glucose as the physiological substrate of self-control “resource”, which results in three direct corollaries: 1) engaging in a specific self-control activity would result in reduced glucose level; 2) the remaining glucose level after initial exertion of self-control would be positively correlated with following self-control performance; 3) restoring glucose by ingestion would help to improve the impaired self-control performance. The current research conducted a meta-analysis to test how well each of the three corollaries of the glucose view would be empirically supported. We also tested the restoring effect of glucose rinsing on subsequent self-control performance after initial exertion. The results provided clear and consistent evidence against the glucose view of self-control such that none of the three corollaries was supported. In contrast, the effect of glucose rinsing turned out to be significant, but with alarming signs of publication bias. The implications and future directions are discussed.
Chapter
Introduction What is Coaching? What is Coaching Psychology? What is Mentoring? The Developing Research Agenda for Coaching and Mentoring Conclusion References
Article
Failures of self-control are thought to underlie various important behaviors (e.g., addiction, violence, obesity, poor academic achievement). The modern conceptualization of self-control failure has been heavily influenced by the idea that self-control functions as if it relied upon a limited physiological or cognitive resource. This view of self-control has inspired hundreds of experiments designed to test the prediction that acts of self-control are more likely to fail when they follow previous acts of self-control (the depletion effect). Here, we evaluated the empirical evidence for this effect with a series of focused, meta-analytic tests that address the limitations in prior appraisals of the evidence. We find very little evidence that the depletion effect is a real phenomenon, at least when assessed with the methods most frequently used in the laboratory. Our results strongly challenge the idea that self-control functions as if it relies on a limited psychological or physical resource. (PsycINFO Database Record (c) 2015 APA, all rights reserved).
Article
This study presents a meta-analysis synthesizing the existing research on the effectiveness of workplace coaching. We exclusively explore workplace coaching provided by internal or external coaches and therefore exclude cases of manager–subordinate and peer coaching. We propose a framework of potential outcomes from coaching in organizations, which we examine meta-analytically (k = 17). Our analyses indicated that coaching had positive effects on organizational outcomes overall (δ = 0.36), and on specific forms of outcome criteria (skill-based δ = 0.28; affective δ = 0.51; individual-level results δ = 1.24). We also examined moderation by a number of coaching practice factors (use of multisource feedback; type of coach; coaching format; longevity of coaching). Our analyses of practice moderators indicated a significant moderation of effect size for type of coach (with effects being stronger for internal coaches compared to external coaches) and use of multisource feedback (with the use of multisource feedback resulting in smaller positive effects). We found no moderation of effect size by coaching format (comparing face-to-face, with blended face-to-face and e-coaching) or duration of coaching (number of sessions or longevity of intervention). The effect sizes give support to the potential utility of coaching in organizations. Implications for coaching research and practice are discussed.Practitioner pointsOur meta-analysis supports the positive effects of workplace coaching as an approach to employee learning and development in organizations, with a variety of criteria.Our findings indicate that coaching was more effective when conducted by internal coaches and when multisource feedback was excluded.Workplace coaching was effective whether conducted face-to-face or using blended techniques (i.e., blending face-to-face with e-coaching).