ArticlePDF Available

Contemporary costing systems

Authors:

Abstract and Figures

Contemporary costing systems have a significant role in contemporary market economies, due to the need for harmonization of production processes and efficient management of finance, i.e. increase in profit. Traditional costing systems are outdate in production management, because contemporary economies require simultaneous cheaper, higher quality and faster production compared to the competition. This can be achieved through the introduction of contemporary costing systems, which have different implementation goals and thus aren't universal to all industries. Based on variety of needs of companies and their business goals, management selects those costing systems that best suit their needs in cost accounting and strategic cost management.
No caption available
… 
No caption available
… 
No caption available
… 
No caption available
… 
No caption available
… 
Content may be subject to copyright.
133
SAVREMENI SISTEMI OBRAČUNA TROŠKOVA
Vladan Vladisavljević
1
, Branislav Vukasović
2
Pregledni rad
UDK: 657.47
Apstrakt
Savremeni sistemi obračuna troškova imaju značajnu ulogu u savremenim tržišnim
privredama, jer potreba za harmonizacijom proizvodnih procesa i efikasno upravljanje
finansijama, odnosno povećanje profita. Tradicionalni sistemi obračuna nedovoljno
efikasno upravljaju proizvodnjom, jer u razvijenim kompetitivnim tržištima postoji potreba
da se ujedno proizvodi jeftinije, sa višim kvalitetom i brže u odnosu na konkurenciju. Ovo se
može postići uvođenjem savremenih sistema obračuna troškova, koji imaju različite ciljeve i
samim time nisu univerzalni za sve vrste industrija. Na osnovu raznovrsnih potreba
preduzeća i njihove svrhe poslovanja menadžment vrši izbor između onih sistema obračuna
koji najbolje zadovoljavaju njihove potrebe troškovnog računovodstva i strateškom
menadžmentu troškovima.
Ključne reči: savremeni sistemi obračuna, računovodstvo troškova, ABC metoda.
JEL: M11, M49.
Uvod
Predmet ovog rada je teorijsko sagledavanje savremenih sistema obračuna troškova,
objašnjenje način na koji obuhvataju i obrađuju računovodstvene podatke za njihov
precizniji proračun i utvrđivanje cene koštanja proizvoda, kao i njihova komparacija sa
tradicionalnim sistemima obračuna troškova.
Tradicionalni sistemi obračuna troškova vrše obradu elemenata pogonskog računovodstva
na osnovu iznosa u kojem se pojedini elementi troškova uključuju u cenu koštanja.
Tradicionalni sistemi obračuna troškova su nastali za potrebe stabilnog tržišta koje je
usmereno ka razvijenom kapitalističkom sistemu dok su savremeni sistemi obračuna
troškova usmereni ka modernom kapitalističkom dobu u uslovima povećane nizvesnosti i
periodu internacionalizacije kapitala.
Izvršićemo prikaz način na koji savremeni sistemi obračuna troškova vrše knjigovodstveno
određivanje cene koštanja proizvoda utvrđivanjem iste kako bi prikazali prednost uvođenja
savremenih sistema obračuna troškova. Ovo ćemo obraditi prikazivanjem načina obračuna
kroz dvofazni i višefazni sistem obračuna ABC metodom obračuna troškova, kao jednom
1
Vladan Vladisavljev M.A., Univerzitet odbrane, Vojna akademija, Ulica Pavla Jurišića Šturma br.
33, Beograd, Srbija, E-mail: vlada91@gmail.com
2
Dr Branislav Vukasović, Visoka škola akademskih studija “Dositej”, Ulica Trg Nikole Pašića br. 7,
Beograd, Srbija.
134
od savremenih metoda i prikazati povećanu tačnost korišćenjem ove metode u odnosu na
bilo koju tradicinalnu.
Prikazaćemo probleme koji se mogu javiti sa uvođenjem savremenih sistema obračuna
troškova i razloge zbog kojih neka preduzeća mogu imati odbojnosti ka uvođenju ovih
sistema obračuna troškova, zadržavanjem postojećih bez obzira na njihovu zastarelost.
Savremeni sistemi obračuna troškova imaju različite funkcije, te preduzeća na osnovu
svojih potreba vrše izbor na osnovu svojih ciljeva koje trebaju da ostvare. Počećemo od
pretopstavke da se u zemljama u tranziciji nakon rušenja jednog sistema nije uspostavio nov
sistem praćenja vrednosti u preduzeću što je rezultiralo smanjenjem industrijske
proizvodnje, povećanom broju stajeva i likvidacije preduza.
Pretpostavićemo da bi se uvođenjem savremenih sistema obračuna troškova stvorio
mehanizam za praćenje i dijagnostiku problema u poslovanju. Ovi sistemi obračuna su
usmereni ka menadžment konceptu odvajanja vlasništva od upravljanja i davanju
informacija za potrebe odlučivanja.
Sistemi obračuna troškova
Osnovna delatnost svakog proizvodnog preduzeća jeste proizvodnja i prodaja proizvoda ili
usluga. To ostvaruje uz nastojanje da ostvari maksimalne rezultate sa minimalnim
troškovima
3
. Ovakvim postupanjem preduzeće nadoknađuje troškove koje je ostvarilo
ulaganjem u proizvodnju prodajom proizvedenog proizvoda i ostvaruje odgovaraju
akumulaciju, koju koristi u skladu sa postavljenim ciljevima
4
.
Kako bi ispoštovalo princip ekonomičnosti preduzeće treba da planira proizvodnju
proizvoda koji ostvaruju najvu ekonomsku dobit i proračun troškova proizvodnje vrši u
računovodstvu troškova.
Preduzeće sa aspekta korisnika i aspekta sistema poslovanja ima sledeće vrste
računovodstva (Vukša, Milojević, 2017):
Finansijsko računovodstvo
Upravljačko računovodstvo i
Računovodstvo troškova.
Interni obračun nije definisan ni jednim zakonom i svako preduzeće ima pravo na izbor u
određivanju načina obračuna unutar internog obračuna, (Zakon o računovodstvu, „Sl.
Glasnik RS“, br. 62/2013) to ostvaruje na način na koji smatra da će ostvariti najveći profit.
Upravljačko računovodstvo je namenjeno menadžmentu kao podrška njihovom
operativnom i strategijskom odlivanju. Upravljačko računovodstvo je sinonim
menadžerskom računovodstvu i na osnovu ovoga se može zaključiti da su informacije
namenjene menadžerima unutar preduzeća. Ova vrsta računovodstva se zasniva na
3
Princip ekonomnosti.
4
Mogu biti ostvarivanje maksimalnog profita za investitore ili ulaganje u proširenje proizvodnje.
135
operativnoj praktičnosti, tako da potreba za računovodstvenim kalkulacijama dolazi unutar
preduza. Zadaci finansijskog računovodstva su da proizvedu informacije spoljnim
(eksternim) korisnicima. Knjigovodstvo je blisko povezano sa finansijskim
računovodstvom i izveštajne informacije koje sadrži su u formi koja je u skladu sa
propisima i otim računovodstvenim načelima (Bhimani et al., 2007).
Računovodstvo troškova se može definisati kao metod koji definiše osnovnu cenu
određenog proizvoda u mestima gde je ona potrebna, na primer da označi skladišnu
vrednost u bilansu stanja. Ono predstavlja deo upravljačkog i finansijskog računovodstva u
pogledu da osigurava kvantitativne informacije menadžerima za planiranje i kontrolu
(upravljačko računovodstvo) i utvrđuje troškove proizvoda (deo finansijskog
računovodstva).
Slika 1. Finansijsko, upravljačko i računovodstvo troškova
Izvor: Vua, Milojević, 2017
Računovodstvo troškova vrši planiranje troškova proizvodnje za planirane količine kao i
obračun proizvedenih proizvoda kao i za pojedinačni proizvod. Ovaj zadatak računovodstvo
troškova ne ostvaruje jednokratno pri planiranju i proizvodnji već je proces koji uključuje
identifikaciju i obračun planiranih troškova, odnosno merenje nastalih troškova proizvoda i
ono vrši njihovo raspoređivanje na proizvode koji su prouzrokovali njihov nastanak.
Računovodstvo troškova je usmereno ka računovodstvenim informacijama koje su
namenjene internim korisnicima pa iz tog razloga mogu biti izrađivane u slobodnoj formi
(nemaju propisanu formu), usmerene su ka budućnosti i u njima su dozvoljene procene sa
podacima koji su izraženi finansijski i nefinansijski.
136
Primer rezultata upravljačkog računovodstva je cena proizvodnje određenog proizvoda.
Kada se određuje cena proizvodnje potrebne su prošle (ex-post) informacije kao što su
vreme rada mašina, vreme rada radnika itd. i buduće (ex-ante) informacije kao što su cene
sirovina, plate zaposlenih. Dodeljivanje univerzalnih troškova u upravljačkom
računovodstvu se može uraditi na više načina, korišćenjem tradicionalnih ili savremenih
sistema obračuna troškova. Ne postoji unificirano pravilo za korišćenjem određenog
obračunskog metoda, glavni fokus je na cilj obračuna.
Savremeni sistemi obračuna troškova
Potreba za jasnim definisanjem svrhe poslovanja jednog preduzeća
5
jeste suštinsko pitanje
za njegovim pozicioniranjem u privredi, kre se od postavljanja njegovih dugoročnih
strateških ciljeva koji su precizno i jasno definisani i predstavljaju pokretačku snagu
poslovnih aktivnosti. Ovi ciljevi trebaju biti dovoljno široko definisani kako bi se obuhvatila
većina ciljeva njenih stejkholdera.
U definisanju poslovnih ciljeva
6
potreba je preduzeća da uzme u obzir brojne interne i
eksterne faktore. Menadžment treba da izabere najpovoljniji strategijski pravac u velikom
broju alternativa kako bi obezbedio konkurentsku prednost na tržištu. U ovom procesu osim
menadžmenta učestvuju čitavi timovi ljudi iz raznih oblasti kako bi što bolje definisali
strategije.
Uzimajući u obzir sve prednosti i mane preduza menadžment treba da što adekvatnije
uposli njegova sredstva i uz prihvatljiv rizik, maksimalno iskoristi brojne izazove otvorene
ekonomije odnosno donese izbalansirane odluke u svetlu organizacionih promena i
mogućnosti koje okruženje nudi, kao i da nadgledaju i procenjuju strateški i operativni
razvoj i na osnovu ovoga doprinesu realizaciji interesa različitih stejkholdera. (Jablan
Stefanović, 2014).
U novije vreme računovodstvo troškova ima zadatak da zadovolji raznovrsne informacione
potrebe menadžmenta po pitanju donošenja pojedinačnih poslovno finansijskih odluka.
Ovaj zadatak se odnosi na kalkulaciju troškova, a korišćenjem cost-benefit analiza
računovodstvo troškova obezbeđuje izveštaje koji sadrže relevantne informacije za
razmatranje alternativa.
Tradicionalni sistemi obračuna troškova nisu izgubili na značaju odjednom već tokom
prošlog veka (Hutchinson, 2007). Na osnovu Kaplan-a (1984) sva računovodstvena praksa
koja se koristi danas je razvijena 1925. godine i bez obzira na značajne promene koje su
zadesile prirodu organizacije i dimenzije konkurencije 60 godina nakon toga, nije bilo skoro
nikakve inovativne promene u dizajnu i implementaciji računovodstva troškova. Nakon
velike ekonomske krize 1929. godine fokus se okrenuo od upravljanja troškovima i
operacionoj efikasnosti ka finansijskom računovodstvu i eksternom izveštavanju.
Računovođe su previše brinuli o vrednosti inventara, a ne o upravljanju troškovima što je
5
Šire videti u PaunovB.: Ekonomika preduzeća, Ekonomski fakultet, 2014. str. 27
6
Šire videti u Pokrajčić D.: Ekonomika preduzeća, Ekonomski fakultet, 2014. str. 255
137
dovelo do razvoja standardnih apsorpcionih sistema troškova koji prednjače u današnjim
preduzećima.
Menadžeri su počeli da upoređuju stvarne rezultate sa budžetiranim figurama u proceni
proizvodnih performansa što je dovelo do kalkulacija i razvoja budžetskih odstupanja.
Upravljanje je po izuzetku postalo standardna praksa što je imalo smisla tokom masovne
proizvodnje i standardizovanih proizvoda (Hutchinson, 2007). Nakon polovine dvadesetog
veka masovna proizvodnja je počela da opada nakon uvođenja naprednih proizvodnih
strategija koje prate dinamke promene na tržištu omogućeno fleksibilnom
automatizacijom.
U razvijenoj proizvodnji povećava se važnost vremena i smanjuje bitnost tradicionalnih
troškovnih metoda u modernoj proizvodnji što je potvrđeno izjavom generalnog direktora
„GE Aircraft Engines” Schafrik-a 2005. godine da način na koji dobija investicije u
inovacije je u smanjivanju vremena, a ne troškova što je potvrđeno mnogim menadžerima
koji se takmiče na kompetitivnim tržištima i koji podržavaju da su napredne proizvodne
strategije često potkopane tradicionalnim sistemima obračuna troškova.
Vremenski bazirana proizvodnja prati sve razvijenije svetsko proizvodno okruženje gde oni
koji pre naprave proizvod su oni koji su prvi izbor u dobijanju ugovora za porudžbinu.
Just-In-Time (Baš na vreme) i Total Quality Management (Menadžment ukupnim
kvalitetom) sistemi obračuna troškova
Kao prvi veliki pomak u osnovi konkurencije koji je pomerio pažnju sa masovne
proizvodnje i njene troškovne efikasnosti nastao je sa uvođenjem Total Quality
Management (TQM). Nakon njegovog pojavljivanja prvo je predstavljao filozofiju koja se
bazirala na tome da se kvalitet povećava kroz kontinualno poboljšanje procesa proizvodnje,
motivacijom zaposlenih i donošenjem odluka na osnovu informacija (Hutchinson, 2007).
TQM se zasniva na zadovoljavanju potrošača u vidu kvaliteta proizvoda, dostave na vreme i
mere za kvalitetnu proizvodnju kako bi preduzeće ostvarilo svoju ciljnu poziciju i ostvarilo
željeni profit.
Slika 2. Uticaj TQM-a na profitabilnost preduza
Izvor: Hutchinson, 2007
138
Na osnovu ove slike vidimo vezu između umerenog efekta performansnih mera koje su
okrenute ka kvalitetu u vezi sa TQM-om i organizacionoj profitabilnosti.
U ostvarivanju ovog kvaliteta potrebno je ostvariti određene troškove koji predstavljaju
relativno nov alat koji koristi modele koji ove troškove vezuju za četiri vrste troškova
kvaliteta:
1) Troškovi koji nastaju kao prevencija grešaka u vidu kreiranja sofisticiranih
proizvodnih sistema, proizvoda visokog kvaliteta,
2) Troškovi koji se tiču detekcije nedostataka na proizvodu,
7
3) Troškovi u procesu proizvodnje po pitanju internog neuspeha u vidu otpadnog
materijala, nedostatka materijala za rad kao i defektnih proizvoda,
4) Troškovi nakon procesa proizvodnje po pitanju eksternog neuspeha koji nastaju
nakon prodaje koji se tiču zamene, popravke defektnih proizvoda ili pravnih poslova
sa nezadovoljnim potrošačima.
TQM ima zadatak da proizvodnji proizvode bez defekata kako bi smanjilo ukupne troškove po
pitanju kvaliteta. Veliki deo ovoga se odnosi na potrebi da delovi i materijal koje dobijaju od
svojih dobavljača nemaju defekte. Ovo ostvaruju na osnovu partnerskih dogovora sa
dobavljačima na osnovu kojih postoji međuzavisnost između njih po pitanju etičkog ponašanja
i osećaja poverenja.
Just-In-Time (JIT) je koncept koji je nastao ubrzo nakon TQM-a i blisko je povezan sa
njim, fokusira se na efikasnije upravljanje zalihama, odnosno smanjenje investicija u
zalihama njihovom minimizacijom, povećanje fleksibilnosti i eliminacijom svih otpadka u
proizvodnji i distribuciji. Oba sistema obračun troškova su se pokazala kao jako dobra
korišćena pojedinačno, međutim postoji određena sinergija između njih što omogućava da
se implementiraju i koriste zajedno. Nivoi kvaliteta koje obezbeđuje TQM su ono što je
potrebno JIT konceptu da uvede mere neophodne da umanji nivoe zaliha i efikasno njima
upravlja što stvara prilike za poboljšanje procesa.
JIT u svojoj primeni zahteva efikasnu koordinaciju funkcija marketinga, nabavke i
proizvodnje jer ukoliko sve komponente proizvodnog procesa nisu pouzdane ovaj sistem ne
može realizovati svoju funkciju. Iz tog razloga mnoga preduzeća uvode fleksibilni sistem
proizvodnje (uz pomoć kompjutera) koji mu omogućava proizvodnju raznovrsnih
proizvoda uz minimalne promene u podešavanjima. Nakon postavljanja JIT sistema
obračuna utvrđuje se gde bi automatizacija bila korisna i apostrofiraju se njena tri nivoa
(Jablan Stefanović, 2014):
1) Kompjuterski numerički kontrolisane mašine,
2) Fleksibilni proizvodni sistem kao jedan jedan od primera za automatizovanu ćeliju,
on proizvodi porodicu proizvoda, od početka do kraja, koristeći robote i drugu
7
Tiče se raznih inspekcija i kontrola ulaznih materijala i izlaznih proizvoda, kao i povratnih
informacija potrošača u vidu njihovog zadovoljstva proizvodom.
139
automatizovanu opremu pod kontrolom kompjutera koji omogućava prebacivanje
sa proizvodnje jednog na drugi proizvod,
3) Kompjuterski integrisani proizvodni sistem kao najviši nivo, integriše kompjuterski
podržane sisteme dizajna, inženjeringa i proizvodnje pri čemu sve automatizovane
kompnente povezane centralno kontrolisanim informacionim sistemom.
Vremenski bazirani koncept na kome se zasnivaju ovi savremeni sistemi obračuna troškova
se baziraju na brzini i kvalitetu što ne dozvoljava uvek najmanje cene proizvoda na tržištu
ali dovodi do smanjenih internih troškova što stvara veću profitabilnost na duže staze.
Backflush (Unazad u ravni) sistem obračuna troškova
JIT obračun troškova ima manji interes u dodeljivanju troškova proizvodnje pojedinačnim
proizvodima jer interes za praćenjem troškova za potrebe vrednovanja zaliha je slab pošto je
njihov nivo u svakom nivou zanemarljiv. Međutim zbog zainteresovanosti menadžmenta za
troškove proizvoda za potrebe odlučivanje razvijen je Backflush sistem obračuna troškova
korišćen u praćenju kretanja troškova proizvodnje kao pojednostavljeni sistem JIT sistema
obračuna troškova.
JIT nema odeljenja, vreme proizvodnog ciklusa se meri minutima ili satima, a proizvodi se
otpremaju odmah po završetku izrade, tako da se čini besmisleno ulaziti u trag troškovima
od stanice do stanice unutar ćelije. Ukupni dnevni troškovi proizvodnje svakodnevno se
slivaju na račun Troškovi prodatih učinaka. Svi troškovi proizvodnje vode se direktno na
tom računu, a radi unazad računovođe mogu koristiti Backflush sistem obračuna troškova
da rasporede troškove proizvodnje na zalihe, nastojeći da se prodatim proizvodima i
zalihama na kraju perioda dodele pravi iznosi troškova (Jablan Stefanović, 2014). Prema
Backflush sistemu obračuna troškovi se slivaju unazad kroz proizvodni proces do tačaka
gde ostaju zalihe, koje predstavljaju okidače
8
da bi se odredio kada se troškovi proizvodnje
raspoređuju na odgovarajuće ključne račune. Ova metoda ima ve varijanti zavisno od
broja i lokacije odnosnih tačaka.
Cost of Quality (Troškovi kvaliteta) sistem obračuna troškova
Iz TQM-a se razvio Cost of Quality (COQ) sistem obračuna troškova kao ideja da se u
obračunu troškova uzme u obzir da stvarni nisu prvi put izrađene kako treba. Ovaj sistem
obračuna je izrađen kako bi Japanska preduza smanjila procenat defektnih proizvoda na
svakih milion delova.
Na osnovu ovog koncepta, kvalitet je koncept koji znači da u proizvodnji nečega ili
pružanju usluge treba ostvariti kvalitetno i tačno prvi put bez potrebe za promenama ili
dopunama.
Studije u raznim industrijama su pretpostavile da preduzeća nisu počele sa
implementacijom ovog sistema obračuna tek nakon što su utvrdile da se 20% ukupnih
troškova proizvodnje stvara zbog kvarova (Tomkins et al., 1997). Ovo ne znači da će
8
Okidači su događaji koji izazivaju računovodstveno prepoznavanje izvesnih troškova proizvodnje.
140
implementacijom ovog sistema svi troškovi istog trenutka nestati, ovaj koncept se bazira na
tome da se moraju napraviti promene, u menadžmentu, praksa i organizaciona kultura
moraju da se promene, zaposleni moraju proći određenu obuku za rad na mašinama. Ovo
predstavlja velike troškove, ali troškovi prvencije i inspekcije su manji nego troškovi
internih i eksternih nedostataka. Postoji mnogo debata o efektivnosti uvođenja COQ,
Japanske firme imaju argumente da nema potrebe za procenom ovih troškova, da je samo
potrebno fokusirati se na izbegavanje grešaka. Drugi vide vrednost procena koje uvodi
COQ i smatraju da ima veliki potencijal za povanje profita.
Theory of Constrains (Teorija prepreka) sistem obračuna troškova
Protok kao najvažnija mera proizvodnih performansi predložena u Theory of Constrains
(TOC) od strane Goldratt E. (1992). TOC ima veliki uticaj na teoriju rasporeda proizvodnje
i ima mnogo sličnosti sa JIT proizvodnjom sa naglaskom na smanjenju zaliha i
proizvodnji samo kad je neophodno, ali TOC se zalaže za bafer zaliha da bi zaštitili uska
grla firmi (Hutchinson, 2007). Jedan od njegovih osnovnih zadataka je smanjenje vremena
protoka proizvodnje.
Goldratt E. (1992) je u svojoj knjizi kritikovao preteranu proizvodnju koju tradicionalni
sistemi obračuna guraju stvarajući nepotrebne proizvode koji se gomilaju u skladištima, dok
cilj preduza treba da bude profit koji se ostvaruje proizvodnjom samo onoga što će se
prodati, ne gomilanjem zaliha ili smanjivanjem protoka kao i povećanjem troškova
proizvodnje koje ne deluju ka ovom cilju. Ove mere trebaju da obezbede podsticaj za
preduza da bolje posluju dok mere tradicionalnih sistema imaju suprotan efekat.
TOC se kasnije daleko više unapredila od pobolavanja proizvodnje ka poboljšanju svega.
Na osnovu Goldratt-a svi problemi mogu biti rešeni procesom detektovanja ogranenja i
njihovim uklanjanjem na osnovu procesa koji detektuje koji faktori stvaraju probleme.
Njegovo najzanimljivije posmatranje pronalaženje problema i traženje razloga zašto nije
rešen ranije. On smatra da je odgovor na ovo u tome što različiti ljudi imaju različita rešenja
za optimizaciju sistema i njihovim menjanjem postaje mnogo lakše ukloniti ograničenja.
Goldratt je predložio da TOC treba biti podan sa novim i specifičnim merama za
povanje peformansi. Ove mere su: Throuhput Dollar Days i Inventory Dollar Days.
9
Activity Based Costing (Troškovi na osnovu aktivnosti) sistem obračuna
troškova
Cooper i Kaplan su uveli ABC sistem obračuna troškova kao bolju alternativu raspodeli
troškova i troškovima proizvodnje
10
koju obezbeđuju tradicionalni sistemi.
9
Šire videti u Tomkins C. R., Madigan D., May B., Steckelmacher P.: Modern Developments in Cost
Management, University of Bath, 1997, str. 13
10
Šire videti o troškovima proizvodnje u Jablan Stefanović R.: Interni obračun, Ekonomski fakultet,
Beograd 2014. str. 210
141
Da bi razvili ABC sistem preduzeće treba da (Grasso, 2005):
1) Identifikuje koje se aktivnosti obavljaju
2) Da dodele troškove iskorišćenih sredstava koji se koriste da se izvrše aktivnosti u
troškovne bazene ili direktno ili indirektno preko nosioca sredstava,
3) Da dodele troškove iz troškovnih bazena aktivnosti proizvodima ili drugim
troškovnim objektima koji zahtevaju aktivnost na osnovu troškovnog nosioca
aktivnosti.
Na osnovu ovih zadataka koji se stavljaju pred ABC sistem obračuna Cooper i Kaplan
(1988) su postavili dve faze kroz koje se odvija:
1) U prvoj fazi troškovi se pripisuju troškovnim bazenima „cost pools” i
2) u drugoj fazi troškovni bazeni se dodeljuju proizvodima.
Prema tome ABC sistem se može definisati u odnosu na ovaj dvofazni proces alokacije
troškova.
Glavna ideja Activity Based Costing (ABC) sistema obruna troškova jeste uspostavljanje
stvarnog troškova pojedinačnih proizvoda i usluga. Svrha nastanka ovog sistema obračuna
troškova je u identifikaciji niskoprofitabilnih i neprofitabilnih proizvoda i usluga i njihova
eliminacija. Princip ABC metode jeste podela organizacije u male aktivnosti i dodeljivanje
troškova svakoj aktivnosti na osnovu njihove potrošnje, tj. opšti troškovi se raspoređuju na
aktivnosti a zatim na osnovu relevantnih baza na proizvode, na osnovu koliko svaki
proizvod koristi tu aktivnost.
Na osnovu Kaplan-a i Cooper-a (1998) koji se smatraju osnivačima ovog sistema obračuna
troškova, ABC je razvijen kako bi se ispravili nedostaci u finansijskom sistemu, posebno u
nesposobnosti tradicionalnih sistema obračuna da identifikuju nosioce indirektnih i opštih
troškova.
11
ABC se koristi za identifikaciju troškova proizvodnje i profitabilnosti (Keisala, 2010). Ovaj
metod se koristi kao podrška u strateškom donošenju odluka kao što je određivanje cena
proizvoda, autsorsing, u pronalaženju mana i unapređivanju procesa proizvodnje,
obezbeđuje finansijske i nefinansijske informacije o aktivnostima i za efektivno upravljanje
troškovima. U fokusu ovog sistema obračuna jesu aktivnosti i njihove uzročno-posledične
veze sa sredstvima koji se troše na njima i izazivačima aktivnosti.
11
Kaplan i Norton (2001) objašnjavaju da ABC metoda obračuna povezuje organizacionu potrošnju
sa aktivnostima i procesima koji podržavaju dizajn, proizvodnju, marketing i isporuku proizvoda i
usluga potrošačima.
142
Slika 3. Način korišćenja ABC sistema obračuna za identifikaciju troškova
Izvor: Jaya, 2014
ABC sistem obračuna koristi pouzdan hijeararhijski proces u dodeljivanju indirektne
troškove aktivnostima, i troškovi tih aktivnosti su akumulirane više vrsta troškovnih
objekata sa višestrukim stopama raznih troškovnih nosioca. On može da dodeli izračunate
opšte troškove svakoj aktivnosti, i troškovi ovih aktivnosti mogu biti distribuirane na
poslove, projekte ili usluge na osnovu raznih nosioca troškova.
Knjigovodstveno utvrđivanje cene koštanja abc sistemom obračuna
ABC sistem obračuna troškova je najrazvijeniji i najrasprostrajeniji sistem obračuna
troškova i zato ćemo u knjigovodstvenom utvrđivanju obračun troškova obraditi ovaj metod
obračuna troškova.
Ovaj metod se može posmatrati na dva načina: na sistem raspodele troškova koji
obezbeđuje informacije o aktivnostima, sredstvima i troškovnim objektima i procesni sistem
koji obezbeđuje operacione informacije o poslovnim procesima i njihovim aktivnostima.
143
Slika 4. Način utvrđivanja cene koštanja ABC sistemom obračuna
Izvor: Cokins, 2001.
Sistem raspodele troškova se može videti u vertikalnom delu slike ABC upravljačkog
okvira i on pretvara rashode sredstava u troškove poslovnih aktivnosti nakon čega ih
pretvara u finalne troškovne objekte.
Procesni sistem koji se nalazi u horizontalnom delu slike stavlja poslovne aktivnosti u
nizove u vremenu i akumulira nadogradnju troškova aktivnosti od početka do kraja
poslovnog procesa.
Sistem raspodele troškova je prvo postojao kao dvofazni ABC pristup u njegovom
nastajanju nakon čega se razvio u višefazni pristup.
Dvofazni abc sistem obračuna troškova
U dvofaznom ABC sistemu obračuna računi glavne knjige se u prvoj fazi distribuiraju na
određene aktivnosti na osnovu njihovog iskorišćenja u tim aktivnostima koristeći nosioce
sredstava. Nakon toga se u drugoj fazi troškovi akumuliraju na tim aktivnostima i
distribuiraju na troškovne objekte koristeći nosioce aktivnosti.
Pre unosa u sistem obračuna, podaci kao što su mesečni troškovi preduzeća po pitanju plata,
opreme, rashoda za putovanja, sredstava i iskorišćenja sredstava nemaju nikakvu korisnost,
jer ne postoji efikasan način da se u preduzeću u cenu troškova proizvodnje uključe ovi
elementi, kao što su plata ili rashodi za putovanja. Iz ovog razloga je nastao ABC sistem
obračuna. On podatke iz glavne knjige prebacuje u drugi oblike, tj. u troškove aktivnosti
kako bi se nosioci aktivnosti mogli nakačiti na troškove aktivnosti kako bi mogli da ih
ponovo dodelimo na aktivnosti proizvedenih proizvoda u iznosu u kojem su se koristili u
njegovoj izradi.
144
Problem oko dodeljivanja troškova proizvodnje u određenim preduzećima je problematično
zbog dodeljivanja aktivnostima posebno u uslovima kada se zaposleni rasporede na
proizvodnji više proizvoda u isto vreme. U ovakvim slučajevima se troškovi aktivnost
moraju prebaciti iz rashoda na osnovu podataka iz glavne knjige. Moraju biti preraspoređeni
na osnovu aktivnosti koje stvaraju naredne korake koji obuhvataju aktivnost. Podaci iz
glavne knjige su strukturno manjkavi za ove potrebe, pa iz ovog razloga su im potrebne
informacije koje im obezbeđuje ABC sistem obračuna. Iz ovog razloga podaci iz glavne
knjige moraju biti transformisani u razumljive troškove koji pokazuju uzrok i utiču na
ponašanje.
ABC sistem obračuna se uvodi jer podaci iz glavne knjige su korisni samo u tom smislu da
daju podatke šta je potrošeno, dok se njihovom obradom u kalkulisane troškove kao što je
urađeno na slici dobijaju informacije zašto je nešto potrošeno, razlozi za nivo tog troška i
zbog čega je potrošeno.
Višefazni abc sistem obračuna troškova
Razlika izmu dvofaznog i višefaznog ABC sistema obračuna troškova je u tome što
dvofazni samo distribuira troškove sredstava na aktivnosti i onda na troškovne objekte, dok
višefazni ABC sistem obračuna modelira tokove troškova na način koji bliže odražava
stvarni tok troškova kroz preduzeće. Ovaj pristup uključuje i razumevanje između
indirektnih poslovnih aktivnosti i drugih aktivnosti, kao i između tih aktivnosti i troškovnih
objekata. Troškovi se prate od aktivnosti do aktivnosti u ve faza na osnovu uzroka i
posledice događaja.
12
Neka preduza radi lakše implementacije prvo određuju bazene
sredstava u koje ubacuju slične događaje radi lakše obrade.
Ukoliko u proizvodnom preduzeću se dese aktivnosti kao što su održavanje ili rukovanje
one će biti direktno vezane za aktivnosti i u dvofaznom ABC sistemu obračuna one bi bile
direktno vezane za troškovne objekte na osnovu nosioca aktivnosti koji bi dodelili troškove
ovih aktivnosti njima. Međutim u višefaznom ABC sistemu obračuna troškovi održavanja
nisu aktivnosti koje su direktno povezane sa finalnim proizvodom već podržavaju i ostale
aktivnosti između kojih je i rukovanje. Prema tome možemo utvrditi na aktivnosti mogu u
isto vreme biti povezane direktno sa finalnim proizvodom kao i sa drugim pomoćnim
aktivnostima na osnovu čega zaključujemo da se akumulirani troškovi u tim aktivnostima
mogu dodeliti i finalnim proizvodima i drugim aktivnostima na osnovu njihovih potreba.
Nekima ovaj višefazni metod dodele rashoda može izgledati kao niži nivo metoda alokacije
troškova od apsorpcionog metoda. ABC je više granularan koji prati troškove na nivou
aktivnosti, a ne na nivou odeljenja. Dodeljivanje rashoda na nivou odeljenja je izazivalo
greške zato što je onemogućavalo da se alokaciona baza ovih troškova dodeli pojedinačnom
12
https://www.researchgate.net/file.PostFileLoader.html?id=551039b2d11b8b795c8b461b&assetKey
=AS%3A273741622251536%401442276496298
145
nosiocu aktivnosti.
13
Prema ABC metodi proizvodnom objektu se dodeljuju samo oni
troškovi koji su bili korišćeni u proizvodnji određenog proizvoda, bilo koja aktivnost koja
nije imala uloga u proizvodnji se ne uključuje u troškove proizvodnje tog proizvoda.
U narednoj slici su prezentovani podaci o prenosima troškovima sa aktivnosti na aktivnost i
ceo prikaz izgleda prenosa troškova ABC mreže.
Na osnovu prezentovanih podataka na slici 6 $70 rashoda sredstava su u potpunosti
prenesene na potrošače i troškovne objekte koji održavaju posao kako bi preduzeće moglo
da dalje posluje. Takođe možemo videti kako su troškovi aktivnosti podrške u iznosu od
$30 raspodeljene na tri različite aktivnosti, funkcija koju omogućava višefazni sistem
obračuna. Troškovi održavanja posla u iznosu od $25 su aktivnosti koje ne mogu biti
direktno dodeljene proizvedenim proizvodima, već samo proizvoljno dodeljeni. Ovde su
uključene neke aktivnosti kao što su mesečni izveštaji čiji troškovi više spadaju u troškove
menadžmenta čuju se troškovi finansiraju iz prihoda preduza. One se ne mogu dodeliti
troškovima proizvodnje jer bi to imalo pogrešne podatke o troškovima proizvodnje
proizvoda precenjujući ih i dajući pogrešne informacije zaposlenima koji koriste troškovne
informacije za svrhe donošenja poslovnih odluka.
Slika 5. Prenos troškova sa aktivnosti na aktivnost u ABC metodi
Izvor: Cokins, 2001.
Aktivnosti za troškove potrošača koji se najčeće nazivaju troškovi usluga uključuju
prodajne porudžbine, troškove kol centara, upravljanje vraćenim proizvodima kao i
aktivnosti pozivanja potroša koje nisu nastale na osnovu želje potrošača ali se uključuju u
ABC sistem obračuna jer se odnose na to koliko je troškova nastalo i u vezi sa kojim
13
https://www.researchgate.net/file.PostFileLoader.html?id=551039b2d11b8b795c8b461b&assetKey
=AS%3A273741622251536%401442276496298
146
proizvodom. Ove aktivnosti mogu biti veće ili manje u zavisnosti od zahteva potrošača i
ABC meri i detektuje ovaj tip ne takoiglednog odnosa.
Na osnovu prethodne slike možemo videti da neki krajnji proizvodi mogu ući u trošak nekih
drugih finalnih proizvoda jer ih oni koriste kao što je slučaj sa $25 koliko iznose troškovi
proizvoda. U ovom primeru proizvodi se mogu pratiti korišćenjem nosioca troškovnih
objekata kao što je broj kupljenih proizvoda.
Cena se ne može razlikovati od toga da li je za proizvod ili za troškove koji koriste svrsi
osim u slučajevima kada je odvojena kao honorar. Ova osobina daje uvid da slojevi margine
profitnog doprinosa mogu biti izražene kao raznovrsne poslovne aktivnosti koje su na kraju
praćene do potrošača.
14
ABC sistem obračuna se bavi troškovima i na osnovu njega se
dobijaju precizni podaci tako da se profitna stopa koja se izvedena iz prodaje bila lakše
vidljiva jer je teško propratiti troškove u prodaji.
U narednoj slici se procesi iz slike 6 razdvajaju i proširuju kako bi se otkrila opšta struktura
ABC metode kao dobar prikaz bilo kog univerzalnog sistema obračuna za bilo koje
preduzeće.
Slika 6. Opšta struktura ABC metode
Izvor: Cokins, 2001.
14
https://www.researchgate.net/file.PostFileLoader.html?id=551039b2d11b8b795c8b461b&assetKey
=AS%3A273741622251536%401442276496298
147
Da bi smo razumeli ovu sliku trebamo da zamislimo da su putevi podele troškova kao cevke
gde prečnik svakog puta oslikava količinu troškova koji prolaze kroz nju. Beneficija
uvođenja ABC sistema obračuna troškova je u tome što ovi putevi dodele troškova i njihova
odredišta mogu biti proraćena do segmentiranih troškova od početka do kraja, od potrošnje
sredstava do svakog potrošača koji predstavljaju izvor nastanka svih troškova. Ova mreža
dodele troškova obuhvata raznovrsnost i varijacije u tome kako troškovni objekti
jedinstveno troše sredstva i aktivnosti.
Da bi se razumeli troškovi neophodno je obrnuti smer strelica u ovoj slici kako bi se uvidelo
da svi rashodi nastaju na osnovu tražnje potrošača i kalkulisani troškovi samo mere efekat
ovoga.
Na osnovu ovoga možemo zaključiti da ABC sistem obračuna troškova povezuje potrošače
sa pojedinim sredstvima koje troše proporcionalno njihovom trošenju. Vidljivost troškova je
obezbeđena svuda u mreži raspodele troškova.
Problemi sa uvođenjem ABC metode obračuna troškova
Na osnovu istraživanja Pierce-a i Brown-a koje su sproveli na tržištu su doveli do problema
u implementaciji ABC sistema obračuna troškova koja se mogu kategorizovati u tri dela
(Hanim Bt Fadzil, Rababah, 2012).
Prvi deo se odnosi na faktore koje stvaraju problem u implementaciji sistema obračuna. To
su manjak podrške, iskustva zaposlenih, sredstava i obuke, softverske podrške, dostupnosti
ljudskih sredstava i pretpostavljene složenosti.
Drugi deo se odnosi na razloge za odbijanje ovog sistema obračuna. Oni se odnose na
manjak značajnih razlika u troškovima proizvodnje u odnosu na tradicionalne sisteme
obračuna troškova, sistem obračuna koji se koristi će biti smatran kao bolji menadžerski
instrument, i manjak bitnosti za posao. Zaključak ovog istraživanja takođe ukazuju na
poteškoće u uspostavljanju ključnih troškovnih nosioca i neodređenih prednosti.
Treći deo se odnosi na razloge zašto nikad ne treba uzimati ABC sistem obračuna u obzir.
Oni se odnose na zadovoljenje sa trenutnim sistemom obračuna, manjka znanja i iskustva,
jednostavnost proizvodnog procesa, male veličine preduzeća i nebitnosti ABC sistema
obračuna za prirodu posla.
U mnogim slučajevima ABC sistem obračuna ima mnogo problema u implementaciji zbog
velikih troškova koje izazivaju posmatranje preduzeća, intervjui sa zaposlenima kako bi se
omogućila njegova implementacija za korišćenje raspodele. Vreme koje je neophodno za
prikupanje i izračun neophodnih dodatnih informacija je veoma skupo. Takođe se pokazalo
kao veoma skup proces da se sačuvaju, procesuiraju i izveste promene u sistemu obračuna.
Drugi problemi koji su se javljaju je tačnost stope troškovnih nosilaca, koji su izvedeni iz
subjektivne procene prošlih ili budućih događaja. Ako preciznost nije tačna nivo koristi koje
ABC sistem obračuna doprinosi preduzeću je zanemarljiva.
148
Zaključak
Tradicionalni sistemi su davali mogućnost da se troškovi u svojim izvornim oblicima prate i
računovodstveno tretiraju podatke u poslovnim evidencijama na osnovu stvarnih ili nekih
zadatih veličina, obuhvatajući sve ili delimično posmatrane troškove.
Savremeni uslovi poslovanja stvorili su potrebu za uvođenjem novih, na koncepcijski način
modernim osnovama, sistema obračuna troškova koji će u uslovima dinamkog tržišta
doneti brže i preciznije informacije za bolje menadžerske odluke.
U ovom radu smo prikazali kako savremeni sistemi obračuna troškova određuju cenu
koštanja proizvoda i na koji način tretiraju računovodstvene podatke. Preciznijim i
detaljnijim obuhvatanjem savremenim sistemima obračuna dobijaju se tačniji podaci u
odnosu na tradicionalne metode, koji imaju veliki uticaj na položaj proizvoda na tržištu što
ima veliki uticaj na poslovni rezultat preduzeća.
Zbog želje za što preciznijim utvrđivanjem cene koštanja proizvoda preduza se sve više
odlučuju za savremene sisteme obračuna troškova. U zavisnosti od finansijskih mogućnosti
i konkurentnosti na tržištu za datim proizvodom, preduzeća odlučuju o nivou rasporeda
sredstava na nosioce troškova pa na poslovne aktivnosti za što preciznijim određivanjem
koji proces proizvodnje koliko košta kako bi se utvrdilo koje stvari koštaju i zašto stvari
imaju troškove.
Izborom metoda računovodstve obrade podataka menadžment utiče na kvalitet poslovnog
odlučivanja. Zbog toga je veoma značajno poznavanje karakteristika savremenih metoda
obračuna. Najzastupljenija metoda trenutno je ABC metoda koja tačno i precizno
raspodeljuje troškove na aktivnosti i na osnovu toga na proizvode, što može uraditi kroz dve
ili više faza u zavisnosti od potreba preduza i raspoloživih sredstava za ulaganje u ovaj
sistem obračuna troškova.
Problemi koji se mogu javiti prilikom uvođenja savremenih metoda se tiču pogrešnim
izborom savremene metode, koja zavisi od glavnih ciljeva preduza, kao i velikih
finansijskih izdataka koji se odnose na vreme potrebno da se prebaci sa starog na nov sistem
obračuna i velikih troškova obuke zaposlenih.
Za naš sistem jedna od najkorisnijih metoda za primenu u npr. poljoprivredi je TQM
metoda obračuna troškova. Zbog organske proizvodnje postoji potreba za uvođenjem
sistema kvaliteta HACCP zbog povećanja stepena pouzdanosti pri proizvodnji
poljoprivrednih proizvoda. Drugi primer za primenu ovog metoda obračuna može biti vojna
industrija zbog povanja stepena kvaliteta pri proizvodnji naoružanja i vojne opreme.
Zbog poslovnog ambijenta i tehničko tehnoloških nasla preduzeća teorijski gledano bilo
bi najbolje uspostaviti kombinovani sistem jer se savremeni sistemi obračuna troškova koje
smo opisali u radu koriste u tržišno uređenim savremenim privrednim sistemima što nije
slučaj sa našim tržištem.
149
Literatura
1. Axelsson, D., & M. Fogelkvist. 2011. Cost Accounting for Internal Decision Making
and Evaluation: A Case Study. Jankoping University.
2. Barnard, M. 2009. A Case study to examine the application of food cost theories in
menu pricing and cost control management within a new restaurant operation.
University of Nevada, Las Vegas, 2009.
3. Bhimani, A., C.T. Horngren, S.M. Datar, & G. Foster. 2007. Management and cost
accounting, 4th edition. Prentice Hall, United Kingdom.
4. Chea, A. C. 2011. Activity-Based Costing System in the Service Sector: A Strategic
Approach for Enhancing Managerial Decision Making and Competitiveness. School
of Business, Kentucky Wesleyan Colledge, USA.
5. Cokins, G. 2001. A management accounting framework. Journal of corporate
accounting and finance, 13, (1): 73-82, DOI: 10.1002/jcaf.1210.
6. Grasso, L. 2005. Are ABC and RCA Accounting Systems Compatible with Lean
Management. Management Accounting Quarterly, 7, (1).
7. Hanim Bt Fadzil, F., & A. Rababah. 2012. Management Accounting Change: ABC
Adoption and Implementation. Journal of Acccounting and Auditing: Research &
Practice.
8. Accounting coach, activity based costing, dostupno na:
http://www.accountingcoach.com/activity-based-costing/explanation/1
9. Activity Based Costing, dostupno na: http://www.loscostos.info/cost-accounting/abc-
costing.html
10. Hutchinson, R. 2007. The Impact of Time-Based Accounting on Manufacturing
Performance. doktorska disertacija, Toledo Univerzitet.
11. Implementing Activity-Based Costing, Institute of Management Accountants,
dostupno na:
https://www.researchgate.net/file.PostFileLoader.html?id=551039b2d11b8b795c8b46
1b&assetKey=AS%3A273741622251536%401442276496298
12. Jablan Stefanov, R. 2014. Interni obračun. Centar za izdavačku delatnost
Ekonomskog fakulteta u Beogradu.
13. Jaya, N. M. 2014. An activity-based cost controlling model for improving the
management of construction project overheads. doktorska teza, Salford Univerzitet,
2013.
14. Kaplan, R.S., & S.R. Anderson. 2005. Rethinking Activity-Based Costing. Harvard
Business School.
15. Kaplan, R.S., & D.P. Northon. 2001. The strategy-focused organization. Harvard
Business School.
16. Keisala, J. 2010. Cost Accounting methods for construction projects in North-West
Russia. Kuopio Univerzitet, Finska.
150
17. Kovačević, M. 1982. Sistemi obračuna troškova. Centar za izdavačku delatnost
Ekonomskog fakulteta, Beograd.
18. Malinić, D., V. Milićević, & N. Stevanov. 2013. Upravljačko računovodstvo. Centar
za izdavačku delatnost Ekonomskog fakulteta, Beograd.
19. Marx, C. 2014. Activity Based Costing (ABC) And Traditional Costing Systems,
dostupno na: http://financialsupport.weebly.com/activity-based-costing-abc-and-
traditional-costing-systems.html.
20. Marx, C. 2009. Designing Activity Based Costing (ABC) Systems, dostupno na:
http://financialsupport.weebly.com/designing-abc.html
21. Meigs, W., Meigs, R. 1999. Računovodstvo temelj poslovnog odlučivanja, deveto
izdanje, Mate, Zagreb.
22. Paunović, B. 2015. Ekonomika preduza: preduzeće, okruženje i ulaganja. Centar za
izdavačku delatnost Ekonomskog fakulteta, Beograd.
23. Petrov, Z. 2005. Upravljačko računovodstvo. IPC, Beograd.
24. Pokrajč, D. 2015. Ekonomika preduzeća: principi i ciljevi. Centar za izdavačku
delatnost Ekonomskog fakulteta, Beograd.
25. Roztocki, N. 2010. Activity-Based Costing for E-Commerce. School of Business,
University of New York.
26. Smith, J. L., R.M. Keith, & W. Stephenes. 1988. Managerial Accounting. McGraw-
Hill New York, 1988.
27. Strumickas, M., & L. Valanciene. 2010. Development of Modern Management
Accounting System, Engineering Economics. Kauno University of Technology,
Lithuania.
28. Škarić-Jovanović, K. 2016. Finansijsko računovodstvo. Centar za izdavačku delatnost
Ekonomskog fakulteta, Beograd.
29. Tatikonda, M. V. 2013. Just-in-time and modern manufacturing environments:
Implications for cost accounting. Madison.
30. Tomkins, C. R., D. Madigan, B. May, & P. Steckelmacher. 1997. Modern
Developments in Cost Management. University of Bath.
31. Van Horne, J. 2009. Fundamentals of financial management. FT Prentice Hall, Harlow.
32. Vukša, S., & I. Milojević. 2017. Teorija računovodstva kao informacionog sistema.
Centar za ekonomska i finansijska istraživanja, Beograd.
33. Yu Shuo, S.S. 2005. The effect of cross sectional cost allocations on the statistical
variance of accounting earnings. doktorska disertacija, Auckland Univerzitet, Novi
Zeland.
34. Zakon o računovodstvu („Sl. Glasnik RS“, br. 62/2013).
151
CONTEMPORARY COSTING SYSTEMS
Vladan Vladisavljević
15
, Branislav Vukasović
16
Abstract
Contemporary costing systems have a significant role in contemporary market economies,
due to the need for harmonization of production processes and efficient management of
finance, i.e. increase in profit. Traditional costing systems are outdate in production
management, because contemporary economies reqire simultaneous cheaper, higher
quality and faster production compared to the competition. This can be achieved through
the introduction of contemporary costing systems, which have different implementation
goals and thus aren’t universal to all industries. Based on variety of needs of companies
and their business goals, management selects those costing systems that best suit their needs
in cost accounting and strategic cost management.
Key words: contemporary costing systems, cost accounting, ABC method.
Datum dolaska (Date of arrival): 15.10.2017.
Datum prihvatanja (Date of acceptance): 20.11.2017.
15
Vladan Vladisavljević M.A., University of Defense, Military Academy, Pavla Jurišića Šturma
street no. 33, Belgrade, Serbia, E-mail: vlada91@gmail.com
16
Dr Branislav Vukasović, Visoka škola akademskih studija “Dositej”, Trg Nikole Paša no. 7,
Belgrade, Serbia.
Article
Full-text available
The current research tries to contribute to the successful design and implementation of ABC in the context of Jordanian Manufacturing Companies. In order to satisfy the research objectives, both quantitative and qualitative data are gathered. For the quantitative data, a questionnaire survey was developed for the determination of the present scenario involving ABC adoption and implementation. For the qualitative one, semi-structured interviews were utilized to find out the factors impacting the adoption and implementation of ABC. Data analysis included within company and cross-company analysis. ABC's adoption and implementation rate were determined through the use of three criteria; namely, adopters, implementers and users or implementers. The primary findings revealed that ABC implementation in the context of Jordanian Manufacturing Companies is approximately 19.5% measured according to the third criteria which is implementers or users. Findings from the semi-structured interviews reveal that factors including fashion, forced decision, fad and efficiency are directly related to ABC implementation decision in the target companies. In addition, factors that both facilitate and motivate ABC implementation are: top management support, non-accounting ownership, higher information technology, education, globalization of consumer, increased competition, growing costs, allocation problems, inability of the traditional cost systems to provide relevant information in the new environment and financial crisis. The findings from the interviews also revealed that the barriers to ABC implementation are associated to behavioral and technical problems.
Article
Full-text available
As nonfinancial managers increasingly need to understand their costs, there is confusion about competing cost measurement methodologies. Should they choose standard costing, actual costing, throughput costing, or project costing? The author suggests an overarching framework that supports the three purposes of management: controlling, directing, and planning. © 2001 John Wiley & Sons, Inc.
Article
This article introduces the subject of cost accounting for quality and productivity improvement. A historical basis for cost accounting is developed. Method changes required to support just-in-time and other modern manufacturing environments are described.
Article
The author begins the article by outlining a brief historical evolution of activity-based costing (ABC) in the USA preceded by an operating definition of terminologies. Next, he presents the literature review and the methodology employed during the study. He reviews the application of ABC in the service sector, followed by an analysis of the unique attribute of the service sector. Moreover, the researcher briefly profiles several service-oriented firms that have successfully adopted and implemented ABC, and presents his findings from the study. He then addresses the limitations of ABC in the service sectors and offers strategies for dealing with these drawbacks. Finally, the researcher outlines the managerial implications of implementing ABC in the service sector.
Article
This paper proposes a customized Activity-Based Costing system for companies engaged in e-commerce. The system is intended to more effectively track overhead costs particular to e-commerce. A case study of a Business-to-Customer (B2C) company is used to illustrate the process of system conception and implementation, and ongoing cost analysis. Finally, this paper examines several possible benefits to cost control, profitability assessment, and the efficiency of corporate strategy, as a direct result of implementing the proposed Activity-Based Costing system.