ArticlePDF Available

Cumhuriyet Döneminde Ev Bahçelerindeki Değişimler ve Güncel Eğilimlerin İrdelenmesi

Authors:

Abstract

Ev bahçeleri geçmiş, bugün ve yarın arasındaki ilişkileri kurmakta; bir dönemin tarihi ve kültürel özelliklerini, toplumun yaşam koşullarını yansıtmaktadır. Bu çalışma ile Cumhuriyet Dönemi ev bahçelerinin değişimi ve gelişimi anlatılmış sonrasında da güncel eğilimlerin belirlenmesi için İstanbul-Hadımköy’deki Alkent 2000 İstanbul ile İstanbul-Zekeriyaköy’deki Garanti Koza yerleşimlerindeki villa sakinleri ile anket uygulaması yapılmıştır. Anketlerin sonuçları değerlendirilerek, konutlarda ikamet eden villa sakinlerinin sosyo-ekonomik özellikleri ve bunların bahçelerine yansıtılması ile bahçe düzenlenmesindeki tercihleri ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda, Cumhuriyet Dönemi ev bahçelerine ait tüm verilerin ve anket sonuçlarının değerlendirilmesi yapılarak bu değerlendirmelere göre sonuçlar çıkarılmıştır ve gerekli öneriler getirilmiştir._______________________________________________________Changes in Home Gardens and Investigation of Current Trends During the Turkish Republic Era AbstractHome gardens establishes relationship among the past, the present and the future; and it reflects an historical and cultural characteristics of a special period and the lifestyles of the society. In this study, the changes and developments of home gardens at the Turkish Republic Era have been investigated. Following that a questionnaire survey have been conducted to the residents of Alkent 2000 Istanbul in Hadımköy and Garanti Koza in Zekeriyaköy Istanbul to determine current trends thereof. By means of the evaluation of the questionnaire results describe attitudes of those residents and their socio-economic features towards their own gardens as well as its land use and arrangements. As a result of the research, evaluations are made about the determining of the examined home gardens at the Turkish Republic Era and all the results of the questionnaires and conclusions have been made according to these evaluations and required suggestions are offered.
Geliş Tarihi: 06/11/2017 – Kabul Tarihi: 14/12/2017 42
Cumhuriyet Döneminde Ev Bahçelerindeki Değişimler ve Güncel
Eğilimlerin İrdelenmesi
Hakan ALTINÇEKİÇ*, Esra ŞENTÜRK
İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi, Peyzaj Planlama ve Tasarımı Anabilim Dalı, 34473, İstanbul,
Türkiye.
* e-mail:hakana@istanbul.edu.tr
Öz
Ev bahçeleri geçmiş, bugün ve yarın arasındaki ilişkileri kurmakta; bir dönemin tarihi ve kültürel özelliklerini,
toplumun yaşam koşullarını yansıtmaktadır. Bu çalışma ile Cumhuriyet Dönemi ev bahçelerinin değişimi ve
gelişimi anlatılmış sonrasında da güncel eğilimlerin belirlenmesi için İstanbul-Hadımköy’deki Alkent 2000
İstanbul ile İstanbul-Zekeriyaköy’deki Garanti Koza yerleşimlerindeki villa sakinleri ile anket uygulaması
yapılmıştır. Anketlerin sonuçları değerlendirilerek, konutlarda ikamet eden villa sakinlerinin sosyo-ekonomik
özellikleri ve bunların bahçelerine yansıtılması ile bahçe düzenlenmesindeki tercihleri ortaya konulmuştur.
Araştırma sonucunda, Cumhuriyet Dönemi ev bahçelerine ait tüm verilerin ve anket sonuçlarının
değerlendirilmesi yapılarak bu değerlendirmelere göre sonuçlar çıkarılmıştır ve gerekli öneriler getirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Cumhuriyet Dönemi, ev bahçesi, anket, peyzaj tasarımı, ev bahçesindeki değişim.
Changes in Home Gardens and Investigation of Current Trends
During the Turkish Republic Era
Abstract
Home gardens establishes relationship among the past, the present and the future; and it reflects an historical
and cultural characteristics of a special period and the lifestyles of the society. In this study, the changes and
developments of home gardens at the Turkish Republic Era have been investigated. Following that a
questionnaire survey have been conducted to the residents of Alkent 2000 Istanbul in Hadımköy and Garanti
Koza in Zekeriyaköy Istanbul to determine current trends thereof. By means of the evaluation of the
questionnaire results describe attitudes of those residents and their socio-economic features towards their own
gardens as well as its land use and arrangements.
As a result of the research, evaluations are made about the determining of the examined home gardens at the
Turkish Republic Era and all the results of the questionnaires and conclusions have been made according to
these evaluations and required suggestions are offered.
Keywords: Turkish Republic Era, home garden, questionnaire, landscape design, changes in home garden.
1. Giriş
Bahçeler, her zaman insan hayatının bir parçası olup, değişik şekillerde doğadaki yerini almıştır.
Örneğin, kutsal kitaplarda genellikle cennetin bir bahçe mekânı şeklindeki anlatımı, insanların
dünyadaki yaşamlarında da birer küçük cennet mekânına sahip olma arzusunu doğurmuştur ve
böylece insanlar dünya hakkındaki ideallerini adeta bahçe olarak adlandırılan mekânlarda yaratmaya
çalışmışlardır. Çağlar boyunca bahçeler, insanların günlük hayatlarının aleladeliklerinden,
sıkıntılarından kurtulup, tabiata ait varlıklarla sıkı ilişkiler kurabilecekleri bir çeşit sığınak olmuşlardır
(Akdoğan, 1974).
Süleyman Demirel Üniversitesi
Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi
Araştırma makalesi
MBUD 2017 2(2):42-59.
e-ISSN: 2548-0170
leyman Demirel University
Journal of Architecture Sciences and Applications
Research article
JASA 2017, 2(2):42-59.
e-ISSN: 2548-0170
MBUD 2017, 2(2):42-59.
43
Özetle, bahçe; insanların doğayla bütünleştikleri, dinlendikleri, zevkli vakit geçirdikleri ve bunların
yanında çeşitli sebze, meyve, ağaç veya çiçek gibi bitkisel öğeleri yetiştirebilecek yararlı kullanımlara
imkân veren mekân olarak tanımlanabilir (Ertin, 2011).
Orta Asya’dan Yakın Doğu’ya uzanan topraklarda farklı ve köklü kültürler ile etkileşime giren Türkler,
yaklaşık 1000 yıldır çekirdek Anadolu peyzajında yerleşik varlıklarını sürdürmektedirler. Bu uzun
soluklu süreç kapsamında önce Küçük Asya’nın ve Orta Doğu’nun, sonra da Avrupa’nın farklı ulusları
ile devinime girmiş olan Türk kültürü eklektik bir kimliğe bürünmüştür. Söz konusu bu kimlik, doğal
bir sonuç göstererek, günlük yaşamın en değerli yaşam alanlarından biri olan ev bahçesine de temel
bazı özellikleri ile yansımıştır. Bu bağlamda bahçe, evin bir uzantısı konumunda olup; sosyalleşmenin,
öncelikli olan üretme ile beraber gerçekleştirildiği; aile bireylerinin rekreasyonel ihtiyaçlarını farklı
eylemlerle gerçekleştirebilecekleri önemli ve vazgeçilmez bir mekân biçimine dönüşmüştür.
İmparatorluğun sosyo-kültürel yapısına bağlı kurulmuş ekonomik sistemde, geniş ailenin ihtiyaçlarının
yine aynı ailenin bireyleri tarafından karşılanması durumu ev bahçelerinin biçimlenmesinde en etkin
rolü üstlenmiştir. Bu doğrultuda, Türk ev bahçelerinin birincil olarak nesnesel, ikincil olarak da manevi
fayda elde etme prensibi ile şekillendiği ortaya çıkmaktadır (Wallece ve Küçükerbaş, 2016).
Türk yerleşimlerinde bahçe kavramı kent dokusu içerisinde konut, kasır, saray, yalı bahçeleri ve cami
bahçeleri ile temsil edilmiştir. Doğanın yüksek seviyede manipüle edildiği Batı kökenli bahçe
tasarımlarının tam tersine, Türk bahçelerinde doğal öğeler ön plandadır ve doğa bahçe
kullanımlarında belirleyici olan temel unsur olarak kabul edilmiştir. Estetik öğelerden ziyade
bahçeden faydalanma, üretkenlik, kullanımın maksimize edilmesi Türk bahçelerinin betimlenmesinde
belirgin hale gelen pragmatik bir yaklaşım altını çizmektedir. Bahçenin temel unsuru olan gölge veren
ağaçlar, çeşmeler, kameriyeler ve doğal kontürlere uyumlu bir biçimde şekillenen mekânsal kullanım
Türk Bahçelerinin tipik karakteristiklerini oluşturmaktadır. Türk kentlerinde bahçeler kent dokusu
içerisinde doğanın temsil edildiği bireysel alanlar olarak gelişmiştir (Akyol ve Kaya, 2016).
Bu çalışma Cumhuriyet Dönemindeki ev bahçelerini fotoğraf, bahçe planları, minyatür ve literatürler
üzerinden irdeleyerek ortaya koymaktadır. Sonrasında Cumhuriyet Dönemi ev bahçelerindeki
yaklaşımların günümüz yerleşim alanlarındaki ev bahçesi uygulamaları ile karşılaştırılması ve konuya
ilişkin anket çalışması ile değişimlerin ve güncel eğilimlerin ortaya konulmasına çalışılmıştır.
2. Materyal ve Yöntem
Bu bölümde araştırma kapsamında seçilen konu ile araştırma sürecinde izlenen yöntem açıklanmıştır.
2.1. Materyal
Bu çalışmanın ana materyalini Cumhuriyet Döneminde ev bahçelerindeki değişimler ve güncel
eğilimlerin irdelenmesi oluşturmaktadır. Öncelikle konuya ilişkin kaynaklar, çalışmalar incelenmiştir.
Sonrasında da güncel kullanımlarındaki yeni yaklaşımları belirlemek amacıyla seçilen belirli alanlarda
yapılan anketlerden elde edilen veriler de bu çalışmanın materyalini oluşturmaktadır.
2.2. Yöntem
Çalışmanın ilk aşaması; literatür taraması, veri toplama, inceleme, analiz ve değerlendirme
çalışmalarından oluşmaktadır. Öncelikle araştırma konusu olan Cumhuriyet Dönemi ev bahçeleri ile
ilgili yerli kaynaklar kütüphane kaynaklarından ve internet üzerindeki konu ile ilgili çalışmalardan ve
çeşitli bildirilerden taranarak konunun kavramsal çatısı oluşturulmuştur. Doğru ve güvenilir bilgilere
ulaşmak ve elde edilen bilgileri genelleştirmek için aynı konuda daha önce yapılan birden fazla kaynak
irdelenmiştir. Yöntemin bu aşamasında özellikle, Akdoğan (1974), Eldem (1976), Kuş Şahin (2008),
Wallece ve Küçükerbaş (2016) tarafından ortaya konan sınıflandırma ve verilerden yararlanılmıştır.
Araştırma konusu ile ilgili daha önce yapılan araştırmalar ve sonuçları incelendikten sonra, bir mantık
çerçevesi içerisinde kriterler oluşturulmaya çalışılmıştır. Kriterlerin oluşturulmasından sonra, bu
kriterleri doğrudan ölçmeye yönelik anket soruları hazırlanmıştır. Anket formunda elde edilmesi
hedeflenen bilgiler, beş ana bölümde ele alınmıştır.
İstanbul'da son 15 yıldır yerleşimin artması ve son dönemlerde ev bahçesi eğilimlerini en açık biçimde
ortaya koyması nedenleri ile örneklem alanları olarak Hadımköy ve Zekeriyaköy seçilmiştir. Her bir
MBUD 2017, 2(2):42-59.
44
örneklem alanında, 25’er adet olmak üzere, toplam 50 anket yapılmıştır. Anket formlarının
tamamlanmasından sonra, her anket katılımcısının verdiği yanıtlara göre değişkenler tanımlanmış
olup, istatistik analizi yazılım paketi programı olan IBM-SPSS programına veriler girilmiştir. Girilen
verilerle ilgili temel istatiksel işlemler ile veriler arasındaki ilişkileri saptayacak analizler, grafikler
yapılmıştır.
3. Bulgular
3.1. Ev Bahçesindeki Değişimler
Konut, insanoğlunu varoluşundan günümüze kadar, bulunduğu çevre ve toplum yapısı ile
bütünleştiren, çevre ile uygunluk sağlayan ve günlük yaşam deneyimlerini şekillendirdiği bir öğe
olarak algılanabilir. Özellikleri nedeniyle de konutlar, korunmuş alana sahip, özel kimlik taşıyan ve
kişisel değer taşıyan mekânlar olarak da ifade edilebilir. Çoğu zaman konut ve ev kavramı
birbirlerinin yerine kullanılmaktadır. Hasol (1993) konutu bir veya daha fazla insanın ikamet ettiği yer,
mesken, ikametgâh olarak; evi ise sadece bir ailenin yaşamını sürdürebileceği konut olarak
tanımlamaktadır (Kuş Şahin, 2008).
Türkiye'deki konut biçimlerinin gelişimi ve konut politikaları incelenirken karşılaşılan ortak yaklaşım
konunun zamansal olarak 4 dönem içinde ele alınmasıdır. Bu zamansal bölünmeler, aslında
Türkiye'deki toplumsal, ekonomik ve sosyal gelişmelerin konuta yansıması şeklinde düşünülebilir. Bu
bölümde dönemlere ayırma;
1. Cumhuriyet öncesi dönem,
2. Cumhuriyet'ten 1950'lere kadar süren dönem,
3. 1950'lerden 1980'lerin başına kadar süren dönem,
4. 1980 sonrası dönem, şeklinde yapılmıştır. Ayrımı yapılan dönemlerin başında ve sonunda yaşanan
gelişmeler, örneğin, Cumhuriyet'in kurulması, göç hareketinin başlaması, Beş Yıllık Kalkınma Planları
ve çıkarılan kanunlar, konu dâhilinde önemli dönüm noktalarıdır. Bu çerçevede, konu üzerinde
yapılan çalışmalarda genellikle İstanbul'daki gelişmeler ve örnekler ele alınmıştır. Bunun nedeni
İstanbul'un hemen her dönemde ekonomik, toplumsal ve kültürel açıdan ülkenin en önde gelen kenti
olması ve değişimlerin ilk olarak İstanbul'da gözlenmesidir (Saygıcı, 2004).
İnsanların konutlarında rahat, güvenli, mutlu bir şekilde yaşayabilmeleri için, konutun olduğu kadar
çevresinin de düzenlenmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Günümüzde yeşil alanların giderek azalması
sonucunda insanların yeşile olan özlemlerini gidermek, doğayla olan ilişkilerini arttırmak, aynı
zamanda konutlara estetik değer kazandırmak için konut bahçeleri önem kazanmıştır (Taşkan, 2014).
Geçmişte ve günümüzde yoksul-varlıklı her konut sahibi, küçük-büyük avlu veya bir bahçeye sahip
olmak istemiştir (Altunkasa, 1998). Bu istek, bahçenin konutun ayrılmaz bir parçası olarak
düşünülmesinde ve ona göre şekillenmesinde büyük bir etken olmuştur (Ertin, 2011).
Sosyo-kültürel faktörlerin etkisi ile Türk konutunda oluşan bahçe anlayışı, konutun biçimlenmesinde
etkisini göstermiştir. Konutlarda zemin katlar genel olarak bahçeye açık, sokağa kapalıdır.
Mahremiyet ile gelen gizlilik olgusu, bahçenin dış ortama, yani sokağa kapalı olmasını gerektirir. Bu da
bahçeyi ve konutu çevreleyen bahçe duvarları ile sağlanır. Bir anlamda, bahçe planlaması konutu,
konut planlaması da bahçelerin biçimlenmesine etki etmektedir (Gedikli, 1993).
Eldem (1976)’e göre Türk bahçe düzenlerinde mutlak var olan en önemli bir özellik ve dış mekân
kaynaşmasıdır. Konut ile bahçe bir bütün olarak düşünülmekte olup, bahçe açık havada oturmak
amacı ile yapılmış bir konut bölümüdür. Binanın bir kısmının direklikler üzerinde bahçeye taştığı taşlık
denilen yarı açık mekân ile bahçe ve bina arasındaki ideal bağlantı sağlanmıştır. Bu serin ve loş mekân
hem evin hem bahçenin en çekici yeri konumunu almıştır. Bazen de bu geçiş, üstü saçak veya
çardakla örülmüş mekânlar vasıtasıyla gerçekleşmektedir.
Osmanlı’da ev ve bahçe düzeni, aile yapısı ile sosyal ve ekonomik durumu doğrultusunda, korunma ve
iklim temeline oturan bir yapıda olmuştur. Sosyal durum içinde en etkin unsur İslamiyet ve onun
temel felsefesi ile Türklerin geleneksel yaşam tarzı sayılabilir. Bunlar ev ve bahçenin şekillenmesinde
MBUD 2017, 2(2):42-59.
45
önemli etkenlerdir. Bu nedenle Osmanlı’da ev ve bahçe mahrem (gizli), içe dönük “ev-bahçe”
birlikteliği vardır. Hemen her iklimde (Akdeniz, Orta Anadolu) yapılan evlerin mutlaka bir giriş
bölümü, ön bahçesi yani “hayat”ı ya da “avlu” su bulunmaktadır. Avlu, etrafı bütünüyle yüksek
duvarlarla çevrili, çiçekli ve ağaçlı bir yerdir (Gültekin, 1998). Kapalı, mahrem, sakin, gölgeli, yeşil ve
özel bir açık hava yaşama mekânı olarak değerlendirilen bahçe avluları özellikle Türkler tarafından
eski devirlerde çok benimsenmiş ve uygulanmıştır. Kapalı, mahrem, sakin, gölgeli, yeşil ve özel bir açık
hava yaşama mekânı olarak değerlendirilen bahçe avluları özellikle Türkler tarafından eski devirlerde
çok benimsenmiş ve uygulanmıştır (Tanrıverdi, 1987).
Anadolu Türk kentlerinde her konutun küçük bir yeşil avlusu veya bahçesi vardır. Kentin yeşili
konutun bahçesindedir. Konuttan ayrılmayan bir yeşil anlayışı vardır. Bir Türk atasözü de bunu çok
güzel belirtmektedir. “Kişi bina yaptığı yere ağaç da diker". Le Corbusier, bu durumu İstanbul için
şöyle ifade etmektedir: İstanbul’daki evler ağaçlarla çevrilmiştir, insan ve doğa arasındaki cazip
dostluk... İstanbul'da her yerde ağaçlar olup onların arasından mimarlığın soylu örnekleri yükselir
(Gedikli, 1993).
Türk bahçesi işlevsellik, yaşama mekânı olması ve düzende yalınlığı ile karakterize edilmektedir. Yapı
ile bahçe arasında simetriyi yaratan belirgin bir eksen bulunmamaktadır. Türk bahçesi, gezinti
bahçesinden çok oturma bahçesi olduğu için, bahçenin çekici veya uygun yerlerine oturma, dinlenme
yerleri yapılmıştır. Oturma yerleri, sade bir taş sofadan başlayarak kameriye, taht ve hatta göz alıcı bir
köşk şeklinde de olabilmektedir (Avcı, 2005). Türkler, yaşanabilirlik için gerekli olan yeme, içme,
eğlenme, dinlenme, dolaşma, uyuma gibi ihtiyaçlarının hemen hemen tümünü bahçede
gerçekleştirmektedirler. Dış mekânda oturma ve yemek yeme alanları ile küçük yapılar, ana yapı ile
bütünlüğü sağlamaktadır. Eğimli alanlarda teras bahçeleri oluşturulmakta, teraslardan her biri farklı
işlevlerle değerlendirilmektedir. Bu nedenle Türk bahçelerinin en önemli karakteristiği, bahçede yer
alan plan elemanlarının simetriye dayalı bir tasarım ortaya koymamasıdır. Bu durum, bahçenin
sadece seyredilecek değil aynı zamanda yaşanacak mekânlar olarak yaratılmasına neden olmaktadır.
Doğaya olan saygı, doğal form ve düzenden hoşlanma duygusu, bahçe tasarımında izlenmektedir
(Öztan, 2004).
Konuta bağlı dış mekân; bahçe şekillendiyse, birleştikleri kısmın üstü bir saçak veya çardakla
örtülmüş, yerleri taş döşenmiş, yarı açık bir geçit oluşturmuştur. Yazın sofra bu taşlıkta kurulmaktadır.
Taşlığın önünde fıskiyeli veya selsebilli havuz yer almış, çevresine saksılar içerisinde çiçekler
dizilmiştir. Bahçe, havuzdan çıkan su arıklarıyla sulanmıştır. Zemin çoğunlukla eğimli olduğundan,
bahçe sedlerle düzenlenmiştir. Her sedde bir veya birkaç çiçek türüne yer verilmiştir. Çiçek tarhları
yalın tür ve renk karmaşıklığı göstermemektedir. Bir tarha yalnız ya gül ya da lale dikilmiştir. Çiçek
tarzlarının ötesindeki bazı sedlerde sebze de yetiştirilmiştir. Sebzelerle, meyve ağaçları daima çiçek
tarhları yanında yer almıştır. Ağaçlar, genellikle bahçeyi çevreleyen duvar boyunca dikilmiştir ve
bahçenin dış gözlerden uzak oluşuna psikolojik de olsa bir katkıda bulunmuştur. Ayrıca gölge vermesi
açısından büyük boylu ve geniş tepe yapısına sahip ağaçların yer yer tek başına dikildiği görülmektedir
(Evyapan, 1972).
Cumhuriyet öncesi Türk bahçeleri, alçak gönüllü ölçülerde, bu evrende cennet bahçesinin
yaratılmasına uğraşan yalın ama kavramca zengin bir bahçedir. Bazen bağ, av sahası veya koruluklarla
bitişik olabilse de, ana bahçe küçük ölçülerde hemen hemen daima loş, gölgeli ve yazın
kavuruculuğundan korunmuş, zihinsel dinlenme mekânlarıdır (Evyapan, 1974).
Erdem (1990)'e göre, Cumhuriyet Öncesi Türk konut bahçelerini üç grup halinde inceleyebiliriz.
Bunlar:
Saray bahçeleri
Konak ve Köşk bahçeleri
Yalı bahçeleridir.
Saray bahçeleri ile en güzel örneklerinin yansıtıldığı Türk bahçelerinde doğaya uygunluk, oluşan
güzelliğin ana kaynağını teşkil etmiştir (Evyapan, 1974).
MBUD 2017, 2(2):42-59.
46
Tarihi saray bahçeleri Türk bahçe karakteristiğine uygun şekilde iç ve dış bahçe bütünü olarak
düzenlenmiştir. Bu bahçeler av, spor faaliyetleri ve diğer eğlenceler için kullanırken bir yandan da
buralarda sarayların ihtiyaçlarını karşılamak üzere çiçek, sebze ve meyve yetiştirilmiştir (Kartal, 2009).
Ev, konak ve yalı bahçelerinden günümüze kadar bozulmamış bir şekilde kalanlar azdır. Bazen ev veya
yalı vardır ama bahçeye ait izler kalmamıştır bazen de bahçeye ait duvar veya bir havuz kalıntısı
mevcuttur fakat ev yok olmuştur (Eldem,1976).
Cumhuriyet öncesi dönemlerde iklim koşullarına göre, her devirde kentlerimiz içinde hemen hemen
her ailenin ekonomik düzeyine uygun olarak, içinde meyve ağacı, sebze veya çiçek tarhı, çiçek
saksıları, bir çeşme veya havuzu olan konutla bitişik bir avlusu, ya da özellikle kullanışlılığı küçük veya
büyük bir bahçesi, bağı olmuştur. Avlu veya bahçe konutun dışa uzantısı sayılmış; yazın yaşamın
büyük bir kısmı içinde geçtiğinden yüksek duvarlarla çevrilip kişiye özel konumu korunmuştur (Erdem,
1990).
Oturma birimleri, bahçe duvarları, su elemanları, kapılar, merdivenler, taşlık ve bitkiler, genellikle
Türk bahçelerinde bulunan bahçe elemanlarıdır. Bunlar, yapının bulunduğu yerin ekolojik şartlarına,
yörenin geleneklerine, yapı sahibinin ekonomik durumuna göre değişmektedir (Avcı, 2005).
Günümüze kadar ulaşan minyatürlerden ise kameriyeler, havuzlar, serviler, meyve ağaçları, laleler,
kuş kafesleri ve bitki tarhlarının çok sık kullanıldığı anlaşılmaktadır. Minyatürlerdeki bahçe
tasvirlerinde, bahçeler rengarenk çiçeklerle süslüdür. Lale, gül, sümbül, nergis gibi çiçeklerin yanı sıra
bahar çiçekleri, zeminde çeşitli kır çiçeklerinin tasvirleri, o döneme ait bilgileri açık olarak vermektedir
(Eldem, 1976).
Cumhuriyet öncesi devirlerde genellikle az katlı, bahçeli bir düzen içindeki yapıların, köşk, konak ve
villaların geniş koruluk ve bahçeler içinde yer alması, yeşile duyulan gereksinimi azaltmıştır. Kentlerde
bulunan bahçelik ve bostanlık alanlar, parsellenerek çok katlı yüksek yapılara dönüşmüş ve bahçe
içerisinde yeşil ile iç içe yaşayan konutlar, yerini bu yeşilden yoksun beton yığınlarına bırakmak
zorunda kalmıştır. Eski köşklere ait arazilerin zamanla parsellenmesi ile daha küçük bahçeli konutlar
oluşmuştur. Daha sonraları ise bu bahçeli konutlarında daha küçük parsellere ayrılması ile bu
yerleşim bölgeleri, yüksek katlı bloklardan oluşan bahçesiz, yeşilliğe hasret konut alanları haline
gelmiştir (Erdem, 1990).
Özellikle kırsal alanlarda belirgin biçimde ortaya çıkan yapısal farklılıklar sonucu (mekân kurgusu, yapı
malzemesi, yapım biçimleri vb.) yöreye özgü olarak gelişen, geleneksel kırsal konut olarak
tanımlayabileceğimiz konut yapıları ve onların birlikte oluşturdukları dokular olmuştur (Gürer, 2003).
Geleneksel yaşamın, dini inanç ve davranışların hâkim olduğu geleneksel konutlarda, Cumhuriyet
döneminin modern anlayışıyla gelen ve dinin günlük yaşamdaki gücünü azaltan yaklaşım, toplumdaki
kadın-erkek ayırımının ve görsel mahremiyet ilkelerinin büyük çapta geçerliliğini yitirmesine sebep
olmuştur. Sanayi döneminde ise, göçlerle ve nüfus artışıyla birlikte şehir dokusunu oluşturan
geleneksel konutlar bozulmaya başlamış; ataerkil aile düzeninin değişmesiyle birlikte, bu düzene göre
planlanan geleneksel evlerin fonksiyonları da değişmiştir (Zeybekoğlu, 2005).
Erken Cumhuriyet Döneminde, ülke bütününde var olan konutların büyük bir bölümü eski ve
yıpranmıştır. Yerleşim ile ilgili pek çok sorun bulunmaktadır. Ancak, ülkedeki ekonomik sorunların
baskınlığı, konut ve yerleşim sorunlarına eğilinmesini zorlaştırarak ihmal edilmesine neden olmuştur.
1923’lerde başlayan Dünya ekonomik bunalımı sorunların çözümünü daha da güçleştirmiştir
(Mutluer, 2000).
Ayrıca 1950 sonrası dönemde toplum içinde giderek yaygınlaşan apartmanda yaşama isteği ve
yaşamsal gereksinimlerin gerçekleştirilmesinde meydana gelen değişimler (yemek, yeme, oturma,
uyuma eylemleri için özelleşmiş mekân arayışları) geleneksel konutun plan düzenini değiştirmiştir.
Geleneksel konutların ıslak hacim düzenleri de günümüz anlayışından oldukça uzak olduğundan
kullanıcının bu mekânlarda yeni düzenlemelere gitme eğilimleri de artmıştır (Perker ve Akıncıtürk,
2011).
MBUD 2017, 2(2):42-59.
47
İş merkezlerinin ve ticaret alanlarının kent merkezlerinde giderek artması sonucu buralardaki konut
alanları yerini ticaret alanlarına bırakmak zorunda kalarak, kent merkezinden daha uzakta bulunan
yerlere taşınmışlardır. Böylece kent merkezinden uzakta yeni yerleşim bölgeleri oluşmaya başlamıştır.
Özellikle sanayi bölgelerinde şehrin havası insan sağlığını tehdit eder duruma geldiğinden ve insanlar
açık havaya, gürültüden uzak sakin bir hayata ve doğaya özlem duyduklarından, tamamen şehir
dışında bahçeli konutlara yönelmişlerdir (Ertin, 2011).
1936 yılında ortaya çıkan bahçeli evler girişimi ile ilk toplu konut örnekleri görülmektedir. Jansen 12
Kasım 1935 tarihinde 300 konutluk yerleşme alanı planı oluşturmuştur. 17.12.1937’de Jansen’in
bahçeli evler tasarımında kullandığı parsel düzeni ve yoğunluk ilkeleri İmar İdare Heyeti 292 sayılı
kararı ile Ankara planında Yenişehir, Cebeci ve kooperatif sahası için genelleştirilmiştir. Bunun sonucu
olarak Türk evlerinin biçimsel değeri terk edilmiş onun yerine batıdaki gelişmelere koşut konutlar
üretilmiştir. Bu sistemde genel olarak ön bahçeler caddeye veya sokağa açık mahremiyeti
koruyamayan yasayanlar tarafından kullanılamayan daha çok dekoratif özellik taşıyan alanlar olarak
karsımıza çıkmaktadır. Arka bahçeler ise caddeden uzak, kapalı konumdadır (Aydıngün ve Sıtkı, 1997).
Ülkemizde bahçe düzenlemeleriyle ilgili yasal durum 03.05.1985 tarihli 3194 Sayılı İmar Kanunu'na
göre belirlenmiştir. Bahçe mesafeleri, bahçe parsel genişlik ve derinlikleri ve bahçe duvar yükseklikleri
bu kanunun maddeleri ile belirlenmiştir (Yeşil ve Yılmaz, 2007). Günümüzde değişen yaşam şartları,
artan nüfus ve sosyo-ekonomik durum insanların daha çok, daha az alanlarda ve neredeyse doğadan
yoksun, üst üste konulan beton yığınlarında oturmaya mecbur bırakmıştır (Ertin, 2011).
Bahçelere, günümüzde taşıdığı anlam ve güncel örnekler perspektifinden baktığımızda, geleneksel
bahçelerden farklı karakterlere rastlamaktayız. Önceleri genellikle fayda amacı güden yani tarımsal
amaçla kullanılan bahçeler, zaman içerisinde kişilerin zevk, kültür ve ekonomik yapılarına göre
biçimlenmiştir. Nüfus artışı ve göçler sonucu ortaya çıkan konut sorunu bahçeli konumdaki yaşama
mekânlarını, ortak yaşama mekânları bulunan, yüksek katlı yapılardan oluşan, toplu konut alanlarına
yöneltmiştir. Günlük yaşamlarında işten eve gidip gelen bir ortamda yaşayan kişilerin rekreatif
isteklerini gerçekleştirebilecekleri, kentin boğucu ve kalabalık ortamından uzaklaşabilecekleri sakin ve
dinlendirici açık ve yeşil mekânlara gereksinimleri vardır (Erdem, 1994). Bu alanlar günlük ihtiyaçlar
için kolay ulaşabilecekleri mekânlar olarak konuta en yakın açık yeşil alan olan bahçeyle bütünleşerek
günümüz bahçelerini oluşturmaktadır. Gelişen ve değişen teknik imkânlar sonucunda, bahçe
tasarımında kullanılan tüm öğelerde, malzeme ve kullanım tekniği olarak büyük değişimlerin olduğu
ve çeşitlerinin çoğaldığı gözlenebilmektedir. Bu değişim ve gelişimlerin dışında bitki
kompozisyonundaki ithal bitkilerin ve yeni tasarım anlayışlarının girişi ile aynı zamanda su öğesinin
yüzme amaçlı olarak kullanılmaya başlanması, bahçedeki fonksiyonel anlamda en belirgin değişimler
olarak görülmektedir (Kayakent, 1999).
Toplumun kültürel geçmişini, estetik anlayışını temsil eden ve ayrıca ruhi ve fiziki sağlığını olumlu
etkileyen bahçe kavramına tarih boyunca büyük önem verilmiştir. Fakat son dönemde yaşanan göç ve
hızlı nüfus artışı kent dokusunun değişmesine, pastoral peyzajların ve ihtişamlı bahçelerin yerini,
barınma ihtiyacına yönelik konut-bahçe tipolojilerinin almasına yol açmıştır. Müstakil bahçe anlayışı
ortak yeşil alan kullanımına dönüşmüştür. Bu dönüşümde insanların zevk, kültür ve ekonomik
durumları önemli rol oynamaktadır (Kaya ve Akyol, 2016).
Daha önce göç, plansız ve yasadışı kentleşme, altyapı eksiklikleri gibi ihtiyaçlardan doğan, kendi içinde
çağdaş yasam standartlarını sağlayan özgün projelere olan talep, özellikle 1999 yılında deprem
felaketiyle hissedilir düzeyde artmıştır. Deprem, konut piyasasının dinamiklerini etkilemiş, değişen
pazar koşullarına uygun yeni konseptlerin oluşumunu hızlandırmıştır. Depremin ardından, proje ve
inşaat şirketlerinin güvenirliliği ön plana çıkmış, büyük ve saygın inşaat şirketleri ve gayrimenkul
yatırım ortaklıklarının yaptığı projelere talep artmıştır. Bugün İstanbul konut piyasası
değerlendirildiğinde genellikle tercih edilen, rezidans olarak adlandırılan ve çeşitli servisleri
bünyesinde barındıran konut kuleleri, şehir dışı az katlı ve bahçeli konut tipleri ile şehir içinde mimari
ve konum olarak özel konseptli projelerdir. İstanbul’un kuzey kısımlarında yer alan düşük yoğunluklu
konut yerleşimlerine talep artmış, yüksek kaliteli ve güvenilir projeler prim yapmaya başlamıştır
(Yahşi, 2007).
MBUD 2017, 2(2):42-59.
48
Yukarıda sayılan faktörlerin ön plana çıkması, nitelikli konut açığı bulunan İstanbul’da inşaat
şirketlerini harekete geçirmiştir. Gayrimenkul yatırım ortaklıkları; İstanbul ve yakın çevresinde lüks
konut yapımına ağırlık verirken, TOKİ ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi toplu konut yapımına ağırlık
vermiştir. Bu bağlamda İstanbul içerisinde yapılan konut projelerinin 6 ana konut bölgesi ve
çevresinde odaklandığı ve yoğunlaştığı görülmektedir. Bu bölgeler; Ümraniye-Çekmeköy, Ataşehir-
Kozyatağı, Kemerburgaz-Maslak, Kurtköy-Pendik, Tuzla-Maltepe, Beykoz-Riva, Bahçeşehir-Halkalı-
İkitelli’dir (Ünlükara, 2008).
Günümüzde konut alıcısının konut alırken göz önünde bulundurduğu bir takım seçim kriterleri
bulunmaktadır. Özellikle de iyi bir peyzajın olması konut fiyatlarını artıran önemli etkenlerin başında
gelmektedir. Giderek betonlaşan yaşam alanlarında müstakil konutların her birinin kendine ait bir
bahçesinin bulunması ve yaşayanlara kimi zaman nefes alacak kimi zaman da kendi sebzelerini
yetiştirebilecek vb. aktivitelere olanak sağlayan konutlarda fiyatlar yükselmektedir. Şekil 1’ de toplu
konuttan müstakil konuta doğru çıkıldıkça gözlenen fiyat artışı farklı konut tiplerine göre geliştirilen
fiyat piramidinde açıkça gözlenmektedir.
Şekil 1. Farklı konut tiplerine göre fiyat piramidi (Chen, 2006; Ünlükara, 2008).
Konutlarda bahçe oluşumunu etkileyen faktörler kısaca; iklim ve arazi yapısı, yerel yapı malzemesi ve
ikamet edecek bireylerin geleneksel ev kültürü olarak özetlenebilir. Anadolu’nun her bölgesinde
özellikle kırsal kesimlerdeki müstakil konutlar, çoğunlukla arsa alanına bağlı olarak değişik büyüklükte
bahçeye sahiptirler. Bazı yörelerde bahçede mutfak bulmaktadır. Bu uygulamaya Marmara ve Kuzey
Anadolu bölgelerinde ender rastlanmaktadır (Kuş Şahin, 2008).
Modern anlamda bahçe-konut uygulamalarında bahçe ile konut arasındaki sınırlar çok belirgin
değildir. Çalı ve çiçekler ile süslenmiş balkonlar, iç avlular bahçeye açılan geniş ve büyük camlı kapı ve
pencereler, dış mekânla iç mekân arasında organik bir bağ oluşturabilirler (Tanrıverdi, 1975). Örneğin,
oturma odasından arka bahçenin güzel görünüşü rahatça seyredilebilmeli, yemek odasından terasa
rahatça geçilebilmeli, gerektiğinde açık havada yemek yeme, çay ve kahve içebilme olanağı
bulunmalıdır. Bu bakımdan bahçe planlanması ile yaşam alanı planlaması (konut) birlikte yapılmalıdır.
Fakat ülkemizde genellikle konut yapıldıktan sonra bahçeler planlanmaktadır. Bu durum doğal olarak
bahçe oluşturulması sırasında oluşabilecek hata ve sorunların çoğu kez giderilememesine neden
olmaktadır (Gülez, 1989).
3.2. Kullanıcıların Güncel Eğilimlerinin Belirlenmesine Yönelik Anket Uygulamaları
Ev bahçelerinin kullanımındaki güncel eğilimlerin belirlenmesi için gerçekleştirilen anket çalışmaları,
İstanbul-Hadımköy’deki Alkent 2000 İstanbul ile İstanbul - Zekeriyaköy’deki Garanti Koza
yerleşimlerindeki villa sakinleri ile gerçekleştirilmiştir. Güncel kullanım eğilimlerinin irdelenmesi
amacı ile gerçekleştirilen anket çalışması 5 bölümden oluşmaktadır. Birinci lümde anket
katılımcılarının bahçe kullanım ve aktiviteleri analiz edilmiştir. İkinci bölümde anket katılımcılarının
konutlarına ilişkin tercih sebeplerinin ulaşım ve bağlantılarla ilişkisi sorgulanmıştır. Üçüncü
bölümünde ev bahçeleri ile ilgili konfor ve imaj olguları analiz edilmiştir. Anketin dördüncü
bölümünde katılımcıların ev bahçeleri ile ilgili sosyalleşme olanakları ile ilgili sorular yer almaktadır.
Müstakil
Konut
İkiz Nizam
Konutlar
Teras Evler
Ortak Kullanım Alanına sahip
Konutlar
Apartmanlar
Toplu Konutları
F
İ
Y
A
T
MBUD 2017, 2(2):42-59.
49
Son olarak beşinci bölümde ise anket katılımcılarının sosyo-ekonomik yapıları belirlenmeye
çalışılmıştır.
3.2.1. Kullanım ve Aktivitelere İlişkin Verilerin Değerlendirilmesi
Ev bahçesi kullanımı ile ilgili sorulan sorularda, bahçe mekânının kullanım yoğunluğu ve aktivitelere
ilişkin kullanıcıların eğilimlerinin ortaya konması hedeflenmiştir. Katılımcıların %56’sı “Bu yerleşim
alanında en çok hangi yeşil alanlardan faydalanıyorsunuz?” sorusuna konut bahçesi, %44’ü de bahçe
dışındaki yeşil alanlar (spor alanları, parklar) şeklinde yanıtlamıştır (Şekil 2).
Şekil 2. “Bu yerleşim alanında en çok hangi yeşil alanlardan faydalanıyorsunuz?” Sorusuna verilen cevapların
grafiği.
“Konutunuzun bahçesinde olmasını istediğiniz fonksiyon alanları nelerdir? (En fazla 5 tercih)
Sorusuna verilen cevaplar incelendiğinde, katılımcıların %59 oranla istedikleri fonksiyonların
dinlenme ve spor alanları olduğu görülmektedir. Bunu takip eden fonksiyon ise %48 oranla çocuk
oyun ala ve otopark-garajdır. Ayrıca katılımcılar tarafından konut bahçesinde olması istenilen
fonksiyonlar arasında %44 oranla yaya yolları, %33 oranla kış bahçesi; %30 bitki gösteri alanı, %26
sebze bahçesi, %22 meyve bahçesi, %15 yüzme havuzu, %11 süs havuzu yer almaktadır. Türk ev
bahçesinin en önemli unsurlarından olan açık-yeşil alan kullanımı ve dinlenme alanları ile net
algılanabilir yolların, uygulanan anketlerdeki kullanıcı istekleri ile örtüştüğü görülmektedir (Şekil 3).
Şekil 3. "Konutunuzun bahçesinde olmasını istediğiniz fonksiyon alanları nelerdir? (En fazla 5 tercih)
Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Konutunuzun bahçesini en çok hangi mevsimde kullanıyorsunuz?” Sorusuna verilen cevaplar
incelendiğinde, katılımcıların bahçelerini %40’lik oranla en çok yaz mevsiminde kullanıldığı
görülmüştür. Ayrıca katılımcılar konut bahçelerini %30 dört mevsim, %26 ilkbahar, %4 de sonbaharda
kullanırken, kış mevsiminde kullanımın olmadığı belirlenmiştir (Şekil 4).
Şekil 4. “Konutunuzun bahçesini en çok hangi mevsimde kullanıyorsunuz?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
56% %44
%0
%50
%100
Konut Bahçesi Bahçe Dışındaki Yeşil Alanlar (spor
alanları, parklar)
%44 %59 %48
%4
%59
%11 %7 %15
%33 26% %22
%4
%30
%4
%48
%0
%20
%40
%60
%80
%100
MBUD 2017, 2(2):42-59.
50
Konutunuzun bahçesini daha çok haftanın hangi günlerinde kullanıyorsunuz? Sorusuna verilen
cevaplar %52 hafta sonu, %22 her zaman, %19 değişken, %7 hafta içi şeklindedir (Şekil 5). Burada
konut bahçesinin çoğunlukla hafta sonu kullanılan mekânlar olduğu görülmektedir.
Şekil 5. “Konutunuzun bahçesini daha çok haftanın hangi günlerinde kullanıyorsunuz?” Sorusuna verilen
cevapların grafiği.
“Konutunuzun bahçesini daha çok günün hangi saatlerinde kullanıyorsunuz?” Sorusuna verilen
cevaplar incelendiğinde anket katılımcılarının bahçelerini en çok %42 oranla öğleden sonra ve
akşamüzeri, bu oranı %8 ile sabah-öğle arası ve öğle saatleri takip etmektedir. Gece kullanımının
olmadığı görülmüştür (Şekil 6).
Şekil 6. “Konutunuzun bahçesini daha çok günün hangi saatlerinde kullanıyorsunuz?” Sorusuna verilen
cevapların grafiği.
“Konutunuzun bahçesini günde ne kadar süre kullanıyorsunuz?” Sorusuna verilen cevaplar %44 ile 1-
2 saat, %30’la 1 saatten az, %22, 2-4 saat ve % 4, 4 saatten fazla şeklindedir (Şekil 7).
Şekil 7. “Konutunuzun bahçesini günde ne kadar süre kullanıyorsunuz?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
3.2.2. Ulaşım ve Bağlantılarına İlişkin Verilerin Değerlendirilmesi
Anket çalışmasının bu bölümünde katılımcıların konut bahçeleri ve konutlarının kent içindeki
konumlarının ulaşım ve bağlantı olanaklarına ilişkin yaklaşımları ortaya konmuştur.
“Bu yerleşim alanında sizce otopark sorunu var mı? Sorusuna katılımcıların %65’i evet, %35’i hayır
cevabı vermiştir. Katılımcıların çoğunluğu otoparkı olan bir konut alanında yaşamasına rağmen bu
alanda otopark sorunu olduğu görüşündedir (Şekil 8). Bu durum pek çoğunun iki veya daha fazla aracı
olmasından kaynaklanmaktadır.
%52
%22 %19 %7
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Hafta sonu Her zaman Değişken Hafta İçi
%8 %8
%42 %42
%0
%0
%50
%100
Sabah-Öğle
arası
Öğle
saatlerinde
Öğleden sonra Akşamüzeri Gece
%30
%44
%22
%4
%0
%20
%40
%60
%80
%100
1 Saatten Az 1-2 Saat 2-4 Saat 4 Saatten Fazla
MBUD 2017, 2(2):42-59.
51
Şekil 8. “Bu yerleşim alanında sizce otopark sorunu var mı?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Özel aracınız var mı? Var ise kaç adet?” Sorusu ile anket katılımcılarının %62’sinin 2, %26’sının 3 özel
araca sahip olduğu %12’sinin de 1 araca sahip olduğu belirlenmiştir (Şekil 9).
Şekil 9. “Özel aracınız var mı? Var ise kaç adet?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Konutunuzun kullanımına ait özel otopark/garajınız var mı?” Sorusuna katılımcıların %62’ü evet, %
38’i hayır cevabı vermiştir. Hayır cevabı veren kullanıcıların 2 veya daha fazla aracı olduğu
düşünülmektedir.
3.2.3. Konfor ve İmaja İlişkin Verilerin Değerlendirilmesi
Konfor ve imaj, İnsanların bir alanı bir fonksiyonu kullanırken ki tecrübelerine dayanmaktadır.
Güvenlik ve bakım gibi konular da park, bahçe konforu ve imajın şekillenmesinde önemli rol
oynamaktadır.
“Konutunuzun bahçesinde bulunmasını istediğiniz donatı elemanları hangileridir? (En fazla 5 tercih)”
Sorusuna katılımcıların %70’i oturma grupları (bank), %63’ü bitkisel elemanlar, %44 çocuk oyun
elemanları ve spor ekipmanları, %41 aydınlatma elemanları, %33 döşeme kaplaması ve su elemanları
(yüzme havuzu, süs havuzu vb.), %30 gölgeleme elemanı (pergola), %4 plastik objeler (heykel)
cevapları alınmıştır (Şekil 10).
Şekil 10. “Konutunuzun bahçesinde bulunmasını istediğiniz donatı elemanları hangileridir? (En fazla 5 tercih)”
Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Konutunuzun bahçesi sizce bakımlı mı?” Sorusuna ise %59 kısmen bakımlı, %41 bakımlı cevapları
verilmiştir. Bakımsız cevabı veren ise yoktur ekil 11).
%35
%65
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Hayır Evet
%12
%62
%26
%0 %0
%0
%20
%40
%60
%80
%100
1 2 3 4 ve Üstü Yok
%70
%44 %44
%63
%30 %33 %41 %33
%4
%0
%20
%40
%60
%80
%100
MBUD 2017, 2(2):42-59.
52
%4
%56
%8
%32
%0
%20
%40
%60
%80
%100
İthal türler Yerli türler Her ikiside birlikte Fikrim yok
Şekil 11. “Konutunuzun bahçesi sizce bakımlı mı?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Konutunuzun bahçesindeki bakım sorunları nelerdir? (En fazla 3 tercih)” Sorusuna %50 oranında
verilen cevap ile köpek pisliklerinin sorun olduğu anlaşılmaktadır. Bu cevabı %46 tamir gerektiren
döşemeler ve %42 bitkilendirilmiş alanların bakımsızlığı, %29 hasarlı yapı ve donatılar, %4
toplanmayan çöpler takip etmektedir (Şekil 12).
Şekil 12 “Konutunuzun bahçesindeki bakım sorunları nelerdir? (En fazla 3 tercih)” Sorusuna verilen cevapların
grafiği.
“Bahçenizde en çok bulunmasını istediğiniz bitki türleri nelerdir? (En fazla 5 tercih)” Sorusuyla
istenilen bitki türünün %93 oranla çiçekli ağaçlar, %58 iğne yapraklı ağaçlar (çam türleri), %54 çim
alanlar, %50 mevsimlik çiçek, %42 geniş yapraklı ağaçlar, %15 yer örtücü, %4 de çalılar ve
sarılıcı/tırmanıcı bitkiler olduğu belirlenmiştir (Şekil 13).
Şekil 13. “Bahçenizde en çok bulunmasını istediğiniz bitki türleri nelerdir? (En fazla 5 tercih)” Sorusuna verilen
cevapların grafiği.
“Bahçe düzenlenmesinde kullanılan bitki türlerinin menşei sorulduğunda, katılımcıların %56’sı yerli
türler cevabını vermiştir. Katılımcıların %32’si ise bilgisi olmadığını ifade etmiştir (Şekil 14). Bu soruya
verilen yanıtların çoğunlukla yerli türler çıkmasına, katılımcıların bitki türlerini İstanbul’daki
fidanlıklardan alması neden olmuştur. Oysa yapılan gözlemlerde çoğunlukla ithal türlerin kullanıldığı
saptanmıştır.
Şekil 14. “Bahçenizin düzenlenmesinde kullanılan bitki türlerinin menşei nedir?” Sorusuna verilen cevapların
grafiği.
%41 %59
%0
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Bakımlı Kısmen bakımlı Bakımsız
%46 %29
%4
%50 %42
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Tamir gerektiren
döşemeler
Hasarlı yapı ve
donatı elemanları
Toplanmayan çöpler Köpek pislikleri Bitkilendirilmiş
alanların
bakımsızlığı
%58 %42
%92
%4 %4 %15
%50 %54
%0
%20
%40
%60
%80
%100
MBUD 2017, 2(2):42-59.
53
“Konut bahçeniz düzenlenirken yakın bahçesindeki komşu bahçelerle ve diğer yeşil alanlarla görsel
uygunluğu değerlendirildi mi? Sorusuna katılımcıların %77’si evet, %23’ü hayır cevabı vermiştir (Şekil
15).
Şekil 15. “Konut bahçeniz düzenlenirken yakın bahçesindeki komşu bahçelerle ve diğer yeşil alanlarla görsel
uygunluğu değerlendirildi mi?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
3.2.4. Sosyalleşme Olanaklarına ilişkin Verilerin Değerlendirilmesi
“Bu yerleşim alanında komşuluk ilişkilerini nasıl buluyorsunuz?” Sorusuna katılımcıların %44 orta ve
kötü, %12 iyi olarak cevap vermiştir (Şekil 16). Oysa Türk kültüründe komşuluk ilişkisi oldukça
önemlidir ve ev bahçesindeki sofa veya taşlık gibi alanların başta gelen işlevlerinden biri de komşu
görüşmeleri, kalabalık sofralar, uzun sohbetler için mekân oluşturmalarıdır.
Şekil 16. “Bu yerleşim alanında komşuluk ilişkilerini nasıl buluyorsunuz?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
Anket katılımcılarının %63’ü burada yaşayanların sosyal, ekonomik ve kültürel yönden birbiri ile
kısmen uyumlu olduğunu %21’i uyumlu olduğunu, %16’sı uyumsuz olduğu görüşündedir (Şekil 17).
Şekil 17. “Sizce burada yaşayanların sosyal, ekonomik ve kültürel yönden birbiri ile uyumlu mu?” Sorusuna
verilen cevapların grafiği.
“Konutunuzun bahçesini zaman zaman komşularınız ile birlikte de kullanıyor musunuz?” Sorusuna %
54’ü hayır kullanmadığını, %46’sı da evet diyerek kullandığını belirtmiştir (Şekil 18).
Şekil 18. “Konutunuzun bahçesini zaman zaman komşularınız ile birlikte de kullanıyor musunuz?” Sorusuna
verilen cevapların grafiği.
“Bahçeli konutunuzun yer aldığı bu yerleşim alanında oturmayı tercih etmenizin sebebi nedir? (En
fazla 5 tercih)” Sorusuna verilen cevaplar %80 açık ve yeşil alanların olması, %76 zemin ve yapının
sağlam olması, %64 planlı yerleşime sahip olması, %48 sessiz sakin olması, %24 alışveriş olanaklarının
%77
%23
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Evet Hayır
%12
%44 %44
%0
%20
%40
%60
%80
%100
İyi Orta Kötü
%21
%63
%16
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Evet Kısmen Hayır
%54 %46
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Hayır Evet
MBUD 2017, 2(2):42-59.
54
iyi olması, hava kirliliğinin olmaması ve prestiji yüksek bir semtte olması, %20 ilerde değer kazanacak
yerde olması ve işyerine yakınlığı, %16 eğitim merkezine yakınlığı şeklindedir (Şekil 19).
Şekil 19. “Bahçeli konutunuzun yer aldığı bu yerleşim alanında oturmayı tercih etmenizin sebebi nedir? (En fazla
5 tercih)” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Evinizin yakın çevresinde yer alan özel bahçeniz haricindeki dış mekânlara düzenleme ve bakım
açısından müdahale etmek ister misiniz?” Sorusuna %72 hayır, %28 evet cevabı verildiği gözlenmiştir
(Şekil 20).
Şekil Hata! Belgede belirtilen stilde metne rastlanmadı..1: Evinizin yakın çevresinde yer alan özel bahçeniz
haricindeki dış mekânlara düzenleme ve bakım
açısından müdahale etmek ister misiniz?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
Katılımcıların “Bahçenizin sınırlarının belirginleştirilmesi konusundaki görüşleriniz nelerdir?” Sorusuna
cevapları %62 oranında kafes tel ile çevrelenmesini isterim, %31 bitkisel çit uygulanmasını isterim, %4
duvarlarla çevrelenmesini isterim ve %3’ü sınırların belirginleşmesini istemem şeklinde olmuştur
(Şekil 21).
Şekil 21. “Bahçenizin sınırlarının belirginleştirilmesi konusundaki görüşleriniz nelerdir?” Sorusuna verilen
cevapların grafiği.
“Peyzaj düzenlemesinin gerekliliğine ve konuta görsel, ekonomik vb. birçok değer kattığına inanıyor
musunuz?” Sorusuna %92 evet, %8 hayır cevabını vermiştir. Katılımcıların tamamına yakınının peyzaj
düzenlenmesinin öneminin farkında olduğu anlaşılmaktadır (Şekil 22).
%24 %20
%76 %64
%80
%20 %16 %24
%48
%24
%0
%20
%40
%60
%80
%100
%4
%62
%31
%3
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Duvarlarla
çevrelenmesini isterim
Kafes tel ile
çevrelenmesini isterim
Bitkisel çit
uygulanmsını isterim
Sınırların
belirginleştirilmesini
istemem
%28
%72
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Evet Hayır
MBUD 2017, 2(2):42-59.
55
Şekil 22. “Peyzaj düzenlemesinin gerekliliğine ve konuta görsel, ekonomik vb. birçok değer kattığına inanıyor
musunuz?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Bahçenizin peyzaj düzenlenmesi kim tarafından yapılmıştır?” Sorusuna katılımcıların %42’si bahçıvan
tarafından, %32’si peyzaj mimari, %21’i diğer, %5’i de ziraat mühendisi cevabını vermiştir (Şekil 23).
Şekil 23. “Bahçenizin peyzaj düzenlenmesi kim tarafından yapılmıştır?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
3.2.5. Sosyo-Ekonomik Yapıya İlişkin Verilerin Değerlendirilmesi
Ankete katılan bireylerin %70’i erkek, %30’u kadındır (Şekil 24).
Şekil 24. Katılımcıların cinsiyet dağılımını gösteren grafik.
Katılımcıların yaş dağılımları incelendiğinde 16-24 yaş aralığında hiç katılımcı olmamasının yanı sıra %
73 oranla çoğunluğunu 41-50 yaş aralığında olduğu belirlenmiştir (Şekil 25).
Şekil 25. Katılımcıların yaş dağılımları grafiği.
Ankete katılan bireylerin eğitim durumları incelendiğinde katılımcıların %77’si üniversite mezunu, %
12’sinin ise lise mezunu ve diğer (Yüksek lisans, doktora) eğitim düzeyine sahip olduğu görülmektedir
(Şekil 26).
%92
%8
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Evet Hayır
%42
%5 %0 %0
%32
%0
%21
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Bahçıvan Ziraat
mühendisi
Mimar Orman
mühendisi
Peyzaj
mimarı
Kendim Diğer
%70
%30
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Erkek Kadın
%0 %12
%73
%15
%0
%20
%40
%60
%80
%100
16-24 25-40 41-56 61 ve üstü
MBUD 2017, 2(2):42-59.
56
Şekil 26. Katılımcıların eğitim durumu grafiği.
Katılımcıların meslekleri incelendiğinde %50’sinin emekli, %15’inin memur, serbest meslek ve diğer,
%5’i de ev hanımından oluştuğu belirlenmiştir (Şekil 27).
Şekil 27. Katılımcıların meslek dağılımların grafiği.
“Hanenizin (tüm bireyler dâhil) aylık toplam geliri ne kadardır?” Sorusuna katılımcıların %35’inin
16000-20000 TL, %30’unun 11000-15000 TL, %22’sinin 0-10000 TL, %9’unun 21000-25000 TL, %
4’ünün de 26000-50000 TL cevabı verdiği belirlenmiştir (Şekil 28).
Şekil 28. “Hanenizin (tüm bireyler dâhil) aylık toplam geliri ne kadardır?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Kaç yıldır bu konutta oturuyorsunuz?” Sorusuna katılımcıların %46’sı 10 yıl ve üstü, %20’si 7-9 yıl, %
17’sinin de 0-3 ve 4-6 yıl cevabı verdiği gözlenmiştir (Şekil 29).
Şekil 29. “Kaç yıldır bu konutta oturuyorsunuz?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Oturduğunuz konutun mülkiyet durumu nedir?” Sorusuna %96 ev sahibi, %4 kiracı cevabı verilmiştir
(Şekil 30).
Şekil 30. “Oturduğunuz konutun mülkiyet durumu nedir?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
“Katılımcıların daha önce oturduğunuz konut tipi nedir?” Sorusuna verdikleri cevaplar % 58 şehir içi
apartman dairesi, %35 toplu konut apartman dairesi, %8 müstakil ev şeklindedir (Şekil 31).
%0 %0
%40 %55
%5
%0
%20
%40
%60
%80
%100
İlköğretim
mezunu
Ortaokul
mezunu
Lise mezunu Üniversite
mezunu
Diğer
%15
%50
%5 %15 %0 %15
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Memur Emekli Ev Hanımı Serbest
meslek
İşsiz Diğer
%22 %30 %35
%9 %4
%0
%20
%40
%60
%80
%100
0-10000 TL 11000-15000 TL 16000-20000 TL 21000-25000 TL 26000-50000 TL
%17 %17 %20
%46
%0
%20
%40
%60
%80
%100
0-3 Yıl 4-6 Yıl 7-9 Yıl 10 Yıl ve üstü
%96
%4
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Ev sahibi Kiracı
MBUD 2017, 2(2):42-59.
57
Şekil 31. “Daha önce oturduğunuz konut tipi nedir?” Sorusuna verilen cevapların grafiği.
4. Tartışma ve Sonuç
Cumhuriyet Döneminin başlangıcından günümüze değin geçen süreç içerisinde ev bahçelerinin
düzenlenmesinde daha önceki dönemlerdeki ev bahçesi anlayışına uygun bazı özellikler korunmuştur.
Ancak günümüzdeki ev bahçesi örnekleri irdelendiğinde, peyzaj düzenlemesine ilişkin anlayışta birçok
değişiklikler saptanmıştır.
Araştırma sonuçları açısından yapılan literatür araştırması ve görsel saptamalar ile villa sakinlerine
uygulanan anket çalışmasından elde edilen sonuçlar öncelikle ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Daha sonra
da tüm sonuçlar değerlendirilerek öneriler getirilmeye çalışılmıştır.
4.1. Literatür Araştırması ile Görsel Saptamalar Sonrasında Ulaşılan Sonuçların Değerlendirilmesi
-Eski Türk bahçelerindeki mahremiyet ve gizlilik olgusunun günümüz ev bahçelerinde yapısal ve
bitkisel elemanlarla bahçe sınırlarını belirginleştiren duvar ve çit oluşturma anlayışıyla sürdüğü
belirlenmiştir.
-Günümüzdeki ev bahçesi örneklerindeki ön bahçe ve arka bahçe tasarım ve kullanım biçimleri Eski
Türk bahçelerindeki ön bahçe anlayışında farklıdır. Eski Türk bahçelerinde avlu ya da hayat olarak
isimlendirilen ön bahçe özel bir açık hava yaşam mekânı iken günümüzdeki örneklerde bu işlevi arka
bahçe görmektedir.
-Türk bahçesindeki gezinti bahçesinden çok oturma bahçesi olması anlayışı günümüzdeki örneklerde
de devam etmektedir.
-Eski Türk bahçelerinde plan elemanlarının simetriğe dayalı bir plan ortaya koymaması şekli günümüz
ev bahçesi örneklerinde de görülmektedir. Bahçe yalnızca seyretme amacıyla değil, yaşanacak
mekânlar şeklinde tasarlanmaktadır.
-İşlevselliğin önemli olduğu Türk bahçelerinde oluşturulan sebze bahçeleri ve bitkisel tasarımında
meyve ağaçlarının da kullanılması, bahçe büyüklüğüyle orantılı olarak günümüzdeki örneklerde de
devam etmektedir.
-Su elemanı olarak süs havuzu ve çeşmenin kullanımı günümüzdeki örneklerde yüzme havuzuyla
çeşitlendirilmektedir.
-Sebze bahçeleri, meyve ağaçları, çiçek tarhları ile geniş tepe çapına ait ağaçların ve duvar boyunca
dikilen ağaçların kullanıldığı bitkisel eleman seçimleri geçmişin aksine, günümüzde yerini ağırlıklı
olarak ithal bitki seçimlerine bırakmaya başlamıştır.
4.2. Villa Sakinlerine Uygulanan Anket Çalışmasından Elde Edilen Sonuçlar
- Villa sakinlerinin yaşamış oldukları sitenin ortak yeşil alanlarından ziyade çoğunlukla kendi özel
konut bahçelerini kullandıkları saptanmıştır.
-Bahçelerinde dinlenme alanı ve spor alanı öncelikli fonksiyon tercihleri olmuştur.
-Evlerinin bahçelerini en çok yaz döneminde ve hafta sonu kullandıkları belirlenmiştir.
-Oturma grupları ile bitkisel elemanlar en çok istenen donatı elemanları olarak sıralanmıştır.
-Bitkisel eleman tercihleri sorulduğunda, çiçekli ağaçlar, iğne yapraklı ağaçlar, çim alanlar ve
mevsimlik çiçekler olarak sıralamışlardır.
%8
%58
%34
%0
%20
%40
%60
%80
%100
Müstakil ev Şehir içi apartman dairesi Toplu konut apartman
dairesi
MBUD 2017, 2(2):42-59.
58
-Bahçe sınırlarının özellikle kafes tel ya da bitkisel çit ile belirlenmesini istemişlerdir. Bahçelerinin
peyzaj düzenlemesinin gerekliliğine ve konuta görsel-ekonomik değer kattığına inandıklarını
belirtmelerine karşın düzenleme ve bakımlarında peyzaj mimarlarından daha çok bahçıvanlarla
çalıştıklarını belirtmişlerdir.
-Oturdukları yerleşkenin sakinleri arasında sosyo-ekonomik ve kültürel yönden farklılıklar olduğu
belirtilmiş ve sosyalleşme problemleri yaşandığını söylemişlerdir.
4.3. Günümüzdeki Ev Bahçelerinde Güncel Eğilimlerin İrdelenmesi
Günümüzdeki ev bahçeleri anlayışına ilişkin değerlendirme ve önerileri şu şekilde sıralayabiliriz:
-Konut yapıldıktan sonra bahçenin yapılması, en belirgin tasarım problemi olarak saptanmıştır. Oysaki
mimar ve peyzaj mimarı işbirliği ile konut ve bahçenin birlikte ve bir bütün olarak tasarıma dâhil
edilmesi daha doğru olacaktır.
-Ev bahçesinin peyzaj düzenlemesi çoğunlukla villa sakinlerinin kültürel ve sosyo-ekonomik yapısının
etkisi ile şekillenmektedir. Bu durumun önlenmesi için peyzaj mimarlarının müşterilerine eğitici ve
yönlendirici tavır sergilemeleri gerekmektedir.
-Suyun geçmiş kullanımlarına baktığımızda çeşme, süs amaçlı havuz, şadırvan ve çağlayanlar şeklinde
olduğu görülmektedir. Günümüzde yeni tasarım anlayışlarının girişi ile peyzaja zenginlik katan su
ögelerinin yüzme amaçlı kullanılması yaklaşımları da gittikçe artan ve olumlu gelişmeler olarak
belirlenmiştir.
-Mülkiyetçi bir anlayışla ön bahçelerde duvarlarla ve çitlerle sınır belirginleştirme anlayışı yerine ön
bahçelerin ortak bir yeşil alan görüntüsü oluşturmasına nelik çalışmalar ivedilikle
gerçekleştirilmelidir.
-Bitkisel eleman tercihlerinde bakım istekleri fazla olan, dayanıklıkları da doğal türler kadar olmayan
ve de yörenin kimliğini olumsuz etkileyen ithal bitki kullanımının yaygınlığı azaltılmalıdır.
Kaynaklar
Akdoğan, G. (1974). Bahçe ve Peyzaj Sanat Tarihi, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları Ders Kitabı,
Ankara.
Akyol, M., Kaya, M., E. (2016). Geçmişten Günümüze Türk Kültüründe Ev Bahçesi Anlayışı Üzerine Araştırmalar,
Türk Bahçeleri ve Çağdaş Dönem Kent İçi Bahçe Uygulamaları, 2016, İstanbul, ISBN: 978-975-561-470-0,
341-352.
Altunkasa, M.F. (1998). Peyzaj Mimarlığı, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yardımcı Ders Kitabı No: D-19,
60s, Adana.
Avcı, Ü. (2005). Antalya kenti geleneksel Türk konutlarında bahçe mekânının analizi, Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz
Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Aydıngün, M. S. (1997). Konut Yakın Çevre Oluşumuna Bir Yaklaşım, Yüksek Lisans Tezi Hacettepe Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Eldem, S. H. (1976),.Türk Bahçeleri, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.
Erdem N. (1990). Tarihsel Süreç İçerisinde Konut Bahçelerinin İrdelenmesi ve İstanbul Örnekleri, Yüksek Lisans
Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Erdem, N. (1994). İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Tarihsel Süreç İçerisinde Konut Bahçelerinin İrdelenmesi ve
İstanbul Örnekleri, 131-152.
Ertin, D. G. (2011) Geleneksel Edirne evlerinin bahçe düzenleri, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Fen
Bilimleri Enstitüsü.
Evyapan, G. A. (1972). Eski Türk Bahçeleri ve Özellikle Eski İstanbul Bahçeleri, Orta Doğu Teknik Üniversitesi
Yayını, Ankara.
Evyapan, G. A. (1974). Tarih İçinde Formel Bahçenin Gelişimi ve Türk Bahçesinde Etkileri, Orta Doğu Teknik
Üniversitesi Yayını, Ankara.
MBUD 2017, 2(2):42-59.
59
Gedikli, R. (1993). Trabzon kenti geleneksel konutlarında konut - bahçe ilişkisi üzerine bir inceleme, Yüksek
Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Gülez, S. (1989). Park bahçe ve peyzaj mimarisi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Ders Teksirleri
Serisi 29, Trabzon.
Gültekin, E. (1998). Bahçe ve Peyzaj Sanat Tarihi; Türk-İslam Bahçeleri, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi
Genel Yayınları No: 22, Adana.
Gürer, N. (2003). Kırsal Geleneksel Konut Dokusunun Turizm Bağlamında Değerlendirilmesi, Cumalıkızık Örneği,
Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Hasol, D. (1993). Mimarlık ve Yapı Terimleri Sözlüğü: Türkçe-İngilizce-Fransızca. Yapı Endüstri Merkezi.
Kartal, B. (2009). İstanbul'daki tarihi saray bahçelerinin peyzaj mimarlığı açısından incelenmesi, İstanbul
Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Kayakent, T. (1999). Tarih İçinde Bahçe Olgusu ve Eski Türk Bahçelerinin Günümüz Bahçelerine Dönüşüm Süreci,
Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Kuş Şahin, C. (2008). Isparta Kent Merkezi Konut Bahçelerindeki Bitkisel Materyalin İncelenmesi Üzerine Bir
Araştırma, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Mutluer, M. (2000). Kentleşme Sürecinde İzmir'de Toplu Konut Uygulamaları ve Sorunlar, Ege Üniv. Edebiyat
Fakültesi Yay. No: 99.
Öztan, Y. (2004). Yaşadığımız Çevre ve Peyzaj Mimarlığı, Tisamat Basım Sanayi, Ankara.
Perker, Z., S., ve Akıncıtürk, N. (2011). Geleneksel Cumalıkızık Evlerinde ahşap konut sistemi, Uludağ
Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 16, Sayı 1.
Saygıcı, S. (2004). Üst gelir grubuna yönelik tasarlanan konut alanlarının değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi,
İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Tanrıverdi, F. (1975). Peyzaj Mimarisi Bahçe Sanatının Temel Prensipleri ve Uygulama Metodları, Atatürk
Üniversitesi yayınları No:148, Ziraat Fakültesi yayınları No: 196. Sevinç Matbaası, Ankara.
Tanrıverdi, F. (1987). Peyzaj mimarlığı: bahçe sanatının temel ilkeleri ve uygulama metodları, Atatürk
Üniversitesi, Ziraat Fakültesi yayınları; no.291, Erzurum.
Taşkan, G. (2014). Bartın kenti geleneksel konutlarındaki yapısal değişimlerin bahçe mekânı ve kullanılan bitki
materyaline yansımaları, Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Ünlükara, T. (2008). Lüks konutlarda satış fiyatını etkileyen faktörlerin incelenmesi: İstanbul örneği, Yüksek
Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Wallace, M., Küçükerbaş, E., V. (2016). Geçmişten Günümüze Türk Kültüründe Ev Bahçesi Anlayışı Üzerine
Araştırmalar, Türkiye Peyzajları I. Ulusal Konferansı Türk Bahçeleri Bildiri Kitabı, 2016, İstanbul, ISBN:
978-975-561-470-0, 341-352.
Yahşi, E. (2007). Konut değerlemesi ve konut değerlerini etkileyen faktörlerin regresyon analizi ile incelenmesi,
Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Yeşil, M., Yılmaz, S. (2007). Erzurum Kentinde Konut Bahçelerinin Peyzaj Tasarım İlkelerine Göre İncelenmesi
Üzerine Bir Araştırma. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 38 (1), 25-35.
Zeybekoğlu, D. (2005). Edirne Geleneksel Konut Mimarlığını Etkileyen Sosyo-Kültürel Faktörlerin İncelenmesi,
Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
ÖZET Yüksek Lisans Tezi Edirne Geleneksel Konut Mimarl???n? Etkileyen Sosyo-Kültürel Faktörlerin ?ncelenmesi Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarl?k Ana Bilim Dal? Geleneksel Edirne konutlar?n?n biçimleni?inde, sosyo-kültürel faktörlerin önemli rolü bulunmaktad?r. Bu çal??man?n amac? ve önemi, Edirne’nin geleneksel konutlar?n?n biçimleni?inde, sosyo-kültürel faktörlerin nas?l rol oynad???n? ay?rt edici ve detayl? bir ?ekilde göstermektir. Çal??mada, yerli ve yabanc? kaynak ara?t?rmas? yap?lm??, survey ara?t?rma metodu kullan?lm??t?r. Tezin ikinci bölümünde ara?t?rman?n dayand??? temeller gösterilmi?tir. Kültür kavram?, kültür-konut ili?kisi, bu ili?kiyi inceleyen çal??malar, geleneksel Türk evi ve geleneksel Edirne evi ara?t?r?lm??t?r. Geleneksel Edirne evine ili?kin bilgiler, 18.yy.da Lady Montague’nin mektuplar?na göre, 1933 tarihine kadar Dr. R?fat Osman’a göre ve Kaleiçi konutlar? olmak üzere üç bölümde anlat?lm??t?r. Üçüncü bölümde, konut biçimleni?ine etki eden iklim, malzeme, konstrüksüyon ve teknoloji gibi fiziksel faktörlerin yan? s?ra, aile, mahremiyet ve sosyal ili?kiler gibi sosyo-kültürel faktörler aç?klanm??t?r. Bu bölümde ayr?ca, konutlar?n yönlendirilmesi, ki?isel mekan ve s?n?rlar gibi konutlar? biçimlendiren kültürel de?erler ve normlar ele al?nm??t?r. Tezin dördüncü bölümünde, kültür ve mimarl?k ili?kisi analiz edilerek, sosyal de?erler ve mimarl?k aras?ndaki ili?kiyi aç?klayan dört a?amal? bir sosyo-fiziksel model tan?mlanm??t?r. Bu model, tez kapsam?nda Edirne’nin geleneksel mahallelerinden seçilen iki konutta uygulanm??t?r. Sosyal de?erlerin, sosyal normlar?n ve mimari de?erlerin, mimari ürün seçimine etki ederek, konutun nas?l biçimlendi?i aç?klanm??t?r. Sonuç bölümünde ise, seçilen konutlar?n analizinden elde edilen sonuçlar ortaya konarak, geleneksel Edirne evine ili?kin de?erlendirme yap?lm??t?r. Bu çal??ma Temmuz 2005 tarihinde tamamlanm?? olup, 189 sayfadan olu?maktad?r. ii Anahtar kelimeler: • Geleneksel Türk Evi • Geleneksel Edirne Evi • Sosyo-Kültürel Faktörler • Kültür-Mimarl?k ?li?kisi • Sosyal De?erler • Sosyal Normlar • Mimari De?erler • Mimari Ürünler iii SUMMARY Master Thesis The Analysis of Socio-Cultural Factors That Effect Formation of Traditional Edirne Houses Trakya University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Architecture Socio-cultural factors have an important role in formation of traditional Edirne houses. The aim and the importance of this study are to show how the socio-cultural factors play a role in the formation of traditional Edirne houses in a distinguishing and detailed way. Local and foreign sources have been researched and survey researching method is used in the study. In the second part of the thesis, the basic information which this research is depending on is shown. The concept of culture, culture-house relationship and the studies about this relationship, traditional Turkish houses and traditional Edirne houses are researched. The information about traditional Edirne houses is explained over three parts, according to the letters of Lady Montague in the 18th century, according to Dr. R?fat Osman up to date 1933 and the houses in Kaleiçi. In the third part, beside the physical factors such as climate, material, construction and technology, also the socio-cultural factors such as family, privacy and social relationships are explained. In this part, the cultural values and norms such as orientation of houses, personal spaces and boundaries that effect the formation of houses are also taken up. In the fourth part of the thesis, with analyzing culture and architecture relationship, a four-step model which explains the relationship between social values and architecture is defined. This model is applied to the traditional Edirne houses which have been chosen within the concept of the thesis. The way of formation of houses is explained within the choice of architectural artifacts affected by the social values, social norms and architectural values. iv Finally, by bringing out the results obtained from the analysis of chosen houses, an evaluation related to the traditional Edirne houses is done. This study is completed in July 2005 and is constituted of 189 pages. ?Ç?NDEK?LER Sayfa No ÖZET……………………………………………………………………………………..i SUMMARY…………………………………………………………………………….iii ÖNSÖZ…………………………………………………………………………………..v RES?M L?STES?………………………………………………………………………viii ?EK?L L?STES? ………………………………………………………………………..ix TABLO L?STES?..............................................................................................................x BÖLÜM 1. G?R??……………………………………………………………………....1 1.1. Amaç ve Önem……………………………………………………………...2 1.2. Materyal ve Metot…………………………………………………………...3 BÖLÜM 2. TEZ?N DAYANDI?I TEMELLER ve KAYNAK ARA?TIRMASI………………………………………………5 2.1. Kültür Kavram?..…………………………………………………………….5 2.2. Kültür–Konut ?li?kisi………………………………………………………..7 2.3. Kültür–Konut ?li?kisini ?nceleyen Çal??malar……………………………....9 2.4. Geleneksel Türk Evi……………………………………………………….13 2.5. Geleneksel Edirne Evi……………………………………………………..23 2.5.1. Lady Montague’nin Mektuplar?na Göre, 18.yy.da Edirne Evleri……………………………………………………..24 2.5.2. Dr. R?fat Osman’a Göre 1933 Tarihine Kadar Edirne Evleri …………………………………….........................27 2.5.3. Kaleiçi Konutlar?…………………………………………………45 BÖLÜM 3. KONUT B?Ç?MLEN???N? ETK?LEYEN FAKTÖRLER…………...58 3.1. Fiziksel Faktörler…………………………………………………………..58 3.1.1. ?klim ve Bar?nak ?htiyac?………………………………………...59 3.1.2. Malzeme, Konstrüksüyon ve Teknoloji………………………….59 3.1.3. Koruma…………………………………………………………...59 3.1.4. Ekonomi…………………………………………………………60 3.1.5. Din……………………………………………………………….60 3.2. Sosyo-Kültürel Faktörler…………………………………………………..61 3.2.1. Temel ?htiyaçlar…………………………………………………62 3.2.2. Konutta Kültürel De?erler ve Normlar………………………….68 BÖLÜM 4. SOSYAL DE?ERLER VE M?MARLIK ?L??K?S?N? AÇIKLAYAN SOSYO-F?Z?KSEL MODEL…………………………………………...72 4.1 Sosyo-Fiziksel Modelin Geleneksel Edirne Evinde Uygulanmas?…………84 4.1.1. Örnek 1: Ayten Akbal Evi……………………………………….84 4.1.2. Örnek 2: ?inasi Dörtok Evi……………………………..............101 BÖLÜM 5. SONUÇLAR ve DE?ERLEND?RME……………………...................114 KAYNAKLAR………………………………………………………………………..118 ÖZGEÇM??…………………………………………………………………………...122 EKLER………………………………………………………………………………..123 EK-A. Ayten Akbal Evi……………………………………………………………….124 EK-B. ?inasi Dörtok Evi……………………………………………………………...151
Bahçe ve Peyzaj Sanat Tarihi, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları Ders Kitabı
  • G Akdoğan
Akdoğan, G. (1974). Bahçe ve Peyzaj Sanat Tarihi, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları Ders Kitabı, Ankara.
Geçmişten Günümüze Türk Kültüründe Ev Bahçesi Anlayışı Üzerine Araştırmalar, Türk Bahçeleri ve Çağdaş Dönem Kent İçi Bahçe Uygulamaları
  • M Akyol
  • M Kaya
Akyol, M., Kaya, M., E. (2016). Geçmişten Günümüze Türk Kültüründe Ev Bahçesi Anlayışı Üzerine Araştırmalar, Türk Bahçeleri ve Çağdaş Dönem Kent İçi Bahçe Uygulamaları, 2016, İstanbul, ISBN: 978-975-561-470-0, 341-352.
Peyzaj Mimarlığı, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yardımcı Ders Kitabı No: D-19, 60s
  • M F Altunkasa
Altunkasa, M.F. (1998). Peyzaj Mimarlığı, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yardımcı Ders Kitabı No: D-19, 60s, Adana.
Antalya kenti geleneksel Türk konutlarında bahçe mekânının analizi, Yüksek Lisans Tezi
  • Ü Avcı
Avcı, Ü. (2005). Antalya kenti geleneksel Türk konutlarında bahçe mekânının analizi, Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Konut Yakın Çevre Oluşumuna Bir Yaklaşım, Yüksek Lisans Tezi Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
  • M Aydıngün
Aydıngün, M. S. (1997). Konut Yakın Çevre Oluşumuna Bir Yaklaşım, Yüksek Lisans Tezi Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Tarihsel Süreç İçerisinde Konut Bahçelerinin İrdelenmesi ve İstanbul Örnekleri, Yüksek Lisans Tezi
  • N Erdem
Erdem N. (1990). Tarihsel Süreç İçerisinde Konut Bahçelerinin İrdelenmesi ve İstanbul Örnekleri, Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Geleneksel Edirne evlerinin bahçe düzenleri, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
  • D Ertin
Ertin, D. G. (2011) Geleneksel Edirne evlerinin bahçe düzenleri, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Eski Türk Bahçeleri ve Özellikle Eski İstanbul Bahçeleri
  • G A Evyapan
Evyapan, G. A. (1972). Eski Türk Bahçeleri ve Özellikle Eski İstanbul Bahçeleri, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayını, Ankara.