ArticlePDF Available

Radialna fala uderzeniowa w połączeniu z ćwiczeniami fizycznymi w leczeniu entezopatii: opis przypadków

Authors:
  • Academy of Physical Education

Abstract and Figures

Celem pracy było poszerzenie wiedzy na temat wpływu rehabilitacji obejmującej kinezyterapię oraz radialną falę uderzeniową (RFU) w przypadku entezopatii. Zaprezentowano opis przypadków leczenia 3 pacjentów z tzw. łokciem tenisisty i 1 pacjenta z tzw. kolanem skoczka. U pacjentów zastosowano 3 zabiegi RFU (8 Hz; 1,5-2 bary; 4000 uderzeń) z siedmiodniową przerwą między poszczególnymi zabiegami oraz 3-tygodniowe sesje ćwiczeń terapeutycznych (głównie ćwiczenia oporowe z pracą ekscentryczną i koncentryczną).
No caption available
… 
No caption available
… 
Content may be subject to copyright.
rehabilitacja //
24
ANALIZA PRZYPADKU
Entezopatie zaliczane są do ze-
społów przeciążeniowych układu
ruchu (1). U podłoża entezopatii
leżą zmiany zwyrodnieniowe występu-
jące w ścięgnach, którym może towa-
rzyszyć stan zapalny (1, 2). Etiopato-
geneza entezopatii nie jest do końca
poznana, ale uważa się, że zmiany
zwyrodnieniowe w ścięgnach powsta-
ją na skutek sumowania się drobnych
urazów, które uszkadzają strukturę
ścięgien i utrudniają ich prawidłową
odbudowę (3). W obrazie histopatolo-
gicznym ścięgna widoczne są: przerost
naczyniowy, gęsta populacja aktywnych
fibroblastów oraz zdezorganizowanie
kolagenu (3, 4). Zmiany te tworzą tzw.
przerost naczyniowo-fibroblastyczny
(3), który prowadzi do zwężenia świa-
MGRMATEUSZ STEFASKI1, DRANNA POLAK1, 2,MGRL AURA PIEJKO3, MGRFILIP HUMPA4, MGRWOJCIECH KUBA SIK4, DRLIDIA BIAŁEK5,
MGRANNA FICEKKIESLER4, DRAGNIESZKA NAWRATSZOŁTYSIK6 , 7,LEK. EWA HO RDYSKA8
1 Katedra Podst aw Fizjoterapii, A kademia Wychowani a Fizycznego im . Jerzego Kukuczk i, Katowice
2 Wydział Med yczny, Górnośląsk a Wyższa Szkoła Han dlowa, Katowice
3 Katedra Fizjo terapii wChorobach Narządów Wewnęt rznych, Akadem ia Wychowania Fizy cznego im. Jerzego Kukuczki, Kato wice
4 NZOZ Galen-Rehabilitacja, Bieruń
5 Katedra iZakła d Biozyki Leka rskiej, Śląski U niwersytet M edyczny, Katowice
6 Katedra Fizjo terapii Układu Ner wowego iNarządu Ruchu, Akademia Wy chowania Fizycz nego im. Jerzego Ku kuczki, Katowi ce
7 Ośrodek Święta Elżbieta, Ruda Śląska
8 Górnośląskie Centrum Rehabilitacji „Repty”, Tarnowskie Góry
Radialna fala uderzeniowa
wpołączeniu zćwiczeniami
zycznymi wleczeniu entezopatii
Opis przypadków
T: Radial extracorporeal shock wave and
physical exercises inthe treatment ofenthesopa-
thies. Acase series
S: Celem pracy było poszerzenie
wiedzy natemat wpływu rehabilitacji obejmu-
jącej kinezyterapię oraz radialną falę uderze-
niową (RFU) wprzypadku entezopatii. Zaprezen-
towano opis przypadków leczenia 3pacjentów
ztzw. łokciem tenisisty i1pacjenta ztzw.
kolanem skoczka. Upacjentów zastosowano
3zabiegi RFU (8Hz; 1,5-2bary; 4000 uderzeń)
zsiedmiodniową przerwą między poszczegól-
nymi zabiegami oraz 3-tygodniowe sesje ćwiczeń
terapeutycznych (głównie ćwiczenia oporowe
zpracą ekscentryczną ikoncentryczną).
S : fala uderzeniowa, terapia
falą uderzeniową, schorzenia przewlekłe
S: The aim ofthis paper was toenun-
ciate the effectiveness ofradial Extracorporeal
Shock Wave Therapy (ESWT) and physical
exercises inthe treatment ofvarious chronic
enthesopathies. The paper presents the cases
ofpatients who was treated for tennis elbow
and patellar tendinopathy. Patients undergo
three sessions ofradial Extracorporeal Shock
Wave Therapy (8Hz; 1.5-2bars; 4000 shocks)
at1-week intervals incombination with three
week exercise training.
K: shockwave therapy, High-Energy
Shock Waves/therapeutic use, chronic diseases
tła naczyń krwionośnych lub ich cał-
kowitej niedrożności, co uniemożliwia
prawidłowe gojenie się uszkodzeń.
Do procesu zwyrodnieniowego mogą
przyczynić się także choroby naczynio-
we ograniczające dopływ krwi w okolice
przyczepów ścięgien oraz przeciążenia
mechaniczne mięśni (3). Powtarzające
się mikrourazy i przeciążenie ścięgien
prowadzą do wytworzenia się przewle-
kłych stanów zapalnych. W wyniku
długotrwałego wydzielania cytokin pro-
zapalnych (TNF-α, IL-1α), neuropepty-
dów (zwłaszcza substancji P) i proteaz
dochodzi do uszkodzenia włókien ko-
lagenowych ścięgien (5-8).
Wśród entezopatii wyróżnia się za-
palenie nadkłykcia bocznego kości ra-
miennej (łac. epicondylitis lateralis) oraz
Praca recenzowana
zapalenie więzadła właściwego rzepki
(łac. patellar tendinopathy).
Entezopatia nadkłykcia bocznego
kości ramiennej [znana wnież pod
nazwą łokcia tenisisty (9-11) lub zespo-
łu bolesnego łokcia (11)] jest schorze-
niem obejmującym przyczepy ścięgien
prostowników palców i nadgarstka
do nadkłykcia bocznego (9, 12, 13).
Występuje na ogół w kończynie domi-
nującej (2, 4). Schorzenie to jest naj-
częściej występującą entezopatią stawu
łokciowego (13). Dotyczy 1-3% popu-
lacji osób dorosłych, głównie w wieku
między 40. a 60. rokiem życia (2).
Łokieć tenisisty objawia się bólem
w pobliżu nadkłykcia bocznego kości
ramiennej (2, 4, 10-14), który może pro-
mieniować do przedramienia (11-13),
Zobacz film
przedstawiający opisaną
wartykule terapię
// 4/ 2017
25
ANALIZA PRZYPADKU
nadgarstka (4, 11), ramienia (4, 13)
i barku (12). Ból może być powodowa-
ny przez entezopatię rozcięgna pro-
stowników nadgarstka i palców, złogi
wapnia w okolicy rozcięgna prostowni-
ków nadgarstka i palców, przerost fałdu
maziówkowego pomiędzy głową kości
ramiennej a głową kości promieniowej,
zapalenie kaletki w obrębie stawu ra-
mienno-promieniowego, pourazowe
zapalenie błony maziowej stawu łok-
ciowego, ciasnotę więzadła obrączko-
watego oraz neuropatię nerwu promie-
niowego (4).
Do nasilenia bólu dochodzi przede
wszystkim podczas oporowego zgięcia
grzbietowego nadgarstka (2, 10-12, 15).
Charakterystyczna jest bolesność uci-
skowa w obrębie nadkłykcia bocznego
(11, 12, 15), przeciążenie prostowników
nadgarstka i palców (szczególnie pro-
stownika promieniowego nadgarstka
krótkiego) (3, 4, 16), osłabienie siły mię-
śniowej (12), w tym siły chwytu (10, 11,
15). Choroba powoduje ograniczenie
aktywności ruchowej, utrudnia lub na-
wet uniemożliwia wykonywanie czyn-
ności dnia codziennego, jak również
pracy zawodowej i rekreacji (9).
Entezopatia więzadła właściwego
rzepki jest chorobą opisywaną pod
wieloma nazwami. Można ją spotkać
w literaturze jako: kolano skoczka,
zapalenie ścięgna rzepki, zapalenie
więzadła właściwego rzepki i zespół
szczytu rzepki (17, 18). Jej przyczyną
jest zespół przeciążeniowy przyczepu
ścięgnistego mięśnia czworogłowego
uda, czyli więzadła właściwego rzepki
(17, 18).
Choroba jest często diagnozowana
wśród sportowców, zwłaszcza w tych
dyscyplinach, w których istotnym ele-
mentem jest wyskok (np.: siatkarzy,
koszykarzy, lekkoatletów, piłkarzy ręcz-
nych, biegaczy, skoczków, łyżwiarzy fi-
gurowych, tenisistów) (8). Według nie-
których autorów największe znaczenie
w powstawaniu kolana skoczka ma faza
lądowania, kiedy to kolano musi wyha-
mować energię, a mięsień czworogłowy
mocno pracuje ekscentrycznie w celu
stabilizacji kolana (8). Do przeciążenia
struktur wyprostnych stawu kolanowe-
go mogą prowadzić: niewłaściwa tech-
nika lądowania, twarda powierzchnia
podczas długotrwałego treningu (po-
nad 12 godzin w tygodniu) (7, 18), nie-
prawidłowo dobrany sprzęt treningo-
wy (8), zbyt duży ciężar podnoszony
więcej niż 5 godzin tygodniowo (7).
Uważa się jednak, że najważniejsze
są czynności, które wymagają zwolnie-
nia tempa (wielokrotne skoki lub zbie-
ganie w dół) (8, 17, 19). Wśród innych
przyczyn wymienia się także zaburze-
nia biomechaniki w obrębie stawu kola-
nowego (zbytnie rozluźnienie więzadła,
za duże napięcie troczków, nadmierna
mobilność w stawie kolanowym, zabu-
rzenia naczyniowe), dużą masę ciała,
chorobę Osgooda-Schlattera, słaby mię-
sień czworogłowy uda, nieprawidłowe
ustawienie rzepki, czy różną długość
kończyn (8, 19).
Kolano skoczka objawia się bólem
w obrębie przedniej części kolana, naj-
częściej są to okolice dolnego bieguna
rzepki lub przyczepu więzadła rzepki
(tj. guzowatości piszczeli) (17). Diagno-
zując kolano skoczka, należy odróżnić
go od zapalenia ścięgien mięśnia czwo-
rogłowego, zespołu rzepkowo-udowego
i septycznego zapalenia stawu kolano-
wego (19).
Entezopatie leczy się zachowawczo
i operacyjnie. Dobór metody leczenia
uzależniony jest od stadium choro-
by, jak również od efektów wcześniej
stosowanego leczenia. Ważne miejsce
w leczeniu zachowawczym zajmują ćwi-
czenia usprawniające, które wprowadza
się po wycofaniu ostrych objawów za-
palnych. Ich cele to: wzmocnienie mię-
śni, zmniejszenie bólu, przyśpieszenie
gojenia się tkanek i poprawa funkcji
(20-22). W praktyce najczęściej wyko-
rzystywane są ćwiczenia ekscentrycz-
ne (20-24). Ćwiczenia te można łączyć
z ćwiczeniami koncentrycznymi (20,
24), rozciągającymi (22, 25) i izome-
trycznymi (20). Leczenie usprawnia-
jące prowadzi się zwykle przez kilka
tygodni (20-26).
W leczeniu zachowawczym wyko-
rzystuje się również zabiegi fizykalne,
wśród których szczególne znaczenie
mogą mieć fale mechaniczne występu-
jące podczas aplikowania ultradźwię-
ków i fali uderzeniowej.
Fala uderzeniowa (FU) jest stosun-
kowo nową metodą fizykoterapii, która
cieszy się coraz większym zaintereso-
waniem wśród lekarzy i fizjoterapeu-
tów. Definiuje się ją jako przejściowe
zaburzenie ciśnienia, które szybko
rozchodzi się w przestrzeni (27).
FU charakteryzuje nagły wzrost ampli-
tudy ciśnienia w przedniej części fali,
który na ogół mieści się przedziale 50-
80 MPa, ale może nawet przekraczać
100 MPa (1000 barów). Wzrost ampli-
tudy ciśnienia jest bardzo krótki i trwa
mniej niż 10 ns, po czym ciśnienie
maleje i utrzymuje się na niskim po-
ziomie przez ok. 10 μs. Czas opadania
ciśnienia wynosi około 1 μs (27-30).
Efektem mechanicznego działania
FU są: gwałtowne zmiany ciśnień
w tkankach, kawitacja oraz przepływy
mikrostrumieniowe (27, 30). Fale me-
chaniczne powodują mikrouszkodze-
nia tkanek, szczególnie tkanek ubogo
unaczynionych lub beznaczyniowych
(31, 32). W uszkodzonych tkankach wy-
dzielane są miejscowe czynniki wzro-
stu, w szczególności insulinopodob-
ny czynnik wzrostu – 1 (IGF-1) (31),
transformujący czynnik wzrostu
β1 (TGF-β1) (31), czynnik wzrostu
śródbłonka naczyń krwionośnych
(VEGF) (32) oraz jądrowy antygen
komórek proliferujących (PCNA) (32).
Czynniki te pobudzają procesy odbu-
dowy tkanek, a w szczególności proces
angiogenezy (31, 32). Zaobserwowano
również, że wskutek mechanicznego
oddziaływania fali uderzeniowej nastę-
puje pobudzenie śródbłonkowej synta-
zy tlenku azotu w naczyniach krwiono-
śnych, rozszerzenie naczyń i poprawa
ukrwienia (32).
FU są generowane pozaustrojowo,
a następnie ich energia jest przekazy-
wana do wnętrza ciała pacjenta (33).
Głębokość penetracji wynosi średnio
od 1 do 60 mm (33), co jest zależne
od średnicy aplikatora, zdolności ab-
sorpcji poszczególnych tkanek, ciśnie-
nia i częstotliwości fali (33, 34). W za-
leżności od rodzaju użytego aplikatora
fala uderzeniowa może rozchodzić się
w sposób skoncentrowany (zognisko-
wana FU) lub promieniście (radialna
FU) (34). Zogniskowana FU zalecana
rehabilitacja //
26
ANALIZA PRZYPADKU
B
P 1 P 2 P 3
P F  P F  P F 
2 3 2 3 2 3
Nasilenie bólu
[punkty wskali VAS]
Wciągu dnia 0 0 0 6 6 6 7 2 1
Wnocy 5 2 2 5 0 5 8 1 0
Podczas aktywności zycznej 5 5 0 7 6 6 5 4 2
Ból uciskowy [kg/cm2] 2,6 2,2 2,7 1 1,5 2,2 1,1 1,3 2,0
Zakres ruchomości [°]
Prostowanie 65 70 74 62 62 64 64 70 75
Nawracanie 81 90 90 82 85 90 84 86 87
Moment siły [Nm]
Prostowanie 26 44 50 56 46 37 18 21 25
Nawracanie 42 46 54 62 67 73 28 26 33
Tab. 1.Wyniki badania pacjentów złokciem tenisisty przed rozpoczęciem leczenia oraz po2i3zabiegach fali uderzeniowej
B
P 1
P F 
2 3
Nasilenie bólu [punkty wskali VAS]
Wciągu dnia 6 1 0
Wnocy 6 0 0
Podczas aktywności zycznej 8 5 0
Ból uciskowy [kg/cm2] 1,3 1,7 1,7
Zakres ruchomości [°]
Prostowanie 120 123 124
Moment siły [Nm]
Prostowanie 143 164 160
jest w leczeniu zmian zlokalizowanych
w jednym miejscu, natomiast schorze-
nia obejmujące większe obszary zaleca
się leczyć falą radialną (34).
W przypadku radialnej FU zmiana
ciśnienia narasta znacznie wolniej, niż
ma to miejsce w fali zogniskowanej
(35, 36), ponadto siła oddziaływania tej
fali jest mniejsza niż fali zogniskowanej
i wynosi zwykle 2,5-3,5 bara, co jest rów-
noważne z energią 0,07-0,17 mJ/mm2.
Zakres częstotliwość fali radialnej sto-
sowanej w terapii waha się od kilku
do kilkunastu herców, a liczba uderzeń
aplikowanych podczas zabiegu wynosi
ok. 4000. Stosując radialną FU, łatwiej
jest dotrzeć do zwapnień, które znajdu-
ją się w różnych miejscach w tkankach.
Wynika to z promienistej emisji radial-
nej FU (35, 36).
Wyniki badań klinicznych opubli-
kowanych w ostatnich latach potwier-
dzają, że radialna FU może mieć po-
zytywny wpływ na leczenie entezopatii
(9, 10, 37-43).
Opis przypadków
W pracy opisane zostały przypadki
zachowawczego leczenia łokcia tenisi-
sty oraz kolana skoczka. Opierając się
na publikacjach naukowych, u pacjen-
tów zastosowano ćwiczenia lecznicze
(20-26) oraz radialną falę uderzeniową
(9, 10, 37-43).
Terapia prowadzona była w Centrum
Fizjoterapii Galen-Rehabilitacja w Bie-
runiu. Pacjenci byli diagnozowani i kie-
rowani na rehabilitację przez lekarza
ortopedę. Szczegółowy plan rehabili-
tacji był ustalony przez fizjoterapeutę.
Każdy pacjent był informowany o celu
leczenia, weryfikowany poprzez kryte-
ria włączenia i wyłączenia z badania,
a następnie wyrażał pisemną zgodę
na leczenie oraz anonimowe wykorzy-
stanie wyników leczenia w publikacji.
Po zakończeniu leczenia chorzy byli
ponownie badani przez lekarza i fizjo-
terapeutę.
Do badania włączono chorych z łok-
ciem tenisisty oraz kolanem skoczka,
u których objawy chorobowe występo-
wały przynajmniej od 6 miesięcy i nie
byli oni leczeni operacyjnie. Aktualnie
nie występowały u nich objawy ostrego
zapalenia ścięgien. Nasilenie bólu spo-
czynkowego podczas dnia, bólu w nocy
oraz podczas aktywności fizycznej było
nie mniejsze niż 5 punktów w 10-stop-
niowej skali VAS. Od ostatniego lecze-
nia farmakologicznego oraz fizjoterapii
upłynęły przynajmniej 2 miesiące.
Szczegółowe metody diagnozowania
chorych, historie choroby, kryteria włą-
czenia i wyłączenia z badania, program
ćwiczeń oraz metody oceny postępów
leczenia zostały opisane w pracy dyplo-
mowej na stopień licencjata fizjoterapii
przedstawionej przez M. Stefańskiego
na Wydziale Fizjoterapii w Akademii
Wychowania Fizycznego w Katowi-
cach (44).
Podstawowymi pytaniami badawczy-
mi były: czy zastosowana terapia spo-
woduje zmniejszenie bólu występujące-
go w nocy, w spoczynku w ciągu dnia
oraz podczas aktywności fizycznej, czy
wpłynie na zwiększenie zakresów ru-
chomości stawów oraz zwiększenie siły
mięśniowej. Nasilenie bólu, ruchomość
stawów oraz siła mięśniowa badane
były bezpośrednio przed rozpoczęciem
leczenia. Następnie badania te przepro-
wadzono po 3 tygodniach terapii, czyli
Tab. 2. Wyniki badania pacjenta z kolanem skoczka przed rozpoczęciem leczenia oraz po 2 i 3 zabiegach
fali uderzeniowej
// 4/ 2017
27
ANALIZA PRZYPADKU
Rozpoczynamy rekrutację na Podstawowy Kurs
Akupunktury 2018/19organizowany przez Polskie
Towarzystwo Akupunktury. Kurs rozpocznie się
w styczniu 2018 r. Wykładowcami są lekarze
praktycy zwieloletnim doświadczeniem klinicznym.
Za kurs Okręgowa Izba Lekarska przyznaje
180 punktów edukacyjnych. Szkolenie kończy
się egzaminem i wydaniem certykatu PTA.
INFORMACJE IZAPISY UORGANIZATORÓW:
pta.szkolenia@gmail.com, tel. 79357 1782
lub na www.mopta.pl
KURS AKUPUNKTURY
DLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW
reklama
jeden tydzień od wykonania drugiego zabiegu FU, i bezpo-
średnio przed wykonaniem 3. zabiegu fali uderzeniowej.
Ostatnie badanie przeprowadzano po 4 tygodniach, tj. ty-
dzień od wykonania 3. zabiegu fali uderzeniowej.
Kinezyterapia
W pierwszej kolejności u chorych zastosowano ćwiczenia
oporowe, których celem było wzmocnienie osłabionych
mięśni antagonistycznych do mięśnia przeciążonego, czyli
zginaczy nadgarstka i palców w przypadku łokcia tenisisty
oraz mięśni z grupy kulszowo-goleniowej w przypadku ko-
lana skoczka. Równocześnie prowadzone były ćwiczenia
rozciągające, których celem było działanie rozluźniające
przeciążonych mięśni, tj. odpowiednio prostowników nad-
garstka i palców oraz mięśnia czworogłowego uda.
W kolejnym etapie wprowadzono ćwiczenia oporowe
z ekscentryczną, a następnie ekscentryczno-koncentryczną
pracą odpowiednio prostowników nadgarstka i palców oraz
mięśnia czworogłowego uda.
Podczas ćwiczeń zwracano również uwagę na odpowiednią
stabilizację postawy ciała. U pacjentów z łokciem tenisisty
zwracano szczególną uwagę na eliminowanie kompensacji
w obrębie kończyny górnej i obręczy barkowej oraz uzyska-
nie odpowiedniej stabilizacji łopatki. W ćwiczeniach wyko-
rzystano między innymi taśmy thera-band. W przypadku
kolana skoczka celem poprawy stabilizacji kończyn dolnych
oraz tułowia wykorzystano ćwiczenia na platformie desta-
bilizacyjnej. Wprowadzono także ćwiczenia prostowników
grzbietu oraz mięśnia pośladkowego wielkiego. Ćwiczenia
lecznicze prowadzone były raz w tygodniu, przez 3 tygodnie.
Metodyka ćwiczeń została opracowana w oparciu o literaturę
międzynarodową (20-26).
Fala uderzeniowa
U każdego pacjenta wykonano 3 zabiegi radialnej FU, pomię-
dzy którymi była 7-dniowa przerwa. Podczas zabiegu FU pa-
cjenci z łokciem tenisisty siedzieli na krześle. Ramię było
lekko odwiedzione, staw łokciowy – zgięty, przedramię było
odwrócone i oparte o stół. Zabieg FU był wykonany w dwóch
częściach. W części pierwszej FU aplikowano w najbardziej
bolesne miejsce przy przyczepie wspólnym ścięgien prostow-
ników palców i nadgarstka oraz mięśnia odwracacza (fot. 1).
Stosowano 2000 uderzeń z częstotliwością 8 Hz. Ciśnienie
dawkowano w zakresie od 1,2 do 2 barów, zaczynając od war-
tości najniższej i podnosząc w ciągu pierwszych 500 uderzeń
do najwyższej wartości tolerowanej przez pacjenta. W drugiej
części zabiegu FU aplikowano wzdłuż mięśni prostowniki
palców i nadgarstka, zgodnie z metodyką opisaną przez
Króla i Franka (46). Stosowano 2000 uderzeń z częstotliwo-
ścią 8 Hz. Dawkując ciśnienie, rozpoczynano od wartości,
na której skończyła się poprzednia część zabiegu i następ-
nie w ciągu pierwszych 500 uderzeń ciśnienie zwiększano
do najwyższej wartości tolerowanej przez pacjenta, ale nie
większej niż 2 bary. Metodyka FU w leczeniu łokcia tenisisty
została oparta na zebranej literaturze (9, 37, 39, 40, 42, 46).
Podczas zabiegu FU na kolano skoczka pacjent przyjmo-
wał pozycję leżąc tyłem, z lekko zgiętymi stawami kolanowy-
mi, pod którymi podkładano wałek. Zabieg był podzielony
na dwie części. W pierwszej części FU aplikowano na więza-
dło właściwe rzepki w miejscu najbardziej bolesnym (fot. 2).
Stosowano 2000 uderzeń z częstotliwością 8 Hz. Ciśnienie
dawkowano w zakresie od 2 do 3,5 bara, zaczynając od war-
tości najniższej i podnosząc w ciągu pierwszych 500 ude-
rzeń do najwyższej wartości tolerowanej przez pacjenta.
W drugiej części zabiegu FU aplikowano wzdłuż mięśnia
czworogłowego uda zgodnie z metodyką opisaną przez Kró-
la i Franka (46). Stosowano 3000 uderzeń z częstotliwością
8 Hz i ciśnieniem od 2,5 do 3,5 bara, zaczynając od wartości
najmniejszej i podnosząc w ciągu 500 pierwszych uderzeń
do wartości najwyższej, tolerowanej przez pacjenta. Me-
todyka zabiegu FU została oparta na zebranej literaturze
(38, 41, 46).
Ocena postępów leczenia
Nasilenie ból oceniano za pomocą 10-stopniowej skali VAS,
w której 0 oznaczało brak bólu, a 10 – ból nie do wytrzy-
mania. Oceniano ból: w nocy, podczas dnia w spoczynku
oraz podczas codziennych czynności. Oceniano wnież
bolesność uciskową (kg/cm2) za pomocą algometru zgodnie
z metodyką zastosowaną w innym badaniu (45). Bolesność
uciskowa była oceniana w okolicy chorego ścięgna, w miej-
rehabilitacja //
28
ANALIZA PRZYPADKU
scu najbardziej bolesnym. Zakresy
ruchomości badane były za pomocą
goniometru. Momenty siły prostowni-
ków stawu kolanowego w przypadku
kolana skoczka oraz prostowników sta-
wu promieniowo-nadgarstkowego i su-
pinacji stawu promieniowo-łokciowego
w przypadku łokcia tenisisty oceniane
były za pomocą urządzenia Primus RS,
produkcji polskiej.
Efekty leczenia
Wyniki badania pacjentów przed lecze-
niem oraz po dwóch i trzech zabiegach
fali uderzeniowej przedstawiono dla
łokcia tenisisty w tab. 1 i kolana skocz-
ka – w tab. 2.
Średnie procentowe zmiany nasilenia
bólu, zakresów ruchomości oraz siły
mięśniowej po dwóch i trzech zabie-
gach fali uderzeniowej przedstawiono
dla łokcia tenisisty na wykresach 1 i 2
oraz dla kolana skoczka – na wykre-
sach 3 i 4.
Pacjent 1
Mężczyzna w wieku 42 lat (wysokość
ciała: 180 cm; masa ciała: 72 kg). Zgłosił
się do przychodni Galen-Rehabilitacja
w lutym 2016 r. celem leczenia przewle-
kłego zapalenia nadkłykcia bocznego
kości ramiennej prawej, kończyny do-
minującej. Objawy u pacjenta występo-
wały od 6 miesięcy. W badaniu USG
prawego łokcia stwierdzono nieznacz-
ny obrzęk w przyczepie wspólnym
prostowników nadgarstka. Wcześniej
pacjent ze względu na ból miał dwie
iniekcje blokady do łokcia, z czego
ostatnią 7 tygodni przed zgłoszeniem
się do przychodni.
Głównym problemem pacjenta było
wykonywanie pracy zawodowej, gdyż
jako pracownik biurowy nie mógł po-
sługiwać się klawiaturą ani myszką
z powodu dużego bólu. Gdy ręka była
w spoczynku, pacjent nie odczuwał
bólu, ale bóle pojawiały się podczas
wysiłku fizycznego oraz w nocy. Głów-
nymi czynnościami sprawiającymi kło-
pot były dźwiganie przedmiotów oraz
praca przy komputerze.
Zarówno przed leczeniem, jak i po le-
czeniu pacjent nie zgłaszał bólu spo-
czynkowego występującego w ciągu
dnia. Przed leczeniem nasilenie bólu
występującego w nocy oraz podczas
aktywności fizycznej pacjent ocenił
na poziomie 5 punktów w skali VAS.
Po trzech tygodniach leczenia nastą-
piło całkowite zniesienie bólu wystę-
pującego w trakcie czynności dnia co-
dziennego, zmniejszenie o 60% bólu
w nocy oraz zwiększenie tolerancji
bólowej na ucisk w obrębie chorego
ścięgna o 3,8% (tab. 1, wykres 1).
Po 3 tygodniach nastąpiło zwięk-
szenie zakresów ruchu prostowania
nadgarstka i supinacji przedramie-
nia, odpowiednio o 13,8% i 11,1%.
Siła prostowania nadgarstka wzrosła
o 69,2% już po 2 tygodniach tera-
pii i aż o 92,3% po 3 tygodniach le-
czenia. Siła supinacji także wzrosła,
o 9,5% po 2 tygodniach leczenia oraz
o 28,5% po 3 tygodniach (tab. 1, wy-
kres 2). Wyniki zachowawczego lecze-
nia pacjenta uznano za zadowalające.
Pacjent 2
Mężczyzna w wieku 62 lat (wysokość
ciała: 183 cm; masa ciała: 130 kg) zgło-
sił się do przychodni Galen-Ortope-
dia w kwietniu 2016 r. w celu leczenia
przewlekłego zapalenia nadkłykcia
bocznego kości ramiennej prawej,
kończyny dominującej. Pacjent uskar-
żał się na objawy od grudnia 2014 r.
Od tamtego czasu kilkakrotnie leczo-
ny był farmakologicznie. Stosowano
u niego między innymi Diprophos
z Lignocainą oraz zastrzyki osoczem
płytkowym. Miejsce bolesne było rów-
nież odciążane za pomocą opasek.
Stan pacjenta poprawił się w niewiel-
kim stopniu.
W dniu rozpoczęcia terapii w przy-
chodni Galen-Ortopedia największym
problemem pacjenta były silne bóle
w ciągu dnia oraz w nocy, a w szcze-
gólności ból podczas pisania na kom-
puterze oraz podnoszenia rzeczy.
Przed leczeniem pacjent ocenił nasi-
lenie bólu spoczynkowego w ciągu dnia
na poziomie 6 punktów w skali VAS,
bólu w nocy na poziomie 5 punktów
i bólu podczas aktywności codzien-
nej na poziomie 7 punktów. Po trzech
tygodniach leczenia nieznacznie,
tj. o 14,3%, zmniejszył się ból podczas
czynności dnia codziennego. Nasilenie
1 2
Fot. 1.Zabieg fali uderzeniowej wobszarze
nadkłykcia bocznego kości ramiennej
Fot. 2.Zabieg fali uderzeniowej wobszarze więzadła właściwego rzepki
fot. archiwum autorów
// 4/ 2017
29
ANALIZA PRZYPADKU
bólu w nocy oraz bólu spoczynkowego
w ciągu dnia nie zmieniło się. Znacz-
nie jednak (aż o 120%) zwiększyła się
tolerancja pacjenta na ucisk w okolicy
bolesnego ścięgna (tab. 1, wykres 1).
Nieznacznie zwiększyła się rucho-
mość stawów. Po 3 tygodniach zakres
prostowania nadgarstka zwiększył się
o 3,2%, a supinacja przedramienia –
o 9,7%. Siła prostowania nadgarstka
zmniejszyła się o 33,9%, natomiast siła
supinacji przedramienia zwiększyła się
o 17,7% (tab. 1, wykres 2).
Wyniki zachowawczego leczenia
pacjenta uznano za niezadowalające
i aktualnie rozważany jest zabieg ope-
racyjny.
Pacjent 3
Kobieta w wieku 42 lat (wysokość ciała:
165 cm; masa ciała: 64 kg). Zgłosiła się
do przychodni Galen-Ortopedia w mar-
cu 2016 r. celem leczenia przewlekłego
zapalenia nadkłykcia bocznego kości
ramiennej prawej (kończyna dominu-
jąca). Dolegliwości u pacjentki wystę-
powały od października 2013 r.
Największe problemy sprawiały pa-
cjentce: podnoszenie przedmiotów (np.
patelni w trakcie gotowania), otwieranie
okna, podnoszenie torebki, prowadze-
nie samochodu oraz rozmowa przez
telefon.
Przed rozpoczęciem leczenia pa-
cjentka w szczególności uskarżała
się na silny ból występujący w nocy
(8 punktów w skali VAS) oraz ból spo-
czynkowy w ciągu dnia (7 punktów
w skali VAS). Po 3 tygodniach terapii
ból w nocy ustąpił całkowicie, a ból
w ciągu dnia zmniejszył się o 85,7%.
Ból podczas aktywności fizycznej
w ciągu dnia przed terapią oceniany był
przez pacjentkę na poziomie 5 punk-
tów w skali VAS, a po 3 tygodniach
leczenia zmniejszył się o 60%. Odno-
towano również znaczne zwiększenie
tolerancji uciskowej chorego ścięgna
o 81,8% w stosunku do stanu sprzed
leczenia (tab. 1, wykres 1).
Po 3 tygodniach nastąpiło zwiększe-
nie zakresu ruchu prostowania nad-
garstka o 17,1% oraz ruchu supinacji
przedramienia o 3,5%. Siła prostowania
nadgarstka wzrosła o 38,8%, a supinacji
przedramienia – o 17,8% (tab. 1, ryc. 2).
Wyniki zachowawczego leczenia pa-
cjenta uznano za zadawalające.
Pacjent 4
Mężczyzna w wieku 22 lat (wysokość
ciała: 185 cm; masa ciała: 81 kg), zgła-
szający ból w przedniej części kolana
trwający od 2 lat, zdiagnozowany jako
kolano skoczka. Pacjent jest piłkarzem
nożnym, a dolegliwości bólowe utrud-
niały mu uprawianie sportu. Ból naj-
częściej pojawiał się podczas siedze-
nia, przy skakaniu oraz przy nagłych
zwrotach. W kwietniu 2016 r. pacjent
został skierowany na rehabilitację
w przychodni Galen-Ortopedia.
Przed rozpoczęciem terapii pacjent
ocenił nasilenie bólu spoczynkowego
w ciągu dnia oraz w nocy na poziomie
6 punktów w skali VAS, natomiast bólu
występującego podczas aktywności fi-
zycznej – na poziomie 8 punktów. Ból
występujący w nocy ustąpił całkowi-
cie już po 2 tygodniach terapii, nato-
miast bóle spoczynkowe podczas dnia
oraz w trakcie aktywności fizycznej
ustąpiły całkowicie po 3 tygodniach
fizjoterapii. Tolerancja na nacisk wy-
wołujący ból wzrosła po 3 tygodniach
o 30,8% (tab. 2, wykres 3).
Zakres ruchomości wyprostu stawu
kolanowego po 3 tygodniach zwiększył
się o 3,3%, a siła prostowania stawu ko-
lanowego wzrosła o 11,9% (tab. 2, wy-
kres 4).
Wyniki zachowawczego leczenia pa-
cjenta uznano za zadowalające.
Wykres 1.Średnie zmniejszenie bólu po2i3zabiegach fali uderzeniowej
wstosunku dostanu sprzed leczenia upacjentów z łokciem tenisisty
Wykres 3.Zmniejszenie bólu po2i3zabiegach fali uderzeniowej wstosunku
dostanu sprzed leczenia upacjenta zkolanem skoczka
Wykres 4.Zwiększenie ruchomości stawu kolanowego isiły mięśniowej
po2i3zabiegach fali uderzeniowej wstosunku dostanu sprzed leczenia
upacjenta zkolanem skoczka
Wykres 2.Średnie zwiększenie ruchomości stawów isiły mięśniowej
po2i3zabiegach fali uderzeniowej wstosunku dostanu sprzed leczenia
upacjentów z łokciem tenisisty
rehabilitacja //
30
ANALIZA PRZYPADKU
Omówienie wyników
idyskusja
Przewlekłe jednostki chorobowe, takie
jak łokieć tenisisty i kolano skoczka,
są trudne w leczeniu i nie ma jedno-
znacznie najlepszego schematu postę-
powania. Ciągle poszukuje się nowych
metod leczenia. Jedną z takich metod
jest radialna FU. Jest to metoda stosun-
kowo nowa w fizjoterapii, w związku
z czym nadal niewiele jest prac kli-
nicznych badających jej skuteczność
w leczeniu entezopatii.
Zaprezentowane w pracy opisy
przypadków potwierdzają, że ćwicze-
nia lecznicze w połączeniu z radialną
FU są skuteczną metodą leczenia en-
tezopatii. Wyniki leczenia 3 spośród
4 pacjentów były zadowalające. Od-
notowano w szczególności znaczne
zmniejszenie bólu. Po 3-tygodnio-
wej terapii ból spoczynkowy wystę-
pujący w ciągu dnia zmniejszył się
o 85 do 100% w stosunku do stanu
sprzed leczenia. Nasilenie bólu wy-
stępującego w nocy oraz bólu pod-
czas aktywności fizycznej zmniej-
szyło się o 60 do 100% w stosunku
do stanu sprzed leczenia. Na ogół
znacznie też zwiększa się tolerancja
na ucisk w obrębie chorego ścięgna
od 30,8% do 128%.
U pacjentów obserwowano także
zwiększenie zakresu ruchu prostowania
nadgarstka (od 3,2 do 13,8%), supinacji
przedramienia (od 3,5 do 11,1%) oraz
prostowania kolana o 30,8%. Zwiększy-
ła się także siła mięśniowa prostowania
nadgarstka (od 33,9 do 92,3%), supina-
cji przedramienia (od 17,7 do 28,5%)
oraz prostowania kolana o 11,9%.
Warto też zwrócić uwagę, że wyniki
leczenia chorych oceniane po czterech
tygodniach, tj. po wykonaniu 3 zabie-
gów fali uderzeniowej, były na ogół lep-
sze niż po 3 tygodniach, czyli po wy-
konaniu 2 zabiegów FU.
Inni autorzy obserwowali efekty
leczenia po tygodniu od wykonania
ostatniego zabiegu FU (9, 10, 37-43),
a następnie oceniali je ponownie
w okresie od 1. do 12. miesięcy od za-
kończeniu leczenia (37-43). Autorzy
ci zaobserwowali, że stan chorych kil-
ka tygodni po zakończeniu stosowa-
nia FU był na ogół lepszy niż tydzień
po zakończeniu leczenia (37-42). Przy-
kładowo w badaniu przeprowadzonym
przez Króla i wsp. (42) ból w spoczyn-
ku zmalał w ciągu tygodnia od za-
kończenia terapii z 2 do 1,64 punktu,
a po 12 tygodniach – aż do 0,26 punk-
tu. Ból nocny początkowo wykazywał
wartość 1,4, aby zmniejszyć się w ciągu
tygodnia od zakończenia stosowania
FU do 0,88, a po kolejnych 11 tygo-
dniach do 0,2. Wyniki te świadczą
o tym, że ćwiczenia lecznicze i radial-
na FU mogą zapewnić długotrwałą
poprawę zdrowia w przypadkach en-
tezopatii.
Metodyka zabiegów radialnej fali
uderzeniowej u leczonych przez nas
pacjentów była zbliżona do metody-
ki stosowanej przez innych autorów.
U chorych zastosowano 3 zabiegi
FU z 7-dniową przerwą między po-
szczególnymi zabiegami. Inni autorzy
stosowali od 3 do 5 zabiegów, na ogół
również z zachowaniem 7-dniowej
przerwy między zabiegami (9, 10, 37,
39, 40, 42, 43).
W naszym badaniu FU aplikowana
była na powierzchni bolesnych ścię-
gien oraz wzdłuż przebiegu mięśni
prostowników nadgarstka i palców
w przypadku łokcia tenisisty i wzdłuż
mięśnia czworogłowego uda w przy-
padku kolana skoczka. Taka metodyka
zabiegów jest zalecana między innymi
przez Króla i Franka (46).
Lecząc łokieć tenisisty, zastosowali-
śmy w sumie 4000 uderzeń, aplikując,
zgodnie ze wskazaniami Króla i Fran-
ka (46), 2000 uderzeń na miejsce bo-
lesne w okolicach przyczepu ścięgna
do kości oraz 2000 uderzeń na mięśnie
prostowniki nadgarstka i palców.
W przypadku kolana skoczka rów-
nież wykorzystana została metodyka
zabiegu proponowana przez Króla
i Franka (46). Wykonanych było łącznie
5000 uderzeń, 2000 na najbardziej bo-
lesne miejsce na więzadle rzepki oraz
3000 na mięsień czworogłowy uda.
W leczeniu entezopatii wykorzysty-
wano najczęściej radialną FU o czę-
stotliwości od 8 do 10 Hz (9, 10, 43)
przy czym ogólny zakres używanych
częstotliwości mieścił się w przedziale
od 4 do 20 Hz (9, 10, 37-43). W naszym
badaniu zastosowano częstotliwość
uderzeń 8 Hz, podobnie jak u Kró-
la (39) i Białek (43).
W przypadku łokcia tenisisty za-
stosowaliśmy ciśnienie w zakresie
od 1,2 do 2 barów. Inni autorzy stosowali
ciśnienie w zakresie od 1,2 do 2,5 bara
(9, 10, 37, 39, 40, 42, 43). W leczeniu ko-
lana skoczka wykorzystaliśmy ciśnienie
w zakresie od 2 do 3,5 barów zgodnie
z zaleceniami Króla i Franka (46).
Wnioski
Połączenie radialnej FU z odpowied-
nio dobranymi ćwiczeniami fizycznymi
daje pozytywne efekty leczenia entezo-
patii, takich jak łokieć tenisisty i kolano
skoczka.
W leczeniu łokcia tenisisty kinezyte-
rapia w połączeniu z radialną FU powo-
duje zmniejszenie bólu oraz przyczynia
się do poprawy zakresu ruchomości
prostowania nadgarstka oraz supina-
cji przedramienia przy jednoczesnej
poprawie siły mięśni wykonujących
podane ruchy.
W przypadku kolana skoczka ki-
nezyterapia w połączeniu z radialną
FU likwiduje bolesność w stawie kola-
nowym oraz sprzyja zwiększeniu siły
mięśniowej prostowników i zginaczy
stawu kolanowego. q
Link do filmu: https://goo.gl/HjbpTZ
Piśmiennictwo
1. Tederko P.: Postępowanie w zespołach
przeciążeniowych w praktyce lekarza
rodzinnego – zespoły przeciążeniowe
kończyny górnej. „Świat Med i Farm”,
2010; 4: 30-37.
2. Happach M.: Reumatyzm tkanek mięk-
kich – wybrane zespoły kliniczne. „Es-
sentia Media”, 2005; 4: 50-54.
3. Skorupska E., Samborski W.: Najnow-
szy przegląd wiedzy dotyczący patome-
chanizmu łokcia tenisisty. „Chir Narz
Ruchu”, 2011; 76 (2): 69-76.
4. Pilecka K., Hagner W.: Łokieć tenisisty:
przyczyny, diagnostyka, sposoby lecze-
nia, profilaktyka. „Kwart Ortop”, 2010;
1: 22-27.
5. Ljung B.O., Alfredson H., Forsgren S.:
Neurokinin 1-receptors and sensory neu-
// 4/ 2017
31
ANALIZA PRZYPADKU
PODSUMOWANIE
Materiał
Trzechpacjentów, uktórych zdiagnozowano tzw. łokieć tenisisty, i1pacjent
zezdiagnozowanym tzw. kolanem skoczka. Był toopis przypadków, bez rando-
mizacji igrupy kontrolnej.
Zastosowany program rehabilitacji
Kinezyterapia: Ietap: ćwiczenia oporowe, zginaczy nadgarstka ipalców
wprzypadku łokcia tenisisty oraz mięśni zgrupy kulszowo-goleniowej wprzy-
padku kolana skoczka. Ćwiczenia rozciągające odpowiednio prostowników
nadgarstka ipalców oraz mięśnia czworogłowego uda; IIetap: ćwiczenia
oporowe zekscentryczną, anastępnie ekscentryczno-koncentryczną pracą
odpowiednio prostowników nadgarstka ipalców oraz mięśnia czworogłowego
uda. Dodatkowo: ćwiczenia stabilizacji postawy ciała oraz eliminacja nieprawi-
dłowej kompensacji ruchowej. Upacjentów złokciem tenisisty eliminowano
przede wszystkim kompensację wobrębie kończyny górnej iobręczy barkowej
oraz pracowano nad stabilizacją łopatki (wykorzystano między innymi taśmy
thera-band). Wprzypadku kolana skoczka celem poprawy stabilizacji kończyn
dolnych oraz tułowia wykorzystano ćwiczenia naplatformie destabilizacyjnej.
Stosowano ćwiczenia prostowników grzbietu oraz mięśnia pośladkowego
wielkiego. Ćwiczenia prowadzone były raz wtygodniu, przez 3tygodnie.
Fala uderzeniowa: 3zabiegi radialnej FUzsiedmiodniową przerwą między
nimi. Łokieć tenisisty: 1.etap zabiegu: FU(2000 uderzeń; 8Hz) wnajbar-
dziej bolesnym miejscu przy przyczepie wspólnym ścięgien prostowników
palców inadgarstka oraz mięśnia odwracacza. Rozpoczynano odciśnienia
1,2bara izwiększano jewciągu pierwszych 500 uderzeń donajwyż-
szej wartości, tolerowanej przez pacjenta (maks. 2bary). 2etap zabiegu:
FU(2000 uderzeń; 8Hz) wzdłuż mięśni prostowniki palców inadgarstka.
Rozpoczynano odciśnienia, naktórym skończył się poprzedni etap zabiegu
iwciągu pierwszych 500 uderzeń zwiększano donajwyższej wartości
tolerowanej przez pacjenta (maks. 2bary). Kolano skoczka: 1etap zabiegu:
FU(2000 uderzeń; 8Hz) nawięzadło właściwe rzepki wmiejscu najbar-
dziej bolesnym. Rozpoczynano od2barów ipodnoszono wciągu pierw-
szych 500 uderzeń donajwyższej wartości tolerowanej przez pacjenta
(maks. 3,5bara); 2etap zabiegu: FU(3000 uderzeń; 8Hz; 2,5-3,5bara)
wzdłuż mięśnia czworogłowego uda. Dawkowanie ciśnienia rozpoczy-
nano od2,5bara ipodnoszono dawkę wciągu 500 pierwszych uderzeń
dowartości najwyższej, tolerowanej przez pacjenta (maks. 3,5bara).
Metody oceny
Nasilenie bólu (wnocy, wciągu dnia wspoczynku ipodczas codziennych czyn-
ności): 10-stopniowa skala VAS (0– brak bólu; 10– ból nie dowytrzymania).
Bolesność uciskowa [kg/cm2] wokolicy chorego ścięgna, wmiejscu najbar-
dziej bolesnym oceniana zapomocą algometru. Zakresy ruchomości stawów
zapomocą goniometru. Momenty siły prostowników stawu kolanowego
wprzypadku kolana skoczka oraz prostowników stawu promieniowo-nadgarst-
kowego isupinacji stawu promieniowo-łokciowego wprzypadku łokcia
tenisisty oceniane były zapomocą urządzenia Primus RS, produkcji polskiej.
Wskazania iprzeciwwskazania
Pozabiegu FUupacjenta może występować podwyższona bolesność uciskowa
opracowanej okolicy ciała, która powinna ustąpić dokilku godzin pozabiegu.
Możliwe jest również wystąpienie krwawych wybroczyn, które ustępują wciągu
kilku dni. Uchorych, którzy nie tolerują FU, można rozważyć zastosowanie
łagodniejszej formy mechanoterapii, np. ultradźwięków (1-3MHz). Wzwiązku
zpowyższym bezpośrednie efekty lecznicze można ocenić dopiero kilka dni
powykonaniu zabiegu (np. 7dni, jak było towykonane wnaszej pracy).
Rezultaty
U3spośród 4pacjentów efekty lecznicze były zadowalające. Zmniejszyło się
nasilenie bólu ocenianego wskali VAS oraz bólu uciskowego. Zwiększyły się
zakresy ruchomości stawów oraz siła mięśniowa.
ropeptides in tendon insertions at the
medial and lateral epicondyles of the
humerus. Studies on tennis elbow and
medial epicondylalgia. „J Orthop Res”,
2004; 22 (2): 321-327.
6. Uchio Y., Ochi M., Ryoke K., Sakai Y.,
Ito Y., Kuwata S.: Expression of neuro-
peptides and cytokines at the extensor
carpi radialis brevis muscle origin.
„J Shoulder Elbow Surg” 2002; 11 (6):
570-575.
7. Nagraba Ł., Mitek T., Stolarczyk A.
i wsp.: Tendinopatia więzadła właści-
wego rzepki (kolano skoczka) dia-
gnostyka i leczenie. „Artroskopia
i Chirurgia Stawów”, 2010; 6 (3-4):
19-23.
8. Nagraba Ł., Mitek T., Szulwic A.
i wsp.: Leczenie pacjentów z zespołem
kolana skoczka ze szczególnym uwzględ-
nieniem fizjoterapii. „Artroskopia i Chi-
rurgia Stawów”, 2011; 7 (1-2): 27-36.
9. Korabiewska I., Sipko H., Lewan-
dowska M., Białoszewski D.: Ocena
skuteczności leczenia falą uderzeniową
i terapią skojarzoną pacjentów z tzw.
łokciem tenisisty. „Acta Balneol”, 2010;
52 (2): 76-83.
10. Spacca G., Necozione S., Cacchio A.:
Radial skock wave therapy for lateral
epicondylitis: a prospective randomised
controlled single-blind study. „Eura Me-
dicophys”, 2005; 41 (1): 17-25.
11. Bladowski M., Tananis S., Bogdan M.,
Kołakowska-Woźniczka B.: Obciąże-
nia układu mięśniowo-szkieletowego
i nerwowego u lekarzy stomatologów
pracujących solo i w technikach zespo-
łowych. „Mag Stomatol”, 2001; 4: 66-
71.
12. Szyluk K., Jasiński A., Widuchowski J.,
Widuchowski W.: Łokieć tenisisty –
wczesne wyniki leczenia operacyjnego.
„Med Sport” 2004; 20(3): 121-125.
13. Świerkot J., Marczyńska-Gruszec-
ka K., Borysewicz K., Śmiechowicz H.:
Wybrane zespoły bólowe tkanek mięk-
kich okołostawowych. „Fam Med Pri-
mary Care Rev”, 2008; 10 (1): 87-93.
14. Trudel D., Duley J., Zastrow I.,
Kerr E.W., Davidson R., MacDer-
mid J.C.: Rehabilitation for patients with
lateral epicondylitis: a systematic review.
„J Hand Ther”, 2004; 17 (2): 243-266.
15. Walaszek R., Kasperczyk T., Kuż-
dżał A.: Kompleksowy program postę-
powania fizjoterapeutycznego w zespole
bólowym bocznego przedziału stawu
łokciowego (tzw. łokieć tenisisty). „Fi-
zjoter Pol”, 2005: 5 (4): 451-456.
16. Kohia M., Brackle J., Byrd K., Jen-
nings A., Murray W., Wilfong E.: Ef-
fectiveness of physical therapy treatments
on lateral epicondylitis. „J Sport Reha-
bil”, 2008; 17 (2): 119-136.
17. Dutton M.: Ortopedia Duttona Tom III.
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, War-
szawa 2014; s. 678-681.
18. Górecki A.: Inne choroby stawu kola-
nowego. [W:] Górecki A. (red.): Uszko-
dzenia stawu kolanowego. Wydawnic-
two Lekarskie PZWL, Warszawa
2002; s. 262-263.
19. Valdman S.: Atlas zespołów bólowych.
Wydawnictwo Elsevier, Wrocław
2009; s. 112-114, 311-314.
20. Vicenzino B., Bisset L.: Physiothera-
py for tennis elbow. „EBM”, 2007; 12:
37-38.
21. Sevier T.L., Wilson J.K.: Treating late-
ral epicondylitis. „Sports Med”, 1999;
28 (5): 375-80.
22. Stasinopoulos D., Stasinopoulou K.,
Johnson M.I.: An exercise programme
for the management of lateral elbow ten-
dinopathy. „Br J Sports Med”, 2005;
39 (12): 944-947.
23. Croisier J.L., Foidart-Dessalle M., Ti-
nant F., Crielaard.JM., Forthomme B.:
An isokinetic eccentric programme for
rehabilitacja //
32
ANALIZA PRZYPADKU
the management of chronic lateral epicondylar tendinopathy.
„Br J Sports Med”, 2007; 41 (4): 269-275.
24. Finestone H.M., Rabinovitch D.L.: Tennis elbow no more: prac-
tical eccentric and concentric exercises to heal the pain. „Can
Fam Physician”, 2008; 54 (8): 1115-1116.
25. Pienimaki T.T., Tarvainen T.K., Siira P.T., Vanharanta H.:
Progressive strengthening and stretching exercises and ultrasound
for chronic lateral epicondylitis. „Physiotherapy”, 1996; 82 (9):
522-530.
26. Svernlov L., Adolfsson L.: Non-operative treatment regime
including eccentric for lateral humeral epicondylalgia. „Scand
J Med Science Sports”, 2001; 11: 328-334.
27. Ogden J.A., Toth-Kischkat A., Schultheiss R.: Principles
of shock wave therapy. „Clin Orthop Relat Res”, 2001; 387:
8-17.
28. Tsaklis P.V.: Presentation of acoustic waves propagation and
their effects through human body tissues. „Hum Mov”, 2010;
11 (1): 58-65.
29. Thiel M.: Application of shock waves in medicine. „Clin Orthop
Relat Res”, 2001; 387: 18-21.
30. Zelle B.A., Gollwitzer H., Zlowodzki M., Buhren V.: Extracor-
poreal shock wave therapy: current evidence. „J Orthop Trauma”,
2010: 24 (3): 66-70.
31. Chen Y.J., Wang C.J., Yang K.D. et al.: Extracorporeal shock
waves promote healing of collagenase-induced Achilles tendinitis
and increase TGF-beta1 and IGF-I expression. „J Orthop Res”,
2004; 22 (4): 854-861.
32. Wang C.J., Wang F.S., Yang K.D., Weng L.H., Hsu C.C., Hu-
ang C.S., Yang L.C.: Shock wave therapy induces neovasculari-
zation at the tendon-bone junction. A study in rabbits. „J Orthop
Res”, 2003; 21 (6): 984-989.
33. Avancini-Dobrovic V., Frlan-Vrgoc L., Stamenkovic D., Pavlo-
vic I,. Schnurrer-Luke Vrbanic T.: Radial extracorporeal shock
wave therapy in the treatment of shoulder calcific tendinitis. „Coll
Antropol”, 2011; 35 (2): 221-225.
34. Pasek J., Sieroń A.: Jak właściwie wybrać aparat do terapii falą
uderzeniową? „Rehab Prakt”, 2012; 6: 68-71.
35. Król P., Franek A., Zinka W., Kubacki J., Polak A., Franek E.:
Zogniskowana i radialna fala uderzeniowa w ortopedii i fizjo-
terapii. „Fizjoter Pol”, 2009; 9 (1): 1-20.
36. Cacchio A., Paoloni M., Barile A. et al.: Effectiveness of radial
shock-wave therapy for calcific tendinitis of the shoulder: single-
-blind, randomized clinical study. „Phys Ther”, 2006; 86 (5):
672-682.
37. Ilieva E.M., Minchev R.M., Petrova N.S.: Radial shock wave
therapy in patients with lateral epicondylitis. „Folia Med”, 2012;
54 (3): 35-41.
38. Furia J., Rompe J., Cacchio A. et al.: A single application of low-
-energy radial extracorporeal shockwave therapy is effective for
the management of chronic patellar tendinopathy. „Knee Surg
Sports Traumatol Arthrosc”, 2013; 21: 346-350.
39. Król P.: Radialna i zogniskowana fala uderzeniowa w terapii
łokcia tenisisty, łokcia golfisty i objawowej ostrogi piętowej.
Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego w Kato-
wicach, Katowice 2013; s. 5-14, 22-23, 26-28, 32-33, 40-51,
96-97, 133.
40. Mróz J., Kuliński W., Leśniewski P., Bachta A.: Shockwave
therapy in the treatment of enthesopaties. „Acta Balneologia”,
2014; 2: 76-81.
41. Van Der Worp H., Zwerver J., Hamstra M. et al.: No difference
in effectiveness between focused and radial shockwave therapy for
treating patellar tendinopathy: a randomized controlled trial.
„Knee Surg Sports TraumatolArthrosc”, 2014; 22: 2026-2032.
42. Król P., Franek A., Durmała J. i wsp.: Focused and Radial
Shock Wave Therapy in the Treatment of Tennis Elbow: A Pilot
Randomised Controlled Study. „Journal of Human Kinetics”,
2015; 47: 127-135.
43. Białek L.: Zastosowanie radialnej fali uderzeniowej i ultradźwię-
ków w leczeniu tzw. łokcia tenisisty i golfisty. Praca doktorska
na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach, 2016.
44. Stefański M.: Wpływ radialnej fali uderzeniowej na leczenie wy-
branych entezopatii. Opis serii przypadków. Praca dyplomowa.
Wydział Fizjoterapii. Akademia Wychowania Fizycznego,
Katowice 2016.
45. Kubasik W., Humpa F., Pawlak D.: Algometria jako ocena uci-
skowego progu bólu. „Fizjoterapia w praktyce”, 2015; 2: 34-37
46. Król P., Franek A.: Fala uderzeniowa w leczeniu dysfunkcji
układu narządów ruchu. Podręcznik praktyczny dla fizjotera-
peutów, lekarzy i studentów. Meden-Inmed, Koszalin 2014;
s. 8-9, 42-43, 62, 70.
... Po skończonym treningu pacjenci byli poddawaniu szeregowi zabiegów regeneracyjnych Wykonywa no rozciąganie, rolowanie mięśni i powięzi. Spośród zabiegów fizykoterapeutycznych, najlepiej udokumentowany wpływ na przebudowę więzadła ma fala uderzeniowa [1,19]. Stosowano ją u naszych pa - ...
... After the training, the patients underwent a number of regenerative procedures to stretch and roll muscles and fasciae. The physical therapy technique with best documented impact on ligamentous remodelling is shock wave therapy [1,19]. It was used eve ry three days, with 2000 shocks at a frequency of 8-10 Hz. ...
... Jak wynika z badania Stefańskiego i wsp. opracowanego na podstawie analizy serii przypadków jej zastosowanie wraz z programem ćwiczeniowym, daje dobre rezultaty w przypadku entezopatii, takich jak: łokieć tenisisty i kolano skoczka [19]. ...
Article
Full-text available
Background: There are many opinions and views regarding the methods of treatment of patellar ligament enthesopathy. No gold standard of treatment exists. This paper presents our approach involving conservative treatment and an appropriate rehabilitation regime. Our aim was to assess the effectiveness of a combination of various conservative treatment techniques and the time needed to return to sport. Material and methods: The study enrolled 14 patients treated in 2019 and 2020. Knee joint evaluation was based on clinical and radiological examination (sonography and MR). All patients were treated conservatively according to a specially prepared treatment protocol. Patients were evaluated at two-week intervals until the symptoms subsided completely. The KOOS, Kujala and SF36 questionnaires were used to evaluate the results. Results: All of the patients returned to painless physical activity within 3-4 weeks from the start of treatment. In the group of professional athletes, 100% returned to sport. The return to sport took slightly longer for pa-tients with bilateral (5-6 weeks) in comparison to unilateral jumper's knee (3-4 weeks). The longest period of return to sport, in a patient who had severe pain at rest before starting treatment, was 7 weeks. Statistically significant improvement was noted in all of the questionnaires used and in all subdomains at 6 months after the beginning of the treatment. Conclusions: 1. The conservative approach proposed by us generated promising results in the treatment of the jumper's knee. 2. A 100% rate of return to sport was recorded among our patients.
Article
Full-text available
The purpose of this article was to evaluate and compare the efficacy of radial and focused shock wave therapies applied to treat tennis elbow. Patients with tennis elbow were randomized into two comparative groups: focused shock wave therapy (FSWT; n=25) and radial shock wave therapy (RSWT; n=25). Subjects in the FSWT and RSWT groups were applied with a focused shock wave (3 sessions, 2000 shocks, 4 Hz, 0.2 mJ/mm 2) and a radial shock wave (3 sessions, 2000 + 2000 shocks, 8 Hz, 2.5 bar), respectively. The primary study endpoints were pain relief and functional improvement (muscle strength) one week after therapy. The secondary endpoint consisted of the results of the follow-up observation (3, 6 and 12 weeks after the study). Successive measurements showed that the amount of pain patients felt decreased in both groups. At the same time grip strength as well as strength of wrist extensors and flexors of the affected extremity improved significantly. Both focused and radial shock wave therapies can comparably and gradually reduce pain in subjects with tennis elbow. This process is accompanied by steadily improved strength of the affected extremity.
Article
Full-text available
Three types of acoustic waves are mainly used in the medical field, Extracorporeal Shock Waves (ESWs), Pressure Waves (PWs) and Ultrasound (US). Shock waves are acoustic waves that are characterized by high pressure amplitudes and an abrupt increase in pressure that propagates rapidly through a medium. The energy distribution in the treatment area differs from being wide over a large area, or concentrated in a narrow treatment zone, and as such influences the therapeutic and biological effect of the shock wave. Pressure waves are usually generated by the collision of solid bodies with an impact speed of a few metres per second, far below the speed the shock wave travels. There are major differences between PWs and ESWs, concerning not only their physical characteristics and the technique used for generating them, but also the order of the parameters normally used. The simulation effects and therapeutic mechanisms seem to be similar, despite the physical differences and the resulting different application areas (on the surface and in depth respectively). Ultrasound therapy is one of the modalities of physical medicine used for pain management and for increasing blood flow and mobility. Ultrasound and ESWs - PWs differ, despite their acoustic relationship, basically because ESWs - PWs show large pressure amplitudes with direct mechanical effects and US propagates within periodic oscillations within a limited bandwidth, and mainly direct thermal effects. Acoustic waves have direct mechanical and mechanotransduction effects on the cells and ECM increasing porosity, angiogenesis, releasing growth factors, enhancing proteosynthesis and viscoelastisity and inducing histeogenesis and repair processes.
Article
Full-text available
Lateral epicondylitis, or "tennis elbow", is a relatively common disorder. Various therapeutic modalities have been tried in an attempt to manage the disorder but neither the conservative methods nor the surgical options have proved to be beneficial so far. During the past decade in the USA and European countries and the past several years in Bulgaria, the shock wave therapy (focused and radial) has been introduced as a method of choice in the treatment of chronic tendynopathies. The AIM of the present study was to make quantitative assessment of the effect of radial shockwave therapy in patients with lateral epicondylitis. The study included 16 patients with lateral epicondylitis (9 males, 7 females, mean age 47.2 +/- 2.3 yrs) of mean duration of 15.06 +/- 4.06 months. We used the BTL-5000 radial shockwave therapy equipment and performed 5 procedures (one per week). The total number of shocks was 2500, the pressure was 2 Bars: 1500 shocks of 5 Hz frequency followed by 500 shocks of 10 Hz frequency were applied locally on the lateral epicondyle and 500 shocks of 2 Bar pressure and 5 Hz frequency were applied along the muscles near the insertion. The patients were evaluated 5 times: before treatment, immediately after the end of treatment and at 3, 6 and 12 months of follow-up. Pain was assessed at rest, on palpation and by the Thomsen test using a visual analogue scale (VAS). The patient-rated tennis elbow evaluation (PRTEE) questionnaire was used to assess the patients' pain, functional condition and limitations in performing specific activities, as well as for the overall self evaluation. We found significant difference (p < 0.05) between the mean pain scores (at rest, on palpation and by Thomsen test) before treatment and these scores obtained immediately after treatment, the decrease sustained at 3, 6 and 12 months. VAS showed decrease from 3.75 +/- 0.49 before therapy to 2.44 +/- 0.39 after treatment, to 1.94 +/- 0.46 at 3 months and to 0.69 +/- 0.38 at one year at rest, from 7.44 +/- 0.38 before therapy to 4.69 +/- 0.51 after treatment, to 3.56 +/- 0.40 at 3 months and 1.46 +/- 0.56 at one year at palpation, and from 5.87 +/- 0.46 before therapy to 3.5 +/- 0.29 after it, to 2.5 +/- 0.40 at 3 months and 1 +/- 0.38 at one year in the Thomsen test. The pain, function and the total score as assessed on the patient-rated scale (PRTEE) also showed statistically significant improvement (p < 0.05) after completion of therapy and over the whole follow-up. Total score decreased from 56.75 +/- 2.34 before therapy to 39.38 +/- 3.96 after treatment, to 27.53 +/- 3.7 at 3 months and to 13.69 +/- 4.48 at one year. Based on the results of this preliminary study we could recommend the radial shock wave therapy in the treatment of lateral epicondylitis of more than 6 months' duration if the condition is recalcitrant to other conservative methods of treatment.
Article
Full-text available
Purpose Extracorporeal shock wave therapy (SWT) is effective for the management of chronic recalcitrant tendinopathy. The objective of the current study was to assess whether a standardized, single treatment SWT is effective for the management of chronic patellar tendinopathy Methods Thirty-three patients with chronic patellar tendinopathy received low-energy SWT. Thirty-three patients with chronic patellar tendinopathy received other forms of non-operative therapy (control group). Evaluation was by change in Visual Analogue Scale (VAS), Victoria Institute of Sport Assessment score for patellar tendinopathy (VISA-P) score and by Roles and Maudsley Score. Results Mean pre-treatment VAS scores for the control and SWT groups were 7.5 and 7.8, respectively. One month, 3 months, and 12 months after treatment, the mean VAS for the control and SWT groups were 6.7 and 4.3 (p < 0.001), 5.9 and 3.5 (p < 0.001), and 5.1 and 2.7 (p < 0.001), respectively. One month, 3 months, and 12 months after treatment, the mean VISA for the control and SWT groups were 50.7 and 65.5 (p < 0.001), 52.1 and 71 (p < 0.001), and 54.9 and 74.5 (p < 0.001), respectively. At final follow-up, the number of excellent, good, fair, and poor results for the SWT and control groups were 8 and 3 (p < 0.001), 17 and 10 (p < 0.001), 5 and 16 (p < 0.001), and 3 and 4 (p < 0.001), respectively. The percentage of patients with excellent (“1”) or good (“2”) Roles and Maudsley Scores (i.e. successful results) 12 months after treatment was statistically greater in the SWT group compared to the control group (p < 0.001). Conclusion A single application of radial SWT is an effective treatment for chronic patellar tendinopathy. Level of evidence III.
Article
Full-text available
Shoulder calcific lesions of the rotator cuff are a common problem in physiatric and orthopedic practice. The lesions are mostly located in the supraspinatus tendon, close to the insertion area in the critical zone. Patients are usually treated conservatively by nonsteroid antiinflammatory drugs, analgesic drugs, local injections, physiotherapy and rarely by applying surgical procedures. Painful shoulder gives rise to functional disabilities and may sometimes lead to pharmacological overuse. In the last twenty years, extracorporeal shock wave therapy (ESWT) has been frequently used in the treatment of calcific tendinopathies. We have evaluated the effectiveness of radial ESWT on the group of 30 patients, aged between 28 and 58 years, with calcific tendinitis of the shoulder. Criotherapy, medical exercises and radial ESWT were applied. We used the radial ESWT device (BTL-5000 SWT, Columbia, USA), 3 bars pressure, 10 Hz frequency, 2000 shocks. Patients were examined before the beginning of the treatment, immediately after the treatment, and 6 months later. The treatment included measurement of the range of motion (ROM), measurement of voluntary isometric contraction of shoulder muscles with manual muscle test (MMT), and subjective assessment of pain intensity with visual analogue scale (VAS). X-ray was done before and 6 month after treatment. The study has shown the efficiency of the treatment with radial ESWT. The level of statistical significance was determined with student t-test. Radial ESWT applied to patients with shoulder calcific lesions of the rotator cuff resulted in pain relief increase in the range of motion and increase in the muscular strength. As shown by X-ray, these results were followed by the decrease in the size of the rotator cuff calcifications.
Article
Purpose: The aim of the study was to compare the effectiveness of focused shockwave therapy (FSWT) and radial shockwave therapy (RSWT) for treating patellar tendinopathy. Methods: Patients were randomized into two groups. One group received three sessions of FSWT, and the other group received three sessions of RSWT. Both groups also received an eccentric training programme. Follow-up measurements took place 1, 4, 7 and 14 weeks after the final shockwave treatment. The primary outcome measure was the Victorian Institute of Sport Assessment-Patella (VISA-P) questionnaire. Secondary outcome measures were pain during ADL, sports activities and the decline squat. Results: Forty-three subjects (57 tendons) were included in the study. Twenty-one subjects (31 tendons) received FSWT, and 22 subjects (26 tendons) received RSWT. Both groups improved significantly on the VISA-P score, but there were no differences in improvement between the FSWT group (15 points on the VISA-P) and the RSWT group (9.6 points, n.s.). This was also the case for the secondary outcome measures. Conclusion: There were no statistically significant differences in effectiveness between FSWT and RSWT. It is therefore not possible to recommend one treatment over the other on grounds of outcome. Both groups improved significantly, although it is questionable whether this difference is clinically relevant. Level of evidence: II.
Article
Thirty-nine patients suffering from chronic lateral epicondylitis were randomised into two treatment groups. The first group (n = 20) was treated with progressive slow, repetitive wrist and forearm stretching, muscle conditioning and occupational exercises, which were intensified in four steps. The second group (n = 19) was treated with pulsed ultrasound. The effect of six to eight weeks' treatment was measured by a pain questionnaire (visual analogue scale), isokinetic muscle performance testing of wrist and forearm, and isometric grip strength measurements.In the follow-up visit after eight weeks' treatment, pain at rest and under strain had decreased and subjective ability to work increased in the exercise group significantly more than in the ultrasound group (p = 0.004,0.04 and 0.004). Correspondingly, sleep disturbance was alleviated significantly more in the exercise group (p = 0.01). The isokinetic torque of wrist flexion increased by 45% in the exercise group and declined by 4% in the ultrasound group (p = 0.0002). Maximum isometric grip strength increased 12 % in the exercise group and remained unchanged in the ultrasound group (p = 0.05).During treatment six of eight patients in the exercise group and three of nine patients in the ultrasound group became able to work. All clinical manual provocation tests for tennis elbow improved within the exercise group. The results indicate that progressive exercise therapy is more effective than ultrasound in treating chronic lateral epicondylitis, reducing pain and improving patients' ability to work.
Article
The aim of this article is to provide a concise review of the basic science of extracorporeal shock wave therapy (ESWT) and to perform a systematic review of the literature for the use of ESWT in the treatment of fractures and delayed unions/nonunions. Articles in the English or German language were identified for the systematic review by searching PubMed-MEDLINE from 1966 until 2008, Cochrane Database of Systematic Reviews, Cochrane Database of Abstracts of Reviews of Effects, Cochrane Central Register of Controlled Trials, and relevant meeting abstracts from 2007 to 2008. Moreover, the bibliographies of the identified articles were reviewed. We included clinical outcome studies of ESWT in the treatment of fractures and delayed unions/nonunions. Reports with less than 10 patients were excluded. Nonunions after corrective osteotomies or arthrodeses were excluded. Sample size, level of evidence, definition of delayed union, definition of nonunion, time from injury to shock wave treatment, location of fracture, union rate, and complications were extracted from the identified articles. Data of 924 patients undergoing ESWT for delayed union/nonunion were extracted from 10 studies. All articles were graded as level 4 studies. The overall union rate was 76% (95% confidence interval 73%-79%). The union rate was significantly higher in hypertrophic nonunions than in atrophic nonunions. Data from level 4 studies suggest that shock wave therapy seems to stimulate the healing process in delayed unions/nonunions. However, further investigations are required.
Article
Lateral epicondylitis is a common problem among physically active individuals. One of the most important roles of the clinician is to provide the most effective rehabilitation intervention for the injured athlete and the physically active individual. Over 40 different treatment methods for lateral epicondylitis have been reported in the literature. Initially, lateral epicondylitis can be treated with rest, ice, tennis brace and/or injections. Injections are one of the most popular methods utilised, with a high success rate. However, when the condition is chronic or not responding to initial treatment, physical therapy is initiated. Common rehabilitation modalities utilised are ultrasound, phonophoresis, electrical stimulation, manipulation, soft tissue mobilisation, neural tension, friction massage, augmented soft tissue mobilisation (ASTM) and stretching and strengthening exercise. ASTM is becoming a more popular modality due to the detection of changes in the soft tissue texture as the patient progresses through the rehabilitation process. Other new modalities include laser and acupuncture. As a last resort for chronic or resistant cases, lateral epicondylitis may undergo surgery. Scientific research has found that all these methods have been inconsistently effective in treating lateral epicondylitis. Therefore, further research efforts are needed to determine which method is more effective.