Conference PaperPDF Available

Militarizm ve Küreselleşme: MENA Ülkeleri ve Türkiye Üzerine Ampirik Bir Araştırma

Authors:

Abstract

Bu çalışmanın amacı, militarizm ve küreselleşme ilişkisini ampirik olarak araştırmaktır.11 MENA ülkesi ve Türkiye’nin 1980-2016 döneminin dikkate alındığı çalışmada, ikinci nesil panel nedensellik testleri [Kònya (2006) bootstrap, Emirmahmutoğlu ve Köse (2011), Dumitrescu ve Hurlin (2012)] kullanılmıştır. Bu testlerden elde edilen ortak bulgulara göre; militarizm ve küreselleşme arasında nedensellik ilişkisinin olup olmadığı ve eğer varsa yönü ele alınan ülkeler arasında farklılık göstermektedir. Buna göre; Türkiye, Cezayir, İran, Kuveyt ve Lübnan’da militarizm ve küreselleşme arasında anlamlı bir nedensellik ilişkisi yoktur. Mısır, İsrail, Ürdün, Fas ve Umman’da militarizm küreselleşmenin bir nedeni iken, Bahreyn’de küreselleşme militarizmin nedenidir. Suudi Arabistan’da ise militarizm ve küreselleşme arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusudur. Militarizmin küreselleşme için bir tehdit oluşturduğunu gösteren ampirik kanıtlar aynı zamanda, küreselleşme düzeyindeki artışın militarizmi zayıflattığını ileri süren liberal yaklaşımı da güçlü bir biçimde desteklemektedir.
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
497
Militarizm ve Küreselleşme: MENA Ülkeleri ve Türkiye Üzerine Ampirik Bir
Araştırma
1Salih TÜREDİ 2Mehmet Hanefi TOPAL
1 Yrd. Doç. Dr., Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü, salih.turedi@erdogan.edu.tr1
2 Yrd. Doç. Dr.,Gümüşhane Üniversitesi, İİBF, Maliye Bölümü, mhanefitopal@gmail.com2
Özet: Bu çalışmanın amacı, militarizm ve küreselleşme ilişkisini ampirik olarak araştırmaktır.11 MENA ülkesi ve
Türkiye’nin 1980-2016 döneminin dikkate alındığı çalışmada, ikinci nesil panel nedensellik testleri [Kònya (2006)
bootstrap, Emirmahmutoğlu ve Köse (2011), Dumitrescu ve Hurlin (2012)] kullanılmıştır. Bu testlerden elde edilen
ortak bulgulara göre; militarizm ve küreselleşme arasında nedensellik ilişkisinin olup olmadığı ve eğer varsa yönü ele
alınan ülkeler arasında farklılık göstermektedir. Buna göre; Türkiye, Cezayir, İran, Kuveyt ve Lübnan’da militarizm ve
küreselleşme arasında anlamlı bir nedensellik ilişkisi yoktur. Mısır, İsrail, Ürdün, Fas ve Umman’da militarizm
küreselleşmenin bir nedeni iken, Bahreyn’de küreselleşme militarizmin nedenidir. Suudi Arabistan’da ise militarizm
ve küreselleşme arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusudur. Militarizmin küreselleşme için bir tehdit
oluşturduğunu gösteren ampirik kanıtlar aynı zamanda, küreselleşme düzeyindeki artışın militarizmi zayıflattığını
ileri süren liberal yaklaşımı da güçlü bir biçimde desteklemektedir.
Anahtar Kelimeler: Militarizm, Küreselleşme, MENA, Panel Nedensellik
JEL Kodları: C33, F51, F62.
1. Giriş
Küreselleşme genel bir yaklaşımla ülkelerin ve toplumların siyasi, kültürel, sosyal ve ekonomik
yapılarında önemli değişimler yaratan bir entegrasyon süreci olarak tanımlanabilir. Dünya Bankası’na
göre, ana unsurlarını uluslararası ticaret ve sermaye hareketlerinin oluşturduğu bu süreç, işgücünün,
teknolojinin, sermayenin, mal ve hizmetlerin ve üretim faktörlerinin ülkeler arasında artan bir şekilde
mobilize olması ile karakterize edilmektedir (Soubbotina ve Sheram, 2000). Gittikçe artan öneminden
dolayı küreselleşmenin etkileri son yıllarda yoğun bir şekilde araştırılmaktadır. Bununla birlikte, literatüre
bakıldığında küreselleşmenin daha çok ekonomik boyutu (büyüme, kalkınma, gelir dağılımına etkileri) ile
ele alındığı göze çarpmaktadır. Fakat bilindiği üzere küreselleşme ekonomik boyutun yanı sıra politik
boyuta da, farklı bir ifadeyle, politik etkilere de sahip olan bir süreçtir. Bu bağlamda, küreselleşme ile
birlikte ülkeler arasında artan ticari ilişkilerin ülkelerin savunma sanayileri, askeri harcamaları ve ülkeler
arasındaki anlaşmazlıklar üzerindeki etkileri küreselleşme literatürünün en güncel konusu olarak ön
plana çıkmaya başlamıştır. Kabaca, küreselleşme ile militarizm-askeri harcamalar ilişkisi temelinde ele
alınan konu hakkında özellikle ampirik literatürde sınırlı sayıda çalışmanın (Acemoğlu ve Yared 2010;
Smith 2012; Wu vd. 2016; Irandoust 2017; Solarin 2017) olduğu görülmektedir. Dolayısı ile bu alanda
özellikle ampirik literatürde ciddi bir eksikliğin olduğu ifade edilebilir.
11 Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) ülkesi (Cezayir, Bahreyn, Mısır, İran, İsrail, Ürdün, Kuveyt, Lübnan,
Fas, Umman, Suudi Arabistan) ve Türkiye için militarizm ve küreselleşme ilişkisini tahmin etmeyi
amaçlayan çalışmanın ampirik literatürdeki boşluğu doldurma yönünde katkı sağlaması beklenmektedir.
Çalışmanın izleyen kısımları şu şekilde tasarlanmıştır: Birinci bölümde militarizm ve reselleşme
ilişkisine yönelik teorik yaklaşımlara değinilmiştir. Konu ile ilgili önceden yapılmış olan ampirik
çalışmaların incelendiği ikinci bölümü, ekonometrik yöntemin tanıtıldığı üçüncü bölüm takip etmektedir.
Dördüncü bölümde, analizden elde edilen bulgulara yer verilmiş ve sonuç kısmında ise çalışmanın genel
bir değerlendirmesi yapılmıştır.
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
498
2. Militarizm ve Küreselleşme: Teorik Çerçeve
Militarizm kavramı genellikle, anlaşmazlıkların (ulusal ve uluslararası) çözümünde askeri
araçların/yöntemlerin tercih edilme eğilimini ifade etmek için kullanılmaktadır (Kinsella, 2013: 105).
Ağırlıklı olarak, dış ticaret ve ulusal güvenlik kavramları temelinde şekillenen teorik literatürde
küreselleşme ve militarizm ilişkisine yönelik birbirine zıt yaklaşımların varlığı söz konusudur. Bu
yaklaşımlardan birincisi, Montesquieu ve Kant’ın fikirlerine dayalı olan ve özetle daha büyük ticaretin
ülkeler arasındaki çatışma ihtimalini azaltacağını söyleyen liberal görüştür. Bu görüş ülkeler arasında
artan ticari ilişkilerin karşılıklı bağımlılık oluşturduğunu ve bunun barışın bir kanalı olabileceğini vurgular.
Bu bağlamda ülkelerin refah düzeylerinin askeri yöntemlerle değil ancak serbest ticaret ile artırılabileceği
kabul edilir. Zira liberallere göre, uluslararası ekonomik ilişkilere yönelik sınırlandırmalar ülkeler arasında
siyasi ve askeri anlaşmazlıklara yol açabilecek çıkar çatışmalarını besleyici bir etki yaratmaktadır. Böylesi
bir durum ise ekonomik ilişkileri zedeleyerek ticari kazançların azalmasına neden olabilmektedir. Dolayısı
ile liberal yaklaşım, ülkeler arasında ekonomik entegrasyonun (ticaret hacminin) ve refah düzeyinin
artmasının uluslararası güvenliğin sürdürülebilirliği üzerinde pozitif katkı sağladığını ve ülkeler arası
ilişkilerde (anlaşmazlıklarda) askeri güç kullanım ihtiyacını (askeri harcamaları) azalttığını ileri
sürmektedir (Irandoust, 2017: 3-4; Solarin, 2017: 2-3; Martin vd., 2008: 865). Konuya militarizmin
ticarete etkisi bağlamında yaklaşan Acemoğlu ve Yared (2010), küreselleşmenin gittikçe artan şekilde
yaygınlaşmasına rağmen militarizmin ABD’den Çin, Rusya ve Hindistan’a kadar dünyanın her yerinde
güçlü olduğunu belirtmiştir. Yazarlara göre, askeri harcamalarda ve ordu büyüklüğünde daha fazla artış
kaydeden ülkelerin ticaret hacimlerinde göreceli olarak düşüş ortaya çıkmaktadır. Dolayısı ile askeri
harcamalardaki artış (militarizm) anlaşmazlık ve gerginlik yaratarak ülkeler arasında ticari ilişkileri
(küreselleşmeyi) negatif yönde etkilemektedir (Acemoğlu ve Yared, 2010: 83-84).
Küreselleşmenin militarizmi azalttığını öne süren liberal görüş, sınırlandırılmamış ekonomik değişimin
(ticaretin) ulusal güvenliği zayıflatacağını iddia eden merkantilistler ve realistler tarafından eleştirilmiştir.
Bu yaklaşıma göre, ticari kazançlar çoğu zaman ülkeler arasında dengeli biçimde dağılmaz ve ticari
kazançların bu dengesiz dağılımı ülkeler arasında ortaya çıkan askeri anlaşmazlıkların önemli bir
nedenidir (Irandoust, 2017: 4). Zira merkantilistler, ticaret hacminin sabit olduğu varsayımı altında
zenginliğin (refahın) ancak ihracatın artırılıp ithalatın azaltılması, yani ticaret fazlası ile mümkün
olabileceğini kabul etmektedir. Böylesi bir sistemde ise ticaretin ve malların güvenliği için bir
hegemonyaya ihtiyaç duyulmaktadır. Dolayısı ile merkantilist teoride, güçlü bir ordunun varlığı ekonomik
refahın önemli ve gerekli bir unsuru olarak kabul edilmektedir (Coulomb ve Dunne, 2008: 149).
3. Küreselleşme ve Militarizm: Ampirik Literatür
Bu bölümde farklı ülke, dönem ve tahmin yöntemleri ile militarizm ve küreselleşme ilişkisini ampirik
olarak araştıran çalışmalara yer verilmektedir. Kronolojik bir sıralamanın takip edildiği literatür
incelemesinde, iki değişken arasındaki ilişkiye yönelik teorik literatürdeki tartışmanın ampirik literatürde
de olduğu gözlenmektedir. Genel olarak, küreselleşmenin dış ticaret (ticari açıklık), militarizmin ise askeri
harcamalar ile temsil edildiği ampirik literatürde, militarizm ve küreselleşme arasındaki ilişkinin
merkantilist iddialardan daha çok liberal tezleri desteklediği ifade edilebilir. Martin vd. (2008) askeri
anlaşmazlıklar/çatışmalar ile ticaret arasındaki ilişkiyi test etmiştir. 1950-2000 dönemi için bir aşamalı
araç değişkenli regresyon tahmini ile yaptıkları analizden, merkantilist teoriyi destekleyici şekilde,
karşılıklı ticaretin komşu ülkeler arasındaki askeri çatışma olasılığını artırdığı bulgusuna ulaşmışlardır.
Dunne vd. (2008), sabit etkiler panel veri yöntemi ile 1981-1997 dönemi için gelişmekte olan 51 ülkede
askeri harcamaları etkileyen faktörleri incelemiştir. Milli gelir, nüfus, demokrasi ve ticari açıklığın yer
aldığı çok değişkenli bir model tahminden elde edilen bulgulara göre, ticari açıklık askeri harcamalar
üzerinde pozitif yönde bir etki oluşturmaktadır.
Karşılıklı ticaret ve askeri harcamalar arasındaki ilişkiyi araştıran Acemoğlu ve Yared (2010), askeri
harcamalarda gerçekleşen artışların (ülkelerin daha militarize olması) ülkeler arasındaki karşılıklı ticaret
hacmini azalttığını, dolayısı ile küreselleşme üzerinde olumsuz etki yarattığını belirlemiştir. Mamoon ve
Murshed (2010), zaman serisi teknikleri ile Hindistan ve Pakistan arasında uzun bir süredir devam eden
çatışmanın nedenlerini incelemiştir. Analiz sonuçları; karşılıklı ticaretin azalmasının, düşük demokrasi
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
499
düzeyinin, düşük büyüme oranının ve askeri harcamalardaki artışın iki ülke arasındaki çatışmayı teşvik
ettiğini göstermiştir. Buradan yola çıkan araştırmacılar; küreselleşmenin, diğer bir ifadeyle ticaret
hacminin artmasının (hem kendi aralarında hem de diğer ülkelerle), Hindistan ve Pakistan arasındaki
çatışmayı azaltarak barışa katkı sağlayacak en etkili ekonomik faktör olduğunu belirtmişlerdir. G-7
ülkeleri (Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, İngiltere, ABD) için yaptıkları çalışmada Wu vd.
(2016), küreselleşme ve askeri harcamalar arasındaki nedensellik ilişkisini tahmin etmiştir. Bu amaçla
yapılan bootstrap panel Granger nedensellik testi sonuçlarına göre; askeri harcama zeyinden
küreselleşmeye doğru hiçbir ülkede nedensellik ilişkisi bulunmamışken küreselleşmeden askeri
harcamalara doğru yalnızca Almanya ve Japonya’da negatif nedensellik ilişkisi söz konusudur. Bu
sonuçlardan hareketle araştırmacılar, G-7 ülkelerinde askeri harcamaların küreselleşme üzerinde önemli
bir rol oynamadığını, buna karşılık, küreselleşme düzeyindeki artışın Almanya ve Japonya’nın askeri
harcamalarını azalttığını ifade etmişlerdir. Solarin (2017), 82 ülke için yaptığı çalışmasında askeri
harcamaların belirleyicilerini ve küreselleşmenin askeri harcamalar üzerindeki rolünü incelemiştir.
Küreselleşme düzeyini temsilen ticari açıklık ve Dreher (2006) tarafından geliştirilen KOF küreselleşme
endeksinin kullanıldığı çalışmada, panel ARDL ve sistem GMM tahmincilerinden yararlanılmıştır. Analiz
sonucunda liberal görüşü destekleyici nitelikte, küreselleşmenin askeri harcamalar üzerinde negatif
yönde etkide bulunduğunu ortaya koyan ampirik kanıtlar elde edilmiştir. Araştırmacı bu sonucu “ticari
engellerin azaltılması veya tamamen kaldırılması yoluyla piyasa entegrasyonunun artırılması askeri
harcamaları azaltarak kaynakların daha verimli olan sivil sektörlerde kullanılmasına imkân sağlayacaktır”
şeklinde yorumlamıştır. Smith (2017) tarafından yapılan çalışmada, dış ticaret düzeyinde gerçekleşen
artışın militarizmi azalttığını ileri süren liberal görüşün geçerliliği Avrupa Birliği üyesi 20 ülke için test
edilmiştir. 1988-2008 dönemini kapsayan ve militarizmin, askeri harcamaların GSYİH içindeki payı olarak
ölçüldüğü regresyon tahmininden elde edilen sonuca göre, ticari açıklığın militarizm üzerindeki etkisi
negatiftir. Liberal yaklaşımın geçerli olduğunu ortaya koyan bu bulguya göre, ele alınan ülkelerde ticari
açıklık düzeyindeki 1 birimlik artış, askeri harcamaları % 0.12 azaltmaktadır. Farklı gelişmişlik düzeyine
sahip 120 ülke için yaptıkları çalışmada Topal ve Günay (2017), küreselleşme, küresel barış ve yoksulluk
arasındaki ilişkileri araştırmıştır. Korelasyon, regresyon ve nedensellik gibi geleneksel panel veri
yöntemlerden yararlanılarak yapılan tahmin sonucunda, küreselleşmenin yoksulluk ve çatışmaları
azalttığı, çatışmasızlığın ve refahın dengeli dağılımının ise küreselleşmeye katkı sağladığı şeklinde ampirik
kanıtlar elde edilmiştir. Son olarak Irandoust (2017), 1990-2012 dönemi için yaptığı çalışmada, dünyada
en yüksek askeri harcamaya sahip 15 ülkede küreselleşme ve militarizm ilişkisini araştırmıştır. Bootstrap
panel nedensellik testinin kullanıldığı ampirik analizde, militarizmdeki artışın ülkeler arasındaki çatışma
ihtimalini artırarak küreselleşmeyi olumsuz etkilediğini ortaya koymuştur.
4. Veri ve Ekonometrik Yöntem
4.1. Veri
Militarizm ve küreselleşme arasındaki nedensellik ilişkisinin araştırıldığı çalışmada 11 MENA ülkesi ile
Türkiye’nin 1980-2016 dönemine ilişkin verilerinden yararlanılmıştır. Ekonometrik analizde ülkelerin
militarizm düzeyi dolar cinsinden askeri harcamaların gayrisafi yurtiçi hâsıla içindeki payı şeklinde
tanımlanmıştır. Modellerde (MILEX) olarak yer alan askeri harcama verileri Stockholm Uluslararası Barış
Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI)’nün askeri harcamalar veri tabanından temin edilmiştir. Ülkelerin
küreselleşme düzeyleri ise literatürde sıklıkla tercih edilen ve küreselleşmeyi ekonomik boyutun yanında,
sosyal ve politik yönleri ile de ölçen KOF küreselleşme endeksi ile temsil edilmiştir. İlk kez Dreher (2002)
tarafından oluşturulan endeks, daha sonra Dreher vd. (2008) tarafından güncellenmiş ve genişletilmiştir.
Zürih Ekonomi Enstitüsü tarafından yayınlanan KOF küreselleşme endeksi 1-100 arası değerler
almaktadır. Bir ülkenin endeks değerinin artması reselleşme düzeyinin de arttığı anlamına
gelmektedir.
1
Analizlerde, KOF endeksinin doğal logaritması alınmış formu kullanılmıştır.
1
Endeks hakkında daha geniş bilgi için bkz. Dreher vd. (2008); Türedi (2016), Topal & Günay (2017).
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
500
4.2. Ekonometrik Yöntem
Militarizm ve küreselleşme arasındaki nedensellik ilişkisinin tahmininde Kònya (2006), Emirmahmutoğlu
ve Köse (2011) ile Dumitrescu ve Hurlin (2012) tarafından geliştirilen ikinci nesil panel Granger
nedensellik testlerine başvurulmuştur. Ancak panel nedensellik analizlerine geçmeden önce uygulanmak
istenen panel nedensellik testinin hangi ekonometrik varsayımlar altında tahmin yaptığına bağlı olarak
bazı ön testlerin yapılması gerekmektedir. Bu çalışmadaki üç panel nedensellik testinin de ortak
varsayımı paneldeki ülkeler arasında korelasyon (yatay kesit bağımlılığı) olduğu şeklindedir. Testlerin
ikinci ortak özelliği ise paneldeki ülkelere özgü bireysel sonuçları vermesi ve bu şekilde nedensellik ilişkisi
hakkında ülkeler arası karşılaştırma yapabilme imkânı sunmasıdır. Bununla birlikte, uygulanan
nedensellik testlerinin varsayımları arasında bazı farklılıklar da mevcuttur. Örneğin Kònya (2006)’ın
önerdiği bootstrap nedensellik testinde, diğer iki nedensellik testinden farklı olarak, değişkenlerin
durağan olup olmadıklarının incelenmesi gerekmemektedir. Buna karşın, Emirmahmutoğlu ve Köse
(2011) ile Dumitrescu ve Hurlin (2012) nedensellik testlerinde, değişkenlerin eşbütünleşme
mertebelerinin bilinmesi, dolayısı ile panel birim k testleri ile durağanlık sınamasının yapılması
gerekmektedir. Kònya (2006) bootstrap nedensellik testi ile diğer nedensellik testleri arasındaki bir diğer
farklılık da, panelin homojen olup olmaması ile ilgilidir. Kònya (2006) testi heterojen panel varsayımında
bulunurken, diğer iki test, hem homojen (paneldeki tüm ülkeler için ortak) hem de heterojen panellerde
(ülkelere göre değişen) nedensellik tahmini yapılmasına imkân tanımaktadır.
Nedensellik testlerinin farklı varsayımları gereği bu çalışmada dört aşamalı bir tahmin süreci izlenmiştir.
İlk aşamada, ayrı ayrı serilerde ve bir bütün olarak araştırma modelinde yatay kesit bağımlılığı olup
olmadığı sınanmıştır. Eğer paneldeki ülkeler için inceleme konusu yapılan değişkenler ortak faktörlerden
etkileniyor ise yatay kesit bağımlılığının olması beklenebilir. Komşu olan MENA ülkeleri ile Türkiye’nin
küreselleşme ve askeri harcama düzeyinin ortak faktörlerden etkilenme ihtimali oldukça kuvvetlidir.
Dolayısıyla yatay kesit bağımlılığı olması ihtimali de yüksektir. Pesaran (2004)’ın belirttiği gibi, yatay kesit
bağımlılığı dikkate alınmadan yapılacak analizlerin sonuçları sapmalı ve tutarsız olacaktır. Bu çalışmada,
yatay kesit bağımlılığı, Breusch ve Pagan (1980) tarafından önerilen (CDLM1), Pesaran (2004) tarafından
önerilen CDLM2 ile CD ve son olarak, Pesaran vd. (2008) tarafından geliştirilen LMadj testleri ile
araştırılmıştır. Bu testlerden CDLM1 ve CDLM2 testleri zaman periyodunun (T) paneldeki ülke sayısından
(N) yük olduğu durumlarda, CD ve LMadj testleri ise her iki durumda tutarlı sonuçlar vermektedir.
İlave olarak, Breusch ve Pagan (1980) LM test istatistiği asimptotik ki-kare dağımı gösterirken, diğer üç
test istatistiği asimptotik standart normal dağılım sergilemektedir. Dört test için de temel hipotez; “yatay
kesit bağımlılığı yoktur” şeklindedir.
Analizin ikinci aşamasında, panelin homojen mi heterojen mi yapıya sahip olduğunu belirlemek amacıyla
Pesaran ve Yamagata (2008) tarafından geliştirilmiş olan delta ( ) testi kullanılmıştır. Pesaran ve
Yamagata (2008), büyük örneklemler için standart delta () testini önerirken, küçük örneklemler için de
sapması düzeltilmiş delta ( ) test istatistiğini önermektedir. Asimptotik normal dağılım sergileyen bu
iki testin temel hipotezi; “eğim parametreleri her yatay kesit için aynıdır”, başka bir ifadeyle “panel
homojendir” şeklindedir.
Üçüncü aşamada, uygun panel birim kök testleri yardımıyla değişkenlerin durağanlıkları - hangi
mertebede eş bütünleşik oldukları - incelenmiştir. Bu çalışmada olduğu gibi, eğer panelde yatay kesit
bağımlılığı bulunmuşsa, ikinci nesil panel birim kök testleri tercih edilmelidir. Buradan hareketle,
çalışmada serilerin durağanlıkları Pesaran (2007) tarafından önerilen CADF-CIPS ve Breuer ve diğerleri
(2001, 2002) tarafından geliştirilen SURADF birim kök testleri yardımıyla sınanmıştır. CADF testi, T>N ve
N>T durumları için kullanılabilmektedir. Bu testte, öncelikle her birim (ülke) için CADF test istatistiği
hesaplanır. Daha sonra, her bir birim için hesaplanan CADF test istatistiği birim sayısına bölünerek
panelin geneli için durağanlık sınaması yapmakta kullanılan CIPS test istatistiği elde edilir. Hesaplanan
CADF ve CIPS test istatistikleri, Pesaran (2007)’ın bootstrap ile elde ettiği kritik değerler ile
karşılaştırılarak değişkenlerin durağan olup olmadığı kararı verilir. Her iki testin de temel hipotezi “birim
kök” olup mutlak değer içerisinde hesaplanan test istatistikleri tablo kritik değerinden daha büyükse
serinin durağan olduğu kabul edilir. Seriler için yalnızca ülkelere özgü durağanlık sınamasına imkân
tanıyan ve ancak T>N durumları için geçerli olan SURADF panel birim kök testinde ise görünürde ilişkisiz
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
501
regresyon (SUR) prosedürü izlenerek test istatistikleri elde edilmektedir. SURADF testinde, “birim kök”
temel hipotezi her bir ülke için hesaplanan SURADF test istatistikleri yardımıyla ayrı ayrı sınanır.
Hesaplanan test istatistikleri bootstrap kritik değerleri ile karşılaştırılır. Mutlak değer içerisinde test
istatistikleri bootstrap kritik değerden daha büyükse temel hipotez ret edilir.
Dördüncü ve son aşamada ise militarizm ile küreselleşme arasındaki nedensellik ilişkisi tahmin edilmiştir.
Bu amaçla başvurulan Kònya (2006) bootstrap testinde paneldeki her ülke için Wald test istatistiği
hesaplanmaktadır. Ardından, hesaplanan bu test istatistikleri bootstrap ile elde edilen kritik değerler ile
karşılaştırılır ve Wald test istatistikleri kritik değerlerden daha büyükse “Granger nedensellik yoktur”
temel hipotezi reddedilir. Testte uygun gecikme uzunluğuna ise Schwarz (SBC) veya Akaike (AIC) bilgi
kriterleri ile karar verilmektedir. Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) nedensellik testi, zaman serileri
arasındaki nedensellik ilişkisini tahmin edebilmek için Toda ve Yamamoto (1995) tarafından geliştirilen
testin panel versiyonudur. Yine bu testte de kritik değerler bootstrap ile hesaplandığından, yatay kesit
bağımlılığı dikkate alınmaktadır. Testte geçmeden önce paneldeki her ülke için serilerin eşbütünleşme
mertebesi panel birim kök testi ile belirlenir. Daha sonra, gecikmeleri arttırılmış-vektör otoregresif (LA-
VAR) model tahmini yapılır ve bootstrap ile her bir ülke için Wald test istatistiği ve anlamlılık düzeyleri
elde edilir. Bireysel Wald test istatistiklerinin anlamlılık zeylerine (p-value) bakılarak, “Granger
nedensellik yoktur” temel hipotezi her ülke için ayrı ay sınanabilir. Son olarak, bireysel Wald
istatistiklerinin anlamlılık düzeyleri, Fisher (1932) tarafından önerilen meta analizi yardımıyla
birleştirilerek panelin geneli için Fisher test istatistiği hesaplanır. Hesaplanan test istatistiği bootstrap ile
elde edilen kritik değerler ile karşılaştırılarak panelin geneli için nedensellik kararı verilir. Nedenselliğin
olmadığını iddia eden temel hipotezin reddedilebilmesi için hesaplanan Fisher test istatistiğinin kritik
değerlerden büyük olması gerekmektedir. Dumitrescu ve Hurlin (2012) testi, diğer iki testten farklı
olarak, durağanlığa sahip değişkenler arasındaki nedensellik tahminine izin vermektedir. Dolayısıyla
burada ilk olarak panel birim kök testiyle değişkenlerin durağanlıkları sınanmalı ve seriler durağan
değerleri ile analize dahil edilmelidir. Dumitrescu ve Hurlin (2012) panel nedensellik testinin tahmin
sürecinde T>N durumu için asimptotik, N>T durumu için ise yarı asimptotik iki farklı HNC
2
dağılımı
kullanılmaktadır. Tahmin sürecinin ilk aşamasında her bir birime ait Wald test istatistiği hesaplanır. Daha
sonra, hesaplanan bireysel Wald istatistiklerinin anlamlılık düzeylerinden hareketle, nedenselliğin
olmadığını kabul eden temel hipotez her bir ülke için ayrı ayrı sınanır. Son olarak, Wald test
istatistiklerinin aritmetik ortalaması alınarak iki ayrı panel test istatistiği elde edilir
3
. Dumitrescu ve
Hurlin (2012) panel nedensellik testinin, tahmin sürecinde gecikme uzunluklarının yanlış belirlendiği veya
panelde az sayıda birimin olduğu durumlarda bile etkin olduğu, yapılan Monte Carlo simülasyonları ile
ortaya konulmuştur (Bozoklu ve Yılancı, 2013: 177).
5. Bulgular
Tablo 1’de yatay kesit bağımlılığı ve homojenite testlerinin sonuçları verilmektedir. Yatay kesit bağımlılığı
testi sonuçlarına göre, temel hipotez hem seriler hem de model için, % 1 istatistiksel anlamlılık
düzeyinde reddedilmiştir.
2
Homogenous Non-Causality (homojen nedensellik yokluğu) ifadesinin kısaltmasıdır.
3
Bu test istatistikleri, T>N için ve N>T için ’dir.
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
502
Tablo 1. Yatay Kesit Bağımlılığı ve Homojenite Testleri Sonuçları
MILEX
KOF
Model
İstatistik
Prob.
İstatistik
Prob.
İstatistik
Prob.
Yatay kesit bağımlılığı
615.6***
0.000
372.0***
0.000
1353.6***
0.000
47.8***
0.000
26.6***
0.000
112.0***
0.000
0.39
0.346
- 3.77***
0.346
35.6***
0.000
17.3***
0.000
35.1***
0.000
107.7***
0.000
Homojenite
38.45***
0.000
adj
40.07***
0.000
Açıklama: *** % 1 düzeyinde istatistiksel anlamlılığı ifade eder.
Buradan hareketle, MENA coğrafyasındaki bir ülkenin askeri harcama ve küreselleşme düzeyinde ortaya
çıkan bir şokun o coğrafyadaki diğer ülkeleri etkilediği söylenebilir. Yine tablodan görüldüğü gibi,
homojenite testi sonuçlarına göre panelin homojen olduğunu varsayan temel hipotez, % 1 anlamlılık
düzeyinde reddedilmiştir. Bu sonuç, tahmin edilen ilişkinin paneldeki ülkeler için genel olmadığını,
ülkeden ülkeye değişebildiğini ifade etmektedir. Ayrıca her iki testin sonuçlarına göre, analizlerde,
ülkelere özgü tahmin yapan ikinci nesil panel birim kök ve nedensellik testlerinin tercih edilmesi de
gerekmektedir.
Askeri harcamalar ve küreselleşme endeksinin durağan olup olmadığının belirlenebilmesi için uygulanan
CADF-CIPS ve SURADF panel birim kök test sonuçları Tablo 2’de sunulmaktadır. Elde edilen sonuçlar,
sabit içeren panel birim kök modeli için geçerlidir. SURADF panel birim kök testi sonuçlarına göre,
paneldeki tüm ülkelerin hem askeri harcamalar hem de küreselleşme endeksi serileri için mutlak değer
içerisinde hesaplanan test istatistikleri, % 5 istatistiksel anlamlılık düzeyi için hesaplanan kritik
değerlerden daha büyüktür. Dolayısı ile serilerin birim köklü olduğunu ileri süren temel hipotez % 5
istatistiksel anlamlılık düzeyinde tüm ülkeler için reddedilmiş ve tüm ülkelerde her iki serinin de
seviyesinde durağan olduğuna karar verilmiştir.
Tablo 2. SURADF ve CADF Panel Birim Kök Testleri Sonuçları
Ülkeler
SURADF
CADF-CIPS
MILEX
KOF
MILEX
KOF
İstatistik
% 5a
İstatistik
% 5a
İstatistik
İstatistik
Cezayir
-8.883
-6.65
-8.662
-6.66
-4.290
-5.026
Bahreyn
-9.255
-7.69
-9.058
-8.14
-4.090
-5.174
Mısır
-9.370
-7.94
-9.471
-6.86
-4.058
-3.554
İran
-9.775
-6.42
-11.47
-8.68
-4.326
-5.575
İsrail
-11.93
-8.05
-11.99
-7.44
-3.242**
-6.521
Ürdün
-10.76
-7.63
-12.89
-7.66
-3.424
-4.851
Kuveyt
-11.96
-7.70
-13.31
-7.29
-3.870
-4.492
Lübnan
-9.249
-7.07
-12.85
-7.48
-5.521
-3.729
Fas
-9.267
-6.41
-12.22
-7.29
-5.136
-4.813
Umman
-8.661
-6.86
-11.11
-7.08
-3.497
-6.196
S. Arabistan
-8.631
-7.25
-9.972
-6.41
-3.598
-4.353
Türkiye
-8.170
-6.66
-7.925
-6.09
-3.035**
-5.290
PANEL (CIPS)
-4.007
-5.017
Açıklamalar: Birim kök modeli sabitli modeldir. **; % 5 istatistiksel anlamlılık düzeyinde temel hipotez kabul
edilmiştir. a; SURADF testi için % 5 anlamlılık düzeyindeki kritik değerlerdir. SURADF birim kök testinde, kritik
değerler 10.000 bootstrap ile elde edilmiştir. Uygun gecikme uzunlukları, maksimum 4 gecikme uzunluğu altında
Schwarz bilgi kriteri ile elde edilmiştir. % 5 anlamlılık düzeyinde CADF ve CIPS kritik değerleri Pesaran (2007)’ın
çalışmasından alınmış olup sırasıyla -3.36 (CADF) ve -2.33 (CIPS)’tür.
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
503
CADF testi de SURADF ile büyük ölçüde benzer bulgular ortaya koymuştur. Yalnızca, askeri harcamalar
için Türkiye ve İsrail’de temel hipotez reddedilememiştir. Bu bağlamda, İsrail ve Türkiye’de askeri
harcamalar serisine gelen bir şokun belirli bir süre etkisini devam ettirdiği söylenebilir. Panelin geneli için
serilerin durağanlığını test etmek amacıyla hesaplanan CIPS test istatistik değerleri Pesaran (2007)
tarafından hesaplanan kritik değerden daha büyüktür. Bu bulgu, panelin geneli için askeri harcamalar ve
küreselleşme endeksinin seviyesinde durağan olduğunu ortaya koymaktadır. Birim kök testlerinin
sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, MENA coğrafyasındaki ülkelerin küreselleşme ve askeri harcama
düzeylerinin durağan süreç izlediği, diğer bir ifadeyle, yaşanan şokların kalıcı etkiler oluşturmadığı
belirtilebilir. Dolayısı ile seriler seviyesinde durağan olduğundan nedensellik analizlerinde düzey
değerleri kullanılmıştır.
Ön testlerin ardından, askeri harcamalar (militarizm) ile küreselleşme arasındaki nedenselliğin tahminine
geçilmiştir. Kònya (2006) bootstrap panel nedensellik testinin sonuçları Tablo 3’de sunulmaktadır.
Tablonun üst kısmında askeri harcamalardan küreselleşmeye, alt kısmında ise küreselleşmeden askeri
harcamalara doğru nedensellik testinin sonuçlarını verilmektedir.
Tablo 3. Kònya (2006) Bootstrap Panel Granger Nedensellik Testi Sonuçları
Ülkeler
Ho: MILEX, KOF’un Granger nedeni değildir (MILEX KOF)
Katsayı
Wald
Bootstrap Kritik Değerler
% 10
% 5
% 1
Cezayir
1.325
5.018
7.53
10.82
19.35
Bahreyn
0.184
0.012
5.64
7.92
14.59
Mısır
-1.280
17.34**
7.64
11.86
22.47
İran
-0.205
3.200
8.00
9.98
14.96
İsrail
-0.383
15.83**
7.08
11.20
20.30
Ürdün
-0.806
18.86***
7.08
10.37
17.30
Kuveyt
0.008
0.741
5.82
10.40
19.45
Lübnan
0.005
0.004
6.00
8.43
17.48
Fas
-0.996
7.306*
6.32
8.71
15.71
Umman
-0.129
9.439**
5.94
8.86
16.02
S. Arabistan
-0.167
2.029
6.63
9.10
17.87
Türkiye
0.321
0.490
6.53
8.66
14.66
Ülkeler
Ho: KOF, MILEX’in Granger nedeni değildir (KOF MILEX)
Katsayı
Wald
Bootstrap Kritik Değerler
% 10
% 10
% 10
Cezayir
0.013
2.327
5.91
8.46
13.06
Bahreyn
-0.033
3.462
6.20
9.62
16.96
Mısır
0.005
0.153
12.01
16.51
28.33
İran
-0.005
0.176
9.31
12.44
20.82
İsrail
-0.077
5.999
10.60
14.71
32.07
Ürdün
-0.061
7.776
9.61
13.37
23.81
Kuveyt
-0.563
1.438
6.32
8.84
16.29
Lübnan
-0.016
0.210
5.43
8.08
15.80
Fas
-0.016
3.602
5.81
8.35
15.52
Umman
0.005
0.009
8.45
11.43
18.71
S. Arabistan
-0.143
8.889*
7.36
10.35
17.10
Türkiye
-0.007
2.407
9.32
12.98
22.70
Açıklamalar: Uygun gecikme uzunluğu maksimum 4 gecikme altında Schwarz bilgi kriteri ile elde edilmiştir. Kritik
değerler 1000 bootstrap ile elde edilmiştir.
Konya (2006) nedensellik testinin ortaya koyduğu ampirik bulgulara göre, 6 ülkede (Cezayir, Bahreyn,
İran, Kuveyt, Lübnan ve Türkiye) değişkenler arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi yoktur. 5 ülkede
(Mısır, İsrail, Ürdün, Fas, Umman) askeri harcamalardan küreselleşmeye doğru, Suudi Arabistan’da ise
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
504
küreselleşmeden askeri harcamalara doğru tek yönlü ve negatif bir nedensellik ilişkisi mevcuttur. Bu
sonuçlardan hareketle, Mısır, İsrail, Ürdün, Fas ve Umman’da militarizm düzeyinin artmasının bu
ülkelerin küreselleşme düzeylerini tehdit ettiği ileri sürülebilir. Diğer taraftan, küreselleşme düzeyinin
artması Suudi Arabistan’da militarizmi azaltmaktadır.
Tablo 4’de, Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) panel nedensellik testi sonuçları verilmektedir. Buna göre
İran, Kuveyt, Lübnan ve Türkiye’de iki değişken arasında nedensellik ilişkisi yoktur. Askeri harcamalar ile
küreselleşmenin Mısır, Ürdün ve Suudi Arabistan’da çift yönlü nedensel bir ilişkiye sahip olduğunu ortaya
koyan test sonuçları, Cezayir, İsrail, Fas ve Umman’da askeri harcamalardan küreselleşmeye, Bahreyn’de
ise küreselleşmeden askeri harcamalara doğru tek yönlü bir nedenselliğin varlığını da göstermiştir. Son
olarak, söz konusu değişkenler arasındaki ilişkiyi panelin geneli için araştıran Fisher testinden, MENA
ülkelerinde askeri harcamalardan küreselleşmeye doğru tek bir nedenselliğin varlığını ortaya koyan
ampirik kanıt elde edilmiştir.
Tablo 4. Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) Panel Granger Nedensellik Testi Sonuçları
Ülkeler
Ho: MILEX KOF
Ülkeler
Ho: KOF MILEX
i
Waldi
Prob.
Waldi
Prob.
Cezayir
1
2.93*
0.087
Cezayir
0.90
0.341
Bahreyn
3
1.01
0.797
Bahreyn
7.06*
0.070
Mısır
3
18.37***
0.000
Mısır
6.72*
0.081
İran
2
3.37
0.185
İran
1.06
0.589
İsrail
1
12.34***
0.000
İsrail
2.35
0.125
Ürdün
1
9.50**
0.002
Ürdün
6.56**
0.010
Kuveyt
1
0.72
0.395
Kuveyt
1.78
0.181
Lübnan
1
0.06
0.803
Lübnan
0.59
0.441
Fas
3
6.26*
0.099
Fas
5.15
0.161
Umman
1
3.65*
0.056
Umman
0.05
0.811
S. Arabistan
2
8.75**
0.013
S. Arabistan
7.60**
0.022
Türkiye
1
0.14
0.702
Türkiye
1.79
0.181
PANEL
(Fisher-stats)
Kritik Değerler
Fisher Test İstatistiği
Fisher Test İstatistiği
74.50***
46.99
% 1
% 5
% 10
% 1
% 5
% 10
58.34
47.93
42.52
72.53
59.67
53.82
Açıklama: ***, ** ve * sırasıyla % 1, % 5 ve % 10’da istatistiksel olarak anlamlılığı ifade eder. Maksimum 4 gecikme
altında uygun gecikme uzunlukları (i) Akaike bilgi kriteri ile belirlenmiştir. Test istatistikleri için kritik değerler,
10.000 bootstrap ile elde edilmiştir.
Dumitrescu ve Hurlin (2012) nedensellik testinin tahmin sonuçları Tablo 5’de gösterilmektedir.
Bulguların farklı gecikme düzeylerinde benzer olup olmadığını görebilmek ve yanlış gecikme uzunluğu
belirleme sorunu ile karşılaşmamak amacıyla 3 gecikmeye kadar elde edilen sonuçlar raporlandırılmıştır.
Tahmin sonuçlarına göre; analize dahil edilen ülkelerden Mısır, İran, İsrail, Ürdün, Fas ve Umman’da
askeri harcamalardan küreselleşmeye doğru tek yönbir nedensellik ilişkisi vardır. Bu bulgu, gecikme
uzunluğu arttırıldığında da değişmemektedir. Farklı gecikme uzunlukları dikkate alındığında
küreselleşmenin sadece Bahreyn ve Suudi Arabistan’da askeri harcamaların bir nedeni olduğu
gözlenmiştir. Panelin geneli için yapılan tahminden elde edilen sonuçlar, Emirmahmutoğlu ve Köse
(2011) testinde olduğu gibi ele alınan MENA ülkelerinde militarizmden küreselleşmeye doğru tek yönlü
bir nedensellik bulgusuna işaret etmektedir.
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
505
Tablo 5. Dumitrescu ve Hurlin (2012) Panel Granger Nedensellik Testi Sonuçları
Ülkeler
Ho: MILEX KOF
Lag=1
Lag=2
Lag=3
Waldi
Prob.
Waldi
Prob.
Waldi
Prob.
Cezayir
3.02*
0.082
2.92
0.232
2.81
0.421
Bahreyn
0.07
0.780
1.01
0.601
1.12
0.770
Mısır
12.56***
0.000
13.08**
0.001
20.40***
0.000
İran
5.20**
0.022
3.60
0.165
5.83
0.119
İsrail
12.71***
0.000
11.18**
0.003
10.43**
0.015
Ürdün
9.79***
0.001
9.38**
0.009
9.48**
0.023
Kuveyt
0.74
0.387
0.76
0.680
0.95
0.811
Lübnan
0.06
0.800
0.40
0.815
0.26
0.966
Fas
7.30**
0.006
6.14**
0.046
6.96*
0.073
Umman
3.76*
0.052
3.93
0.140
6.33*
0.096
S. Arabistan
2.09
0.147
9.34**
0.009
11.73**
0.008
Türkiye
0.15
0.698
0.76
0.680
0.84
0.837
PANEL
(Zbar)
9.28***
(0.000)
8.19***
(0.000)
5.56***
(0.000)
4.77***
(0.000)
4.85***
(0.000)
3.89***
(0.001)
Ülkeler
Ho: KOF MILEX
Lag=1
Lag=2
Lag=3
Waldi
Prob.
Waldi
Prob.
Waldi
Prob.
Cezayir
0.93
0.333
0.99
0.606
2.56
0.464
Bahreyn
4.95**
0.025
5.91*
0.051
7.85**
0.049
Mısır
0.01
0.896
0.60
0.739
7.48*
0.058
İran
0.26
0.609
1.13
0.568
1.79
0.616
İsrail
2.42
0.119
1.57
0.453
1.08
0.780
Ürdün
6.76**
0.009
1.46
0.481
2.85
0.414
Kuveyt
1.84
0.174
3.23
0.198
3.96
0.265
Lübnan
0.61
0.434
0.63
0.728
1.25
0.740
Fas
1.44
0.230
2.94
0.229
5.72
0.125
Umman
0.05
0.808
0.80
0.669
2.62
0.452
S. Arabistan
5.66**
0.017
8.10**
0.017
3.36
0.338
Türkiye
1.84
0.174
1.71
0.424
1.93
0.586
PANEL
(Zbar)
3.02**
(0.002)
2.57**
(0.010)
0.73
(0.459)
0.74
(0.655)
0.76
(0.442)
0.39
(0.691)
Açıklama: ***, ** ve * sırasıyla % 1, % 5 ve % 10’da istatistiksel olarak anlamlılığı ifade eder.
Uygulanan üç ayrı nedensellik testinden elde edilen bulgulardan hareketle daha net bir karara varmak
amacıyla testlerin sonuçları Tablo 6’da özet olarak sunulmuştur. Tablodan görüleceği üzere üç
nedensellik testinin bulguları arasında bazı farklılıklar olmakla beraber önemli ölçüde ortak bulgular da
mevcuttur. Analizden elde edilen ortak bulgular şu şekilde özetlenebilir;
1) Panelin geneli için bir nedensellik tahmini veren Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) ile Dumitrescu
ve Hurlin (2012) nedensellik testi sonuçlarına göre, MENA coğrafyasında militarizmden
küreselleşmeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmaktadır.
2) Cezayir, İran, Kuveyt, Lübnan ve Türkiye’de militarizm ve küreselleşme arasında nedensellik
ilişkisi yoktur.
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
506
3) Mısır, İsrail, Ürdün, Fas Umman ve Suudi Arabistan’da militarizm küreselleşmenin bir nedenidir.
Kònya (2006) testinden elde edilen katsayıların işareti dikkate alındığında bu nedenselliğin
negatif olduğu söylenebilir. Dolayısı ile bu ülkelerde militarizm düzeyinin artması küreselleşmeyi
zayıflatmaktadır.
4) Kònya (2006) testi farklı ampirik kanıt sunmamakla beraber, Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) ve
Dumitrescu ve Hurlin (2012) testlerinin ortak sonucuna göre; militarizm ve küreselleşme
arasında Suudi Arabistan’da çift yönlü, Bahreyn’de ise küreselleşmeden militarizme doğru tek
yönlü bir nedenselliğin olduğu gözlenmiştir.
Tablo 6. Nedenselliğin Yönü Özet Sonuçlar
Ülkeler
Ho: MILEX KOF
Ho: KOF MILEX
Sonuç
Kònya
(2006)
E. K.
(2011)
D. H.
(2012)
Kònya
(2006)
E. K.
(2011)
D. H.
(2012)
Cezayir
MILEX KOF
Bahreyn
KOF MILEX
Mısır
MILEX KOF
İran
MILEX KOF
İsrail
MILEX KOF
Ürdün
MILEX KOF
Kuveyt
MILEX KOF
Lübnan
MILEX KOF
Fas
MILEX KOF
Umman
MILEX KOF
S. Arabistan
MILEX KOF
Türkiye
MILEX KOF
PANEL
MILEX KOF
Açıklama: a, b ve c sırasıyla % 1, % 5 ve % 10’da istatistiksel olarak anlamlıdır.
6. Sonuç
Bu çalışmada, 11 MENA ülkesi ve Türkiye için militarizm ile küreselleşme arasındaki nedensellik ilişkisi
tahmin edilmiştir. Bu amaçla yapılan ve 1980-2016 dönemini kapsayan analizde, yatay kesit bağımlılığına
ve heterojeniteye izin veren üç farklı panel nedensellik testi (Kònya 2006; Emirmahmutoğlu ve Köse,
2011; Dumitrescu ve Hurlin, 2012) kullanılmıştır. Ülkelerin küreselleşme düzeyinin Dreher (2002)
tarafından geliştirilen KOF endeksi ile temsil edildiği çalışmada, militarizmin göstergesi olarak ise
literatür takip edilerek askeri harcamaların GSYİH içindeki payı dikkate alınmıştır. Uygulanan üç farklı
nedensellik testinden elde edilen genel ampirik bulgulara göre; 1) militarizm ve küreselleşme arasında
bir nedensellik ilişkisinin olup olmadığı ve varsa yönü, ülkeler arasında farklılık göstermektedir. 2)
Cezayir, İran, Kuveyt, Lübnan ve Türkiye’de militarizm ile küreselleşme arasında nedensellik ilişkisi
yoktur. 3) Mısır, Ürdün, İsrail, Fas ve Umman’da militarizmden küreselleşmeye doğru olmak üzere tek
yönlü nedensellik ilişkisi vardır. Bununla birlikte, Kònya (2006) testinden elde edilen katsayıların
işaretleri dikkate alındığında bu nedenselliğin negatif yönlü olduğu söylenebilir. Dolayısı ile bu ülkelerde,
askeri harcamalardaki (militarizmin) artışların anlaşmazlık ve gerginlikler yaratarak ülkeler arasındaki
ticari, sosyal ve politik ilişkileri (küreselleşmeyi) negatif yönde etkileyeceği yönündeki teorik görüşün
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
507
geçerli olduğu ileri sürülebilir. 4) Kònya (2006) testinin sonuçlarına göre negatif fakat anlamsız olmakla
birlikte, Emirmahmutoğlu ve Köse, 2011; Dumitrescu ve Hurlin, 2012 testi Bahreyn’de küreselleşmeden
militarizme doğru olmak üzere tek yönlü, Suudi Arabistan’da ise çift yönlü bir nedensellik olduğunu
göstermiştir. Bu sonuçtan hareketle, Suudi Arabistan ve Bahreyn için, ülkelerin refah düzeylerinin askeri
yöntemlerle değil, ancak serbest ticaretle artacağını ve artan ticari ilişkilerin ülkeler arasındaki çatışma
ihtimalini azaltacağını iddia eden liberal görüşün geçerli olduğu ifade edilebilir. Son olarak, MENA
ülkelerinin daha yüksek refah düzeylerine ulaşabilmesi, ekonomik, sosyal, politik çatışma ve
gerginliklerden kurtulabilmesi için bölgenin ve dünyanın diğer ülkeleriyle ekonomik, sosyal ve politik
ilişkilerini daha da geliştirmeleri gerekmektedir. Ancak ülkelerin militarist politika tercihlerinin devam
etmesi durumunda bunun pek de mümkün olamayacağı iddia edilebilir.
Kaynakça
Acemoglu, D., & Yared, P. (2010). Political limits to globalization. American Economic Review, 100(2), 83-88.
Bozoklu, Ş., & Yılancı, V. (2013). Finansal gelişme ve iktisadi büyüme arasındaki nedensellik ilişkisi: gelişmekte olan
ekonomiler için analiz. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(2), 161-187.
Breuer, J. B., McNown, R., & Wallace, M. S. (2001). Misleading inferences from panel unit-root tests with an
illustration from purchasing power parity. Review of International Economics, 9(3), 482-493.
Breuer, J. B., McNown, R., & Wallace, M. (2002). Series-specific unit root tests with panel data. Oxford Bulletin of
Economics and Statistics, 64(5), 527-546.
Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1980). The Lagrange multiplier test and its applications to model specification in
econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239-253.
Coulomb, F., & Dunne, J. P. (2008). Economics, conflict and war real-world. Economics Review, 46, 147-157.
Dreher, A., Gaston, N., & Martens, P. (2008). Measuring globalisation: Gauging its consequences. Springer Science &
Business Media.
Dumitrescu, E. I., & Hurlin, C. (2012). Testing for Granger non-causality in heterogeneous panels. Economic
Modelling, 29(4), 1450-1460.
Dunne, J. P., Perlo-Freeman, S., & Smith, R. P. (2008). The demand for military expenditure in developing countries:
hostility versus capability. Defence and Peace Economics, 19(4), 293-302.
Emirmahmutoglu, F., & Kose, N. (2011). Testing for Granger causality in heterogeneous mixed panels. Economic
Modelling, 28(3), 870-876.
Fisher, R. A. (1925). Statistical methods for research workers. Genesis Publishing Pvt Ltd.
Irandoust, M. (2017). Militarism and globalization: Is there an empirical link? Quality & Quantity, 1-21.
Kinsella, D. (2012). The global arms trade and the diffusion of militarism. in Militarism and international relations:
political economy, security and theory, A. Stavrianakis & J. Salby (Eds.), 104-116.
Kónya, L. (2006). Exports and growth: Granger causality analysis on OECD countries with a panel data
approach. Economic Modelling, 23(6), 978-992.
Mamoon, D.,& Murshed, S. M. (2010). The conflict mitigating effects of trade in the India-Pakistan case. Economics
of Governance, 11(2), 145-167.
Martin, P., Mayer, T., & Thoenig, M. (2008). Make trade not war?. The Review of Economic Studies, 75(3), 865-900.
Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cros-ssection dependence in panels. Cambridge working papers
in economics (CWPE), 0435.
Pesaran, M. H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross‐section dependence. Journal of Applied
Econometrics, 22(2), 265-312.
Pesaran, M. H.,Ullah, A., & Yamagata, T. (2008). A bias-adjusted LM test of error cross-section independence. The
Econometrics Journal, 11(1), 105-127.
Pesaran, M. H., & Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142(1),
50-93.
Smith, C. J. (2012). Trade and conflict: an inverse relationship? http://em-journal.com/ assets_c/14/141Smith.pdf.
(02.09.2017).
Soubbotina, T. P., & Sheram, K. (2000). Beyond economic growth: meeting the challenges of global development.
Washington DC: World Bank publications.
Solarin, S. A. (2017). Determinants of military expenditure and the role of globalisation in a cross-country
analysis. Defence and Peace Economics, 1-18.
Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated
processes. Journal of Econometrics, 66(1), 225-250.
IBANESS Conference Series Kırklareli/ Turkey
IBANESS Konferans Serisi Kırklareli /Türkiye
September 23-34, 2017
23-24 Eylül 2017
508
Topal, M. H. & Günay, H. F. (2017). Küresel kamu malları perspektifinden küreselleşme, yoksulluk ve küresel barış
arasındaki ilişki. Global Journal of Economics and Business Studies, 6(11), 57-69.
Türedi, S. (2016). Küreselleşmenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: gelişmekte olan ülkeler için panel veri
analizi. 2. uluslararası Osmaneli sosyal bilimler kongresi. 12-14 Ekim, Bilecik/Türkiye.
Wu, T. P., Fan, D., & Chang, T. (2016). The relationship between globalization and military expenditures in G7
countries: evidence from a panel data analysis. Economic Computation & Economic Cybernetics Studies
&Research, 50(3), 285-302
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
Full-text available
Küreselleşmenin yoksulluk ve küresel barış üzerindeki etkileri şiddetli bir şekilde halen tartışılmaya devam etmektedir. Popüler küresel işbirliği yaklaşımlarından biri olan küresel kamu malları yaklaşımına göre yoksulluk ve güvenlik gibi fayda ve zararları ülke sınırlarını aşan mal ya da hizmetlerin üretim ve bölüşüm kararlarının küresel işbirliğiyle yürütülmesi gerekmektedir. Bu yaklaşımdan hareketle bu çalışmanın amacı, 120 ülkenin 2007-2014 dönemine ait kapsamlı küreselleşme (KOF), küresel barış (GPI) ve yoksulluk (HDI) endeks verileri kullanılarak ve korelasyon, regresyon ve nedensellik gibi geleneksel panel veri analizleri yardımıyla küreselleşme, yoksulluk ve küresel barış arasındaki ilişkileri incelemektir. Analiz sonuçlarına göre küreselleşme hem yoksulluğu azaltmakta hem de küresel barışa pozitif katkı yapmaktadır. Öte yandan ülkelerin yoksulluk düzeyinin azalması küresel barışı arttırmaktadır. Bu sonuçlara göre yoksulluğun azaltılması ve küresel barışın sağlanması için ülkelerin küresel işbirliğini arttırıcı ekonomik, sosyal ve politik tedbirleri almaları gerektiği iddia edilebilir.
Article
Full-text available
Despite the fact that previous studies have extensively investigated the causal nexus between military expenditure and economic growth in both developed and developing countries, those studies have not considered the role of globalization. The aim of this study is to examine the relationship between militarism and globalization for the top 15 military expenditure spenders over the period 1990–2012. The bootstrap panel Granger causality approach is utilized to detect the direction of causality. The results show that military expenditure and overall globalization are causally related in most of the countries under review. This implies that countries experiencing greater globalization have relatively large increases in militarization over the past 20 years. The policy implication of the findings is that greater military spending by a country increases the likelihood of military conflict in the future, the anticipation of which discourages globalization.
Article
Full-text available
Anecdotal evidence offers conflicting views on the impact of globalisation on military expenditure. We contribute to the existing literature by investigating the effect of globalisation on military expenditure in 82 countries for the period, 1989–2012. After introducing economic and strategic variables into the model, we utilise the dynamic panel generalised method of moments system to estimate the relationship in the variables. The empirical findings reveal that globalisation reduces both military burden and real military expenditure. The findings are consistent, irrespective of the globalisation indicator adopted. The policy implications of the results are explained.
Conference Paper
Full-text available
Literatürde farklı şekillerde tanımlanmakla birlikte, genel olarak küreselleşmenin dünyadaki ülkeler ve toplumlar arasındaki entegrasyon süreci şeklinde tanımlanması mümkündür. Ekonomik, sosyal ve politik boyutlara sahip çok yönlü bir olgu olarak değerlendirilen küreselleşmenin ülkeler üzerindeki etkilerinin pozitif mi negatif mi olduğu literatürde uzun zamandır tartışılmakla birlikte bu konuda genel bir kabulün olmadığı gözlenmektedir. Bazı ekonomist ve kurumlar (IMF, WB gibi) küreselleşmenin ülkelerin refah düzeylerini artırıcı etkiler yaratan olumlu bir süreç olduğunu savunurken, küreselleşme karşıtı olanlar ise küreselleşmenin belirsizlik ve istikrarsızlık yaratan olumsuz bir süreç olduğunu iddia etmektedirler. Küreselleşmenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini tahmin etmek suretiyle söz konusu tartışmaya katkı sağlamayı amaçlayan bu çalışmada gelişmekte olan ülkeler dikkate alınmıştır. 40 ülkenin 1996-2014 dönemini kapsayan ve küreselleşme düzeyini temsilen Dreher (2006) tarafından geliştirilen KOF küreselleşme endeksinin kullanıldığı analiz, sabit etkiler panel veri yaklaşımı ile yapılmıştır. Elde edilen bulgular, ele alınan ülkelerde incelenen dönemde küreselleşmenin ekonomik büyüme üzerinde istatistiki olarak anlamlı ve pozitif etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Ayrıca, analiz bulguları KOF küreselleşme endeksinin alt bileşenleri olan ekonomik, sosyal ve politik küreselleşmenin büyüme üzerindeki etkisinin de aynı şekilde pozitif olduğunu göstermiştir. Elde edilen bu sonuçlardan hareketle, gelişmekte olan ülkelerde küreselleşmenin ekonomik büyümenin anlamlı bir belirleyicisi olduğu ifade edilebilir.
Article
Full-text available
Bu çalışma finansal gelişme ile iktisadi büyüme arasındaki ilişkiyi Dumitrescu ve Hurlin (2012) tarafından geliştirilen panel Granger nedensellik testi kullanarak Brezilya, Çin, Endonezya, Filipinler, Güney Kore, Hindistan, Macaristan, Malezya, Meksika, Mısır, Peru, Şili, Tayland ve Türkiye için araştırmaktadır. Çalışmada kullanılan veri seti yıllık olup, 1988-2011 yılları arasını kapsamaktadır. Yurt içi kredilerin Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH)’ya oranı ve kişi başına reel GSYİH büyüme oranı sırasıyla finansal gelişmenin ve iktisadi büyümenin göstergeleri olarak kullanılmıştır. Ampirik sonuçlar, belirgin biçimde finansal gelişmenin iktisadi büyümenin nedeni olduğunu ve bu ülkelerin büyüme oranlarını finansal sistemlerini geliştirerek hızlandırabileceklerini göstermektedir.
Code
Full-text available
In this paper, we propose a simple Granger causality procedure based on Meta analysis in heterogeneous mixed panels. Firstly, we examine the finite sample properties of the causality test through Monte Carlo experiments for panels characterized by both cross-section independency and cross-section dependency. Then, we apply the procedure for investigating the export led growth hypothesis in a panel data of twenty OECD countries.
Article
This study explores the causal linkages between military expenditure and globalization in G7 countries (i.e. Canada, France, Germany, Italy, Japan, the UK, and the USA) by analyzing data for the period 1988-2011. Panel causality was examined to explain dependency and heterogeneity across countries. The results of one-way Granger causality show that globalization influenced military expenditures in Germany, and Japan. Moreover, there was no evidence that military expenditures caused globalization in any G7 country. The evidence from Italy shows interaction causality between globalization and military expenditure. Bootstrap panel Granger causality tests show that the causality between globalization and military expenditure varies across countries with different conditions. The findings of this study could provide important policy implications for the G7 countries under study. © 2016, Bucharest University of Economic Studies. All rights reserved.
Article
The prime object of this book is to put into the hands of research workers, and especially of biologists, the means of applying statistical tests accurately to numerical data accumulated in their own laboratories or available in the literature.