ChapterPDF Available

Inhoudsopgave & Inleiding van IK.

Authors:
FILOSOFIE
VAN HET ZELF
Leon de Bruin, Fleur Jongepier
en Sem de Maagt
IK.
5
Inhoud
© Leon de Bruin, Fleur Jongepier en Sem de Maagt, 2017
© Boom uitgevers Amsterdam, 2017
Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op
enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder vooraf-
gaande schrielijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikelen 16h t/m 16m Auteurswet 1912
jo. Besluit van 27 november 2002, Stb 575, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoeding te voldoen aan
de Stichting Reprorecht te Hoofddorp (Postbus 3060, 2130 kb, ww w.reprorecht.nl) of contact op te nemen met de
uitgever voor het treen van een rechtstreekse regeling in de zin van ar t. 16l, vijfde lid, Auteurswet 1912. Voor het
overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16,
Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting pro (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisa-
tie, Postbus 3060, 2130 kb Hoofddorp, www.stichting-pro.nl).
No part of this book may be reproduced in any way whatsoever without the written permission of the publisher.
Verzorging omslag & binnenwerk: Bas Smidt
isbn 978 90 895 3896 3 | nur 730
www.boomlosoe.nl
www.boomuitgeversamsterdam.nl
INLEIDING 00
1. JEZELF BLIJVEN 00
1.1 De slaapmoordenaar 00
1.2 Het schip van Theseus 00
1.3 Lockes psychologische criterium voor persoonlijke identiteit 00
1.4 De kritiek van Reid en Parts alternatief 00
1.5 Ricœur over het zelf en hetzelfde 00
1.6 Persoonlijke identiteit en verantwoordelijkheid 00
Primaire tekst 1:
Thomas Reid – Over Lockes visie op onze persoonlijke identiteit 00
Primaire tekst 2:
Derek Part – Fragmenten 00
2. WAAR BEN IK? 00
2.1 Inleiding 00
2.2 Breinreductionisme en het scepticisme van Hume 00
ik. filosofie van het zelf
76
inhoud
2.3 De kritiek van Kant 00
2.4 Ryle over de categoriefout 00
2.5 Het zelf als narratief zwaartepunt 00
2.6 Het lichaam als ankerpunt 00
2.7 Hoe echt is het zelf? 00
Primaire tekst 1:
Marya Schechtman – Het vraagstuk van de karakterisering 00
Primaire tekst 2:
Lynne Rudder Baker – Onszelf begrijpen: zelfnarratieven en persoonlijke identiteit 00
Primaire tekst 3:
David Hume – Traktaat over de menselijke natuur 00
Primaire tekst 4:
Gallagher en Zahavi – Fragmenten: De belichaamde geest 00
3. JEZELF KENNEN 00
3.1 Inleiding 00
3.2 De introspectietheorie 00
3.3 Wittgenstein over privé en publiek 00
3.4 Empirische kritiek op de introspectietheorie 00
3.5 De interpretatietheorie 00
3.6 Zelennis vanuit het eerstepersoonsperspectief 00
3.7 Impliciete vooroordelen 00
3.8 Zelfregulatie als alternatief 00
Primaire tekst 1:
Ludwig Wittgenstein – Privé-ervaring, taalspel, pijn, kever in een doosje 00
Primaire tekst 2:
Krista Lawlor – Weten wat men wil 00
4. JEZELF ZIJN 00
4.1 Authenticiteit 00
4.2 Rousseau over zeliefde en eigenliefde 00
4.3 Marx over vervreemding 00
4.4 Sartre over radicale zelepaling 00
4.5 Taylor over sterke evaluaties 00
4.6 Hoe bepalen we wie we willen zijn? 00
4.7 Korsgaard over praktische identiteit 00
Primaire tekst 1:
Rousseau – Vertoog over de oorsprong en grondslagen van de ongelijkheid onder
de mensen, deel 1 en 2 (selectie) 00
Primaire tekst 2:
Karl Marx – Parijse manuscripten 00
Primaire tekst 3:
Charles Taylor – De bronnen van authenticiteit 00
5. JEZELF BEPALEN 00
5.1 Inleiding 00
5.2 Klassiek liberalisme 00
5.3 Nudgepaternalisme 00
5.4 Relationele autonomie 00
5.5 Wat is autonomie nu precies? 00
Primaire tekst 1:
John Stuart Mill – Over vrijheid 00
Primaire tekst 2:
Catriona Mackenzie – Normatieve autoriteit en epistemische bescheidenheid 00
6. ZELFVERBETERING 00
6.1 De onbepaaldheid van de mens 00
6.2 De dubbelzinnige houding van de mens ten opzichte van techniek 00
6.3 Hebben lichaam en geest duidelijke grenzen? 00
6.4 Mensverbeteringstechnieken 00
6.5 Besluit 00
9
ik. filosofie van het zelf
8
Inleiding
Dit is geen zelulpboek
Wanneer je in een willekeurige boekenwinkel of op een boekenwebsite zoekt
naar ‘zelf’ of ‘identiteit’, kom je vooral zelulpboeken tegen. Boeken met titels
als De herontdekking van het ware zelf, De sleutel tot zelevrijding, Thuiskomen in jezelf,
Jezelf accepteren, Vanbinnen weet je alles, Vier stappen naar een sterke identiteit, Leef je
eigen leven, Hoe haal ik het beste uit mezelf? enzovoorts. Deze boeken beloven je
rijkdom en succes, een zinvol bestaan, een diepe relatie met jezelf, langdurig
relatiegeluk – en vaak ook nog eens alles tegelijk.
Dit is geen zelulpboek. Het doel van dit boek is niet om je een gelukkiger
mens te maken, of je in contact te brengen met je ware zelf (al zou dat een
mooie bijkomstigheid zijn). In plaats daarvan zullen we simpelweg de vraag
stellen: wat is het ‘zelf’ eigenlijk?
De lososche vraag naar het zelf kan op verschillende manieren begrepen
worden. We kunnen ons bijvoorbeeld afvragen wat voor soort ‘ding’ het zelf of
het ik eigenlijk is. Ben ik mijn geest? Ben ik mijn brein? Of ben ik misschien
een computerprogramma? Dit zijn zogenoemde ‘ontologische’ of ‘metafysi-
sche’ vragen over de natuur of de essentie van het zelf. Een andere benadering
Primaire tekst 1:
Allan Buchanan – Menselijke natuur en verbetering 00
ik. filosofie van het zelf
1110
inleiding
van de vraag naar het zelf is ‘epistemologisch’ van aard: hierbij gaat het om de
vraag hoe wij onszelf eigenlijk (kunnen) kennen. Je meent je te herinneren dat
je vroeger een gemakkelijk kind was, maar is dat wel waar? Je denkt dat je lo-
soe wilt gaan studeren, maar weet je dat wel zeker? We kunnen ook ‘ethische’
vragen stellen over het zelf. Ben je verantwoordelijk voor handelingen waarvan
je je niet bewust bent? Wat betekent het om autonome keuzes te maken? Mag
je jezelf met behulp van techniek onbeperkt ‘verbeteren’?
Het doel van dit boek is om deze verscheidenheid aan vragen naar het zelf
in kaart te brengen, te laten zien hoe verschillende losofen ze door de ge-
schiedenis heen beantwoord hebben, en te onderzoeken hoe overtuigend deze
antwoorden zijn.
Opzet van het boek
In hoofdstuk 1 richten we ons op de vraag naar metafysische continuïteit van
het zelf: wat maakt dat je door de tijd heen hetzelfde blij? Is het bijvoorbeeld
noodzakelijk dat je lichaam hetzelfde blij? Of je dna? Is het noodzakelijk dat
je herinneringen hebt aan vroeger? Dat je je bewust bent van wie je vroeger
was? Wat maakt jou en de lachende persoon op die oude klassenfoto tot dezelfde
persoon?
In hoofdstuk 2 doen we een stap terug door de vraag te stellen of er eigenlijk
wel iets is wat door de tijd heen hetzelfde blij. Bestaat er wel zoiets als een
zelf ? Als we ‘naar binnen kijken’ en onze eigen verlangens en overtuigingen
van dichtbij beschouwen, komen we helemaal geen zelf tegen dat iets wil of er-
gens van overtuigd is. Ook als we in ons brein kijken, bijvoorbeeld met behulp
van een fmri-scanner, is het zelf nergens te bekennen. Betekent dit dat het zelf
niet bestaat? Of zoeken we het misschien op de verkeerde plaats? Waar zoeken
we eigenlijk naar, als we op zoek zijn naar het zelf ?
In het verlengde van deze vraag ligt de epistemologische vraag hoe we ons
zelf eigenlijk kennen. In de praktijk zijn we vaak geneigd te denken dat zelen-
nis een kwestie is van introspectie, wat letterlijk ‘naar binnen kijken’ betekent.
Omdat dit iets is wat we alleen bij onszelf kunnen doen, is het verleidelijk om
te denken dat wijzelf daarom het beste weten wat er zich allemaal in ons hoofd
afspeelt. Maar is zelennis wel het resultaat van het passief observeren van de
overtuigingen, verlangens en intenties die we in ons binnenste tegenkomen?
Of komt zelennis misschien juist tot stand door actief te bepalen wat we er-
gens van vinden? Is er wel een ‘privédomein’ waar wij alleen zelf toegang toe
hebben? En de meer sceptische vraag: is er wel een wezenlijk verschil tussen
zelennis en de kennis die hebben van anderen? Deze vragen staan centraal in
hoofdstuk 3.
In hoofdstuk 4 gaan we in op de vraag naar authenticiteit: wat betekent het
om echt jezelf te zijn? In de vraag naar authenticiteit zit eenzelfde soort span-
ning die we ook tegenkomen in de vraag naar zelennis: is authenticiteit een
kwestie van jezelf ‘ontdekken’ (passief), of is het eerder een kwestie van jezelf
‘maken’ (actief )? Gaat het erom uit te vinden wie je uiteindelijk bent of gaat
het er juist om te worden wie je uiteindelijk wilt zijn? Ook hier komt weer de
sceptische vraag om de hoek kijken of er überhaupt wel een blauwdruk bestaat
voor wie je ‘echt’ bent of wilt zijn.
De vraag naar authenticiteit resulteert uiteindelijk in de vraag naar autono-
mie, die aan bod komt in hoofdstuk 5. Om jezelf te zijn of te worden moet je
bepaalde mogelijkheden hebben en/of over bepaalde vermogens beschikken.
Maar die zijn niet altijd aanwezig. Misschien wil je de beste voetballer van de
wereld worden, maar heb je geen talent. Misschien wil je gaan studeren, maar
kun je je dit nancieel niet veroorloven. De vraag is dus of we de mogelijkheid
en/of het vermogen hebben om zelf ons leven in te richten, om ons ‘eigen’ le-
ven te leiden? Wat is daar allemaal voor nodig? In dit hoofdstuk zullen we ons
met name richten op de relatie tussen individu en omgeving, in het bijzonder
de overheid. Dient de overheid ons zo veel mogelijk met rust te laten om onze
autonomie te waarborgen? Of moet ze ons juist helpen om de keuzes te maken
die we willen maken, en het leven te leiden dat we willen leiden?
In het zesde en laatste hoofdstuk van dit boek gaan we in op het begrip
‘zelfverbetering’. De wetenschap biedt ons steeds meer mogelijkheden om de
wereld naar onze hand te zetten en onszelf te optimaliseren. We spuiten Botox
om er zo lang mogelijk goed uit te zien, slikken ritalin om ons concentratie-
vermogen te verbeteren en ontwerpen allerlei testen om ons toekomstige na-
geslacht te screenen op mogelijke ziektes en goed genetisch materiaal. Mogen
ik. filosofie van het zelf
12
we onbeperkt aan ons zelf ‘sleutelen’? Waar ligt de grens? In hoofdstuk 6 be-
spreken we een aantal van deze ontwikkelingen, en laten we zien welke vragen
ze oproepen over het zelf.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.