ArticlePDF Available

Abstract

De woorden sympathie, empathie en compassie liggen qua betekenis dichtbij elkaar, maar worden in de zorg door de patiënt wel degelijk heel verschillend ervaren.
>
<
ETHIEK
Wat hebben sympathie, empathie en
compassie met elkaar gemeen?
In de eerste plaats hetzelfde Griekse
woord waar ze van afgeleid zijn: het
werkwoord ‘pathein’, dat ook zit in woorden als patiënt,
passie en pathetisch, en heeft te maken met ondergaan,
dulden en lijden. De drie woorden hebben ook met elkaar
gemeen dat ze voor veel mensen te maken hebben met het
verschil tussen zorg en goede zorg: in goede zorg zit iets van
gevoel en betrokkenheid. En ten slotte: deze drie woorden
worden nog al eens op één hoop gegooid. Iedereen weet wel
ongeveer wat ermee bedoeld wordt, maar hoe het precies
zit, bijft vaak onduidelijk.
Is die verwarring erg? Soms zou je denken dat het al heel wat is
als er met gevoel gewerkt wordt. Laten we dus niet te moeilijk
doen en niet verder neuzelen over woordjes. Maar misschien
leggen we de lat dan wat te laag. Want bij deze drie woorden
gaat het om iets wat van groot belang is voor patiënten. Waar
medeleven en gevoel ontbreken in de zorg is er niet zozeer een
tekort, maar wordt iets vermeerderd of toegevoegd: leed. Ogen
kunnen zich soms nog jaren nadien vullen met tranen wanneer
patiënten vertellen hoe bot een zorgverlener ooit kon reageren.
Waar wij gezonde professionals soms dingen op één hoop
kunnen gooien, blijkt dat bij patiënten anders te liggen. De
Canadese onderzoeker Shane Sinclair interviewde de afgelopen
jaren 53 ernstig zieke patiënten met de vraag wat compassie
voor hen betekent, en of dit voor hen hetzelfde is als sympathie
en empathie. Het bleek dat compassie heel belangrijk is voor
patiënten, en dat zij haarfijn het verschil tussen deze drie dingen
konden uitleggen. Nu zit daar wel een klein taaldingetje als we
het over deze drie begrippen hebben, want tussen woorden die
in het Engels en het Nederlands hetzelfde lijken, kunnen
betekenissen licht verschuiven.
Sympathie
Bij sympathy gaat het volgens de patiënten om een reactie die
voortkomt uit medelijden en gekenmerkt wordt door een gebrek
aan relationeel begrip en zelfbehoud. Als we dat zo lezen, blijkt
dat het Engelse ‘sympathie’ zoals het hier gebruikt wordt ergens
tussen medeleven en medelijden in ligt. Het gaat hier om
reacties als ‘Het spijt me’, ‘Het moet verschrikkelijk zijn’, of
‘Ik kan me niet voorstellen hoe dat moet zijn’. Patiënten voelen
zich bij zulke reacties alleen gelaten. Ze hebben het gevoel
dat zorgverleners zich niet werkelijk inlaten met hun situatie.
De reactie is oppervlakkig, en helpt niet het lijden te dragen.
Het lijkt alsof de zorgverlener vooral zichzelf wil beschermen
voor het leed.
Empathie
Bij empathie gaat het om iets wat wezenlijk anders is.
Hierbij gaat het om een affectieve reactie waarin iemand
probeert om het leed van iemand anders te erkennen en te
begrijpen door emotionele weerklank. ‘Kunt u me helpen om uw
situatie te begrijpen...’, ’Ik heb het gevoel dat u zich voelt
alsof...’, of ‘Ik voel hoe verdrietig u bent’. Patiënten voelen dat
een zorgverlener echt met ze meevoelt. Ze voelen dat de
zorgverlener probeert zich te verplaatsen in hun situatie en
dat ze zich echt verbinden met het leed. Dat is steunend.
Het is al heel wat. Maar het kan nog beter.
Compassie
Bij compassie gaat het om meer dan empathie of meevoelen.
Patiënten spreken van compassie wanneer ze merken dat
iemand echt iets wil doen aan het lijden en de nood van iemand,
door relationeel begrip en daden. ‘Ik weet dat u lijdt, maar zijn er
dingen die ik kan doen waardoor het beter wordt?’, of ‘Wat kan
ik doen om uw situatie te verbeteren?’ Patiënten voelen dat er
bij compassie sprake is van echt geven om een ander. Het is
altruïstisch en er spreekt liefde uit. Ze voelen dat de zorg-
verlener ook persoonlijk geraakt is, en het beste wil doen, zelfs
al gaat dit verder dan wat vanuit hun vak voorgeschreven is.
Meevoelen met patiënten kan dus blijkbaar op verschillende
manieren. Het begint steeds in onze onzichtbare binnenkant.
Maar hoe preciezer onze woorden, hoe beter onze afstemming.
In compassie komt het beste samen wat patiënten nodig
hebben: iemand die met ze meeleeft, persoonlijk geraakt is, en
zich met hart en ziel voor ze inzet. Het kan een verschil maken
waaraan patiënten steeds weer in grote dankbaarheid
terugdenken.
Sympathie, empathie en compassie
TEKST: Carlo Leget, hoogleraar zorgethiek en
geestelijke begeleidingswetenschappen aan
de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht
De woorden sympathie, empathie en compassie liggen qua betekenis dichtbij elkaar,
maar worden in de zorg door de patiënt wel degelijk heel verschillend ervaren.
>
BijZijn-XL
11
>
nr. 06 - 2017
ETHIEK
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.