ArticlePDF Available

Ozon w produkcji rolniczej – zagrożenia i możliwości jego wykorzystania w produkcji zwierzęcej. Część 2.

Authors:
KRD
IG
KRAJOWA
RADA DROBIARSTWA
IZBA GOSPODARCZA
w
w
w
.
k
r
d
-
i
g
.
c
o
m
.
p
l
w
w
w
.
w
y
s
t
a
w
y
d
r
o
b
i
u
.
p
l
Nr 1/2 (1, rok VIII)
Nr 1/2 (1, rok VIII)
Cena 10,00 ZŁ
Cena 10,00 ZŁ
(w tym VAT 5%)
(w tym VAT 5%)
Czasopismo dla hodowców, producentów drobiu, zootechników,
lekarzy weterynarii i miłośników ptaków użytkowych
lekarzy weterynarii i miłośników ptaków użytkowych
D
D
ISSN 2081 - 3732
ISSN 2081 - 3732
STYCZEŃ/LUTY 2017
STYCZEŃ/LUTY 2017
Rynek kurcząt
Premium
Popuacje kur nieśnych
w Posce – ochrona
zasobów genetycznych
XXVIII KRAJOWA
WYSTAWA ZWIERZĄT
HODOWLANYCH
W POZNANIU
Wygąd kogutów
– zdoność
reprodukcyjna
SPIS TREŚCI
KRD-IG
Misja Gospodarcza delegacji Zjednoczonych Emiratów Arabskich do Polski str. 4
Grypa ptaków w Polsce – co dalej? str. 6
KRD-IG w walce z grypą ptaków str. 7
UŻYTKOWANIE DROBIU
Populacje kur nieśnych w Polsce – ochrona zasobów genetycznych – Jolanta Calik str. 9
Wygląd kogutów a ich zdolności reprodukcyjne – Martyna Lasoń, Ewa Łukaszewicz str. 12
Masa jaja – jakość jaja – Lidia Lewko, Ewa Gornowicz str. 14
Rynek kurcząt Premium stale rośnie – HUBBARD str. 19
Drób klasy Premium – nisza dla zuchwałych – RES-DROB str. 23
WSPOMNIENIA
Wspomnienie o prof. dr hab. Andrzeju Skrzydlewskim str. 24
TECHNOLOGIE
Ozon w produkcji rolniczej – zagrożenia i możliwości jego wykorzystania
w produkcji zwierzęcej część 2. – Jerzy Mirosław Kupiec str. 25
Wentylacja jako ważny czynnik warunkujący efektywność produkcji drobiarskiej
– Damian Konkol, Mariusz Korczyński str. 31
Irlandzka rma wprowadza energię odnawialną do branży drobiarskiej – BHSL str. 36
XXVIII Krajowa Wystawa Zwierząt Hodowlanych str. 38
PRAWO
Wykaz aktów prawnych opublikowanych w Dziennikach Urzędowych Unii Europejskiej
oraz w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej str. 40
DLA DZIECI str. 55
TARGI I WYSTAWY
Harmonogram targów 2017 rok str. 56
AKTUALNOŚCI KRD-IG
Kury mięsne str. 59
Kury nieśne str. 60
Indyki str. 61
Kaczki str. 62
Gęsi str. 63
Rynek jaj spożywczych str. 64
Rynek mięsa drobiowego str. 66
Rynek pasz str. 69
Wiadomości Drobiarskie
Czasopismo dla hodowców, producentów drobiu,
zootechników, lekarzy weterynarii i miłośników
ptaków użytkowych
Adres Redakcji:
ul. Sarmacka 7, 60-975 Poznań
tel. 61 824 49 11
fax 61 824 26 53
e-mail: redakcja@wiadomosci-drobiarskie.pl
http://www.wiadomosci-drobiarskie.pl
ISSN 2081-3732
Nakład 4000 egz.
Dział Reklamy i prenumeraty:
marketing@wiadomosci-drobiarskie.pl
Redakcja:
Eugeniusz Wencek – redaktor naczelny
Iwona Kałużna
Hanna Prokopiak
Jolanta Radziszewska
Skład i łamanie:
Marzena Tchórzewska
Druk i oprawa:
Agencja Promocji Rolnictwa i Agrobiznesu „APRA”
Myślęcinek, ul. Bażancia 1, 86-031 Osielsko
tel. 52 584 17 40
fax 52 584 17 51
e-mail: apra@apra.pl
Redakcja informuje, że publikowane na łamach
czasopisma opracowania są artykułami autorskimi,
w związku z tym Redakcja nie ponosi odpowiedzialności
za zawarte w nich treści, jednak zastrzega sobie prawo
do wprowadzania korekt.
Redakcja nie odpowiada za treść zamieszczonych
ogłoszeń i reklam.
Niezamówionych materiałów redakcja nie zwraca,
a w razie opublikowania zastrzega sobie prawo do ich
skracania i zmiany tytułów.
Warunkiem przyjęcia do druku i opublikowania materiału
jest złożenie wraz z maszynopisem artykułu oświadcze-
nia o tym, że nie został on przekazany innej redakcji.
Okładka: Iwona Kałużna
Populacje kur nieśnych
w Polsce – str. 9
Masa jaja – jakość jaja
– str. 14
Rynek kurcząt Premium
– str. 19
- 25 -
STYCZEŃ/LUTY
STYCZEŃ/LUTY
D
D
Ozon jako fumigant
Zabieg gazowania z zastosowaniem ozonu jest przy-
jazny środowisku. Może śmiało zastąpić chemiczne środki
stosowane w zwalczaniu różnych patogenów występują-
cych w pomieszczeniach gospodarskich, przechowalniach,
silosach oraz paszach (fot. 1). Działa równie skutecznie,
a w wielu przypadkach skuteczniej niż toksyczne związki.
Ponad 90% bakterii można niszczyć po 90 minutach przy
stężeniu 1,0 ppm a po 120 minutach przy stężeniu 0,5 ppm.
Przy okazji ozon nie zostawia po sobie żadnych toksycz-
nych produktów ubocznych, dlatego zabieg ozonowania
jest zabiegiem akceptowanym w produkcji ekologicznej.
Prowadzone badania wykazują, że gazowanie ziarna dawką
50 ppm przez 30 dni nie ma szkodliwego wpływu na jakość
produktów i parametrów, takich jak:
 kwasy tłuszczowe,
 skład aminokwasów soi, pszenicy i kukurydzy,
 właściwości przemiału,
 właściwości wypiekowe,
 kleistość ryżu.
Wrażliwość owadów na podwyższone stężenie ozonu w po-
wietrzu zależy od wielu czynników:
 gatunku szkodnika,
 stadium rozwojowego,
 wilgotności,
 temperatury,
 stężenia ozonu w powietrzu,
 wydajności generatora (l/h),
 czasu ekspozycji,
 C x T,
 O2/CO2 w powietrzu.
Podczas ozonowania ozon wnika w ciało owada poprzez
przetchlinki.
Ozon w produkcji rolniczej
– zagrożenia i możliwości jego
wykorzystania w produkcji zwierzęcej
część 2.
dr inż. Jerzy Mirosław Kupiec
dr inż. Jerzy Mirosław Kupiec
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska
Połączone zabiegi ozonowania i recyrkulacji można z powo-
dzeniem wykorzystać do zabiegu fumigacji pasz w silosach.
Badania prowadzone w przechowalniach zbóż udowodniły,
że ozon przenika przez masę ziarna i niszczy szkodniki
we wszystkich warstwach (rys. 1). W przypadku trojszyków
gryzących i wołka kukurydzowego 100% śmiertelności
Fot. 1. Uciążliwe szkodniki towarzyszące produkcji zwierzęcej
Rozwój chemii w XX w., a w jego wyniku pojawienie się tanich, łatwych w użyciu pestycydów, spowodował małe zaintere-
sowanie nauki i praktyki ozonem. Wilhelm Ohlmüller jako pierwszy zauważył bakteriobójcze właściwości ozonu w 1890 r.
Działanie bakteriobójcze wykazuje już w stężeniu ok. 13 μg/dm3. Ozon ma szerokie spektrum działania. Niszczy owady,
bakterie, formy przetrwalnikowe bakterii, wirusy oraz pierwotniaki. Niszczy również grzyby pleśniowe i ich zarodniki np. Sta-
chybotrys chartarum, który jest odpowiedzialny za tzw. "syndrom chorego budynku”. Obecnie wiadomo, że możliwości
stosowania ozonu najróżniejsze, m.in. do dezynfekcji, dezodoryzacji, usuwania obcego smaku czy usuwania przebarwień.
TECHNOLOGIE
uzyskiwano przy 50 ppm po 3 dniach, natomiast gąsienic
omacnicy spichrzanki po 6 dniach (tab. 1). Przy 25 ppm
w okresie 5 dni osiągano śmiertelność wołka kukurydzowego
i trojszyków gryzących na poziomie 90% a larw omacnicy
spichrzanki na poziomie 75%. Przy zabiegu należy pamiętać,
Trojszyk gryzący Wołek kukurydzowy Omacnica spichrzanka
Gryzek Mucha domowa Bolimuszka jesienna
Wywilżna karłowata Kuczman Ptaszyniec kurzy
STYCZEŃ/LUTY
STYCZEŃ/LUTY - 26 -
D
D
Szkodnik Czas ekspozycji
[dni] Stężenie ozonu
[ppm] Śmiertelność
[%]
Brak aktywności
szkodnika
w kulturze
[dni]
Wołek zbożowy
21030
8
41080
61010
81010
24060
8
4 40 <100
6 40 100
8 40 100
Omacnica
spichrzanka
21020
15
41080
6 10 <100
8 10 100
240-
12
44050
6 40 100
8 40 100
Tabela 1. Toksyczność ozonu dla owadów
Źródło: Ignatowicz (2013)
Rys. 1. Fumigacja przechowywanej kukurydzy w 3000 buszelo-
wym binie z wykorzystaniem ozonu
TECHNOLOGIE
że ozon jest niebezpiecznym gazem. Dobrze jest więc stoso-
wać detektory ozonu przy pracy z generatorem i w możliwych
miejscach jego wycieku z silosu. Należy również zabezpie-
czyć rejon fumigacji tak, aby osoby postronne nie miały
dostępu.
Przy stężeniu 70 ppmv (części na milion, objętościowo) był
bardzo skuteczny już po jednym dniu przeciw samicom
gryzków – Liposcelis bostrychophilus i Liposcelis paeta.
Zboże i produkty jego przemiału są bardzo często porażane
przez te drobne i prymitywne owady. Obecność gryzków
w pomieszczeniach magazynowych zawsze świadczy o złym
ich stanie sanitarnym. Pokarmem gryzków są różne grzyby
pleśniowe. W pomieszczeniach gospodarskich może wystę-
pować do 50 gatunków gryzków.
Ozon bardzo dobrze działa na kurzolubki. Przy temperaturze
25°C, wilgotności względnej RH = 75% i stężeniu ozonu na
poziomie 0,19 – 10,62% (v/v) roztocza kurzu giną bardzo
szybko. Im wyższe stężenie, tym szybsza śmierć rozto-
czy. Z kolei stuprocentowa śmiertelność pluskwy do-
mowej następuje po 150 minutach ekspozycji przy
1800 ppm ozonu. Śmiertelność, również na poziomie
100%, uzyskano po 48 h przy 80 ppm ozonu + 1% H2O2.
Szczególnie uciążliwymi owadami w produkcji zwie-
rzęcej są muchy. Czy ozon radzi sobie z muchówkami?
Jaja, larwy, poczwarki i dorosłe Musca domestica
(mucha domowa), Stomoxys calcitrans (bolimuszka
jesienna) i Drosophila melanogaster (wywilżna karło-
wata) przy wysokich stężeniach ozonu i ekspozycji
przez 19 godzin wykazują:
 hamowanie wylęgu larw z jaj o 15 – 17%; bez wpływu
na jaja Drosophila,
 zabieg nie wpłynął na larwy i poczwarki oraz na prze-
bieg rozwoju,
 ozonowanie dorosłych stymulowało składanie jaj.
Z kolei muchówki Culicoides variipennis (kuczman),
wywołujące chorobę niebieskiego języka, atakującą
głównie owce, rzadziej bydło czy kozy, giną całkowicie po
60 minutach ozonowania. Przy 30 minutach ginie 96% owa-
dów.
Fumigacja ozonem 9 t kukurydzy przy stężeniu 50 ppm przez
3 dni powoduje śmiertelność dorosłych trojszyka gryzącego,
wołka kukurydzowego i larw omacnicy spichrzanki na pozio-
mie 92 – 100%. Mklik mączny reaguje śmiertelnością jaj
na poziomie 77,9% przy 400 ppm ozonu. Sto procent śmier-
telności można uzyskać przy 5-godzinnej ekspozycji. U larw
zaobserwowano śmiertelność dopiero po wielu dniach zabiegu,
głównie ze względu na utrudnioną penetrację gazu w produkcie.
Szkodniki na powierzchni giną w większym stopniu.
Bardzo dobre wyniki osiąga się w zwalczaniu za pomocą
ozonu ptaszyńca kurzego, zwanego również dręczem kurzym
(Dermanyssus gallinae), jednego z najbardziej szkodliwych
i najbardziej dokuczliwych pasożytów zewnętrznych wielu
gatunków drobiu. Do gazowania zboża w dużych silosach
oraz zwalczania ptaszyńca w kurnikach potrzebne są jednak
duże generatory ozonu o wydajności przynajmniej 300 – 600
razy większej niż zwykłe ozonatory.
Ozon skutecznie niszczy feromony płciowe, ścieżkowe,
alarmowe i inne, co znacznie utrudnia komunikowanie się
owadów ze sobą, ograniczając ich aktywność, wpływając
na znaczny spadek liczebności populacji ze względu
na ograniczenie żerowania i rozmnażania. Poprzez likwi-
dację zapachu uzyskuje się efekt maskowania pokarmu,
przez co szkodnik nie znajduje produktu. Samica omacni-
cy spichrzanki składa jaja w miejscu, które nie dostarczy
pokarmu jej larwom. Karaczan znajduje pokarm a potem
drogę do kryjówki węchem. Ozon niszczy zapach pokar-
mu, ale też ślady prowadzące do kryjówki. Karaczany jej
- 27 -
STYCZEŃ/LUTY
STYCZEŃ/LUTY
D
D
nie opuszczą, gdy nie wyczuwają zapachu pokarmu,
ale także jeśli mają problemy z orientacją.
Zabiegowi ozonowania można poddawać pomieszczenia
na odpady, zaobserwowano bowiem brak aktywności nie-
których organizmów w miejscach ozonowanych takich jak
szczury, ptaki czy muchy. Wynika to z zapachowo mniej
atrakcyjnego pomieszczenia. Gryzonie bardzo wrażliwe
na ozon. Można je wypłoszyć ozonem z trudno dostępnych
miejsc.
Ponad 300 000 osób w naszym kraju jest uczulonych na kurz.
Uczulenie u nich wywołują alergeny znajdujące się w od-
chodach roztoczy kurzu (Dermatophagoides farinae, D. pte-
ronyssinus). Ozon je skutecznie niszczy, a także ogranicza
rozwój roztoczy kurzu domowego.
Przygotowanie pomieszczeń do ozonowania
Należy pamiętać, że wykonywanie każdego zabiegu z wy-
korzystaniem różnych substancji chemicznych wiąże się
z ryzykiem skażenia, zatrucia organizmów żywych oraz
kosztami. Dlatego najlepiej zapobiegać pojawianiu się sytu-
acji niepożądanych, usuwając źródło problemu lub dbając
o higienę i odpowiednio postępując z produktami. Gdy jed-
nak problem wystąpi (np. pojawią się patogeny, gryzonie
itp.) i zdecydujemy się na zabieg ozonowania, należy po-
mieszczenia odpowiednio przygotować do tego zabiegu:
nie stosujemy ozonowania w miejscu bytowania organi-
zmów żywych związanych z produkcją oraz w obecności
człowieka,
uszczelniamy pomieszczenia (kratki wentylacyjne,
drzwi, itp.),
należy wynieść przedmioty i urządzenia wrażliwe na ko-
rozję bądź uszkodzenia elektryki lub elektroniki,
wrażliwe przedmioty można owinąć folią stretch.
Duże pomieszczenie możemy podzielić na mniejsze za po-
mocą folii. W przypadku wielu mniejszych pomieszczeń,
możemy ozonować je kolejno. Lepiej użyć dwóch mniej wy-
dajnych generatorów zamiast jednego. Nie ma reguły co do
długości procesu ozonowania ze względu na jego specyfi
i czynnik sprawczy. Każdy przypadek traktujemy osobno
i ozonujemy aż do skutku (np. usunięcia nieprzyjemnego za-
pachu). Z reguły ozonowanie może trwać od 1,5 h do 12 h.
Łatwe od usunięcia zapachy to dym papierosowy, przypalona
potrawa, zapachy, które wniknęły w ściany drogą powietrzną.
Trudniejsze do usunięcia to zapachy, które wniknęły w pod-
łogę w formie płynnej (mocz, rozlane substancje). W przy-
padku odgrzybiania pomieszczeń należy pamiętać, że ozon
działa powierzchniowo i nie usunie fi zycznie grzyba ze ścian.
Powierzchnie z pleśnią trzeba nasączyć preparatem grzybo-
bójczym, a następnie przeprowadzić ozonowanie, aby zlikwi-
dować zarodniki z powietrza oraz usunąć specyfi czny zapach.
Ozonowanie samochodów, np. przewożących zwierzęta,
może się odbyć przy szczelnych naczepach. Jeśli naczepa jest
ażurowa, należy ją odpowiednio uszczelnić.
Po zakończeniu pracy generatorów ozonu, poczekać ok. 30 mi-
nut aby wykorzystać naprodukowany ozon. Następnie wie-
trzymy pomieszczenie ok. 15 20 minut do uzyskania
bezpiecznego stężenia (0,1 ppm). Jeśli pomieszczenia
nie będą wykorzystywane przez jakiś czas to możemy ich
nie wietrzyć i pozwolić aby ozon sam uległ rozpadowi.
Ozon w oczyszczaniu wód
Woda jest podstawowym czynnikiem produkcji. Służy za-
równo jako środek higieniczny do utrzymywania czystości
pomieszczeń i różnych urządzeń, jak i środek do przygoto-
wywania pasz czy pojenia zwierząt. Musi więc posiadać od-
powiednią jakość. Producenci napojów wykorzystują ozon
do usuwania żelaza, manganu, amoniaku i siarkowodoru
z wody oraz do płukania butelek przed ich napełnianiem.
Właściciele przetwórni żywności myją wodą ozonową owo-
ce, jarzyny, warzywa, ryby i mięso, przedłużając trwałość
swoich produktów.
Ozon zaczęto wykorzystywać do dezynfekcji wody w 1886 r.
we Francji a w roku 1893 został zastosowany na dużą skalę
w Holandii. Pierwszą tego typu instalację w Polsce, zasto-
sowano w Zakładzie w Bielanach Miejskiego Przedsiębior-
stwa Wodociągów i Kanalizacji (MPWiK) w Krakowie
w 1959 roku. Z kolei stosowanie ozonowania w procesie
produkcji wody mineralnej, źródlanej czy też stołowej stało
się możliwe dzięki Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia
29 kwietnia 2004 (Dz. U. nr 120, poz. 1256). Ozonowanie
nie chroni niestety wody po zabiegu, bo jej jakość zależy
również od jakości przekaźnika, czyli rur wodociągowych.
Od 1909 r. stosuje się go do dezynfekcji chłodni i mroźni
mięsa. W 1939 r. zauważono, że hamuje rozwój drożdży
i pleśni w przechowalniach owoców.
W Stanach Zjednoczonych ozon w uzdatnianiu wody został
użyty po raz pierwszy w 1908 r. Niestety do roku 1985
technologia ta nie zyskała na popularności. W 1980 r. dzia-
łało mniej niż 10 stacji uzdatniania wody w technologii
ozonowania. Przez ostatnie 20 lat w USA zaprojektowano
jednak, skonstruowano i uruchomiono więcej niż 300 stacji
ozonowania dla celów dezynfekcji, usunięcia smaku, zapachu
i barwy wody oraz innych związków. W Polsce technologię
ozonowania zaczęto stosować na szeroką skalę w latach 90.,
głównie w sektorze rekreacyjnym, później również w zakła-
dach przemysłu rozlewniczego oraz przemyśle spożyw-
czym. Ozon może być wykorzystywany do płukania
i dezynfekcji owoców przed ich przetworzeniem. Zapewnia
to ochronę przed groźnymi bakteriami (tab. 2). Obecnie
technologia wytwarzania ozonu oparta o tzw. wyładowania
koronowe na ruchomych płytkach ceramicznych stała się
dużo tańsza i ogólnie dostępna. Zakup stacji uzdatniania
wody w technologii ozonowania, co prawda wymaga
o ok. 20% większych nakładów fi nansowych niż przy zaku-
pie tradycyjnego systemu uzdatniania. Nie można zapominać
jednak, że tradycyjna stacja uzdatniania zajmuje dwukrot-
nie więcej miejsca niż system ozonowania. Ozonowanie
TECHNOLOGIE
STYCZEŃ/LUTY
STYCZEŃ/LUTY - 28 -
D
D
Gatunek
bakterii Stężenie ozonu
(%)
Czas
ekspozycji
(sekundy)
Przeżywalność
(%)
B. subtilis 2,20 90 0,01
E. coli 1,30 10 0,003
Salmonella
typhimurium 0,36 36 0,0002
E. coli 0,81 30 0,00003
E. coli 12,00 62 0,000015
E. coli 2,00 15 0
S. aureus 2,00 15 0
Tabela 2. Wpływ ozonowania wody na bakterie
Źródło: Ignatowicz (2013)
to technologia niezawodna, która w przyszłości może uchro-
nić producentów przed milionowymi stratami spowodowa-
nymi pojawieniem się w produktach bakterii odpornych
na tradycyjną dezynfekcję, np. chlorem. Woda mieszana
jest z ozonem w stężeniu 0,6 – 4 g/m³. Czas kontaktu z wodą
to ok. 10 min. Ponieważ jedynym produktem resztkowym
ozonu jest tlen, wielu producentów rozważa ozon jako za-
miennik powszechnie stosowanego chloru oraz innych do-
datków chemicznych.
Ozonowanie a jakość produktów spożywczych
Zaawansowana technologia ozonowania zapewniająca peł-
ne bezpieczeństwo produktów oraz prostotę użytkowania
wywołuje coraz większe zainteresowanie wśród wielu pro-
ducentów związanych z produkcją rolną i przetwórstwem
żywności. Atutem przemawiającym na korzyść ozonu jest
jego wszechstronna możliwość wykorzystania, jego 100-pro-
centowa skuteczność destrukcji wszelkich zanieczyszczeń,
całkowita ochrona bakteriologiczna oraz niewytwarzanie
rakotwórczych produktów ubocznych, jak w przypadku
tradycyjnego chloru.
Zabieg ozonowania wykorzystuje się do odkażenia produktów
żywnościowych, Podstawowym produktem spożywczym
jest woda. Wykorzystywana przy produkcji napojów i wód
mineralnych musi spełniać najwyższe normy jakościowe.
Także woda do płukania warzyw i owoców powinna być
wolna od patogennych mikroorganizmów. Ozonowanie
pozwala również efektywnie usunąć takie związki jak żela-
zo, siarkowodór, mangan i amoniak, przywracając wodzie
naturalną barwę i krystaliczną przejrzystość. Ozon umożli-
wia odkażenie powierzchni warzyw i owoców, co aktywizuje
również w owocach enzymy opóźniające ich psucie. Prze-
dłuża to ich okres przydatności do spożycia oraz gwarantuje
bezpieczeństwo żywnościowe konsumentom.
Zatwierdzenie 26 czerwca 2001 r. przez FDA (Food and
Drug Administration Agencja Żywności i Leków) oraz
USDA (United States Department of Agriculture – Depar-
tament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych) w USA ozonu
jako środka zwalczającego drobnoustroje w odniesieniu
do wszystkich rodzajów żywności, włącznie z mięsem
i drobiem, zapoczątkowało przełom w przemyśle żywno-
ściowym. FDA dopuściło ozon jako wyłączny środek dezyn-
fekujący przy produkcji wody butelkowanej i sterylizacji
linii rozlewniczych. Oczyszczanie ozonem umożliwia nie
tylko zmniejszenie ilości drożdży i pleśni, odkażenie po-
wierzchni produktów, wydłużając okres ich trwałości,
ale także umożliwia redukcję kosztów związanych z gospo-
darką wodno-ściekową w zakładzie. Obecnie technologia
ozonowania wykorzystywana jest na całym świecie także
w przemyśle mięsnym, np. ubojniach, zakładach prze-
twórstwa. Głównym zastosowaniem ozonu w tej branży
jest dezynfekcja i mycie pojemników oraz dezynfekcja
stanowiska pracy. Systemy ozonowania stosowane są tak-
że do mycia i odkażania maszyn i urządzeń oraz kanałów
na hali, posadzek i ścian, aż po mycie końcowe przenośni-
ków, stołów i noży.
Oprócz dezynfekcji produktów żywnościowych ozon po-
prawia również jakość i zapach powietrza w różnego rodzaju
pomieszczeniach zakładowych i gospodarczych. Doskonale
usuwa stęchlizny w komorach chłodniczych, mroźniach,
w komorach fermentacyjnych browarów. W pomieszcze-
niach zakładów przetwórstwa mięsnego usuwa przykre za-
pachy powstałe przy obróbce mięsa. Samochody przewożące
mięso też należy poddawać systematycznemu ozonowaniu.
Ozon skutecznie usuwa z pomieszczeń trudne do zniesienia
zapachy powstałe po procesach rozkładu martwego ciała.
Powstają wtedy tzw. „jady trupie” (ptomainy) jako produkty
rozkładu białka przez enzymy wytwarzane przez drobno-
ustroje. Należą do nich:
kadaweryna,
putrescyna,
neuryna,
metyloguanidyna.
W większych stężeniach mogą one stanowić poważne za-
grożenie dla zdrowia i życia ludzi. Ozon łączy się z „jadami
trupimi” i zmienia ich przykre właściwości.
Żaden ze znanych środków chemicznych maskujących za-
pachy nie usuwa odoru spalenizny powstałego podczas
pożaru. Zabieg ozonowania gwarantuje w tym zakresie
prawie 100% skuteczność.
Prawo i zobowiązania
Ozon stał się poważnym problemem już w latach 80., dlatego
w roku 1985 podpisano Konwencję Wiedeńską o ochronie
warstwy ozonowej (Dz.U. 1992, nr 98, poz. 488). Powołuje
się ona na Deklarację Konferencji Narodów Zjednoczo-
nych, która mówi, że każdy kraj ma prawo do eksploatacji
własnych zasobów, ale musi ponosić konsekwencje nega-
tywnego oddziaływania na środowisko. Konwencja kładzie
główny nacisk na kontrolę i monitoring ozonu, ale także
wymianę doświadczeń, badania i działania w zakresie ogra-
niczenia negatywnego wpływu na warstwę ozonową.
TECHNOLOGIE
- 29 -
STYCZEŃ/LUTY
STYCZEŃ/LUTY
D
D
W 1987 r. został podpisany tzw. Protokół Montrealski w spra-
wie substancji zubożających warstwę ozonową (Dz.U. 1992,
nr 98, poz.490). Ustalono w nim listę substancji kontrolo-
wanych, zagrażających ozonosferze, ale także poziomy
ograniczenia emisji co do niektórych substancji niszczących
warstwę ozonową. Polska podpisała Konwencję Wiedeńską
i protokół Montrealski już w roku 1990 r. W 2000 r. wyszło
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w spra-
wie substancji zubożających warstwę ozonową (SZWO).
W Polsce weszła w życie Ustawa o SZWO (Dz.U. 2004,
nr 121, poz. 1263) i 10 rozporządzeń wykonawczych
w 2004 r. Została ona uchylona przez Ustawy o SZWO
i F-gazach z 15 maja 2015 oraz Rozporządzenia (WE)
1005/2009 i (UE)517/2014, które dokładnie ustanawiają
sposób wprowadzania do obrotu substancji kontrolowanych
(SK) i F-gazów, ich stosowanie, instalacje, konserwację
lub serwisowanie urządzeń, kontrolę, kary za nieprzestrze-
ganie przepisów, transport tychże substancji na terenie Unii
i poza granice Europy. Produkty mogące zawierać SZWO:
• urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne i pompy ciepła
(chłodziarki, zamrażarki, maszyny do lodów),
• urządzenia klimatyzacyjne w samochodach,
• sprzęt przeciwpożarowy,
• produkty aerozolowe,
• płyty izolacyjne, panele i izolacje rur,
prepolimery stosowane do produkcji pianek poliuretanowych,
• rozpuszczalniki,
• inne (sterylizacja w medycynie, rolnictwo).
Nadzór i kontrola
Na terenie kraju główny nadzór nad SK prowadzi Inspekcja
Ochrony Środowiska. Do zadań IOŚ należy nadzór i kontro-
la w zakresie postępowania z substancjami kontrolowanymi
oraz produktami, urządzeniami i instalacjami zawierający-
mi te substancje. Oprócz kontroli nad przywozem/wywo-
zem, sprawdzane jest również czy przestrzegane są wyma-
gania dotyczące posiadania odpowiednich certyfi katów dla
przedsiębiorców (art. 45). Wojewódzki Inspektorat Ochro-
ny Środowiska kontroluje podmioty dokonujące obrotu
i wykorzystujące SZWO. Dokonuje okresowych ocen prze-
strzegania przepisów dotyczących tych substancji oraz eg-
zekwuje właściwe postępowanie z nimi.
W ewidencji WIOŚ w Warszawie istnieje około 500 pod-
miotów używających substancje kontrolowane, głównie freon
R-22 (75%). Ze względu na redukcję i stopniową eliminację
z użycia SZWO, stężenia freonów i halonów przy powierzchni
ziemi są coraz mniejsze, a wysoko w stratosferze nie stwier-
dza się ich wzrostu. Jednak długi czas życia związków
zawierających chlor i brom powoduje, że niedobory ozonu
będą jednak występowały do 2040 – 2060 r., co jest pokło-
siem wcześniejszych działań.
Freony najczęściej wykorzystuje się w urządzeniach chłodni-
czych i klimatyzacyjnych, Halony wykorzystuje się np. jako
środek gaśniczy. W latach 2004 – 2005 przeprowadzono po-
nad 700 kontroli. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości
dotyczyły braków oznakowań urządzeń i instalacji zawierają-
cych SZWO, kart urządzeń, przeglądów szczelności instala-
cji, oraz ewidencji. Kontrole podmiotów w zakresie obrotu
z zagranicą SZWO i produktów je zawierających prowadzone
przez służby celne. Postępowanie z SZWO objęte jest
obowiązkiem raportowania do instytucji UE. Działania orga-
nizacyjne dotyczące SZWO polegają przede wszystkim
na ograniczaniu produkcji lub na ich wycofaniu z użycia
(np. nakaz demontażu sprzętu gaśniczego zawierającego ha-
lony). Obejmują również stosowanie zamienników SZWO
do czynników chłodniczych, środków gaśniczych, środków
spieniających, rozpuszczalników, środków myjących, gazów
pędnych w aerozolach i sprayach, fumigacji gleby, obiektów
i produktów. Mimo zobowiązań wiele krajów ma spore opóź-
nienia w terminach eliminacji SZWO, nawet o 10 – 20 lat.
Podsumowanie
W chowie i hodowli zwierząt podejście do ozonu jest dwu-
torowe. Pierwsze dotyczy emisji gazów szklarniowych, które
mogą wpływać negatywnie na stan warstwy ozonowej.
Drugi aspekt dotyczy wykorzystania ozonu do pozbywania
się patogenów i szkodników w pomieszczeniach gospodar-
czych, z urządzeń i maszyn oraz z pasz. Raport pt. „Hodowla
zwierząt a zmiany klimatu”, opublikowany w 2009 r. przez
Worldwatch Institute, donosi, że emisja gazów cieplarnia-
nych związanych z hodowlą zwierząt stanowi aż 51% całko-
witej światowej emisji. Według raportu z 2006 r. Organizacji
Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa
(FAO), aż 18% emisji gazów cieplarnianych (mierzonej
jako ekwiwalent CO2) na świecie pochodzi z hodowli zwie-
rząt. Przewiduje się, że w pierwszej połowie obecnego stu-
lecia globalne spożycie mięsa i mleka ulegnie podwojeniu.
Europejskie rolnictwo jest największym źródłem szkodli-
wego dla klimatu metanu (9,5 miliona ton w 2004 r.).
Powstaje on wskutek bakteryjnych procesów fermentacyj-
nych w układzie pokarmowym zwierząt hodowlanych,
zwłaszcza u zwierząt przeżuwających – bydła, owiec czy kóz
(71,7% emisji). Z odchodów zwierzęcych pochodzi 28,2%
emisji tego gazu. ONZ ostrzega również przed podtlenkiem
azotu (N2O) z rolnictwa. Może on podwoić się do 2050 r.
Jest on uwalniany z gleby i zasadniczo związany jest z na-
wożeniem. Ten gaz cieplarniany jest często niedoceniany
jako czynnik zmian klimatu, choć jego emisje mogą dra-
stycznie osłabić warstwę ozonową. Zdaniem naukowców
ograniczenie emisji N2O może przynieść wymierne zyski
gospodarcze. Nie można pominąć pozytywnego aspektu
wykorzystania zabiegu ozonowania w higienie pomieszczeń
inwentarskich, ale także pasz i sprzętu. Z tego wniosek na-
suwa się jeden, że ozon w naturalny sposób chroni zwierzęta
inwentarskie oraz uprawy rolnicze przed szkodliwym pro-
mieniowaniem UV. Jednocześnie pozwala na ochronę śro-
dowiska bytowania zwierząt utrzymywanych na fermach
i w gospodarstwach rolnych, zapewniając odpowiednią
higienę i wpływając pośrednio na jakość uzyskiwanych pro-
duktów spożywczych.
TECHNOLOGIE
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.