ArticlePDF Available

ANTİK YUNAN DÖNEMİ: SPOR VE ANTİK OLİMPİYAT OYUNLARI

Authors:
Tarih Okulu Dergisi (TOD) Journal of History School (JOHS)
Haziran 2014 Haziran 2014
Yıl 7, Sayı XVIII, ss. 121-140. Year 7, Issue XVIII, pp. 121-140.
DOI No: http://dx.doi.org/10.14225/Joh480
ANTİK YUNAN DÖNEMİ: SPOR VE ANTİK OLİMPİYAT OYUNLARI
Ali TEKİN
Gülcan TEKİN
Özet
Olimpik oyunların tarihi antik dönemlere kadar geriye gitmektedir.
Araştırmacıların yarışma sporlarını veya genel olarak sporun gelişimini daha iyi
anlayabilmek amacıyla Antik Yunan dönemine yoğunlaşması birçok çağdaş kültürün
köklerinin Yunan orijinli olmasındandır. Spor müsabakalarının gelişimi sporun Antik
Yunan döneminde işgal ettiği önemli pozisyonla yakın ilişkilidir. Antik Yunan’ın
olimpiyat oyunlarının ilk yapıldığı yer olarak kabul görmesi de genel bir kanıdır. Bu
çalışmada, Antik Yunan döneminde günlük yaşamın bir parçası haline gelen farklı
sporların asıl kaynakları, bu sporların günümüzün en büyük uluslararası spor
organizasyonu olarak kabul edilen Modern Olimpiyatların temelini oluşturan Antik
Olimpiyatlara dahil edilme süreçleri, Antik Olimpiyat Oyunları’nın yapılma nedenleri,
ritüelleri, kuralları, ödül ve ceza yöntemleri ve oyunlara ev sahipliği yapan mekanlar
önceki çalışmalarda vurgulanmamış detaylarla açıklanmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Spor, Antik Yunan, Olimpiyat Oyunları.
Ancient Greece Period: Sports and Ancient Olimpic Games
Abstract
The history of Olympic Games goes back to ancient times. It was this which led
researchers us to look at the development of competition sport, and sport in general, in
the ancient world, since competitive athletics, like so make other aspects of
contemporary culture, is of Greek origin. The development of a sports competition is
closely related to the important position which sport occupied in Ancient Greece. In this
study; the real sources of different sports which became a part of daily life in Ancient
Greece, the inclusion processes of those sports in Ancient Olympics which underlie
Doç. Dr., Bitlis Eren Üniversitesi Beden Eğitimi Bölümü.
Ali Tekin
[122]
Modern Olympics that is the largest international organization of today, the motives for
the organization of Ancient Olympics, the host cities, their rituals, rules, reward and
punishment methods will be explained through the details which were not highlighted in
previous studies.
Keywords: Sports, Ancient Greece, Olympics Games.
Giriş
Sporun ilk ve nerede yapıldığını tam olarak söyleyebilmek mümkün
değildir. Ancak spor olaylarının insanların doğaya uyma ve onunla baş etme
zorunluluklarından ortaya çıktığı ortak bir kanıdır. Sporun, ilk insanların
avlanma, av olmama, kaçma-kovalama gibi hayatlarını sürdürebilmek için
doğayla verdiği mücadelelerde sergilediği hareket ve kullandığı aletlere kadar
dayandığı genel kabul gören bir düşüncedir.
Tarihsel süreç içerisinde, spora benzer etkinliklerin belirli dönüşümlerden
geçerek oyun, yarışma ve halkın katıldığı eğlencelerden, organize, rekabetçi ve
profesyonel spor olarak kabul ettiğimiz duruma gelerek (Rowe, 1996) toplumsal
bir nitelik kazandığı bilinmektedir (Talimciler, 2003). Gerçekte "geleneksel"
denilenin aslında kendinde olanı üreterek "modern"i doğurduğu ve modern
olanın da sürekli olarak kendini ürettiği açıktır. Kısacası, "modern"
"geleneksel"in ona çok benzemeyen bir "çocuğu"dur. Bu çerçeveden spora
bakıldığında, modern sporun Antik Yunan ve Ortaçağ'ın spora benzeyen ve
günümüz sporlarının oluşumuna yön veren etkinliklerinden sanayileşme,
kentleşme, sekülerleşme gibi makro değişim süreçlerinin etkisiyle evrimleşen
bir olgu olduğu düşüncesi ağır basmaktadır (Amman, 2006). Antik Yunan’da
sanat, edebiyat müzik, şiir ve felsefenin yanında spora da büyük önem verildiği
bilinmektedir (Tekin, 2009). Ancak sporun, Antik Yunan Dönemi’nin ve
Olimpiyatları’nın bir mirası olarak günümüz sporlarının ve Modern
Olimpiyatlar’ın temelini oluşturduğu düşüncesi özellikle tarihsel boyutuyla
tartışmaya açıktır.
Araştırmacıların son dönemlerde hem antik hem de modern spor tarihine
ciddi şekilde yoğunlaştıkları ileri sürülse de, özellikle ülkemizde sporun tarihi
ile ilgili çalışmaların niceliksel olarak henüz yeterli düzeyde olmadığı bir
gerçektir. Bu nedenle alana bilimsel bilgi katkısı sağlayabilecek yeni
çalışmalara gereksinim duyulmaktadır. Bu çalışma, Antik Yunan döneminde
zamanın koşullarının sonucu olarak günlük yaşamın bir parçası haline gelen
farklı sporların al kaynakları, bu sporların günümüzün en büyük uluslararası
spor organizasyonu olarak kabul edilen Modern Olimpiyatların temelini
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[123]
oluşturan Antik Olimpiyatlara dahil edilme süreçleri, Antik Olimpiyat
Oyunları’nın yapılma nedenleri, oyunlara ev sahipliği yapan mekanlar, ritüeller,
kurallar, ödül ve ceza yöntemleri önceki çalışmalarda vurgulanmayan detaylarla
açıklanmaya çalışılacaktır.
Çalışma ikincil kaynak araştırma yöntemi ile yapılmıştır. Çalışmada veri
toplamak amacıyla hem ulusal hem de uluslararası alanyazın taraması
sonrasında Antik Yunan dönemine ait konuyla ilgili eserlerin ve o dönmeden
kalan yansıttığı bilgiler bir araya getirilerek bir değerlendirme yapılmaya
çalışılmıştır.
Spor ve Olimpiyatların Başlangıcı
Eldeki verilere göre, Olimpiyat oyunları ile ilgili ilk kesin kayıt M.Ö. 776
yılına ait olunduğundan Olimpia’da yapılan bu oyunlar başlangıç kabul edilir.
Nitekim Yunanlar olimpiyat takvimini bu yıldan sonra benimsemişler bu
nedenle oyunlar tarihine ancak bundan sonra girilmiştir. Hâlbuki M.Ö. 1200
yıllarında yaşadığı sanılan1 Homeros İlyada ve Odessa adlı eserinin birçok
yerinde, Yunanların çok önceden beri Olimpiya’da spor etkinlikleri organize
ettiklerini belirtmiştir (Scanlon, 2006). Öte yandan, arkeolojik bulgulardan
faydalanan bazı tarihçiler daha da geriye götürerek, bu sporların M.Ö. 1500
yılından beri rede yapılmakta olduğunu ileri sürmüşlerdir (Kyrieleis, 2003).
Dolayısıyla Olimpiya’da yapılan yarışmaların olimpiyatların ilk organizasyonu
olduğunu söylemek doğru bir tespit olmayacaktır (TMOK, 2013).
1 Hakkında yeterince bilgi olmamasından dolayı Homeros’un ne zaman doğduğu hakkında çok
fazla spekülasyon vardır. Doğum tarihi ile ilgili tahminler M.Ö 750’den M.Ö. 1200’lere kadar
geri gitmektedir. İlyada; Truva savaşının hikâyesini kapsadığından bazı akademisyen ve
tarihçiler 1200’leri daha uygun bulurken diğerleri Homeros’un şiirsel tarzının daha sonraki
dönemleri işaret ettiğine inanırlar. Tarihin babası olarak kabul edilen Yunan tarihçi Herodotus
(M.Ö. 484-425), Homeros’un kendisinden birkaç yüzyıl önce, M.Ö. 850 civarında yaşadığını
düşünmüştür [(Homer. (2014). The Biography.com website. Retrieved May 13, 2014.
http://www.biography.com/people/homer-9342775].
Ali Tekin
[124]
Resim 1. Eski yunanda M.Ö. 1600 yılına ait “Boks Yapan Gençler” freskosu,
Thera (günümüz: Santorini).
http://people.hsc.edu/drjclassics/sites/santorini/art4.htm (erişim: 13-05-2014)
Diğer taraftan tarihçiler, bu olimpiyatlarda yer alan sporların M.Ö.
776’dan yüzyıllar önce yapılmaya başlandığını, Yunanlar tarafından
keşfedilmediğini hassasiyetle vurgulamaktadırlar (Sipahi, 2001). Mısır’da M.Ö.
3000’lerde günümüz sporlarına benzeyen fiziksel aktivitelerin yapıldığı
bilinmektedir. Antik Yunan’da oldukça önem verilen güreş sporunun, Mısır’da
daha önce yapıldığı ve sonraki dönemlere aktarıldığı, Beni Hasan adı verilen
antik mezarlık alanında bulunan M.Ö. 3. yüzyılın ilk zamanlarına ait göz alıcı
duvar ve lahit resimleriyle ortaya konmuştur (Decker, 1992). Mısır’da güreşin
yanı sıra boks, yarışma amaçlı sopa dövüşü, koşu sporları ile rekreasyonel
yüzme, avcılık ve atlı araba yarışları yapılmıştır (Decker, 1992).
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[125]
Resim. 2. Beni Hasan Mezarlığı’nda bulunan 200’den fazla güreş
tekniğini yansıtan M.Ö. 3000 yılına ait duvar resmi.
http://www.wrestlingsbest.com/gifs/wrespictart01.html (erişim: 13-05-2014)
Öte yandan, M.Ö. 3000’li yılların başlarında Mezopotamya
uygarlıklarından Sümer’de koşu yarışları, güreş, boks ve kemer güreşi oldukça
ilgi çekmiştir (Rollinger, 1994).
Resim 3. Mezopotamyalı iki boksör, M.Ö. 2000, Terracotta (pişmiş
toprak) kabartma, Eshunna (günümüz: Asram),
Irak. http://ejmas.com/jcs/2010jcs/jcsart_murray_1007.html (erişim: 13-05-
2014)
Ali Tekin
[126]
Sümerlerin ayrıca ok ve yay kullanmada oldukça becerikli oldukları,
Mezopotamya’da kurulan diğer kavimlerden Akadlar ve Asurlularda ok
müsabakaları ve koşu yarışlarının düzenlendiği, Asurluların aynı zamanda,
yüzme sporu ile ilgilendikleri ifade edilmiştir (İşcan, 1988).
Resim. 4. Asurlu okçu, M.Ö. 700692. http://www.britishmuseum.org
(erişim: 13-05-2014)
Ayrıca, Anadolu’da M.Ö. 2000’de kurulan ilk uygarlık olan Hititler sporu
bir savaş aracı gibi görmüşler; ok, yay, mızrak gibi aletleri kullanma becerilerini
geliştirmek için spor çalışması yapmışlardır. Böylece spor, halk ve yöneticiler
arasında yaygınlaşmıştır (İşcan, 1988). Hititlerdeki “amaç kazanmaktır”
prensibi de Antik olimpiyatların temel öğretisi olmuş, eldeki belgelerde sadece
yarışmaları kazananların isimleri kaydedilmiştir. Hitit’te yapılan spor türlerinin
tamamı Homer’in eserlerinde fiilen bulunmakta (Scanlon, 2006) ve bu sporların
sosyal işlevleri Antik Yunan’dakiyle benzeşmektedir (Puhvel, 1988).
Hititlerden sonra Anadolu’da kurulan devletlerde (Frigyalılar, Lidyalılar ve
Persler) de spor faaliyetleri devam ettirilmiştir (İşcan, 1988).
Sipahi’nin (2001) belirttiğine göre, Girit Adası’nda sağ ellerinde eldiven
olan gençlerin boks yaptıklarını gösteren M.Ö. 1500 yılına ait freskolar
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[127]
bulunmuş dahası Girit’te tunç çağında yapılan bazı sporların daha önce
Suriye’de de yapıldığı elde edilen kalıntılardan anlaşılmıştır (Sipahi, 2001).
Bütün bu verilerden hareketle, Antik Dönem Yunan sporlarının ve Antik
olimpiyat oyunlarında yer alan spor türlerinin temellerinin erken dönem Mısır,
Mezopotamya ve Anadolu spor kültürlerine dayandığını ve buralardan
yayıldığını söyleyebiliriz.
Olimpiya
Antik Yunanlar, şehirler tanrısı Athena, denizler tanrısı Posedion, güneş
tanrısı Apollon ve tanrılar tanrısı Zeus adına çeşitli törenler ve şenlikler
düzenlemişlerdir (Karaküçük, 1989). Tüm Yunanistan’dan sporcuların
katılabildiği bu şenlikler; Olimpiya’da düzenlenen Olimpik, Delphi yakınında
düzenlenen Pythia, Nemea yakınında düzenlenen Nemea ve Corinth
yakınlarında düzenlenen Isthmia oyunlarıdır (Kotynski, 2006).
Bunların en ünlüsü ve eskisi panhelenik ya da ulusal spor
karşılaşmalarına ev sahipliği yapan Elis (Eleia) kentindeki Olimpiya’dır.
Olimpiya, Ionian Denizi’nden 15 km. mesafede, düz ve çayırlık bir yerleşim
yeri olarak, Alpheios Nehri’nin kuzeyinde, Kronos’un ormanlık tepelerinin
güneyinde, Peloponnesos’un kuzey-batısında inşa edilmiştir. “V” şekline
benzeyen Olimpiya’nın en göze çarpan yapıları, koşu yarışları için stadyum
olarak kullanılan (gymnasium) ve at yarışlarının yapıldığı hipodrom
(hippodrome) dur. Bu iki yapı V”nin üst bacaklarına gymnasium solda,
hippodrome sağda olmak üzere yerleştirilmiştir. Yarışmacılar ilk gün Zeus’un
şimşek fırlattığı yer olduğuna inanılan sunakta (kurban taşı, altar) yemin
etmişlerdir. Her yıl, 100 boğanın kurban edilmesinden elde edilen küller,
Alpheios’un suyuyla karıştırılarak bir macun haline getirilmiş, bu macun
Altar’ın alt kısmında yer alan temel taşlarını şekillendirmek ve sağlamlaştırmak
için kullanılmıştır. Olimpiya’daki diğer bir önemli yapı Zeus Tapınağı’dır.
Yapımı on yıl sürmüş, M.Ö 456 yılında tamamlanmıştır. Erken dönem
Yunan’da kurulan çok sayıda kent arasında Olimpiya, en tarafsız ve uluslararası
yönüyle ön plana çıkmış, tüm Yunanistan’dan nüfuzlu vatandaşların siyaset ve
ticaret için bir araya geldiği ancak dini merkez olma özelliği daha ağır basan bir
kent olmuştur.
Olimpiya’da yapılan oyunlar, Yunanistan’da yapılan diğer oyunlara göre
çok daha fazla insanın ilgisini çekmiştir (Drees, 1968). Olimpia’da bulunan
stadyumların seyirci kapasitelerinden yola çıkarak, düzenlenen oyunları ne
Ali Tekin
[128]
kadar seyircinin izlediği hakkında kesin olmasa da fikir sahibi olunabilir.
Seyirciler, ilk yapılan ve Olimpia I olarak bilinen stadyumda yarışmaları yapay
yamaçlarda oturarak izlemişlerdir. Bu nedenle seyirci sayısı hakkında bir
tahminde bulunulamamaktadır. Ancak, M.Ö 6. yüzyılın sonlarında yapılan
Olimpiya II yaklaşık 24000, M.Ö 4. yüzyılın ortalarında inşa edilen Olimpiya
III ise yaklaşık 40,000 seyirci kapasitesine sahiptir (Romano, 1993). Diğer
taraftan, bu kapasitelerine rağmen stadyumların yarışmalar esnasında her zaman
dolu olup olmadığı bilinmemektedir (Finley ve Pleket, 1976). Olimpiya’da
yapılan oyunları izleyen seyircilerin sayıları, Yunanistan’ın diğer kentlerinde
yapılan oyunlardaki seyirci sayılarıyla stadyum kapasiteleri göz önünde
bulundurularak karşılaştırılabilir. Örneğin, stadyumlar Isthmia’da 21000,
Delphi’de 7000 seyirci kapasitelidir (Romano, 1993). Epidaurus, Nemea,
Athens, Messene, Aphrodisias stadyumlarının taş oturaklara sahip olduğu
bilinse de seyirci kapasitelerini tahmin etmek çok zordur. Teorik olarak,
Olimpiya’da en çok seyircinin stadyumlara nispeten atlı araba ve at yarışlarının
yapıldığı hipodromlarda bir araya geldiği söylenebilir. Bununla birlikte
hipodromlardan çok az izlerin kalmış olmasından dolayı kesin veya yaklaşık
sayı vermek mümkün değildir (Gardiner, 1930).
Antik Olimpiyat Oyunlarının Başlama Nedenleri
Homeros’a göre Yunanlar pek çok tanrıya ve onlarla ilgili efsanelere
inanmıştır. Bu inanca göre Yunan tanrıları ölümsüzdüler ancak tüm insani
özelliklere de sahiptiler. Eski Yunan’ın en önemli 12 tanrısı Yunanistan’ın en
yüksek dağı Olimpos’ta yaşarlardı. Bu nedenle onlara Olimpiyanlar denmiştir
(Störig, 1967). Olimpiyanlar’ın başı ise tanrıların ve insanların baba gök
tanrısı Zeus’tur (Mansel, 1984).
Oyunların düzenlenmesinin en çok kabul edilen amacı, Yunan
mitolojisinin yüce tanrısı Zeus’a olan bağlılık ve inancı ortaya koymaktır. M.Ö.
8. yüzyılda, her biri ayırka mensup ve ayrı yönetimlere sahip 20 Yunan site
devletinin birbirleriyle savaşmaları engellemek isteyen Elis Kralı İphitos,
“tanrıların çok sevdiği dinsel kökenli oyunların” yeniden düzenlenmesini
istemiş ve bu dönemde ateşkes ilan edilmiştir. Anlaşma metni bir disk üzerine
“Olimpiya kutsal bir bölgedir. Buraya silahlı olarak girmeye teşebbüs eden
tanrıya karşı günahların en büyüğünü işlemekle damgalanacaktır. Böyle bir fena
davranışın öcünü, gücü yettiği halde almayan da Allahsız sayılacaktır.” şeklinde
yazılmıştır.
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[129]
Yunan kent devletleri Olimpiyatlara 3 ay kala silah bırakmışlar,
Olimpia’daki yarışmalara en iyi sporcularını seçerek göndermişler, Elis’ten yola
çıkan haberciler diğer kent devletlerine oyunların başlangıç tarihini
duyurmuşlar, oyunlar sona erdikten sonra da oyuncuların kendi kent
devletlerine güvenlik içinde dönmelerine değin “Olimpiyat ateşkesi”
sürdürülmüştür (Swaddling, 2008). Ancak Antik Olimpiyatların barışı ne derece
sağlayabildiği tartışma konusudur. Genel inanışın aksine, oyunlar süresince
Yunan topraklarında ilan edilen olimpik ateşkesin tüm Yunan kent savaşlarının
sona ermesine vesile olamadığı, Olimpiyat hareketinin barışı vurgulayan
söylemiyle ters düşse de savaşların ateşkes esnasında da devam ettiği şeklinde
tespitlerde vardır (Crowther, 1999).
Bu oyunlar, önceleri 8 yılda bir sonraları 4 yılda bir yapılmaya başlanmış
ve M.Ö. 776-M.S. 393 arasında 12 yüzyıl boyunca 4 yılda bir düzenlenmeye
devam edilmiştir. M.Ö. 776–728 yılları arasında yapılan ilk 13 olimpiyat bir
gün içinde tamamlanmış, 32 m. genişliğinde ve yaklaşık 192 m. uzunluğundaki
düz bir pistte yapılan stade” denilen koşu yarışı şeklinde tek bir etkinlik yer
almıştır.
M.Ö. 724–712 arasında yapılan oyunlarda, ilginin artması üzerine yeni
etkinlikler düşünülmüştür. Ayrıca daha önce düz bir alanda yapılan yarışmalar
oval ve tek parkurlu stadium (stadyum) denilen ve günümüzde de tüm
dünyadaki benzerlerine adını veren koşu alanlarında yapılmaya başlanmıştır.
M.Ö. 724’de yapılan 14. Olimpiyatlarda “diaulos” olarak adlandırılan iki turluk
(yaklaşık 370 m.) koşu yarışları oyunlara ilave edilmiştir. Tarihçiler,
yarışmacıların her birinin kendi dönüş noktaları mı olduğu yoksa ortak bir
noktadan dönerek başlangıç noktasına ulaştıkları konusunda hem fikir
değillerdir (Miller, 2004).
Resim. 5. Antik Yunan’da Olimpiya’da “stade” (192 m.) yarışlarının
yapıldığı pistin günümüzdeki hali http://www.travelthruhistory.tv/quick-history-
olympic-games/ (erişim: 13-05-2014)
Ali Tekin
[130]
Bir sonraki olimpiyatta 2800 m. ve M.Ö. 720’de yapılan 16.
Olimpiyatlarda 4800 m. dolichos” denilen uzun mesafe yarışlar ilave
edilmiştir. Bu yarış modern olimpiyatlarda yer alan maraton yarışına benzer
şekilde koşulmuş, koşucular başlangıç ve bitişlerini stadyumda yapmışlardır.
Stadyum dışındaki rota daha çok kutsal mekânların, daha önce de belirtildiği
gibi cezalandırılmış sporcuların isimlerinin üzerlerinde teşhir edildiği
heykellerin ve Zeus tapınağının yanından geçecek şekilde belirlenmiştir
(Golden, 2003).
Daha sonraları diğer kent devletlerin de yarışmalara kabul edilmeye
başlanmasıyla M.Ö. 708’de yapılan 18. Olimpiyatta özellikle Spartalı’ların
tanıttığı güreş yanında pentatlon disk atma, uzun atlama, cirit, koşu, atlama, cirit
ve disk atma yarışmaları yapılmaya başlanmıştır. Atlı sporlar M.Ö. 680 yılında
oyunlara dâhil olmuş, stadyum dört atlı iki tekerlekli araba yarışı için çok küçük
olduğundan bu yarışlar stadyum yanındaki hipodrom (hippodrome) da
yapılmıştır (Swaddling, 2008).
Resim. 6. Boksör işaret parmağını kaldırarak yenilgiyi kabul ettiğini
belirtir, M.Ö. 500 yılına ait Yunan amforası, www.flickr.com/photos/pankration
(erişim: 13-05-2014)
M.Ö. 688’de günümüz Modern Olimpiyatlarının en popüler spor
dallarından olan boks devreye girmiştir. Boks eldivenleri öküz derisinden elde
edilen kayışlardan yapılmıştır. Palestra’da yapılan antrenmanlarda,
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[131]
günümüzdekine benzer içleri kum, un veya darı ile doldurulmuş yumruk
torbaları kullanılmıştır. Müsabakalarda süre ve raunt sınırlaması yapılmamış,
sporcularından biri şuurunu kaybederek yere düşünceye (knock-out) ya da
parmağını kaldırarak yenilgiyi kabul ettiğini işaret edinceye kadar müsabaka
sürdürülmüştür. Kilo kategorisi yapılmamış ve rakipler rastgele seçilmiştir
(Swaddling, 2008). Müsabaka esnasında elle vurulan her darbeye müsaade
edilmiş ama güreşmek ve sarılmak yasaklanmıştır. Ring kullanılmamış ve
hakemler sporculara çubukla vurarak kurallara uymaya zorlamıştır. Müsabaka
çok uzun sürerse boksörlerin savunma pozisyonlarını değiştirmelerine izin
verilmiştir (Craig, 2002).
M.Ö. 648’de yapılan 33 olimpiyatlarda pankration denilen, güreş ve
boksun karışımı olan, çok daha fazla şiddet içeren ve günümüz olimpiyatlarında
yer almayan farklı bir dövüş sanatı yer almıştır. M.Ö 632’de yapılan
olimpiyatlar 7 güne uzatılmıştır. M.Ö. 580 yılında olimpiyatlara ağır zırh ve
silahlar kuşanarak iki tur (350-400 m.) koşulan “hoplitodromos” olarak
adlandırılan yarış eklenmiştir. M.Ö. 500’e varıldığında olimpiyatlarda 50’den
fazla spor dalında karşılaşmalar yer almıştır (Swaddling, 2008).
Resim 7. Zırhlı ve silahlı koşucuları tasvir eden M.Ö. 323-322 yıllarına
ait amfora, Louvre Müzesi, www.louvre.fr (erişim: 13-05-2014)
Ali Tekin
[132]
Başlangıçta bir gün süren ve M.Ö 632’de yedi güne çıkarılan oyunlar,
M.Ö. 472’de beş güne indirilmiş, oyunların programında Pausinas’tan aktaran
Lee’ye (2001) göre birinci gün yemin töreni, yarışacak çocuk, yetişkin sporcular
ile at ve tayların kontrolü (dokimasia), takdimler ve selamlamalar; ikinci gün
atlı yarışmalar ve pentatlon yer almıştır. Üçüncü gün, büyük Yunan kahramanı
Pelops’a ve tanrıların tanrısı Zeus’a adakların sunumu ve erkek çocukların
yarışmaları yapılırken dördüncü gün koşu, boks, güreş, zırhlı koşu yarışı
(hoplitodromos) ve pankration yarışlarıyla devam edilmiştir. Son gün olan
beşinci günde ise nasıl yapıldığı tam olarak bilinmeyen ödül törenleri, şölen ve
ziyafetlere yer verilmiştir.
Antik Yunan Döneminde Sporun Kuralları Cezaları ve Spor
Mekânları
M.Ö. 350’de kesin biçimlerini alan oyunlara yalnızca on sekiz yaşından
büyük, özgür Yunan yurttaşları katılabilirdi. Köleler, bir Yunan sitesinde
yaşayan ancak sitenin yerlisi olmayan kişiler (metök) ve mahkûmlar oyunlara
alınmazlardı. Sonraları Olimpiyat Oyunları’yla aynı günlerde ama Olimpiyat
alanı dışında Tanrıça Hera onuruna kadınlar arasında da spor yarışmaları
düzenlenmiş olsa da, sporcular çıplak olarak yarıştığından İlkçağdaki oyunlara
evli kadınların yarışmacı ya da seyirci olarak katılmaları hatta oyunlar sıranda
Olimpiya’ya yaklaşmaları bile yasaklanmıştı. Gizlice oyunları izlerken
yakalanan kadınlar yüksek kayalardan atılarak öldürülürlerdi. Oyunları kadın
olarak sadece Demeter Rahibesi izleyebilirdi. Tarihçiler bunu, Pelops’un
babasının öldürülmesi sırasında olaya şahit olduğu düşünülen yöre rahibesinin
temsil edilmesine bağlarlar.
Sporcular oyunlar esnasında kurallara uyacaklarına yemin ederlerdi. Aynı
zamanda Hellanodikai (hakemler) de adil davranacaklarına, yarışmacılarla ilgili
bilgileri gizli tutacaklarına dair yemin ederlerdi.
“Ama Zeus diğer zamanlara göre günahkârların kalbine muhtemelen en
çok korkuyu mecliste olduğunda salar. Onun soyadı yemin tanrısıdır ve her bir
elinde bir şimşek tutar. Bunun yanında sporcular, sporcuların babaları, erkek
kardeşleri ve antrenörleri için olimpik oyunlara karşı hiçbir şekilde suç
işlemeyeceklerine domuz eti dilimleri üzerine yemin etmek bir gelenektir.
Sporcular ayrıca on ardışık ay boyunca antrenman kurallarına ve
programlarına uyacaklarına yemin ederler.”
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[133]
Hakemler, kuralların yaptırımı konusunda tam sorumluluk sahibi idiler.
Hem hakemlik hem de hâkimlik yapıyorlar; herhangi bir ihlal durumunda
cezayı da infaz ediyorlardı. Oyun kurallarını çiğneyenler için ağır cezalar ön
görülmüştü. Kurallara uymayan yarışmacı ve antrenörler “rhabdos” denen
çubuklularla kırbaçlanıyorlardı. Dahası, bu sporculara para cezası da
verilebiliyordu. Toplanan paralarla yaptırılan “Zanes” adı verilen Zeus
heykelleri olimpiyat stadyumuna giden yol üzerine yerleştirildi ve alt
kısımlarına “hilekârların” adı yazılırdı. Kurallar gereği, yarışma alanına bu
yoldan geçerek gitmek zorunda olan tüm sporculara bu heykeller vasıtasıyla
yapmamaları gerekenler hatırlatılmış olurdu (OMSC, 2002).
Resim 8. Hakem, müsabaka esnasında rakibinin gözüne parmağını
sokmaya çalışan sporcuya yaptığı hata nedeniyle tarafından “rhabdos” denek
sopayla vurmak üzereyken. Antik Yunan dönemi M.Ö. 490-480, British Museum,
Londra. http://www.britishmuseum.org (erişim: 14-05-2014)
Antik Yunan’da yarışmalar için antrenmanlar o kadar önemli değildir.
Dönemin önemli kaynaklarında sıkça belirtildiği gibi savaşabilecek erkek
fiziksel olarak daima hazır olmak zorundadır. Plato (1968), Laws adlı eserinde,
savaş esnasında gereken becerileri sergileyebilmek için insanın tüm vücudunun
her an hazır olmasının önemini birçok yerde vurgulamıştır (Bury, 1967):
Ali Tekin
[134]
“Savaş için hepsinden önemli olan, şüphesiz, vücudun genel olarak aktif
olmasıdır. Ayaklar kadar eller; hem geri çekilmek hem de takip etmek için.”
Bunun yanında, Plato, savaşta gerekebilecek becerilerin öğrenilmesinde
güreşin askeri eğitim için çok daha faydalı olduğunu ifade ederek, güreşin daha
önce bilineni öğrenmekten çok gelecekteki savaşlara hazırlık için öncelikli
olarak yapılmasını tavsiye etmiştir (Bury, 1967):
“…diğer belirtilenlerin arasında güreş askeri dövüşe (savaşa) en yakın
hareketleri içermektedir. Güreş, ilkinin uğruna öğrenilecek ikinci değil aksine
ikincinin uğruna öğrenilecek ilktir.”
Diğer taraftan Aristo, Rhetoric adlı eserinde, çeşitli spor dallarında
başarılı olabilmek için gerekli olan fiziksel becerileri tasvir etmiştir (Ross,
1999):
“Sporda fiziki mükemmeliyet büyüklük, kuvvet ve ayak çabukluğundan
oluşur; hızlı olmak güçlü olmaktır. Kim bacaklarını belli bir düzende, uzun
adımlarla hızlı hareket ettirirse iyi bir koşucu; sarılıp boğuşabilen iyi bir
güreşçi; yumruk atabilen iyi bir boksör; boksta ve güreşte üstün olan iyi
pankration sporcusu, tüm bunlarda iyi olan pentatlonda başarılı olur.”
Savaşçıların ve genç sporcuların çalıştığı iki alan vardı: dövüş sporları
(güreş, boks ve pankration) çalışılan “palaistra”, koşu ve atma antrenmanlarının
yapıldığı “gymnasium” (Harris, 1972). “Antik Yunan mimarisinin önemli
tesislerini gymnasiumlar ve stadyumlar oluşturmaktadır. Çoğunlukla
stadyumlarla bağlantılı olan gymnasiumların en önemli elemanları ise
palaistralardır. Palaistralar dört tarafı kolonatlarla çevrili, üstü örtülü, kare veya
dikdörtgen şeklindeki yapılardır ve bir anlamda günümüzün antrenman
sahalarıdır. Stadyumlar, kutsallığın bir ifadesi olarak spor yarışmaların
yapıldığı, açık yarış yolu ile yarış yerini çevreleyen tesisler olarak
tanımlanabilir. Stadyumlar tribün yapımına uygun yamaçlarda, vadi kenarları
veya benzeri arazilerde toprak yığmak sureti ile inşa edilmişlerdir.” (Şentürk,
2003).
Tüm sporcular, gymnasium veya palaistra’ya antrenman için
geldiklerinde tüm giyeceklerini çıkararak tamamen çıplak kaldıktan sonra cilt
bakımı yapmak zorundaydılar. Yazın güneşten korunarak serin, kışın ise sıcak
kalabilmek ve antrenörlerinin onları cezalandırmak için vuracağı sopadan
korunmak için vücutlarını yağlar, üstüne de ince kum sürerlerdi. Yarışma veya
antrenmandan sonra sporcu strigil denen kavisli alet yardımıyla ter, yağ ve
kumu ciltlerinden temizlerlerdi. En son olarak su ve süngerle temizliği
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[135]
bitirirlerdi (OMSC, 2002). Arkeolojik kaynaklar palaistra ve gymnasiumlarda
yardımcı hizmetlerin sunulduğunu, sporcuların ve antrenman alanlarının
temizliğinin erkek çocuklar tarafından sağlandığını göstermektedir. Bu çocuklar
sadece sporcu ve antrenörlerle bu spor alanlarına girebilmişler ve çu zaman
Yunan olmadıkları anlaşılacak şekilde resmedilmişler, köle ve erkek çocuk
anlamına gelen Antik Yunan terimi “pais” ile adlandırılmışlardır (Kratzmueller,
2004).
Resim 9. Solda; M.Ö. 4. yüzyıla ait “strigil,” http://www.harvardart-
museums.org/art/304007, sağda;antrenman veya müsabaka sonrası “strigil”
kullanarak kendini kum ve yağdan temizleyen sporcuyu tasvir eden mermer
kabartma, M.Ö. 470-460, http://carlos.emory.edu/collections/search-collections
(erişim: 14-05-2014)
Antik dönemlerde sporcuların ödüllendirilmesi günümüzdekinden çok
farklıydı. Sporcular için sponsorluk anlaşmalarına, astronomik transfer ve
bonservis ücretlerine rastlanmazdı. Sporcular daha çok gurur, milliyetçilik ve
dini onur için yarışırlardı. Nadir de olsa, bazı popüler sporculara yaşadıkları
yere yakın merkezlerde yapılan, olimpiyatlara göre çok daha küçük nitelikli
spor yarışmaları için bir askerin yıllık maaşının on katı civarında oldukça büyük
sayılabilecek miktarda paralar ödendiği belirtilmiştir (Kyle, 1996).
Herodotus The Histories adlı eserinde Olimpiyat şampiyonlarının taçla
ödüllendirildiğini belirtmiştir (Godley, 1920). Bu taçlar, Zeus Tapınağı’nın arka
Ali Tekin
[136]
bahçesinde yetişen, sözde Hercules tarafından ekilen ve kutsal kabul edilen
yabani zeytin ağaçlardan kesilmiş dallardan yapılırdı. Taçların sporculara
nerede sunulduğu ve törenin nerede yapıldığı tam olarak bilinmemektedir. Bazı
kaynaklarda sporcuların modern oyunlardakine benzer bir madalya töreni ile
hemen yarışmadan sonra ödüllendirildiği bazılarında ise yarışmadan hemen
sonra kazanan sporcunun başının etrafına geçici olarak bir şerit bağlandığı,
oyunların bitimiyle tüm kazananların Zeus Tapınağı’nda yapılan törenle
ödüllendirildiği söylenmektedir (Swaddling, (2008).
Antik Olimpiyat Oyunlarının Sona Ermesi
M.Ö. 148-146 yıllarından itibaren Yunan toprakları Roma
İmparatorluğuna katılmış, Olimpiyat oyunları Roma’ya transfer edilmiş,
Romalıların spora ve paraya duydukları ilgi Olimpia’nın eski saygınlığını
kazanmasına (Kieran, 1977) diğer taraftan panhelenistik yapısını kaybederek
bozulmasına neden olmuştur (Seçilmiş, 2004).
Antik Olimpiyatların çöküşü aslında Romalıların Yunanistan’ı gal
etmesinden önce başlamıştır. Kitaplara ve sanata olan ilginin tüm Yunanistan’da
hızla artması gençlerin spora olan ilgisinin azalmasına neden olmuştur.
Paleologos’a (1976) göre, özellikle, ünlü filozof Socrates’in eserlerinde ortaya
koyduğu öğretilerin gençleri oldukça etkileyerek spor yapmaktan
uzaklaştırmıştır. Romalılar Yunanistan’ı fethettikten sonra stadyumları amfi
tiyatrolara ve sporcuları vahşi hayvanlarla mücadele etmeye zorlanan kölelere
dönüştürmüşlerdir. Sporu bir eğlence olarak gören ve seyirciyi tatmin etmeye
yönelik olarak yapılan sporun bu yeni “şekli” Romalı halk ve askerlerin çok
hoşuna gitse de Olimpiyat Oyunlarının temsil ettiği törensel şeref, onur
hislerinin ve oyunların temel ideallerinin yitip gitmesine neden olmuştur. Roma
İmparatorluğu, 4. yüzyılda Hıristiyanlığı resmi din olarak kabul ettikten sonra,
ilk Hristiyanlar Olimpiyatlara karşı çıkmışlardır. Çünkü oyunlar çok tanrılı eski
Yunan dininin izlerini taşıyan pagan adetleri olarak kabul ediliyordu. Roma’nın
ilk Hristiyan imparatorlarından Büyük Theodosius, 320 Olimpiyat ve yaklaşık
1200 yıl sonra M.S. 393-394 yılında tanrıların onuruna yapılan bu oyunlara
süresiz olarak ara verdirmiştir (Henry ve Yeomans, 1984). Delphi, Corinth ve
Nemea’da düzenlenen diğer panhelenik oyunlar da aynı dönemde ortadan
kalkmıştır. Olimpia kenti, oyunlar sona erince vandalizm, sel ve depremlerin
etkisiyle yavaş yavaş ortadan kalkmış ve unutulmaya yüz tutmuştur. Kent
1766’da İngiliz Richard Chandler tarafından yeniden keşfedilmiş, Yunan
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[137]
otoritelerinin onayıyla Almanlar tarafından ancak 1875’de yapılan arkeolojik
kazılar Olimpia’nın kalıntılarının yeniden ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu
keşifler, Pierre de Coubertin’e Modern Olimpiyatların yeniden başlatılması için
ilham vermiştir (IOC, 2012).
Sonuç
Öncelikle ifade etmek gerekirse genel algının ve kanaatin aksine, sporun
ve olimpiyat oyunlarının başlangıcı Antik Yunan dönemi değildir. Antik Yunan
döneminden çok daha önce Mısır, Anadolu Mezopotamya hatta Yunan’da
yaşamış uygarlıklarda sporun farklı dallarının fiziksel ve ussal olarak güçlü, her
an savaşa hazır olmak gayesiyle yapılıyor olduğunu gösteren bulgular, spor
kültürünün Antik Yunan öncesindeki varlığının işaretleridir. Antik Yunan’da
olimpiyatlar, Tanrı Zeus’a yapılan dini merasimlerin bir parçası olmuştur. Bu
nedenle oyunlarda dini motifler olabildiğince ön plana çıkarılmıştır.
Muhtemelen buna bağlı olarak, toplum içinde büyük itibar gören muzaffer
sporcuların ödüllendirme sistemi sembolik ve manevidir. Sporcular kazandıkları
zaferlerle tanrılarına saygı ve bağlılıklarını sunmuşlardır. Modern Olimpiyat
Oyunlarının açılış töreninde katılan tüm sporcuların “Olimpiyat Oyunlarında
ülkemin şerefi ve sporun zaferi için kurallara uyarak dürüst yarışacağımıza ve
gerçek sportmenlik ruhu içinde mücadele edeceğimize and içeriz.” şeklindeki
olimpiyat yeminini etmeleri sözler farklı olsa da Antik Yunan’dan aktarılan bir
gelenektir. Modern Olimpiyat Oyunları’nda ilk üç sırada yer alan sporcular
altmış beş milimetre çapında ve üç milimetre kalınlığındaki madalya ile
ödüllendirilir. Bu madalyaların bir yüzünde elinde zafer çelengi tutan Zafer
Tanrıçası Nike’nin güzel bir kabartması yer alır. Arka yüzünde ise olimpiyatı
düzenleyen ülkenin amblemi bulunur. Anlaşılacağı gibi Modern Olimpiyat
Oyunları’nda da ödüller sadece manevi değerleri açısından önemlidir. Oyunlar
sırasında kuralların ihlal edilmesi durumunda uygulanan cezalar, başaranların
ödüllendirilmesi kadar kuralların uygulanmasına da ciddiyetle yaklaşıldığını
göstermektedir. Günümüz spor karşılaşmalarının kurallara bağlanmış olması ve
bir cezalandırma sisteminin varlığı, kuvvetle muhtemel olarak Antik Yunan ve
öncesinden günümüz spor dünyasına miras kalmıştır. Her ne kadar maddiyattan
uzak kalınsa da nadiren de olsa sporcuların masraflarının varlıklı asiller
tarafından karşılanması ve belli miktarlarda ödüllendirilmesi günümüz
profesyonel spor sektörünün lokomotifi olan sponsorluk sisteminin ilk temelleri
olarak kabul edilebilir. Antik Olimpiyat Oyunları yapıldığı ilk dönemlerden
Ali Tekin
[138]
itibaren, kitle sporunun gelişmesine katkıda bulunan ve insanlara spor güdüsü
ile bir araya gelerek iletişim kurma ve etkileşim yaratma ortamı yaratan sosyal
bir olay olmasının yanında kent devletleri arasında süreli de olsa barışı sağlama
gibi önemli bir işlevi de yerine getirmiştir. Modern olimpiyatlarla birlikte bu
organizasyon daha farklı bir havaya bürünmüştür. Modern oyunlar, kurumsal
bir çerçevede, sportif disipline bağlı kalarak insanların bazı yönlerinin terbiye
edilip geliştirilmesi amacıyla başlatılmıştır. Bunun yanında, bütün ülkelerin
sporcularının bir araya gelmeleriyle dünya barışına hizmet de hedef
alınmaktadır. Ayrıca milletler bu oyunları propaganda vasıtası olarak geniş
çapta kullanabilmektedir. Olimpiyat Oyunları dünyanın en büyük spor
organizasyonu haline gelerek dünya spor olaylarının temelini oluşturmuştur.
KAYNAKÇA
AMMAN, M. Tayfun. Kitle Sporunun Toplumsal Dinamikleri (I. Baskı),
Çamlıca Yayınları, İstanbul 2006.
ARISTOTLE. Nicomachean Ethics, (Çeviri: W.D. Ross), Batoche Books
Kitchener 1999.
CRAIG, Steve. Sports and Games of the Ancients. Greenwood
Publishing, USA.
CROWTHER, Nigel B. “Sports Nationalism and Peace in Ancient
Greece”, Peace Review: A Journal of Social Justice, 1999, 11, s. 585-589.
DECKER, Wolfgang. Sports and Games of Ancient Egypt, (Çeviri: A.
Guttmann). Yale University Press, New Haven 1992.
DREES Ludwig. Olympia: Gods, Artists, Athletes, New York: Praeger,
1968.
FINLEY, M.I, Pleket. H.W. The Olympic Games: The First Thousand
Years. London: Chatto and Windus, 1976.
GARDINER, Norman E. Athletics of the Ancient World, Oxford:
Clarendon Press, 1930.
GOLDEN, Mark. Sport in the Ancient World from A to Z. Routledge
2003.
HARRIS, Harold Arthur. Sport in Greece and Rome, Cornell University
Press 1972.
HENRY, Bill, Patricia H. Yeomans. An approved history of the Olympic
Games, Sherman Oaks: Alfred 1984.
Antik Yunan Dönemi: Spor ve Antik Olimpiyat Oyunları
[139]
HERODOTUS. The Histories, Çeviri: A. D. Godley. Cambridge. Harvard
University Press 1920.
INTERNATIONAL OLYMPIC COMMITTEE (IOC). Factsheet The
Olympic Games of Antiquity 2012.
İŞCAN, Fehim. Türklerde Spor, MEB Basımevi, Ankara, 1988.
KARAKÜÇÜK, Suat. Tarihi ve Politik Yönden Olimpiyat Oyunları,
Ankara 1989.
KIERAN, John. The Story of the Olympic Games; 776 B.C. to 1976,
Philadelphia and New York: J.B. Lippincott Company 1977.
KOTYNSKI, Edward J. The athletics of the Ancient Olympics: A
summary and research tool. University VanderBÿl 2006.
KRATZMULLER, Bettina. The Role of Paides within the Ancient
Olympic Games. In Ancient and Modern Olympic Games: Their Political and
Cultural Dimensions (ed. E. Albanidis). Komotini: Demokritos University of
Thrace University Press 2004.
KYLE, Donald. “Winning At Olimpia”, Archaeology, 1996, 49, s. 26-37.
KYRIELEIS, Helmuth. German Excavations at Olympia: An
Introduction. In D. Philips and D. Pricthard, ed, s. 41-60.
LEE, Hugh M. The Program and Schedule of the Ancient Olympic
Games, Nikephoros Beihefte: Beiträge zu Sport und Kultur im Altertum Band
6. Hildesheim, Germany: Weidmannsche Verlagsbuchhandlung GmbH 2001.
MANSEL A Müfid. Ege ve Yunan Tarihi, Ankara: Türk Tarih Kurumu
Yayınları 1984.
MILLER, Stephen G. Ancient Greek Athletics. New Haven, CT, and
London: Yale University Press 2004.
MOSES I Finley, Harry W Pleket. The Olympic Games: The First
Thousand Years London: Chatto and Windus 1976.
OLYMPIC MUSEUM and STUDIES CENTRE. The Olympic Games in
Ancient Greece, Lausanne 2002.
PALEOLOGOS. Cléanthis, The ancient Olympic Games. In L. Killanin,
& J. Rodda (Eds.), The Olympic Games New York: Macmillan 1976.
PAUSINIAS. Description of Greece, (Çev: W.H.S. Jones). Classical
Library Volumes. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William
Heinemann Ltd 1918.
Ali Tekin
[140]
PLATO. Laws, Plato in Twelve Volumes, Vols. 10 & 11 (Çev: R.G.
Bury). Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William
Heinemann Ltd. 1967.
PUHVEL, Jaan. Hittite Athletics as Prefigurations of Ancient Greek
Games, In The Archaeology of the Olympics, ed. Wendy J. Raschke, Madison,
Wis. 1988.
ROLLINGER, Robert. “Aspekte des Sports im Alten Sumer. Sportliche
Betatigung und Herrschaftsidiologie im Wechselspiel”, Nikephoros 1994 (4),
s.7-64.
ROMANO David Gilman. Athletics and Mathematics in Archaic
Corinth: The Origins of the Greek Stadion, Philadelphia: American
Philosophical Society, 1993.
ROWE, David. Popüler Kültürler, Rock ve Sporda Haz Politikası (1.
Basım), Ayrıntı Yayınları, (Çev., M. Küçük) İstanbul 1996.
SCANLON, Thomas F. Sports and Media in the Ancient World’. 3-19 in
Handbook of Sports and Media, A.A. Raney and J. Bryant, eds (Mahwah, NJ
and London, UK: Lawrence Erlbaum Associates, Inc. 2006.
SEÇİLMİŞ, Korhan. Antik Zamandan Günümüze Olimpiyat Oyunları,
İlpress Basım & Yayım, İstanbul 2004.
SİPAHİ Tunç. “New Evidence From Anatolia Regarding Bull Leaping
Scenes in the Art of the Aegean and the Near East”, Anatolica, 2001, (27), s.
107125.
STORIG TA. History of Political Thought, Routledge & Keagan Paul
Ltd., 1967.
SWADDLING, Judith. The Ancient Olympic Games (Revised Edition),
University of Texas Press 2008.
ŞENTÜRK, Figen. Tarihsel Gelişim İçinde Olimpiyat Tesislerinin
İncelenmesi ve Türkiye Örneği İle Karşılaştırılması. Yayınlanmamış Yüksek
Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü 2003.
TALİMCİLER, Ahmet. Türkiye’de Futbol Fanatizmi ve Medya İlişkisi,
Bağlam Yayıncılık, İstanbul 2003.
TEKİN, Ali. Rekreasyon, Ata Ofset Matbaacılık, Ankara 2009.
TÜRKİYE MİLLİ OLİMPİYAT KOMİTESİ (TMOK). Olimpiyat
Oyunları Tarihi,
http://www.olimpiyat.org.tr/files/dosya/1_113_634987951180010000.pdf
(erişim: 23-03-2013).
... MÖ 860, Asur askerlerinin keçi postundan yapılan bir ekipmanla yüzmelerinin tasviri (Tomay ve Değirmencioğlu, 2017) ve MÖ 700-692, Asurlu bir okçu tasviri (Tekin ve Tekin, 2014) Asur Kralı Asurbanipal, bir aslan öldürerek okçuluk ve avcılık becerisini sergiliyor. (Mechikoff, 2014) ...
... Olimpiyatlar genel olarak 4 yılda 1 yapılmıştır. İlk oyun stade olarak adlandırılan koşu yarışı şeklinde gerçekleştirilmiştir (Tekin ve Tekin, 2014). Oyunlara katılabilmenin koşulu 18 yaşından büyük, özgür ve evli bir çiften doğmuş olmaktı. ...
... Antrenör ve sporcuların yemin töreni, Zeus'un onuru için adanmış kurbanlar, oyunların sonunda halka sunulan ziyafet, gymnasiumlarda çalışanlara verilen ücretler gibi konularda olimpiyatların finanse edilmesi gerekliydi. Bu hususta vergiler, tapınaklardan alınan kiralar, vakıf gelirleri ve bağışlar temel finans kaynağını oluşturuyordu (Tekin ve Tekin, 2014;Dalkılıç, 2020). Bunlardan hareketle günümüzdeki sponsorluk kavramının çıkış noktasının Antik Yunan'a dayandığı söylenebilir. ...
Chapter
Full-text available
Spor kültürden evirilir, kültür ise tarihsel süreçle inşa olur. Çevre kültürlerin birikiminin etkisi ile de spor beslenerek gelişir ve yayılır. Bu sebeple sporun tarihi çok boyutlu ve kendi has karakteristik özellikler taşır. Temelinde spor, sınırlı bir varlık olan insanın kendisini vücut başarısı ile aşmasının bir çabasıdır (Ceylan ve İmamoğlu, 2019). Atletik yetenek, fiziksel uygunluk, rekabet ve oyun zamanın başlangıcından beri medeniyetlerin kültürel bir bileşeni olmuştur. Arkaik dönemden modern zamanlara hayatta kalma arayışı, insanın oyun arzusunu kolaylaştırmıştır. Dolayısıyla hayatta kalmanın yolu oyun başta olmak üzere dans ve spor ile kendini göstermiştir (Mechikoff, 2014). Spor tarihi avını yakalamak için taş, sopa, ok atmasını öğrenip, anlaşmazlık yaşadığı gruptan kaçmak ya da kovalamak için koşan, çatıştığı diğer gruplarla güreş tutan ve yumruklaşan zamandan beri var olan tüm fiziksel aktivitelere dayanmaktadır (Tekin ve Tekin, 2004). Tarihsel süreçte spor aktivitelerinin bir uygarlıktan diğerine aktarıldığı görülmüş ve zaman içerisinde de organize yapısı oluşmuştur. Antik çağlardan günümüze hareketin ve sporun tarihi incelediğinde farklı coğrafi bölgelerde, farklı tarihlerde birçok ortak sportif aktivitelere ve figürlere rastlanılmaktadır. Sporun bu çok yönlü ve evrensel yanının günümüzde daha iyi kavranabilmesi için antik dönemdeki hareket ihtiyacının ve sporun incelenmesi bu araştırmanın amacıdır.
... Ancak bireylerin doğa ile mücadelesinde zorluklarla başa çıkma ve sonucunda başarılı olma amaçları doğrultusunda sporu kullandıkları ileri sürülebilir. Spor ilk insanlar tarafından avlama ve avlanma, kaçma ve kovalama gibi faaliyetleri hayatlarını sürdürebilmek için doğayı yenmek için sarf ettikleri mücadelelerde kullandıkları aletlere kadar dayandığı düşünsel olarak kabul edilmektedir (Tekin ve Tekin, 2014). ...
Chapter
Yaşadığımız global dünyada herhangi bir sektörün varlığını güçlü bir şekilde sürdürebilmesi ve gelişmesi ekonomik temellere dayanmaktadır. Sporda profesyonelliğin gelişmesi amatör ruhun zayıflaması, spor yayıncılığının gelişmesi paranın spora akmasını sağlamıştır. 1970/80’li yıllarda sporun şifreli televizyon kanalları aracılığıyla ekranları başındaki sporseverlere ulaştırılması hem sporu izleyenleri arttırmış hem de sporun ekonomik yapısında büyük dönüşümler oluşturmuştur. Sporun medyada daha fazla yer alması spora ilişkin reklamların artması; reklam ekonomisinde sporun önemli bir rol almasına yol açmıştır. Kitlesel medyada sporun bu denli yer alması spor sponsorluğunun gelişimine da katkı sağlamış sporun baş rol oyuncularına (sporcular, teknik adamlar, menajerler, gözlemciler, hakemler) milyonlarca doların akmasını sağlamıştır. Sporun ekonomik olarak daha fazla büyümesi spor ile ilişkisi olmayan ürün ve hizmetlerin spor sayesinde tüketici ile buluşturulması spor ekonomisini çeşitlendirmiş ve daha büyük miktarlarda paranın spor ekonomisi içinde yer almasını sağlamıştır. Global olarak sporun her geçen gün rekabet ve dijital medya sayesinde geliştiği görülmektedir. Spor ulus ötesi bir perspektifte spor organizasyonları ve spor yayınları spor ürünlerinin dünyanın her tarafına pazarlanabilme olanağını sağlamıştır. Sonuç olarak ülkeler, kurumlar, şirketler sporun imajını kullanarak büyük kazançlar elde etmektedirler.
Presentation
Full-text available
Giriş ve Amaç: Bu araştırmada, İstanbul ilinde spor eğitimi veren yükseköğretim kurumlarındaki akademisyenlerin karanlık kişilik ve kişi-örgüt uyumları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul ilinde bulunan üniversitelerin Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulları ile Spor Bilimleri Fakültelerinde görev yapan 39 kadın 51 Erkek toplamda 90 akademisyen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanmış “Kişisel Bilgi Formu”, akademisyenlerin karanlık üçlü özelliklerinin belirlenmesi amacıyla Jones ve Paulhus (2014) tarafından geliştirilen, Şahin, Ağralı Ermiş ve Demirus (2018) tarafından uyarlaması gerçekleştirilen “Kısa Karanlık Üçlü Ölçeği (SD3)” ve Netemeyer vd., (1997) tarafından geliştirilen, Turunç ve Çelik (2012) tarafından uyarlaması yapılan “Kişi-Örgüt Uyumu Ölçeği” kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS-24 Paket Programı ile analiz edilmiştir. Aynı zamanda verilerin çözüm ve yorumlanmasında Pearson ve Spearman korelasyon analizleri, bağımsız örneklemler (Independent-Samples) t-testi analizi, One-Way ANOVA (Tek Yönlü Varyans Analizi), Mann-Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis H Testi kullanılmıştır. Bulgular: Ölçeklere ait puan dağılımlarının homojen dağılıp dağılmadığına yönelik Levene istatistiği sonuçlarına bakıldığında kısa karanlık üçlü ölçeği toplamı ve psikopati alt boyutunun normal dağılım göstermediği, kısa karanlık üçlü ölçeği diğer alt boyutları olan makyavelizm ve narsizm ve kişi örgüt uyumu ölçeğinin normal dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Akademisyenlerin cinsiyetlerine göre kişi-örgüt uyumları arasında anlamlı farklılık bulunurken, kısa karanlık üçlü ölçeği toplamı ve alt boyutları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır. Medeni durumlarına göre kişi örgüt uyumu, kısa karanlık üçlü ölçeği toplamı ve alt boyutları olan psikopati ve narsizm arasında anlamlı farklılık bulunmazken, kısa karanlık üçlü ölçeği diğer alt boyutu olan makyavelizm arasında anlamlı farklılık bulunmaktadır. Unvan, bölüm, üniversite türü ve idari göre olma durumuna göre kişi örgüt uyumu, kısa karanlık üçlü ölçeği toplamı ve alt boyutları arasında anlamlı bir farklılık bulunmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kişilik, Karanlık Kişilik, Kişi-Örgüt Uyumu
Chapter
Full-text available
Jimnastik kelimesi sözlükte "vücudu çevikleştirmek ve güçlendirmek için yapılan alıştırmaların tümü, idman, kültürfizik" anlamlarına gelmektedir. 1 Jimnastik, idman gibi bedensel aktiviteler oldukça eski bir geçmişe sahiptir. Tarih öncesi çağlarda insanlar beslenme, barınma, savunma ve saldırma gibi faaliyetlerini gerçekleştirebilmeleri bedensel bir eylemin gerçekleşmesi ile olmuştur. 2 Bundan dolayı hayatta kalmak için vücudun sürekli güçlü tutulması gerekmiştir. Eski Yunan, antik Mısır ve İndus uygarlıklarındajimnastiğin ilk örnekleri, bu medeniyetlerin dini, siyasi törenlerinde görülmeye başlanmıştır. 3 Örneğin eski Yunan dönemlerinde yapılan ve önemli bir spor aktivitesi olan olimpiyat oyunlarının düzenlenmesindeki amaç Zeus'a olan bağlılık ve inançtan kaynaklanmıştır. Ayrıca bu dönemde yapılan olimpiyat oyunları siyasi bir rol almış ve bazı site devletleri arasındaki savaşlar dahi engellenmiştir. 4 Tarih boyunca birçok farklı medeniyette olduğu gibi Türkler detarih boyunca spor ile iç içe yaşamışlardır. Türklerde, bedensel güce dikkat edilmiş ve sportif faaliyetler hayatın önemli bir unsuru olmuştur. Türk kelimesinin "güçlü" anlamı olması, 5 eski Türklerde göçebe hayat tarzının varlığı, hayvancılık faaliyetleri, fetih anlayışları gibi unsurlar bedensel gücün önemine işaret etmiştir. Yine Türk kültüründe önemli bir yere sahip
Chapter
Full-text available
GENLER VE SPORCU GENETİĞİ
Kitle Sporunun Toplumsal Dinamikleri (I. Baskı), Çamlıca Yayınları
  • M Amman
  • Tayfun
AMMAN, M. Tayfun. Kitle Sporunun Toplumsal Dinamikleri (I. Baskı), Çamlıca Yayınları, İstanbul 2006.
An approved history of the Olympic Games
  • Henry
  • Patricia H Bill
  • Yeomans
HENRY, Bill, Patricia H. Yeomans. An approved history of the Olympic Games, Sherman Oaks: Alfred 1984.
The Story of the Olympic Games; 776 B.C. to 1976, Philadelphia and New York: J.B. Lippincott Company 1977. KOTYNSKI, Edward J. The athletics of the Ancient Olympics: A summary and research tool
  • John Kieran
KIERAN, John. The Story of the Olympic Games; 776 B.C. to 1976, Philadelphia and New York: J.B. Lippincott Company 1977. KOTYNSKI, Edward J. The athletics of the Ancient Olympics: A summary and research tool. University VanderBÿl 2006. KRATZMULLER, Bettina. The Role of Paides within the Ancient Olympic Games. In Ancient and Modern Olympic Games: Their Political and Cultural Dimensions (ed. E. Albanidis). Komotini: Demokritos University of Thrace University Press 2004.
ed, s. 41-60. LEE, Hugh M. The Program and Schedule of the Ancient Olympic Games, Nikephoros Beihefte: Beiträge zu Sport und Kultur im Altertum Band 6
  • Helmuth Kyrieleis
  • German
KYRIELEIS, Helmuth. German Excavations at Olympia: An Introduction. In D. Philips and D. Pricthard, ed, s. 41-60. LEE, Hugh M. The Program and Schedule of the Ancient Olympic Games, Nikephoros Beihefte: Beiträge zu Sport und Kultur im Altertum Band 6. Hildesheim, Germany: Weidmannsche Verlagsbuchhandlung GmbH 2001. MANSEL A Müfid. Ege ve Yunan Tarihi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları 1984.
Ancient Greek Athletics
  • Stephen G Miller
MILLER, Stephen G. Ancient Greek Athletics. New Haven, CT, and London: Yale University Press 2004.
OLYMPIC MUSEUM and STUDIES CENTRE. The Olympic Games in Ancient Greece
  • Moses I Finley
  • W Harry
  • Pleket
MOSES I Finley, Harry W Pleket. The Olympic Games: The First Thousand Years London: Chatto and Windus 1976. OLYMPIC MUSEUM and STUDIES CENTRE. The Olympic Games in Ancient Greece, Lausanne 2002. PALEOLOGOS. Cléanthis, The ancient Olympic Games. In L. Killanin, & J. Rodda (Eds.), The Olympic Games New York: Macmillan 1976. PAUSINIAS. Description of Greece, (Çev: W.H.S. Jones). Classical Library Volumes. Cambridge, MA, Harvard University Press;