ThesisPDF Available

Glottodydaktyczna analiza platform internetowych „Duolingo” i „Memrise” z elementami badania okulograficznego

Authors:

Abstract and Figures

The topic of this thesis is a glottodidactic analysis of web platforms "Duolingo" and "Memrise". The thesis consists of three parts – two theoretical and one practical. The first part is about glottodidactics, the second part is about eye-tacking, and the practical part shows the results from researches carried out for the purpose of this thesis. The results are, then, analyzed in the final part of the thesis called conclusions.
No caption available
… 
No caption available
… 
No caption available
… 
No caption available
… 
No caption available
… 
Content may be subject to copyright.
Uniwersytet Warszawski
Wydział Lingwistyki Stosowanej
Monika Zając
Nr Albumu: 335212
Glottodydaktyczna analiza platform
internetowych „Duolingo” i „Memrise
z elementami badania okulograficznego
Praca licencjacka
na kierunku lingwistyka stosowana
w specjalności tłumaczenia specjalistyczne
Praca wykonana pod kierunkiem:
dr hab. Paweł Szerszeń
Instytut Komunikacji Specjalistycznej i Interkulturowej
Warszawa, czerwiec 2015
2
Universität Warschau
Fakultät Angewandte Linguistik
Monika Zając
Studienbuchnummer: 335212
Glottodidaktische Analyse
der Lernplattformen „Duolingo
und Memrise mit Elementen einer Eye-
Tracking-Untersuchung
Lizenziatsarbeit
Fachrichtung: Angewandte Linguistik, Fachübersetzen und Fachdolmetschen
Betreuer:
dr hab. Paweł Szerszeń
Institut für Fach- und Interkulturkommunikation
Warschau, Juni 2015
3
Oświadczenie kierującego pracą
Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że
spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego.
Data Podpis kierującego pracą
Oświadczenie autora (autorów) pracy
Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została
napisana przez mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z
obowiązującymi przepisami.
Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur
związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyższej uczelni.
Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją
elektroniczną.
Data Podpis autora (autorów) pracy
4
Streszczenie
Tematem niniejszej pracy jest analiza glottodydaktyczna dwóch platform internetowych Duolingo
oraz Memrise”. Praca składa się z trzech części – dwóch teoretycznych i jednej praktycznej. Pierwsza
część poświęcona jest glottodydaktyce, druga okulografii, natomiast w części praktycznej
przedstawiona została analiza wyników otrzymanych z ankiety oraz badania okulograficznego. Na
końcu pracy wyniki poddano syntezie oraz ukazano zależności pomiędzy hipotezami postawionymi
w części teoretycznej a otrzymanymi wynikami.
Słowa kluczowe
glottodydaktyka, okulografia, internetowe platformy glottodydaktyczne, e-learning
Dziedzina pracy (kody wg programu Socrates-Erasmus)
09400 Translatoryka
Tytuł pracy w języku angielskim
Glottodidactic analysis of web platforms Duolingo and Memrise with the elements of
eye-tracking research
5
Spis treści
I. WPROWADZENIE ............................................................................................................ 6
II. GLOTTODYDAKTYKA A E-LEARNING ...................................................................... 8
1. Glottodydaktyka jako nauka ............................................................................................. 8
2. Przedmiot, cele i metody badań glottodydaktyki ............................................................. 8
3. Układ glottodydaktyczny .................................................................................................. 9
4. Czym jest e-learning? ..................................................................................................... 10
5. Zalety i wady e-learningu ............................................................................................... 12
6. Platformy glottodydaktyczne .......................................................................................... 13
III. OKULOGRAFIA W GLOTTODYDAKTYCE ............................................................... 15
1. Czym jest okulografia? ................................................................................................... 15
2. Historia okulografii ........................................................................................................ 15
3. Działanie okulografu ...................................................................................................... 16
4. Zastosowanie okulografii w e-learningu ........................................................................ 18
IV. BADANIE ......................................................................................................................... 20
1. Materiał badawczy .......................................................................................................... 20
1.1 Duolingo ......................................................................................................................... 21
1.2 Memrise .......................................................................................................................... 24
2. Badanie ankietowe .......................................................................................................... 28
2.1 Ewaluacja platformy Duolingo ....................................................................................... 31
2.2 Ewaluacja platformy Memrise ........................................................................................ 32
2.3 Wnioski ........................................................................................................................... 34
3. Badanie okulograficzne .................................................................................................. 35
3.1 Warunki eksperymentu ................................................................................................... 36
3.2 Przebieg badania ............................................................................................................. 36
3.3 Analiza wyników ............................................................................................................ 37
3.4 Wnioski ........................................................................................................................... 45
4. Podsumowanie ................................................................................................................ 45
V. ZUSAMMENFASSUNG ................................................................................................. 46
VI. BIBLIOGRAFIA .............................................................................................................. 51
VII. ZAŁĄCZNIKI .................................................................................................................. 54
6
I. WPROWADZENIE
Celem niniejszej pracy jest porównawcza analiza glottodydaktyczna dwóch platform
internetowych Duolingo oraz Memrise. Platformy te do siebie stosunkowo podobne,
jednak Duolingo cieszy się znacznie większą popularnością (ok. 38 mln użytkowników) niż
Memrise (1,5 mln ytkowników). Obie platformy wykorzystują zbliżone typy zadań oraz
udostępniają również aplikacje na smartfony i tablety, ale nie zostały one poddane badaniu
przeprowadzonemu na cele niniejszej pracy.
Liczba internautów na świecie przekroczyła 3 miliardy osób
1
, a ich liczba cały czas
rośnie. Według danych z 2014 roku w Polsce korzystanie z Internetu zadeklarowało 63%
badanych. Dane te pokazują, jak duży wpływ na dzisiejsze społeczeństwo ma Internet.
Internet zrewolucjonizował wiele dziedzin życia w tym również nauczanie języków
obcych. Coraz bardziej popularne stają się strony internetowe do nauki języków obcych
przybierające formę interaktywnych platform edukacyjnych. Wykorzystywane przede
wszystkim przez ludzi młodych w niedalekiej przyszłości mogą zostać główną metodą
nauczania języków obcych. Wiele stron do nauki języków tworzonych jest przez
użytkowników. Niektórzy z nich mają przygotowanie dydaktyczne, jednakże zdecydowana
większość to osoby, które dysponują jedynie znajomością języków obcych. Ważne jest, aby
tak popularna metoda nauczania języków obcych otrzymała odpowiednie wsparcie
merytoryczne.
Badanie zostało przeprowadzone w oparciu o metody eksperymentalnej lingwistyki
okulograficznej. Dzięki wykorzystaniu okulografu możliwa była obserwacja ruchu gałek
ocznych, a co za tym idzie także strategii nawigacyjnych użytkowników platform
glottodydaktycznych oraz wpływu interfejsu na naukę języka obcego. Okulografia umożliwia
również badanie skupienia oraz zaangażowania ucznia. W pracy zwrócono uwagę na aspekt
usability”, czyli inaczej mówiąc użyteczności badanych stron.
Nauczanie wspomagane komputerowo stało się naszą codziennością, jednak interakcja
z maszyną znacznie różni się od komunikacji personalnej. W szczególności zanika element
„emocjonalny” pomiędzy nauczycielem a uczniem. Dlatego też ważne jest zapewnienie
uczniowi korzystającemu z mediów elektronicznych jak największej naturalności, aby
zrekompensować brak nauczyciela. Okulografia może pomóc odpowiedzieć na tak ważne
pytania jak co oraz jak i kiedy uczeń robi, co w przyszłości może umożliwić lepszą
komunikację między maszyną a uczniem.
1
http://www.internetlivestats.com/ (30.01.2015).
7
Główne pytanie badawcze brzmi następująco: Czy nauczanie języka obcego przy użyciu
internetowych platform glottodydaktycznych jest skuteczne i jaki wpływ na jego efekty mają
interaktywne zadania oraz sam interfejs?
Praca składa się z dwóch części – teoretycznej i praktycznej. W części teoretycznej
przedstawiono zagadnienia związane z wykorzystaniem internetowych platform
glottodydaktycznych, e-learningu, a także okulografii w badaniach glottodydaktycznych.
W części praktycznej zostały opisane wyniki przeprowadzonego badania ankietowego oraz
okulograficznego.
8
II. GLOTTODYDAKTYKA A E-LEARNING
1. Glottodydaktyka jako nauka
Termin „glottodydaktyka” utworzony został przez Jana Wikarjaka w 1966 r. Zaczerpnięty
został z języka greckiego i oznacza nauczanie języka: glotta (język), didascein (nauczać).
Termin ten funkcjonuje nie tylko w języku polskim, ale znany jest również m.in. w Grecji,
Włoszech i Niemczech (Pfeiffer 2001: 13).
Glottodydaktyka jest dziedziną młodą. Jako dyscyplina naukowa wyodrębniła się dopiero
po drugiej wojnie światowej. Wzmógł się w tamtym czasie kontakt międzynarodowy
i w związku z tym zaistniała konieczność znajomości języków obcych, a w celu nauczania
szybkiego i skutecznego zaczęto opracowywać metody nauczania języków obcych.
Do drugiej wojny światowej metodyka nauczania języka nie była przedmiotem
zainteresowania ze strony doktryn naukowych reprezentowanych na uniwersytetach.
Metodykę powierzano nauczycielom szkół średnich (Zabrocki 1966). Współcześnie
glottodydaktyka stoi już na wysokim poziomie, o czym świadczy jej bogaty dorobek
naukowo-dydaktyczny w postaci publikacji oraz osiągnięć praktycznych. Jak pisze J. Kida
„szczegółowe dydaktyki języków obcych poszukują wciąż nowych aktywizujących metod
i technik skutecznych w kształceniu” (Kida 2000).
Glottodydaktyka jest nauką pogranicza językoznawstwa i dydaktyki, jednak przedmiot jej
badań nie jest redukowalny do innych dyscyplin. Glottodydaktyka zajmuje się badaniem
procesu oraz metod nauczania i uczenia się języków (Komorowska 1982: 17). Ma ona na celu
usprawnianie metod nauczania języków obcych. Glottodydaktykę można podzielić
wewnętrznie na czystą i stosowaną. Glottodydaktyka czysta opisuje i wyjaśnia akwizycję,
a glottodydaktyka stosowana opracowuje dyrektywy dla praktyki nauczania i uczenia się
(Kida 2000: 97). W pracach językoznawczych przyjmowany jest także inny podział – na
glottodydaktykę szczegółową i ogólną. Glottodydaktyka szczegółowa zajmuje się badaniem
przyswajania określonego języka, a ogólna wielu języków szuka punktów wspólnych
i analizuje możliwości wykorzystania wspólnych cech w procesie nauczania (Komorowska
1984; por. też Grucza 1979).
2. Przedmiot, cele i metody badań glottodydaktyki
Przedmiotem badań glottodydaktyki jest nie tylko praktyka nauczania języków, ale także
analiza procesów nauczania i uczenia się języków. Celem badań jest poznanie tych procesów
i stworzenie najbardziej efektywnych metod nauczania i uczenia się. Natomiast metody
badawcze są podobne do tych wykorzystywanych w innych naukach humanistycznych.
9
Należą do nich m.in. krytyczne studium literatury fachowej, eksperyment naukowy, badania
ankietowe i wywiady oraz badania statystyczne (Pfeiffer 2001: 17).
3. Układ glottodydaktyczny
Termin „układ glottodydaktyczny” ukuty został przez Franciszka Gruczę. Układ
glottodydaktyczny ukazuje podstawowy związek między nauczycielem a uczniem. Jak
zauważa Grucza układ glottodydaktyczny stanowi wariant układu komunikacyjnego (Grucza
1978). Podkreśla on również znaczenie języka jako środka przekazu informacji zarówno
w procesie komunikacji, jak i w procesie przyswajania języka naturalnego.
Układ glottodydaktyczny Gruczy tworzą trzy elementy: nauczyciel (N), uczeń (U) oraz
kanał (K). Nie może brakować żadnego z tych elementów, ponieważ brak interakcji między
nauczycielem a uczniem oznaczałby, że nie zachodzi proces nauczania. Również w coraz
bardziej popularnych samo-kształceniowych (autodydaktycznych) formach uczenia się
języków nie może zabraknąć nauczyciela. Jego rolę, w tym funkcję kontrolną i sterowniczą,
przejmuje urządzenie nauczające, nagrania audio i wideo, podręczniki samouczki, program
komputerowy lub platforma glottodydaktyczna. Przykładami mogą być polecenia do
wykonania oraz klucz ich rozwiązań (Pfeiffer 2001: 22). Jednak należy zauważyć, że
materiały te są tworzone przez nauczycieli, więc nauczyciel nadal pozostaje elementem
układu, a jedynie zmienia się jego zadanie. Również kanał może zmienić swą tradycyjną
formę, jaką jest bezpośrednia komunikacja w klasie, na formę przekazu masowego w postaci
Internetu, komputerów oraz smartfonów. Natomiast postać ucznia, którego proces nauki jest
zależny od różnych czynników psychologicznych i motywacyjnych, zawsze pozostaje
odbiorcą zindywidualizowanym, nawet jeśli jego nauka przebiega w formie grupy zajęciowej
lub wspólnoty uczących się (Kaliska 2013).
Układ glottodydaktyczny ukazujący związek pomiędzy elementami występującymi
podczas nauki z wykorzystaniem mediów elektronicznych, a w szczególności platform
dydaktycznych, zaproponował Sambor Grucza (Grucza 2010).
N
U
K
10
W tym układzie pojawia się dodatkowy element platforma dydaktyczna. Należy
zauważyć, że nauczyciel nie jest wyeliminowany z układu. Nauczyciel opracowuje platformę
dydaktyczną, a także, w zależności od rodzaju ywanej platformy, ma możliwość
kontrolowania postępów w nauce swoich uczniów.
4. Czym jest e-learning?
Pojęcie e-learningu pojawiło się w literaturze przedmiotu w połowie lat 90. XX w., lecz
wciąż nie ma jednej, powszechnie przyjętej jego definicji. Można przyjąć, że e-learning
oznacza formę nauczania na odległość z wykorzystaniem technologii informatycznych
(Szerszeń 2014: 141).
Przez lata papierowy podręcznik był podstawową pomocą w nauce języków obcych
i swojej pozycji nie utracił, mimo że pojawiły się nowe, konkurujące z nim media. Jednakże
rozwój techniki miał znaczny wpływ na praktykę glottodydaktyczną. Wynalezienie
magnetofonu i wideo umożliwiło powstanie metody audiowizualnej. Środki umożliwiające
rejestrowanie i odtwarzanie więku ważną pomocą dla nauczyciela i ucznia. Nagrania
można odtwarzać, przesłuchiwać dowolną ilość razy, powielać, pojedynczo lub zespołowo
powtarzać, a co za tym idzie prawidłowo przyswajać teksty zarówno pod względem ich
brzmienia, jak również poznawanego słownictwa i struktur składniowych (Kida 2000). Nowe
możliwości oraz ich zalety zadecydowały o stosowaniu ich w glottodydaktyce. Media
audiowizualne zwiększają efektywność nauczania języków obcych. Nauczanie
konwencjonalne z użyciem mediów audiowizualnych uwzględnia wszystkie aspekty
nauczania języków (Pfeiffer 1986).
Kolejne duże zmiany zostały zapoczątkowane przez rozwój komputerów osobistych oraz
wynalezienie Internetu. Są to przede wszystkim zmiany pozytywne, ponieważ nauczanie
języków obcych zostało wzbogacone o wirtualną przestrzeń, umożliwiającą instytucjom oraz
pojedynczym nauczycielom przekazywanie treści w innowacyjnej formie (Garavaglia
2012: 3). Ważne jest jednak, aby pamiętać, że to glottodydaktyka ma funkcję nadrzędną nad
rozwiązaniami technologicznymi, które są jedynie narzędziami służącymi do osiągnięcia celu,
PD U
N
Schemat 2. Rola platform dydaktycznych w układzie dydaktycznym wg S. Gruczy
11
czyli opanowania języka obcego. Nowe media poszerzyły możliwości nauczania, jednak nie
zmieniły samej możliwości przyswajania wiedzy (Kaliska 2013).
Dziś uczenie się języków obcych z wykorzystaniem multimediów odbywa się przede
wszystkim za pomocą różnych form komputerów (hardware), w tym komputerów
stacjonarnych i przenośnych, a także tabletów i smartfonów. Media elektroniczne
bazującymi na komputerach systemami, które prezentują i przetwarzają tekst, obraz, film
i głos (por. Tulodziecki 1996: 12).
Większa mobilność społeczeństwa spowodowana chęcią ukończenia studiów, lepszych
zarobków oraz turystyką przyczynia się do rozpowszechniania nauczania wspomaganego
komputerowo. Młodzi ludzie szukają szybkiego i skutecznego sposobu nauczenia się języka
(Kaliska 2013). Cel ten chcą osiągnąć przy pomocy intensywnych kursów językowych lub
właśnie e-learningu
Media elektroniczne wykorzystywane są w dydaktyce coraz częściej. Poniższy schemat
zaproponowany przez H. Funka (Funk 1999) pokazuje, że komputer może bzastosowany
do nauczania języków w pięciu centralnych obszarach obejmujących wszystkie podstawowe
umiejętności, a także gramatykę oraz kulturoznawstwo i krajoznawstwo, a zatem może
wspomóc tradycyjne nauczanie języka, a nawet częściowo je zastąpić.
Komputer w nauczaniu języków obcych
Schemat 3. Obszary działania komputera w nauczaniu języków obcych wg H. Funka
Trening
od drylu aż do
kompleksowej
symulacji
Komunikacja
np. kontakty
ponadklasowe
dla nauczają-
cych i uczą-
cych się
Kognicja
np. pomoc przy
rozumieniu
gramatyki, ro-
zumieniu tekstu
słuchanego
i czytanego
Informacja
np. informacje
dotyczące
krajoznawstwa
i kulturoznaw-
stwa uzyski-
wane dzięki
leksykonom i
Internetowi
Obróbka tekstu
komputer jako
maszyna do
pisania z funkcją
korygowania
błędów
12
5. Zalety i wady e-learningu
Największą zaletą e-learningu jest możliwość stworzenia indywidualnego toku nauki.
Dostosować do ucznia można zarówno treść materiałów, jak i tempo nauki, a dodatkowo
uczeń sam może decydować o tym, kiedy i czego chce się uczyć. Kolejną zaletą jest to, że
uczeń nie musi obawiać się negatywnych konsekwencji społecznych wynikających
z popełnianych w trakcie nauki błędów. E-learning zapewnia naukę dyskretną i bezstresową.
Systemy e-learningowe umożliwiają również tworzenie dokładnej dokumentacji z postępów
czynionych w nauce. Dzięki temu uczeń sam może się kontrolować. Dodać należy, że
korzystanie z mediów elektronicznych jest w większości przypadków tańsze od nauki
tradycyjnej.
Regina Richter zwróciła uwagę na zalety programów do nauczania fonetyki, wśród
których wyróżniła m.in. zapewnienie dowolnej ilości prezentacji wzorców wymowy oraz
ćwiczeń powtórzeniowych, porównywanie własnych realizacji z wzorcami referencjalnymi,
określenie własnego tempa uczenia się oraz większy komfort nauki poprzez zastosowanie
niekrępujących form pracy (Richter 1998).
Materiały do nauki języka można podzielić na różne typy (grafika, tekst, wideo, dźwięk).
Każdy z nich ma swoje cechy charakterystyczne. Można je ocenić za pomocą czterech
kryteriów zaproponowanych przez R. Meiera (Meier 2006): dostępności, interaktywności,
możliwości dopasowania treści oraz tempa nauki do ucznia (por. Schemat 4.)
Metoda nauki
Dostępność
Interaktywność
Indywidualne
dopasowanie
treści
Indywidualne
tempo nauki
Wykład
++
+
Książka
++
+
++
Audio/wideo
+
Komputer
+
++
+
++
Internet
+
+
++
++
Schemat 4. Cechy mediów klasycznych (wykład, książka, audio/wideo) i mediów nowych (program
komputerowy, strona internetowa) wg R. Meiera.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na znaczenie interaktywności. Według
R. Schulmeistera interakcje mają ogromne znaczenie. Interakcje zwiększają motywację
i zaciekawianie nauczanym materiałem oraz pozytywnie wpływa na proces uczenia. Dużą
zaletą interaktywnych materiałów do samodzielnej nauki jest możliwość interaktywnej nauki
bez żadnych społecznych konsekwencji uczeń nie musi bać się popełniania błędów,
otrzymuje informację zwrotną wolną od osobistych ocen np. nauczyciela (Schulmeister
1996).
13
E-learning i jego oferta przyczyniły się do popularyzacji nauki języków obcych oraz
zwiększyły zainteresowanie kulturą obcojęzycznych społeczeństw. Wpływa to na motywację
do nauki, co stanowi ogromną zaletę nauczania wspieranego komputerowo. Według włoskich
badaczy, G. Porcelliego i R. Dolciego, innowacyjność e-learningu wprowadza element
novum, który wzbudza zainteresowanie i chęć nauki (Porcelli, Dolci 1999: 32). Jednak
motywacja spowodowana potrzebą innowacji może być niezwiązana z motywacją do nauki.
Ponadto innowacyjne materiały do nauki szybko mogą przestać być innowacyjne, mogą się
znudzić lub zostać zastąpione przez następne nowe rozwiązania, a uczący się oczekują coraz
bardziej stymulujących rozwiązań. Może to w efekcie doprowadzić do całkowitej utraty
motywacji u uczących się (Leech, Candlin 1986).
Nadmiar materiałów dydaktycznych dostępnych w Internecie, nie zawsze spełniających
założenia metodologii nauczania może wywoływać negatywne skutki. Różnorodność
materiałów może być zaletą, jednak istnieje obawa, że uczący się nie odnajdą materiałów dla
nich najwłaściwszych. Nie każdy program czy platforma glottodydaktyczna będzie
odpowiednia dla danego ucznia. Ponadto duża liczba stron i portali społecznościowych,
platform glottodydaktycznych oraz programów do nauki języka, jak również blogów,
słowników, encyklopedii może wywoływać stres i niechęć do nowych technologii (Kaliska
2013).
Za jedną z głównych wad e-learningu uważa się izolację spowodowaną brakiem kontaktu
z innymi uczącymi się. Może to powodować trudności w nauce mówienia, a czasem również
poczucie osamotnienia w nauce.
6. Platformy glottodydaktyczne
Platforma e-learningowa jest połączeniem strony internetowej, programu komputerowego
oraz bazy danych. Dostęp do niej jest zwykle chroniony hasłem i wymaga zalogowania się na
specjalnej stronie internetowej przy użyciu identyfikatora zwanego loginem. Jej głównym
zadaniem jest przekazanie kursantowi wiedzy z wybranej dziedziny i zakresu materiału.
W tym celu wykorzystuje się: prezentacje tekstu dydaktycznego, udostępnianie plików do
pobrania, ćwiczenia rozwiązywane bezpośrednio na platformie, forum, czat, wewnętrzny
system poczty e-mail, terminarz itp
2
.
Pierwsza generacja platform e-learningowych powstała na początku lat
dziewięćdziesiątych XX w. Platformy te skupiały się przede wszystkim na dostarczeniu treści
uczącemu się, a ich główną wadą był brak interakcji.
2
http://www.esee.eu/index.php?id=171 (16.05.2015)
14
Druga, czyli współczesna, generacja platform e-learningowych zapoczątkowana została
około 1999 roku. Platformy dydaktyczne zaczęły wtedy rozwijać dodatkowe funkcje. Obecnie
platformy dydaktyczne oferują zarówno dostęp do dużej ilości danych, jak również szereg
funkcji w zakresie organizacji, komunikacji i kooperacji, np. zarządzanie użytkownikami i
kursem, kalendarz, wewnętrzny system komunikacji, narzędzia do głosowania, zarządzanie
literaturą, linkami, zakładkami, a przede wszystkim dysponują ćwiczeniami interaktywnymi.
Do głównych form prezentacji medialnej internetowych materiałów glottodydaktycznych
należą formy: werbalna, wizualna i interaktywna. Do formy werbalnej można zaliczyć teksty
pisane i ustne oraz hiperteksty, do formy wizualnej obrazy, natomiast do formy interaktywnej
m.in. symulacje, gry i aplikacje dydaktyczne (Szerszeń 2014: 174).
15
III. OKULOGRAFIA W GLOTTODYDAKTYCE
1. Czym jest okulografia?
Badania okulograficzne znajdują zastosowanie w wielu dziedzinach nauki m.in.
w medycynie, psychologii, czy w marketingu. Rośnie również znaczenie okulografii
w badaniach lingwistycznych i glottodydaktycznych. Jak zauważyła w swoim artykule
E. Zwierzchoń-Grabowska: „wraz z rozwojem nieinwazyjnych metod badania ruchu gałek
ocznych oraz rozwojem technologii komputerowych, […], nastąpił intensywny rozwój badań
okulograficznych, m.in. nad procesem czytania, nad interakcją człowiek-komputer, badań
marketingowych itp.” (Zwierzchoń-Grabowska 2011).
Okulografia (ang. eye tracking) to metoda badawcza polegająca na śledzeniu ruchów gałki
ocznej oraz kierunku patrzenia (zob. Duchowski 2007, Holmqvist i in. 2011). Najprostszym
sposobem śledzenia ruchów oka jest obserwacja ruchów oka bezpośrednio przez badającego.
Jest to jednak metoda wysoce niedokładna. Innym sposobem śledzenia wzroku jest
rejestrowanie ruchów oka za pomocą kamery wideo. Obecnie ruch gałek ocznych rejestruje
się za pomocą specjalnego urządzenia okulografu. Metoda ta jest najnowocześniejsza
i charakteryzuje się dużą dokładnością.
2. Historia okulografii
Początki okulografii można określić na koniec XIX w., kiedy to francuski okulista Louis
Émile Javal za pomocą lusterek zaczął prowadzić pierwsze obserwacje ruchu gałek ocznych
podczas czytania. Jako pierwszy zauważył, że ruchy gałek ocznych mają charakter
gwałtownych, szarpanych przesunięć, po których występuje chwila bezruchu oka (Grobelny
2006). Pierwsze urządzenie służące do pomiaru ruchu gałek ocznych zostało skonstruowane
w 1897 roku przez Edmunda Burke Huey’a i działało w sposób inwazyjny wykorzystywało
metodę polegającą na mechanicznym połączeniu oczu badanego z urządzeniem rejestrującym
(Huey 1908). Należy zauważyć, że korzystając z urządzenia działającego w taki sposób,
niemożliwe było odtworzenie naturalnych warunków. Pierwszy nieinwazyjny okulograf
skonstruował Guy Thomas Buswell. Urządzenie rejestrowało na filmie promienie światła
odbijające się od oka (Busswell 1922).
Jednak wadą metod stworzonych do końca lat 60. był brak możliwości obserwowania
ruchów oka na bieżąco, podczas badania. Dane można było odtworzyć dopiero po
przeprowadzeniu obróbki. Wynalezienie technik telewizyjnych i komputerów, które
umożliwiły analizę wyników w czasie rzeczywistym znacznie ułatwiło prowadzenie badań
(Grobelny 2006).
16
Obecnie w badaniach wykorzystuje się okulografy działające metodami nieinwazyjnymi –
należą do nich metoda elektrookulograficzna i fotoelektryczna. W pierwszej metodzie
chwilowe położenie środka źrenicy określa się mierząc różnicę potencjałów elektrycznych
między dwiema stronami gałki ocznej (patrz: Schott 1922). W drugiej metodzie mierzy się
zmianę intensywności światła odbitego od rogówki (Grucza 2011: 156). Metoda
fotoelektryczna po raz pierwszy została wykorzystana już w 1901 roku. Badanie na potrzeby
niniejszej pracy zostało przeprowadzone za pomocą okulografu wykorzystującego metodę
fotoelektryczną i dlatego ta metoda zostanie poniżej dokładniej opisana.
3. Działanie okulografu
Większość współczesnych okulografów mierzy poziom skupienia światła odbitego od
siatkówki wykorzystując metodę środka źrenicy (Goldberg, Wichansky 2003). Ten rodzaj
okulografów składa się ze standardowego komputera oraz zamontowanej poniżej ekranu
kamery rejestrującej w paśmie podczerwieni. Okulograf wykorzystuje oprogramowanie, które
przetwarza informacje z kamery. Światło podczerwone z diody LED umieszczonej w kamerze
jest kierowane w stronę oka, aby stworzyć silne odbicie na oku w celu łatwiejszego jego
uchwycenia. Używa się światła podczerwonego, aby nie drażnić osoby badanej światłem
widzialnym.
Istnieją dwie techniki wykorzystywane w metodzie środka źrenicy technika jasnej
źrenicy oraz technika ciemnej źrenicy. Techniki te różnią się ze względu na położenie źródła
oświetlenia oka. Jeżeli oświetlenie leży na jednej osi z osią optyczną, to część światła
przechodzi przez siatkówkę, a duża część światła jest odbijana, co powoduje, że źrenica
odbierana jest jako jasny dysk, a odbicie od rogówki jako mały, ale ostry błysk. Jeżeli źródło
światła jest przesunięte względem osi optycznej, źrenica wydaje się czarna, ponieważ odbicie
od siatkówki jest skierowane w stronę przeciwną do kamery (por. Schemat 5.).
Schemat 5. Odbicie od rogówki oraz źrenica widziane jak na obrazie z kamery na podczerwi
(Poole, Ball 2005)
17
Kiedy oprogramowanie rozpozna środek źrenicy oraz lokalizację odbicia od rogówki,
mierzy ono wektor pomiędzy nimi (por. Schemat 6.) i za pomocą dalszych obliczeń
trygonometrycznych wyznacza punkt odbicia od siatkówki (Poole, Ball 2005).
Schemat 6. Wyznaczanie środka źrenicy, punktu odbicia od rogówki oraz pomiar wektora
Najnowsze okulografy fotoelektryczne mogą być ustawione na biurku, wbudowane
w obudowę monitora (okulografy stacjonarne) lub umieszczone na głowie badanego
(okulografy przenośne). Wymagają one dopasowania ustawień do każdej osoby badanej,
polegającego na przeprowadzeniu przed badaniem tak zwanego procesu kalibracji. Badany
patrzy na kropkę wyświetloną na ekranie monitora i podąża za nią wzrokiem. Kropka
przesuwa się około dziesięciu razy po całym ekranie. Pozwala to oprogramowaniu ustalić
dokładne miejsce znajdowania się odbicia od rogówki badanego. Po kalibracji następuje
właściwa część badania.
Jak piszą A. Stolecka-Makowska i R. Wolny „tego typu eyetrackery pozwalają na
bezinwazyjną i bezdotykową obserwację, nieingerującą w naturalne zachowania badanych.
Śledząc ścieżkę wzroku, pokazują, na co patrzy badany i pozwalają na identyfikację
obszarów, na których koncentruje on uwagę” (Stolecka-Makowska, Wolny 2014).
Okulografy takie rejestrują dwa rodzaje danych fiksacje, czyli punkty, na których
zatrzymał się wzrok badanego oraz sakady, czyli ruchy oczu wykonywane podczas
przenoszenia wzroku (Grucza 2011: 156). Wbrew pozorom oczy nie patrzą na otoczenie
w sposób „ciągły”. Wzrok zatrzymuje się na konkretnym fragmencie na ok. 200 ms (fiksacja),
a następnie jest przenoszony skokowo na kolejne fragmenty z częstotliwością 4 do 5 razy na
sekundę. Przeniesienie wzroku (sakada) trwa ok. 50 ms.
Okulograf podłączony jest do komputera, który zapisuje dane dostarczane przez
urządzenie rejestrujące ruch gałek ocznych, a specjalne oprogramowanie szacuje kierunek
patrzenia i punkt fiksacji (Mantiuk, Bazyluk. 2014). W zależności od sposobu prezentowania
obrazu, kierunek wzroku może być przedstawiony na dwu- bądź trójwymiarowej przestrzeni
w celu uzyskania współrzędnych położenia wzroku (por. Wang i in. 2012, Duchowski i in.
18
2001). Dane przetwarzane przez oprogramowanie mogą zostać przedstawione za pomocą map
cieplnych, ścieżek wzroku oraz analiz statystycznych (Płużyczka 2012: 68).
4. Zastosowanie okulografii w e-learningu
Okulografia może dostarczyć wielu informacji przydatnych w analizie procesu uczenia
się. Pierwotnie nie używano okulografii w badaniach nad e-learningiem. Pierwsze badania
okulograficzne w obszarze dydaktyki dotyczyły nauki czytania (por. Rayner 1998) oraz
rozwiązywania problemów (por. Hannus, Hyönä 1999; Hegarty, Just 1993). Jednak
w ostatnich latach pojawia się coraz więcej badań szczególnie w zakresie materiałów
multimedialnych.
Wiedza dotycząca procesów zachodzących podczas patrzenia może być przydatna
w dydaktyce, więc także w samym w nauczaniu języków obcych. Obrazy, które zmieniają się
w sposób skokowy (fiksacje i sakady), analizowane w ośrodkowym układzie nerwowym.
Analizą i scalaniem tych obrazów zajmuje się ponad 50% neuronów kory wzrokowej
(Lindsay, Norman 1991).
Dane pozyskiwane podczas badania okulograficznego, szczególnie czasy fiksacji oraz
prędkość, liczba i częstotliwość sakad mogą pomóc w zrozumieniu mechanizmów
zachodzących podczas percepcji wzrokowej w trakcie uczenia się. Ponadto wszelkie
odchylenia od normy mogą pomóc w zdiagnozowaniu różnego rodzaju dysfunkcji
spowalniających proces edukacji (Błasiak 2012).
Już na początku XX wieku odkryto, że przetwarzanie informacji zawartych w tekście
odbywa się przede wszystkim podczas fiksacji (Hryniuk 2011). Dało to początek badaniom
nad procesami kognitywnymi, percepcji, przetwarzania informacji i zrozumienia tekstów
w trakcie czytania (Paulson i Goodman 1999). Fiksacja jest także miernikiem biegłości
czytania, które jest szybsze i sprawniejsze, jeżeli przerwy spoczynkowe trwają coraz krócej
(Grabowska, Budohoska 1995; Lindsay, Norman 1991).
Długość i ilość fiksacji może przedstawiać m.in. poziom skupienia badanego. Im niższy
jest czas fiksacji, tym wyższe jest skupienie uwagi badanego. Ilość fiksacji na danym
elemencie pokazuje, jak istotny jest dany element dla osoby badanej.
Dzięki okulografii można zaobserwować, jak badany przetwarza informacje, które
elementy przyciągają jego uwagę, w jakiej kolejności, do jakich elementów powraca, a jakich
w ogóle nie zauważa. Można na tej podstawie stwierdzić, czy zadanie jest wykonywane
planowo, czy może osoba badana jest zagubiona w działaniu.
19
Analiza sakad umożliwia „podglądanie” procesów decyzyjnych, towarzyszących
obserwacji otoczenia. Procesy te pozwalają monitorować dwie podstawowe cechy uwagi
wolicjonalność (dowolność) i selektywność. Za pomocą modyfikacji chwilowego przydziału
uwagi można prowadzić badania nad szybkością reagowania oraz skutecznego uczenia się.
Można dzięki temu badać również podatność na rozproszenie uwagi oraz celowo wywoływać
anomalie (Ober 2009).
W przypadku platform glottodydaktycznych możemy zbadać, czy interfejs jest
odpowiedni, czy nie sprawia problemów użytkownikom, czy polecenia jasne, czy uczący
się wie, co ma dokładnie robić. Te informacje ważne, ponieważ każdy z tych elementów
ma duży wpływ na motywację uczącego się. Jeśli układ strony jest nieprzystępny, uczący się
może zrezygnować z korzystania z niej. Badania wykazały, że przeciętny ytkownik
Internetu rezygnuje z wizyty na stronie po ok. 15 sekundach niemożności znalezienia
szukanych informacji.
20
IV. BADANIE
1. Materiał badawczy
Materiał badawczy w niniejszym badaniu stanowią dwie platformy glottodydaktyczne
Duolingo (Duolingo.com) i Memrise (Memrise.com), przede wszystkim ich moduły do nauki
języków obcych. Poniższe opisy tych platform zostały częściowo oparte na kryteriach oceny
komputerowych pomocy naukowych zaproponowanych przez zespół badawczy z Technische
Universität Darmstadt
3
.
Platformy te należą do najpopularniejszych wśród polskich użytkowników Internetu.
Mimo że typy zadań oferowane na Duolingo i Memrise nie identyczne, platformy mają
podobny charakter. Obie platformy wymagają rejestracji oraz stworzenia konta użytkownika.
Dzięki temu umożliwiają użytkownikom wgląd w dane dotyczące postępów w nauce oraz
komunikację z innymi uczącymi się na forach i w komentarzach. Konta można połączyć
z kontami na portalach społecznościowych Facebook oraz Google+. Platformy prowadzą
również swoje strony na Facebooku i Twitterze, dzięki którym mogą szybko komunikować
się ze swoimi użytkownikami (na dzień 16 maja 2015 r.: Duolingo 637 tys. fanów na
Facebooku
4
, 141 tys. obserwujących na Twitterze
5
, Memrise 153 tys. fanów na Facebooku
6
,
18,9 tys. obserwujących na Twitterze
7
).
Konto użytkownika pozwala również na logowanie i wykonywanie zadań za pomocą
aplikacji na urządzenia mobilne, które oferują obie platformy. Aplikacje przystosowane są do
ekranów dotykowych, dzięki czemu można wygodnie z nich korzystać również na małych
ekranach smartfonów. Według danych Sklepu Play (dostępny na urządzeniach z systemem
Android) na dzień 16 maja 2015 r. aplikacja Duolingo miała ponad 10 mln pobrań i 1,5 mln
ocen (średnia ocena aplikacji 4,6)
8
, a aplikacja Memrise ponad 1 mln pobrań i 37 tys. ocen
(średnia ocena 4,5)
9
.
Ważną cechą obu platform jest gamifikacja (ang. gamification, in. grywalizacja lub
gryfikacja) nauki. Gamifikacja polega na wykorzystaniu mechaniki znanej z np. gier
komputerowych przede wszystkim w celu motywowania ludzi do pracy lub nauki. Opiera się
na przyjemności towarzyszącej rywalizacji oraz pokonywaniu kolejnych wyzwań
3
http://www.daf.tu-darmstadt.de/media/daf/dateien/pdfs/lernsoftwareevaluation/kriterienraster.pdf (10.05.2015).
4
https://www.facebook.com/Duolingo (16.05.2015).
5
https://twitter.com/Duolingo (16.05.2015).
6
https://www.facebook.com/Memrise (16.05.2015).
7
https://twitter.com/Memrise (16.05.2015).
8
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.Duolingo (16.05.2015).
9
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.Memrise.android.Memrisecompanion (16.05.2015).
21
(Zichermann 2011). Elementami gamifikacji, z których korzystają Duolingo i Memrise
m.in. pasek postępu jako forma prezentacji jak blisko uczeń jest od ukończenia zadań
z danego modułu, rywalizacja pomiędzy użytkownikami, rankingi, poziomy oraz punkty
doświadczenia. Użytkownicy tych platform dydaktycznych mają również jasno określony cel
nauki i wiedzą, jakie działania muszą podjąć, aby „wygrać”. Ważnym elementem gamifikacji
jest „feedback”, czyli informacja zwrotna. Dzięki niemu użytkownik wie, czy wykonuje
zadania poprawnie. Na platformie Duolingo jest on prezentowany w formie odznak za
uzyskanie kolejnych poziomów, a na platformie Memrise w formie tabeli z informacjami
o wyniku użytkownika na końcu każdego modułu.
Zarówno Duolingo, jak i Memrise, tworzone za pomocą tzw. crowdsourcingu, czyli
procesu, polegającego na przeprowadzeniu przez firmę outsourcingu zadań wykonywanych
tradycyjnie przez pracowników do bardzo szerokiej grupy ludzi w formie open call (ang.
crowd tłum, ang. sourcing czerpanie źródeł). „Crowdsourcing umożliwia wszystkim
użytkownikom Internetu udział w zadaniach, które kiedyś były zarezerwowane dla wąskiej
grupy specjalistów.
1.1 Duolingo
Duolingo jest darmową platformą glottodydaktyczną. Na dzień 23 marca 2015 r.
platforma Duolingo oferowała naukę 11 języków dla osób mówiących po angielsku oraz
naukę angielskiego dla osób mówiących w 18 różnych językach. Oferuje również naukę
w innych kombinacjach językowych. Platforma Duolingo jest także dostępna na urządzeniach
mobilnych z systemami iOS, Android oraz Windows Phone. Według danych Alexa Internet
na dzień 5 maja 2015 r. platforma Duolingo zajmuje 1,715 miejsce na świecie pod względem
popularności stron internetowych
10
.
Platforma Duolingo jest projektem prowadzonym przez Carnegie Mellon University w
Pittsburghu przez profesora Luisa von Ahna i jego studenta Severina Hackera. Zamknięte beta
testy platformy rozpoczęły się w listopadzie 2011 r. i już wtedy Duolingo zdobyło 300 tys.
użytkowników. W czerwcu 2012 r. gotowa platforma Duolingo została zaprezentowana
szerokiemu gronu odbiorców. W czerwcu 2014 r. Duolingo przekroczyło 30 mln.
użytkowników
11
.
Warto wspomnieć o nietypowym modelu biznesowym Duolingo. Pierwsze środki na
prowadzenie projektów pozyskano z grantów badawczych, jednakże obecnie Duolingo
zarabia na tłumaczeniach wykonywanych przez użytkowników, co umożliwia
10
http://www.alexa.com/siteinfo/Duolingo.com (10.05.2015).
11
http://Duolingo-data.s3.amazonaws.com/s3/press-assets/Duolingo_TestCenter.pdf (10.05.2015).
22
wyeliminowanie reklam oraz opłat za naukę języka od indywidualnych użytkowników. Firmy
i organizacje zlecają Duolingo odpłatne tłumaczenia za pomocą specjalnego konta
użytkownika. Z takiej możliwości korzystają m.in. CNN
12
oraz BuzzFeed
13
.
Głównym typem zadań na platformie Duolingo tłumaczenia w obie strony. Wymaga
to od uczącego się odpowiadania w pełnych zdaniach (por. Rysunek 1. 4 pole tekstowe).
Każde zdanie w języku obcym jest czytane przez lektora, co umożliwia uczniowi zapoznanie
się z prawidłową wymową. Nowe słowa zaznaczone kolorem pomarańczowym i klikając
na nie można poznać opis ich znaczenia (por. Rysunek 1. 3 nowe słowo). Innymi typami
zadań na platformie Duolingo pytania zamknięte, zadania na rozumienie ze słuchu oraz
ćwiczenia wymowy. W trakcie lekcji są również dostępne informacje gramatyczne dotyczące
uczonego zagadnienia (por. Rysunek 1. 1 wskazówki). Lekcja zostaje ukończona, gdy
uczący się uzyska 22 punkty. Za każdą poprawną odpowiedź lub odpowiedź z małymi
błędami uczący się dostaje jeden punkt, a za każdą błędną odpowiedź jeden punkt jest mu
odejmowany. Informacje o liczbie punktów można na bieżąco kontrolować na pasku postępu
(por. Rysunek 1. 2 pasek postępu). Platforma wskazuje każdy popełniony błąd i określa jego
rodzaj. O wątpliwościach związanych z nauką można rozmawiać w komentarzach
bezpośrednio pod zadaniem lub na forum.
Rysunek 1. Przykładowe zadanie za platformie Duolingo
12
https://www.Duolingo.com/comment/954969 (10.05.2015).
13
http://www.buzzfeed.com/buzzfeedpress/buzzfeed-expands-internationally-in-partnership-with-duoling#.
uyX2jyzGMQ (10.05.2015).
23
Za każdą ukończoną lekcję uczący się otrzymuje punkty doświadczenia (XP,
ang. experience point), a swoje postępy może kontrolować na drzewie umiejętności. Lekcje
zgrupowane są w modułach tematycznych. Czas trwania jednej lekcji przewidziany jest na ok.
10 minut, a czas jednego modułu na 20-100 minut. Drzewo informuje również o tym, które
moduły tematyczne zostały ukończone oraz pokazuje poziom zaawansowania ucznia
w danym języku (por. Rysunek 2. 1 poziom ucznia w języku hiszpańskim). Przy każdym
module znajduje się również informacja, czy materiał zawarty w danym module był ostatnio
powtarzany (por. Rysunek 2. 2 lekcja powtarzana niedawno, 3 lekcja powtarzana dawno).
Za ukończenie modułu uczący się dostaje wirtualną walutę, tzw. „lingoty”, za które może
kupić dodatkowe moduły (por. Rysunek 2. 6 dodatkowe moduły „Idiomy” i „Flirt”)
w wirtualnym sklepie (por. Rysunek 2. 3 Lingot store). Swoje wyniki uczący się może
porównać z wynikami swoich znajomych (por. Rysunek 2. 7 tabela wyników). Uczący się
może sprawdzić, czy jego znajomi korzystają z platformy Duolingo za pomocą portalu
społecznościowego Facebook (por. Rysunek 2. 8 – „Znajdź znajomych na Facebooku”).
Na stronie znajduje się również informacja o planie nauki wybranym przez ucznia
(por. Rysunek 2. 4 dzienny cel). Dostępnych jest pięć planów nauki 1 pkt. XP dziennie
(ok. 1 minuty nauki), 10 pkt. XP dziennie (jedna lekcja, ok. 10 minut nauki), 20 pkt. XP
dziennie (dwie lekcje, ok. 20 minut nauki), 30 pkt. XP (trzy lekcje, ok. 30 minut nauki) oraz
50 pkt. XP (pięć lekcji, ok. 1 godzina nauki). Przypomnienia o nauce uczeń może dostawać
mailowo lub za pomocą aplikacji Duolingo na urządzenia mobilne. Dodatkowo platforma
liczy, ile dni pod rząd uczącemu udało się wykonać dzienny plan. Wszystkie informacje
przedstawione są na czytelnych wykresach.
Duolingo oferuje również dodatkowe funkcje dla nauczycieli. Użytkownik może wybrać,
których uczniów chce kontrolować. Oprócz podglądu lekcji ukończonych przez uczniów
dostępnych na stronie, nauczyciel może dostawać te informacje mailowo. Nauczycielom
udostępnione jest również specjalne forum, na którym mogą dzielić się swoimi
doświadczeniami dydaktycznymi. Obie funkcje dostępne są dla wszystkich użytkowników
Duolingo, zatem korzystać z niej mogą np. rodzice.
Duolingo udostępnia również listę nauczonych słów, a ich powtórkę można wykonać za
pomocą przygotowanych na stronie fiszek. Kurs każdego języka przewiduje naukę ok. 2000
słów. Badanie przeprowadzone przez City University of New York oraz University of South
Carolina wykazało, że średnio do ukończenia jednego kursu potrzeba 34 godzin. Autorzy
badania porównali efektywność platformy Duolingo oraz kursu prowadzonego dla studentów
pierwszego roku. Wyniki ich badania wykazały, że platforma Duolingo jest prawie cztery
24
razy bardziej efektywna w nauczaniu umiejętności czytania i pisania. Badanie nie sprawdzało
jednak umiejętności mówienia (Vesselinov, Grego 2012).
Rysunek 2. Drzewo umiejętności na platformie Duolingo
1.2 Memrise
Memrise to platforma glottodydaktyczna wykorzystująca przede wszystkim fiszki oraz
mnemotechniki. Ważną jej cechą jest system powtórek w odpowiednich odstępach czasu,
który ma za zadanie zwiększyć łatwość i szybkość zapamiętywania. Memrise jest
wykorzystywany głównie do nauki języków obcych, jednak sprawdza się również w pomocy
w zapamiętywaniu prostych informacji z innych dziedzin, np. dat, symboli, nazw itp.
25
Platforma została stworzona przez Eda Cooke’a, autora poradników poświęconych
mnemotechnikom i Grega Detre’a, neurobiologa z Uniwersytetu Princeton. Zamknięta wersja
beta platformy została uruchomiona w 2009 r., a oficjalne otwarcie nastąpiło we wrześniu
2010 r. Według danych Alexa Internet na dzień 5 maja 2015 r. platforma Memrise zajmuje
9,092 miejsce na świecie pod względem popularności stron internetowych
14
.
Platforma Memrise umożliwia naukę wielu różnych języków z wielu dziedzin, ponieważ
każdy użytkownik może stworzyć własny kurs. Dostępne są takie egzotyczne języki jak
cziczewa, papiamento, czy uzbecki. Dużą popularnością cieszą się również języki stworzone
na potrzeby książek takie jak np. elficki język quenya stworzony przez J.R.R. Tolkiena na
potrzeby „Władcy Pierścieni”.
Na platformie Memrise dostępne trzy typy zadań fiszki wraz z memami
(por. Rysunek 3.), zadania zamknięte (por. Rysunek 4.) oraz tłumaczenia na język nauczany
(por. Rysunek 5.). Wyrażenia w języku obcym czytane przez lektora, co umożliwia
zapoznanie się z poprawną wymową.
Rysunek 3. Przykładowa fiszka z memem na platformie Memrise
Pomysłem twórców platformy Memrise na zmotywowanie uczących się do nauki oraz
powtórek jest, jak to sami określają, zamienienie platformy do nauki języków w grę, w której
14
http://www.alexa.com/siteinfo/Memrise.com (10.05.2015).
26
hoduje się rośliny. Każde nowe wyrażenie jest „nasionem”, które sadzi się (por. Rysunek 3.
2 ikona przedstawiająca sadzenie nasiona) i ucząc się, podlewa się je, aby urosła
(por. Rysunek 4. 1 ikona przedstawiająca wzrost rośliny) i rozkwitła z niego roślina
(por. Rysunek 5. 1 ikona przedstawiająca kwiat). Ma to obrazować „zasadzenie” nowego
wyrażenia w pamięci uczącego się.
Podczas lekcji liczony jest czas. Dodatkowo na wykonanie zadań zamkniętych oraz
umaczeń jest on ograniczony, jeśli uczący się nie wykona zadania na czas, uznawane jest
ono za wykonane błędnie. Lekcję można zatrzymać (por. Rysunek 3. 1 ikona pauzy) i
wznowić ją w dowolnej chwili. Jeśli jakieś wyrażenie sprawia uczniowi zbyt duże problemy,
lub przeciwnie, jest zbyt łatwe, uczeń może zadecydować o zignorowaniu wyrażenia
(por. Rysunek 3. 4 ikona służąca ignorowaniu wyrażenia). W płatnej wersji uczniowie mogą
również skorzystać z opcji oznaczania najważniejszych dla nich słów, aby dopasować system
powtórek do swoich potrzeb (por. Rysunek 3. 3 ikona służąca oznaczaniu najważniejszych
wyrażeń).
Memy (por. Rysunek 3. 5 mem) mają za zadanie ułatwienie zapamiętywania słów
poprzez budowanie skojarzeń. Są to przede wszystkim obrazki, często zabawne, dzięki
którym łatwiej jest uczniowi później wyrażenie sobie przypomnieć i wykorzystać. Memem
mogą być również słowa kojarzące się z nauczanym wyrażeniem. Pojęcie memu stworzył
biolog R. Dawkins (Dawkins 1976), a jego definicja rozwijała się przez lata, szczególnie
w ostatnim czasie, kiedy to popularne stały się memy internetowe. Na potrzeby tej pracy mem
można zdefiniować jako jednostkę informacji zapisanej w mózgu, która pozwala
klasyfikować i nazywać rzeczy (Brodie 2004). Memy na platformie Memrise inspirowane
podkategorią jaką memy internetowe przekazywane za pośrednictwem sieci
społecznościowych (Kamińska 2011).
Za każdą poprawną odpowiedź uczeń dostaje 45 punktów (por. Rysunek 4. 3 – punkty
uzyskane za prawidłową odpowiedź), za odpowiedź z małymi błędami uczeń otrzymuje 15
punktów, natomiast po odpowiedzi błędnej następuje automatyczna powtórka. Informację
o liczbie punktów można na bieżąco kontrolować u góry strony (por. Rysunek 4. 2 liczba
punktów zdobytych w danej lekcji), a informacja o ilości zadań do końca lekcji znajduje się
na pasku postępu (por. Rysunek 5. 2 – pasek postępu). Platforma informuje również, ile zadań
z rzędu uczeń rozwiązał poprawnie, co ma go motywować do lepszej pracy
27
Rysunek 4. Przykładowe zadanie zamknięte na platformie Memrise
Za ukończenie każdej lekcji uczeń otrzymuje punkty doświadczenia, na podstawie których
może porównać się z innymi użytkownikami. Otrzymuje również informacje dotyczące czasu
trwania jego lekcji, liczby oraz procenta poprawnych odpowiedzi. Niestety dokładniejszy
system kontroli postępów ucznia nie jest dostępny w darmowej wersji platformy. Wersja
płatna kosztuje 9 USD za miesiąc lub 59 USD za rok. Memrise umożliwia również tworzenie
grup użytkowników. Mogą z nich korzystać zarówno grupy znajomych, jak i nauczyciele. Dla
nauczycieli stworzono również osobne forum, na którym mogą wymieniać doświadczenia
związane z nauczaniem za pomocą Memrise. Mogą również podzielić się swoimi uwagami na
Fecebooku i Twitterze oznaczając swoje wypowiedzi odpowiednim tagiem. Istnieje także
specjalny dział pomocy technicznej przygotowany z myślą o nauczycielach wykorzystujących
platformę Memrise podczas nauczania w klasie.
Rysunek 5. Przykładowe zadanie otwarte na platformie Memrise
Memrise stosuje autorski system powtórek oparty na wieloletnim doświadczeniu jednego
z twórców. Pierwsze przypomnienie mailowe uczeń otrzymuje już po kilku godzinach od
nauczenia się nowych wyrażeń. Dodatkowo uczeń może dopasować plan nauki do swoich
potrzeb. Dostępne trzy plany standardowy (5 słów w jednej lekcji i 25 słów w sesji
28
powtórkowej), zaawansowany (10 słów w jednej lekcji i 50 słów w sesji powtórkowej) oraz
super zaawansowany (20 słów w jednej lekcji i 100 słów w sesji powtórkowej).
2. Badanie ankietowe
Celem badania ankietowego była próba oceny nauki języków obcych za pomocą platform
glottodydaktycznych, a w szczególności ocena platform Duolingo oraz Memrise. Ponadto
badanie miało za zadanie sprawdzić, jaki odsetek badanych wykorzystuje platformy
glottodydaktyczne w swojej nauce.
Ankietę, której pełna treść znajduje się na końcu niniejszej pracy w załączniku nr 1,
przeprowadzono w dniach od 06.05. do 09.05.2015 r. na 163 osobach (128 kobiet
i 35 mężczyzn). Grupę badaną stanowili studenci i absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego
w wieku od 19 do 30 lat. Badani posiadali wykształcenie średnie (w trakcie studiów)
i wyższe. Uczyli się różnych języków obcych, przede wszystkim angielskiego, ale t
niemieckiego, hiszpańskiego, francuskiego i innych języków.
Uczestnicy badania jako znane im platformy glottodydaktyczne wskazywali platformy
Duolingo (63 osoby, 75% badanych), Memrise (41 osób, 49% badanych), Busuu (26 osób,
31% badanych), Babbel (22 osoby, 26% badanych), Livemocha (13 osób, 15% badanych),
eTutor (6 osób), Quizlet (5 osób), Lang-8 (3 osoby), Interpals (2 osoby), platformy typu
Moodle (2 osoby), Anki, Tatoeba, Renshuu, Angielski123, Fiszkoteka, JapanesePod101,
ChinesePod101, FluentU, Multikurs, Deutsche Welle, BBC oraz EngVid (po jednej osobie).
Badani mówili również o innych stronach wspomagających naukę języka takich jak
internetowe słowniki.
Korzystanie z platform glottodydaktycznych zadeklarowało 84 badanych, co stanowi 52%
wszystkich odpowiedzi (por. Schemat 7.). Badani deklarowali, że najczęściej korzystają
z platform Duolingo (36 osób, 43% badanych korzystających z platform
glottodydaktycznych), Memrise (20 osób, 24% badanych), Busuu (6 osób, 7% badanych),
eTutor (6 osób, 7% badanych), Quizlet (3 osoby), Lang-8 (3 osoby), Interpals (2 osoby),
Moodle (2 osoby), Anki, Renshuu, Angielski123, Fiszkoteka, JapanesePod101 oraz Multikurs
(po jednej osobie). Osoby, które zadeklarowały korzystanie z platform zostały poproszone
o udzielenie dalszych odpowiedzi.
29
Schemat 7. Odpowiedzi na pytanie 5. ankiety: „Z której platformy dydaktycznej do nauki języków
korzystasz najczęściej?”
Jeśli chodzi o języki, których badani uczyli się na platformach glottodydaktycznych,
to najczęściej wymienianym językiem był język angielski, którego uczyło się 63% (52 osoby)
badanych korzystających z platform do nauki języków. Badani uczyli się również języka
niemieckiego (26 osób, 31% badanych), hiszpańskiego (21 osób, 25% badanych),
francuskiego (21 osób, 25% badanych), japońskiego (12 osób, 14% badanych), rosyjskiego
(8 osób, 9% badanych), włoskiego (8 osób, 9% badanych), koreańskiego (3 osoby,
4% badanych), chińskiego (2 osoby), portugalskiego (2 osoby), szwedzkiego, islandzkiego,
holenderskiego, irlandzkiego, czeskiego, oraz esperanto (po jednej osobie).
W pytaniu o najważniejsze umiejętności w nauce języka obcego badani mogli wybrać po
trzy odpowiedzi. 80 osób, co stanowi 95% badanych korzystających z platform
glottodydaktycznych, jako jedne z najważniejszych umiejętności zaznaczyło umiejętności
komunikacyjne, czyli efektywne komunikowanie się (por. Schemat 8.). Następne są
umiejętności informacyjne, czyli skuteczne uzyskiwanie informacji i zarządzanie nimi. Ta
umiejętność była ważna dla 39 osób (46% badanych). 32 osoby (38% badanych) wskazały
jako ważne umiejętności językowe (gramatyka, leksyka, fonetyka, ortografia). Równie ważne
były dla badanych umiejętności społeczne, czyli współpraca z innymi (30 osób, 36%
badanych) oraz umiejętności pragmatyczne, czyli tworzenie i rozumienie tekstów/wypowiedzi
(28 osób, 33% badanych). Mniej ważne dla badanych okazały się umiejętności
socjokulturowe (społeczno-kulturowy wymiar komunikacji językowej), które zostały
wskazane przez 17 osób (20% badanych) oraz umiejętności interkulturowe (międzykulturowy
wymiar komunikacji językowej), które zostały wskazane przez 9 osób (11% badanych).
79
36
20
6
6
16
Z której platformy glottodydaktycznej korzystasz
najczęściej?
Nie korzystam
Duolingo
Memrise
Busuu
eTutor
Pozostałe
30
Najmniej ważne dla badanych okazały się umiejętności specjalistyczne, czyli umiejętności
wytyczane w ramach konkretnego zawodu lub pełnionego stanowiska. Umiejętności te
zostały wskazane jako jedne z najważniejszych jedynie przez 5 osób, co stanowi zaledwie 6%
badanych.
Schemat 8. Odpowiedzi na pytanie 7. ankiety: „Które umiejętności uważasz za najważniejsze?
(maksymalnie 3 odpowiedzi)”
Zapytani o najważniejszą sprawność językową badani w przeważającej większości
wskazali mówienie (por. Schemat 9). Odpowiedź tę wybrało 68 osób, czyli 81% badanych. 13
osób, czyli 15% badanych, wskazało słuchanie. Tylko 3 osoby (4% badanych) za
najważniejszą sprawność uznały pisanie. Natomiast żaden z badanych nie zaznaczył czytania.
Schemat 9. Odpowiedzi na pytanie 8. ankiety: „Którą z poniższych sprawności językowych uważasz za
najważniejszą?”
80
39
32
30
28
17 9 6
Które umiejętności uważasz za najważniejsze?
Komunikacyjne
Informacyjne
Językowe
Społeczne
Pragmatyczne
Socjokulturowe
Interkulturowe
Specjalistyczne
68
13 3
Którą ze sprawności językowych uważasz za
najważniejszą?
Mówienie
Słuchanie
Pisanie
Czytanie
31
Ostatnim pytaniem w tej części ankiety było pytanie o to, czy według badanych nauka na
platformie glottodydaktycznej jest bardziej efektywna od tradycyjnych metod takich jak
lekcje w klasie czy nauka z papierowego podręcznika. Większość badanych (47 osób, 56%
badanych) odpowiedziała, że według nich bardziej efektywną formą nauki jest nauka
metodami tradycyjnymi. Odmiennego zdania było 35 osób, co stanowi 44% badanych
(por. Schemat 10).
Schemat 10. Odpowiedzi na pytanie. 9. ankiety: „Czy uważasz, że nauka na platformie
glottodydaktycznej jest bardziej efektywna od nauki w formie tradycyjnej (papierowy podręcznik,
lekcje w klasie)?
2.1 Ewaluacja platformy Duolingo
Badani, którzy zadeklarowali, że korzystają z platformy Duolingo (36 osób) zostali
poproszeni o udzielenie odpowiedzi na dodatkowe pytania związane z platformą
(por. Schemat 11).
Ze stwierdzeniem, że platforma Duolingo jest łatwa w obsłudze w pełni zgodziła się
większość badanych, bo 26 osób (72% badanych korzystających z platformy Duolingo),
8 osób (22% badanych) oceniło łatwość obsługi na ocenę „4”, a 2 osoby (6% badanych) na
„3”. Żaden z badanych nie ocenił łatwości obsługi platformy na oceny „1” i „2”. Średnia
ocena łatwości obsługi platformy Duolingo wyniosła 4,66, a wartość odchylenia
standardowego wyniosła 0,59.
Możliwość lokalizacji popełnionych błędów 12 osób (33% badanych) oceniło na „5”,
14 osób (39% badanych) na „4”, 8 osób (22% badanych) na „3”, a 2 osoby (6% badanych) na
„2”. Żaden z badanych nie ocenił lokalizacji błędów na „1”. Średnia ocena wyniosła 4,0,
a odchylenie standardowe 0,89.
35
47
Czy uważasz, że nauka na platformie dydaktycznej jest
bardziej efektywna od nauki tradycyjnej?
Tak
Nie
32
8 osób (22% badanych) stwierdziło, że platforma Duolingo całkowicie spełnia ich
oczekiwania. 17 osób (47% badanych) uznało, że platforma częściowo spełnia ich
oczekiwania. 8 osób (22% badanych) oceniło stopień spełnienia oczekiwań na „3”, a 3 osoby
(9% badanych) na „2”. Żaden z badanych nie stwierdził, że Duolingo nie spełnia żadnych
jego oczekiwań. Średnia ocena wyniosła 3,83, a wartość odchylenia standardowego wyniosła
0,87.
Estetykę platformy Duolingo ponad połowa badanych (20 osób, 56% badanych) oceniła
na ocenę „5”. 12 osób (33% badanych) oceniło estetykę na „4”, a 4 osoby (11% badanych) na
„3”. Żaden z badanych nie ocenił estetyki platformy na oceny „1” i „2”. Średnia ocena
estetyki platformy Duolingo wyniosła 4,44, a wartość odchylenia standardowego wyniosła
0,69.
W jakim stopniu zgadzasz się ze stwierdzeniami dotyczącymi platformy Duolingo?
(1 całkowicie się nie zgadzam, 5 – całkowicie się zgadzam)
1
2
3
4
5
Średnia
Jest łatwa w obsłudze
0
0
2
8
26
4,66
Pozwala na zlokalizowanie popełnionych błędów
0
2
8
14
12
4,0
Spełnia moje oczekiwania
0
3
8
17
8
3,83
Podoba mi się jej estetyka
0
0
4
12
20
4,44
Schemat 11. Odpowiedzi na pytanie 1. ankiety dotyczącej platformy Duolingo: „W jakim stopniu
zgadzasz się ze stwierdzeniami? (1 – całkowicie się nie zgadzam, 5 – całkowicie się zgadzam)”
Na pytanie o typ zadań na platformie Duolingo, który najbardziej badanemu odpowiada,
21 osób (58% badanych) odpowiedziało, że w największym stopniu odpowiadają im zadania
polegające na tłumaczeniu zdań z języka ojczystego (lub lepiej znanego) na język nauczany.
8 osób (22% badanych) wskazało zadania na rozumienie ze słuchu, 3 osoby (8% badanych)
wskazały zadania polegające na tłumaczeniu zdań z języka nauczanego na język ojczysty (lub
lepiej znany), a 2 osoby (6% badanych) wskazały zadania na podpisywanie obrazka. Pytania
zamknięte oraz ćwiczenia wymowy wskazało jako odpowiadające badanym w największym
stopniu po jednej osobie.
2.2 Ewaluacja platformy Memrise
Badani, którzy zadeklarowali, że korzystają z platformy Memrise (20 osób) zostali
poproszeni o udzielenie odpowiedzi na dodatkowe pytania związane z platformą
(por. Schemat 12).
33
Łatwość obsługi platformy Memrise 9 osób (45% badanych korzystających z platformy
Memrise) oceniło na „5”, 6 osób (30% badanych) na „4”, a 2 osoby (10% badanych) na „3”.
Żaden z badanych nie ocenił łatwości w obsłudze na „2”, natomiast 3 osoby (15% badanych)
oceniły łatwość w obsłudze platformy Memrise na „1”. Średnia ocena łatwości w obsłudze
wyniosła 3,9, a wartość odchylenia standardowego 1,41.
Ze stwierdzeniem, że platforma Memrise pozwala na zlokalizowanie popełnionych
błędów całkowicie zgodziło się 6 osób (30% badanych) i tyle samo osób oceniło możliwość
lokalizacji błędów na „4”. 5 osób (25% badanych) dało ocenę „3”, a 3 osoby (15% badanych)
dały ocenę „2”. Żaden z badanych nie ocenił możliwości lokalizacji popełnionych błędów na
„1”. Średnia ocena wyniosła 3,75, a odchylenie standardowe 1,07.
6 osób (30% badanych) stwierdziło, że platforma Memrise całkowicie spełnia ich
oczekiwania, a 8 osób (40% badanych) uznało, że platforma spełnia ich oczekiwania
w dużym stopniu. 3 osoby (15% badanych) oceniły stopień spełnienia oczekiwań na ocenę
„3”, 1 osoba (5% badanych) na „2”, a 2 osoby (10% badanych) stwierdziły, że Memrise nie
spełnia ich oczekiwań w żadnym stopniu. Średnia ocena stopnia spełnienia oczekiwań
badanych wobec platformy Memrise wyniosła 3,75, natomiast odchylenie standardowe
wyniosło 1,25.
Estetyka platformy Memrise przez 8 osób (40% badanych) została oceniona na ocenę „5”,
przez 6 osób (30% badanych) na ocenę „4”, a przez 4 osoby (20% badanych) na „3”. Żaden
z badanych nie ocenił estetyki platformy Memrise na „2”. Natomiast 2 osoby (10% badanych)
oceniły estetykę na ocenę „1”. Średnia ocena estetyki wyniosła 3,9, a odchylenie standardowe
1,25.
W jakim stopniu zgadzasz się ze stwierdzeniami dotyczącymi platformy Memrise?
(1 całkowicie się nie zgadzam, 5 – całkowicie się zgadzam)
1
2
3
4
5
Średnia
Jest łatwa w obsłudze
3
0
2
6
9
3,9
Pozwala na zlokalizowanie popełnionych błędów
0
3
5
6
6
3,75
Spełnia moje oczekiwania
2
1
3
8
6
3,75
Podoba mi się jej estetyka
2
0
4
6
8
3,9
Schemat 12. Odpowiedzi na pytanie 1. ankiety dotyczącej platformy Memrise: „W jakim stopniu
zgadzasz się ze stwierdzeniami? (1 – całkowicie się nie zgadzam, 5 – całkowicie się zgadzam)
Zapytani o typ zadań na platformie Memrise, który najbardziej badanym odpowiada,
7 osób (35% badanych) wskazało pytania zamknięte i tyle samo osób wskazało zadania
polegające na tłumaczeniu wyrażeń z języka ojczystego (lub lepiej znanego) na język
34
nauczany. 6 osób (30% badanych) za odpowiadające w największym stopniu wybrało zadania
polegające na przeglądaniu fiszek i memów.
2.3 Wnioski
W badaniu wzięło udział 128 kobiet i tylko 35 mężczyzn, dlatego też nie była badana
żadna korelacja związana z płcią użytkowników platform glottodydaktycznych. Również
przedział wiekowy był zbyt mały, aby badać zależności wyników od wieku badanych.
Ponad połowa ze 163 badanych zadeklarowała korzystanie z platform
glottodydaktycznych. Można przypuszczać, że liczba użytkowników platform internetowych
będzie rosła wraz z liczbą użytkowników Internetu. Jednak wśród osób korzystających z
platform do nauki języków, za skuteczniejszą została uznana nauka za pomocą metod
tradycyjnych. Można więc przypuszczać, że ponieważ platformy glottodydaktyczne
stosunkowo nowym rozwiązaniem, wciąż jeszcze wymagają usprawnienia. Jest
prawdopodobne, że największą wadą platform glottodydaktycznych jest brak możliwości
ćwiczenia mówienia i ustnej komunikacji z innymi użytkownikami języka, ponieważ
większość badanych właśnie mówienie wskazywała jako dla nich najważniejszą sprawność, a
sprawną komunikację jako najważniejszą umiejętność. Można zauważyć tendencję, że badani,
którzy wskazali mówienie jako najważniejszą sprawność są mniej zadowoleni z platform
glottodydaktycznych (26 osób, 39% badanych, odpowiedziało, że według nich nauka na
platformach jest bardziej skuteczna niż nauka tradycyjna, natomiast odmiennego zdania było
41 osób, 61% badanych) niż badani, którzy jako najważniejszą sprawność wskazali słuchanie
(8 osób, 62% badanych, było zdania, że według nich nauka na platformach jest bardziej
skuteczna niż nauka tradycyjna, a odmiennego zdania było 5 osób, 38% badanych). Jednak
osób, które wskazały słuchanie było zbyt mało, aby móc mówić tu o potwierdzonej
zależności.
W częściach ankiety dotyczących dwóch platform glottodydaktycznych, będących
przedmiotem badania niniejszej pracy, lepsze oceny w każdym z pytań uzyskała platforma
Duolingo. Należy jednak zauważyć, że wartości odchylenia standardowego w ocenach
platformy Memrise są większe, co może świadczyć o tym, że platforma niektórym odpowiada
w wysokim stopniu, ale jest mniej uniwersalna niż Duolingo. Ciekawe jest też, że badani
korzystający z Memrise częściej odpowiadali, że platformy glottodydaktyczne
skuteczniejsze od tradycyjnych metod (11 osób, 55% badanych korzystających z platformy
Memrise) niż badani korzystający z Duolingo (10 osób, 27% badanych korzystających
z platformy Duolingo). Być może autorskie metody nauki stosowane na platformie Memrise
35
skuteczne, lecz użytkownicy zniechęcani złą budową strony trudnością obsługi oraz
nieprzyjazną estetyką atwość obsługi Duolingo badani ocenili na 4,66, a Memrise na 3,9,
natomiast estetykę Duolingo na 4,44, a Memrise na 3,9).
Na koniec tego rozdziału warto również przytoczyć wypowiedzi badanych na temat
platform glottodydaktycznych. Badani wspominali zarówno o zaletach platform, jak i o ich
wadach. Jeden z badanych napisał:
„Każda metoda nauki jest dobra, alternatywne metody nauczania urozmaicają
tradycyjną naukę.”
Inny badany zwrócił uwagę na to, że platformy glottodydaktyczne oferują także naukę
języków mniej popularnych, których dostępność w formie tradycyjnej jest niska:
„Świetna opcja dla tych, których nie stać kursy czy podręczniki, ale są pracowici. Już
nie mówiąc o tym, że dają szansę na nauczenie się egzotycznych języków, do których
nie można dostać niemal żadnych materiałów.”
Za zaletę platform badani uznawali to, że przeważnie są darmowe, ale zauważali również,
że płatne platformy bywają lepsze:
„Korzystam z Memrise bo jest darmowe i to fantastyczna metoda na naukę słów (z
audio). Jednak same platformy niewiele dają. Rzadko która strona uczy wszystkiego
na raz, a jeśli to robi, to jest płatna.”
Kolejną zaletą platform glottodydaktycznych i e-learningu w ogóle jest według badanych
możliwość dopasowania toku nauki do każdego ucznia indywidualnie. Ciekawą ofertą według
badanych są pakiety przygotowujące do egzaminów. Badani zauważali jednak również wady
platform:
„Z uczeniem się online jest o tyle fajnie, że nikt mnie nie zmusza, nikt nade mną nie
wisi z kartkówkami, uczę się kiedy chcę. Problem na Duolingo miałam taki, że ta
strona nadaje się jedynie do powtarzania słówek, których i tak jest niewiele i brakuje
nauki z języka polskiego na inne języki niż angielski. Żeby cokolwiek tam zdziałać
trzeba znać już niemiecki dość dobrze, bo inaczej nie rozwiąże się nawet
najprostszego zadania, więc to raczej strona do powtarzania niż uczenia. Z Renshuu
jest trochę inaczej, ale też język japoński jest inny, bo znaki kanji to i tak samodzielna
nauka, a poza odpytywaniem ze słówek strona oferuje także różne gry, pakiety
przygotowawcze do egzaminów państwowych, można stworzyć i wydrukować
plansze do nauki pisania, etc.”
3. Badanie okulograficzne
Niniejsze badanie okulograficzne zostało przeprowadzone 29 maja 2015 r.
w Laboratorium Eksperymentalnej Lingwistyki Okulograficznej (LELO) na Wydziale
Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Miało ono na celu zarejestrowanie
zachowań badanych podczas korzystania z platform Duolingo i Memrise, a w szczególności
podczas wykonywania ćwiczeń na nich.
36
3.1 Warunki eksperymentu
W badaniu wykorzystano okulograf SMI RED500 (Remote Eyetracking Device).
Okulografy typu RED są zaprojektowane tak, aby badany nie miał fizycznego kontaktu
z urządzeniem, co pozwala odtworzyć naturalne warunki. System wykorzystuje nieinwazyjną
metodę fotoelektryczną z zastosowaniem techniki ciemnej źrenicy. Oprogramowanie
automatycznie kompensuje niewielkie ruchy głowy stale lokalizując położenie gałek ocznych
osoby badanej. Natomiast duże ruchy głowy nie są kompensowane, co oznacza, że badany nie
ma pełnej swobody ruchu.
Badane strony wyświetlane były na monitorze o przekątnej 22″. Odległość oczu badanych
od monitora wynosiła ok. 50–70 cm. Rozdzielczość przestrzenna w użytym okulografie
wynosiła 0,03º, maksymalne odchylenie pomiaru <0,4º, latencja (end to end): <10ms (typ.),
obszar śledzenia 40° w poziomie 20º), 60º w pionie (+ 20 / -40º). Częstotliwość
próbkowania ustawiono na 60 Hz, ponieważ wyniki uzyskane za jej pomocą cechują się
przejrzystością i jednoznacznością. W trakcie badania laboratorium było odizolowane
dźwiękowo, a oświetlenie było przyciemnione.
W badaniu uczestniczyło 6 studentów Uniwersytetu Warszawskiego 5 studentek
Wydziału Lingwistyki Stosowanej oraz 1 student Wydziału Fizyki. Wszyscy badani znali
język angielski w stopniu umożliwiającym wykonanie zadań. Żaden z badanych nie korzystał
wcześniej z platform Duolingo i Memrise. Badani znajdowali się w przedziale wiekowym 21-
23 lata. Z powodu błędu technicznego wyniki uzyskane od jednego z badanych zostały
odrzucone. Badani zostali poinformowani o formie i przebiegu badania. Każdy z badanych
otrzymał takie same zadania do wykonania. Badani wchodzili do sali pojedynczo. Poza
badanymi w sali znajdowała się również autorka badania, która obsługiwała okulograf.
Badanie jednej osoby trwało ok. 5 minut.
3.2 Przebieg badania
Po wejściu do sali każdy z badanych był informowany o formie i przebiegu badania.
Badanie rozpoczynało się od procesu kalibracji, a następnie wyświetlana była treść
pierwszego zadania. Pierwsze zadanie polegało na obejrzeniu strony startowej platformy
Duolingo. Następnie badany był proszony o odpowiedzi na trzy pytania dotyczące platformy:
„Czy platforma zachęciła Cię do skorzystania z niej?”, „Czy platforma Ci się podoba?” oraz
„Czy uważasz, że platforma jest przejrzysta?”. Kolejnym zadaniem było obejrzenie strony
startowej platformy Memrise, a następnie odpowiedzenie na te same trzy pytania, co
w przypadku platformy Duolingo. W drugiej części badania każda osoba wykonywała trzy
37
zadania na platformie Duolingo oraz pięć zadań na platformie Memrise. Do badania wybrano
moduły w języku angielskim do nauki języka tureckiego, ponieważ żaden z badanych nie
miał wcześniejszego kontaktu z tym językiem, dzięki czemu wszystkie słowa były dla
badanych nowe.
3.3 Analiza wyników
15
Pierwszym zadaniem było obejrzenie strony startowej platformy Duolingo. Strona
startowa Duolingo została zaprezentowana badanym w języku polskim. Badani byli proszeni
o szybką ocenę platformy, ponieważ w normalnych warunkach decyzję o pozostaniu na
stronie podejmuje się w ciągu ok. 15 sekund po wejściu na nią. Następnie zadano badanym
trzy pytania. Na pytania Czy platforma zachęciła Cię do skorzystania z niej?” oraz Czy
platforma Ci się podoba?” twierdząco odpowiedzieli wszyscy badani, natomiast na pytanie
„Czy uważasz, że platforma jest przejrzysta?” odpowiedzi twierdzącej udzieliły 4 osoby,
a odpowiedzi przeczącej jedna osoba.
Na poniższych ścieżkach wzroku (por. Rysunek 6.) można zaobserwować, że badani
rozpoczynali wizytę na stronie patrząc na sam jej środek, a następnie przenosili swój wzrok w
lewy górny róg, gdzie znajdowało się logo platformy. Uwagę badanych przyciągały przede
wszystkim napisy oraz kolorowe elementy graficzne. Jednak w całości przeczytali tylko
pierwszy tekst, który ogólnie opisywał platformę. Z pozostałych tekstów badani przeczytali
jedynie nagłówki, a na treść pod nimi jedynie spojrzeli. Uwagę badanych przyciągnęła
wnież informacja, że Duolingo dostępne jest na system operacyjny Android, co
prawdopodobnie spowodowane jest tym, że z tego właśnie systemu badani korzystają na
swoich urządzeniach mobilnych.
Dla najbardziej przyciągających uwagę elementów, czyli napisu „Rozpocznij” na górze
strony, nagłówek „Życia” oraz napisu „Android” na dole strony średni czas fiksacji wyniósł
240 ms, a dla pozostałych elementów (logo z sową, pierwszy tekst, nagłówki kolejnych
tekstów) średni czas fiksacji wyniósł 100-140 ms.
Prawdopodobnie badani nie mieliby problemu z rozpoczęciem korzystania z platformy
Duolingo. Wszyscy badani zauważyli napis „Rozpocznij” na górze strony, a część badanych
zauważyła również napis „Rozpocznij” na dole strony.
15
Wszystkie wyniki uzyskane podczas badania okulograficznego znajdują się w dodatku online dostępnym pod
adresem: https://www.dropbox.com/s/60ymi9nkidl7e50/MonikaZajac-licencjat.rar?dl=0 (31.05.2015)
38
Rysunek 6. Ścieżki wzroku – platforma Duolingo strona startowa
39
Kolejnym zadaniem było obejrzenie strony startowej platformy Memrise. Po jej
obejrzeniu badani odpowiadali na trzy pytania. Na pytanie „Czy platforma zachęciła Cię do
skorzystania z niej?” 3 osoby udzieliły odpowiedzi twierdzącej, a 2 osoby przeczącej,
natomiast na pytania „Czy platforma Ci się podoba?” oraz „Czy uważasz, że platforma jest
przejrzysta?” 4 osoby odpowiedziały twierdząco, a jedna osoba przecząco. Zatem lepsze
ogólne wrażenie wywarła na badanych platforma Duolingo, mimo że obie strony są podobnie
zbudowane.
Na stronie Memrise znajdowało się więcej elementów i prawdopodobnie przez to ścieżki
wzroku poszczególnych badanych (por. Rysunek 7.) różnią się od siebie w większym stopniu
niż w przypadku platformy Duolingo. Na tej stronie badani również zaczynali wizytę od
środka, jednak w następnej kolejności ich wzrok przenosił się w lewy lub prawy górny róg.
Przechodząc niżej badani zatrzymywali wzrok na elementach graficznych przedstawiających
działanie platformy. Robili to w różnej kolejności, lecz w większości pobieżnie. Badani nie
zatrzymywali swojego wzroku na dłużej patrząc na informację o aplikacji mobilnej, co mogło
mieć związek z brakiem informacji o dostępności aplikacji na system Android. Uwagę
badanych przyciągnęły wypowiedzi użytkowników platformy Memrise, które z powodów
technicznych nie zostały uchwycone na poniższym rysunku przedstawiającym ścieżki
wzroku. Dokładny wygląd strony startowej Memrise dostępny jest w dodatku online. Badani
przeczytali niektóre wypowiedzi w całości, a na niektóre tylko spojrzeli.
Średni czas fiksacji na elementach najbardziej skupiających uwagę (napis „Learning” na
górze strony, nagłówek „Adaptive learning tech” oraz wypowiedzi ytkowników Memrise)
wyniósł 220 ms, a na pozostałych (napis „Join now” na górze strony, elementy graficzne
przedstawiające działanie platformy, informacja o aplikacji mobilnej, napis „Register now” na
dole strony) 100-140 ms.
Średnie czasy fiksacji oraz ścieżki wzroku wskazują, że uwaga badanych nieznacznie
bardziej skupiona była podczas oglądania platformy Duolingo. Na ścieżkach wzroku na
platformie Memrise można zaobserwować również długie sakady. Może to oznaczać, że
poszczególne elementy znajdują się zbyt daleko od siebie.
40
Rysunek 7. Ścieżki wzroku – platforma Memrise strona startowa
41
W drugiej części badania zadaniami były przykładowe ćwiczenia z modułów do nauki
języka tureckiego. W pierwszej kolejności badani rozwiązywali ćwiczenia na platformie
Duolingo. Pierwszym ćwiczeniem było zadanie zamknięte badani musieli wybrać
tłumaczenie angielskiego słowa "apple" na język turecki (por. Rysunek 8). Zadanie było
o tyle łatwe, że obok słów tureckich znajdowały się obrazki przedstawiające słowa. Badani
przeczytali polecenie, pobieżnie spojrzeli na obrazki, przeczytali tureckie słowa, a następnie
wybrali prawidłową odpowiedź. Podczas wykonywania ćwiczenia większość badanych była
skupiona, jednak dwie osoby przed wykonaniem zadania obejrzały stronę (ich wzrok
skierował się ku napisom „Tips & notes” oraz „Quit”). Średni czas fiksacji na obrazku
przedstawiającym prawidłową odpowiedź wyniósł 500 ms. Badani nie mieli problemów
z wykonaniem tego ćwiczenia.
Rysunek 8. Ścieżki wzroku – platforma Duolingo ćwiczenie 1
Kolejne dwa ćwiczenia polegały na tłumaczeniu słów z języka tureckiego na język
angielski (por. Rysunek 9 oraz Rysunek 10). Z powodów technicznych w badaniu musiały
zostać użyte zrzuty z ekranu, a uczestnicy badania nie mieli możliwości rzeczywistego
wykonania zadań. Badani mogli poznać tłumaczenie słowa, dzięki temu, że w badaniu
przedstawiono wygląd strony po najechaniu na słowo, co prezentowało znaczenie słowa.
Podczas wykonywania obu zadań badani mniej skupili się na słowie tureckim, a bardziej na
jego tłumaczeniu. Średnia długość fiksacji na słowie tureckim wynioa ok. 100 ms, a na jego
tłumaczeniu 280 ms. Należy jednak pamiętać, że lekcje rozpoczynają się od zapoznania
uczących się z nowymi słowami. Proces ich zapamiętywania następuje prawdopodobnie
42
w trudniejszych ćwiczeniach polegających na tłumaczeniu słów z języka angielskiego na
język nauczany. Wzrok badanych w większości nie wychodził poza obszar ćwiczenia. Można
zatem przypuszczać, że moduł zaprojektowany jest prawidłowo i żadne elementy nie
odwracają uwagi uczących się od wykonywanych ćwiczeń.
Rysunek 9. Mapa czarno-biała – platforma Duolingo ćwiczenie 2
Rysunek 10 Mapa czarno-biała – platforma Duolingo ćwiczenie 3
Dwa pierwsze zadania na platformie Memrise polegały na obejrzeniu fiszki z memem
(por. Rysunek 11 oraz Rysunek 12). Średni czas fiksacji na słowach tureckich wynosił 180 ms
w ćwiczeniu pierwszym oraz 140 ms w ćwiczeniu drugim, natomiast na tłumaczeniach słów
200 ms w ćwiczeniu pierwszym oraz 140 ms w ćwiczeniu drugim. Uwagę badanych
przyciągnął mem (czas fiksacji ok. 220 ms). Badani patrzyli również na zdjęcie autora memu
43
i informacje o nim. Po zakończeniu oglądania memu badani mieli nieznaczny problem
z odnalezieniem przycisku kierującego na kolejną stronę.
Rysunek 11. Ścieżki wzroku – platforma Memrise ćwiczenie 1
Rysunek 12. Mapa czarno-biała platforma Memrise ćwiczenie 2
Dwa kolejne zadania na platformie Memrise były ćwiczeniami typu zamkniętego
(por. Rysunek 13 oraz Rysunek 14). Badani mieli znaleźć tłumaczenie słów, które wcześniej
były im zaprezentowane na fiszkach z memami. Badani czytali wszystkie odpowiedzi,
a następnie odnajdowali prawidłową odpowiedź. Nie mieli oni problemu z wykonaniem
zadań. Średni czas fiksacji na prawidłowych odpowiedziach wyniósł 600 ms w trzecim
44
ćwiczeniu oraz 950 ms w czwartym ćwiczeniu, co świadczy o wysokim poziomie skupienia
podczas wykonywania zadań.
Rysunek 13. Ścieżki wzroku – platforma Memrise ćwiczenie 3
Rysunek 14. Ścieżki wzroku – platforma Memrise ćwiczenie 4
Ostatnie zadanie na platformie Memrise było zadaniem otwartym. Niestety z powodów
technicznych tutaj również musiał zostać umieszczony zrzut z ekranu i badani nie mieli
możliwości rzeczywistego wykonania zadania. Badani nie byli skupieni podczas
wykonywania tego ćwiczenia. Średni czas fiksacji wyniósł ok. 60-120 ms.
Rysunek 15. Mapa czarno-biała – platforma Memrise ćwiczenie 5
45
3.4 Wnioski
Zarówno platforma Duolingo, jak i platforma Memrise wydały się badanym zachęcające
do skorzystania z nich. Badanie pokazało, że w większości ytkownicy podczas nauki
skupieni, a ich wzroku nie przyciągają zbędne elementy graficzne. Platformy są dobrze
zbudowane, a użytkownicy nie mają większych problemów z nawigacją na stronie. Zmianą,
którą można by wprowadzić na platformie Memrise jest usunięcie lub ukrycie informacji
o autorze memu, ponieważ element ten niepotrzebnie odciąga uwagę niektórych uczących się.
4. Podsumowanie
Platformy glottodydaktyczne są narzędziem nowym, ale coraz częściej używanym. Za
największą ich wadę można uznać brak zaawansowanych zadań nauczających mówienia.
Mówienie jest najważniejszą sprawnością dla większości badanych i dlatego twórcy platform
powinni rozwijać moduły do nauki mówienia.
Należy natomiast zauważyć, że platformy dobrze przygotowane pod względem
„usability”. Jak wykazało badanie okulograficzne obie przebadane strony mają odpowiednią
grafikę i layout. Uwaga użytkowników jest skupiona na wykonywanych zadaniach.
W kolejnych badaniach platform glottodydaktycznych warto zbadać na większej grupie
respondentów zależność między zadowoleniem z użytkowania platform, a sprawnościami,
które uważają za najważniejsze. W niniejszym badaniu udało się zauważyć tendencję
sugerującą, że osoby, dla których najważniejszą sprawnością nie jest mówienie, bardziej
zadowolone z platform.
Należałoby również przeprowadzić badanie okulograficzne na większej grupie badanej
oraz z wykorzystaniem większej ilości zadań. Można by również zbadać efektywność
platform glottodydaktycznych. Niestety badania takie wymaga dużej ilości czasu.
46
V. ZUSAMMENFASSUNG
Diese Bachelorarbeit hat den Titel Glottodidaktische Analyse der Lernplattformen,
Duolingo und Memrise, mit Elementen einer Eye-Tracking-Untersuchung“.
Der Themenschwerpunkt dieser Bachelorarbeit ist eine Überprüfung, ob die Lernplattformen
effektiv sind und wie groß der Einfluss von einem Interface ist.
Die Arbeit ist in drei Hauptteile aufgeteilt zwei theoretische Teile und einen praktischen
Teil. Der erste Teil handelt von der Glottodidaktik, der zweite Teil handelt von dem Eye-
Tracking und in dem dritten Teil wurden die in Rahmen dieser Arbeit durchgeführten
Untersuchungen beschrieben.
In dem theoretischen Teil der Arbeit wurden die Themen der Glottodidaktik und des Eye-
Tracking angesprochen. Am Anfang wurden die Herkunft des Wortes „Glottodidaktik“ und
seine Definition und dann wurde die Geschichte der Glottodidakik als einer wirtschaftlichen
Disziplin vorgestellt. Der Name stammt aus dem Grechischen „glotta“ („Sprache“), und
„didaskein“ („lehren“). Dieser Begriff wurde von Professor Wikarjak von der Universität
Poznań geprägt. Es wurde nach dem Forschungsziel die reine Glottodidaktik
von der angewandten Glottodidaktik unterschieden.
Im nächsten Unterkapitel wurden der Forschungsgegenstand, das Ziel und die Methoden
der Glottodidaktik beschrieben. Weiter wurden zwei glottodidaktischen Gefügen beschrieben.
Eins von F. Grucza, das den Lehrer, den Schüler und den Kanal mit einbezieht und eins von
S. Grucza, das zu diesen Komponenten auch die Lernplattform hinzufügt.
Das nächste Unterkapitel handelt von dem E-Learning. Die Geschichte des E-Learnings
von den audiovisuellen Methoden bis zum heutigen Computer wurde dargestellt. Dann wurde
das die Benutzung des Computers im Sprachlernen vorstellende Schema von H. Funk
präsentiert. Laut Funk ist es möglich in allen wichtigsten Aspekten des Sprachenlernens, wie
Training, Kommunikation, Kognition, Information und Textverarbeitung, Computer
zu nutzen. Weiter wurden Vor- und Nachteile des E-Learnings beschrieben. Als Vorteile kann
man individualisierte Lernkontrolle und Zeit- und Ortsunabhängigkeit von Lernen und
als Nachteile reduzierte soziale Kontakte zu Lehrer und Abhängigkeit der Präsentation
der Lerninhalte von technischen und nicht von didaktischen Faktoren aufzählen.
Folgend wurde eine Tabelle von R. Meier vorgestellt, die die Eigenschaften von neuen
Medien hervorhebt. Dann wurde die Bedeutung von der Interaktivität thematisiert.
Nächstens wurden die Lernplattformen als die Verbindung von Internetseiten,
Computerprogrammen und Datenbasen definiert. Es wurden die Möglichkeiten und
47
die Aufgaben der Lernplattformen beschrieben. Dann wurden auch zwei Generationen
der Lernplattformen erwähnt.
Der nächste Hauptteil umfasst das Eye-Tracking. Es wurde festgestellt, dass das Eye-
Tracking unter anderem in den Bereichen des Marketings, der Psychologie und der Medizin
genutzt wird. Dann wurde das Eye-Tracking als das Aufzeichnen der hauptsächlich aus
Fixationen, Sakkaden und Regressionen bestehenden Blickbewegungen einer Person
bestimmt.
Im nächsten Unterkapitel wurde die Geschichte des Eye-Tracking vorgestellt. Es wurde
festgestellt dass einer der ersten Wissenschaftler der Franzose Émile Javal war, der
die Augenbewegungen beim Lesen beschrieb. Dann wurden Elektrookulogramme erwähnt
und die Cornea-Reflex-Methode wurde beschrieben. Die meisten Eye-Tracker wenden diese
Methode an. Cornea-Reflex-Methode nutzt die Reflexion der Lichtquellen (Infrarot) auf der
Hornhaut und die Pupillenposition zueinander und das Augenbild wird mit einer geeigneten
Kamera aufgenommen. Das Verfahren wird auch als „video based eye tracking“ bezeichnet.
Ein moderner Eye-Tracker besteht aus zwei mit entsprechender Software ausgestatteten
Computern, einem „Programmrechner“ und einem damit verbundenen „Stimulusrechner“
inklusive Monitoren sowie aus einem Headset.
Weiter wurde dargestellt, wie ein Eye-Tracker funktioniert. Es wurde gesagt, dass
die Reflexionen auf der Oberfläche der Augenhornhaut helfen, die Augen im Video zu finden
und die Position auf der Basis der Mitte der Hornhautkrümmung zu bestimmen. Bei
der Reflexion wird Infrarotlicht in das Auge gestrahlt und wenn die Lichtquelle zur optischen
Achse ausgerichtet ist, erscheint die Pupille als ein heller Kreis (Bright-Pupil-Method). Wenn
die Lichtquelle in einem Winkel zur optischen Achse in das Auge gestrahlt wird, wird das
Licht von der Kamera weg reflektiert und die Pupille wirkt dunkel (Dark-Pupil-Method).
Zusätzlich zur Netzhautreflexion wird die Hornhautreflexion gemessen. Die Reflexion
des Infrarotlichts auf der Pupille kann relativ zum Pupillenzentrum gemessen werden
und anhand von diesen Messungen kann eine Augenbewegung von einer Kopfbewegung
unterschieden werden.
Die Kalibration muss für jeden Probanden mindestens einmal durchgeführt werden.
hrend der Kalibration muss der Proband einige nacheinander erscheinende Punkte
verfolgen und fixieren. Die durchschnittlichen Koordinaten für die Pupillenzentren
und die Reflexionen werden berechnet. Anhand dieser Koordinaten werden
die probandenabhängigen Augen-Parameter optimiert. Anhand der Parameter und
der berechneten Pupillenzentren und der Reflexionen kann die Fixation mit unterschiedlichen
48
komplizierten mathematischen Algorithmen berechnet werden und dann werden die Daten
vom Bildsensor zum Host-PCs, auf dem die finalen Algorithmen und die Datenspeicherung
ausgeführt werden, übertragen.
Nächstens wurde gesagt, dass die erfassten Eye-Tracking-Daten meist mit Heat-Maps
oder Scan-Paths analysiert werden. Das Eye-Tracker messt zwei Eigenschaften des Blickes:
Fixationen Punkte, die man genau betrachtet, und Sakkaden schnellen Augenbewegungen.
Der letzte Hauptteil ist ein praktischer Teil. In Rahmen dieser Bachelorarbeit wurden zwei
Lernplattformen, Duolingo und Memrise, analysiert. Sie sind sehr populär in Polen.
Die Plattformen sind ähnlich, obwohl die Übungen, die sie anbieten, nicht gleich sind. Sie
sind zugleich auch soziale Netzwerken die Benutzer können miteinander kommunizieren.
Sie entstanden dank des Crowdsourcing. Dieses Begriff bezeichnet die Auslagerung
traditionell interner Teilaufgaben an eine Gruppe freiwilliger User, z. B. über das Internet.
Beide Lernplattformen nutzen die Gamification sie wenden spieltypische Elemente und
Prozesse in spielfremdem Kontext an. Als typischen Elementen wurden unter anderem
Erfahrungspunkte, Fortschrittsbalken, Ranglisten, virtuelle Güter und Auszeichnungen
erwähnt.
Weiter wurden beide Lernplattformen genauer beschrieben. Es wurde eine Checkliste für
die Analyse von softwarebasierten Sprachlernprogrammen genutzt, die von den
Wissenschaftlern aus der Technischen Universität Darmstadt vorbereitet wurde.
Es wurde festgehalten, dass Duolingo eine Webseite ist, um kostenlos Sprachen zu lernen
und Texte mithilfe anderer Benutzer zu übersetzen. Diese Lernplattform wurde von Luis von
Ahn und Severin Hacker geschaffen. Duolingo wurde im November 2011
in der geschlossenen Beta gestartet. In weniger als drei Jahren seit dem Start haben sich 38
Millionen Nutzerinnen und Nutzer angemeldet. Die Webseite wurde am 19. Juni 2012 für
die Öffentlichkeit zugänglich. Laut Alexa Internet ist die Lernplattform Duolingo die 1,715
populärste Internetseite.
Duolingo bietet umfangreiches Material zum Üben der Rechtschreibung und verstehenden
Hören, aber weniger für die Sprechübungen. Die Übungen, die Duolingo bietet, sind vor
allem Übersetzungen, aber auch Multiple Choice und Hörübungen. Überdies gibt es eine
Seite, auf der man die Wörter wiederholen kann. Die Benutzer können beim Absolvieren von
Übungen Erfahrungspunkte (XP) sammeln. Ein Fähigkeiten-Level wird als absolviert
angesehen, sofern der Benutzer alle Übungen eines Levels abgeschlossen hat. Jeder der
angebotenen Sprachkurse lehrt mehr als 2.000 Wörter.
49
Die Wirksamkeit von Duolingo wurde von einer externen Studie untersucht. Professoren
der City University of New York und der University of South Carolina haben eine Studie
durchgeführt und sie schätzten, dass 34 Stunden Duolingo den gleichen Fortschritt bei Lesen
und Schreiben erzielen, wie ein Erstsemesterkurs an einem US College, der mehr als
geschätzte 130 Stunden dauert.
Im nächsten Unterkapitel wurde die Lernplattform Memrise beschrieben. Memrise ist eine
Seite, auf der man nicht nur Sprachen, sondern auch Fakten aus Kunst, Literatur,
Wissenschaft oder Geschichte lernen kann. Sie nutzt vor allem Lernkarteien und Meme.
Die Kurse werden kostenlos angeboten, aber man kann erweiterte Funktionen kaufen.
Memrise wurde von Ed Cooke und Greg Detre geschaffen. Laut Alexa Internet ist Memrise
die 9,092 populärste Seite.
In die Konzeption der Seite sind viele Erkenntnisse der Sprachlern- und Hirnforschung
eingeflossen. Memrise nutzt verschiedene Übungen, um die Vokabeln möglichst gut
im Gedächtnis zu verankern: Meme, Multiple Choice und Übersetzungen.
Die Vokabeln werden ständig wiederholt. Wenn man eine Vokabel noch nicht beherrscht,
wird sie schon bald wiederholt, wenn man sie kann, wird sie in immer größer werdenden
Abständen wiederholt.
Memrise nutzt ein Bild, um einem das Vokabellernen zu vereinfachen: Die Vokabeln sind
gewissermaßen wie “Pflanzen”, die man erst einmal einpflanzen muss und dann
in regelmäßigen Abständen gießt. So werden sie allmählich immer größer.
Für jedes Lernelement (z.B. eine Vokabel) kann man Eselsbrücken (Mem) vorschlagen
und auswählen. So entstehen mit der Zeit starke Merkhilfen. Und wenn man sich etwas nicht
merken kann, schlägt Memrise automatisch vor, die Eselsbrücke zu wechseln.
In Rahmen dieser Arbeit werden zwei Untersuchungen durchgeführt. Die erste
Untersuchung war eine Umfrage und die zweite war eine Eye-Tracking-Untersuchung.
Die Umfrage wurde mit Beteiligung von 163 Studenten und Absolventen der Universität
Warschau durchgeführt. Sie waren 19-30 Jahre alt. Sie lernten verschiedene Fremdsprachen,
vor allem Englisch, Deutsch, Französisch und Spanisch. 75% der Befragten kannten die
Lernplattform Duolingo und 49% der Befragten kannten die Lernplattform Memrise. Über die
Hälfte der Studenten stellte fest, dass sie die Lernplattformen für Sprachlernen nutzen. Der
wichtigste Aspekt der Sprache war für sie Kommunikationsfähigkeit und die wichtigste
Fertigkeit war für sie Sprechen. Die meisten Befragten dachten, dass das Lernen mithilfe der
Lernplattformen nicht effektiver als das traditionelle Lernen ist, deswegen kann man
feststellen, dass die Lernplattformen noch Verbesserung brauchen. Die Lernplattform
50
Duolingo wurde besser als die Lernplattform Memrise geschätzt. Laut der Befragten ist
Duolingo geschmackvoller, einfacher zu nutzen und besser die Erwartungen erfüllt. Am Ende
dieses Kapitels wurden die Aussagen der Befragten zitiert.
Weiter wurde die Eye-Tracking-Untersuchung beschrieben. Die Untersuchung wurde am
29. Mai im Labor für Experimentelle Eye-Tracking-Linguistik durchgeführt. Im Rahmen
dieser Diplomarbeit wurde ein videobasierter Remote-Eye-Tracker SMI RED500 genutzt.
Der Bildschirm des Monitors hatte 22. Der Abstand zwischen Monitor und Benutzer betrug
circa 60 cm. Die Abtastrate wurde auf 60 Hz eingestellt, weil so gewonnene Daten eindeutig
sind. In der Untersuchung nahmen 6 Studenten (5 Studentinnen der Fakultät Angewandte
Linguistik und 1 Student der Fakultät Physik) teil, aber die von einem Studenten gewonnenen
Ergebnisse mussten wegen des technischen Fehlers abgelehnt werden. Die Studenten waren
21-23 Jahre alt. Jeder Untersuchte kam einzeln ins Labor. Am Anfang der Untersuchung
wurde die Kalibration durchgeführt. Dann sahen die Studenten die Lernplattformen Duolingo
und Memrise an und es wurden ihnen drei Fragen gestellt. Die erste Frage lautete: „Hat die
Lernplattform dich angespornt, um auf der Seite zu bleiben?“, die zweite Frage war: „Hat die
Lernplattform dir gefallen?“ und die letzte Frage lautete: „Ist die Lernplattform
übersichtlich?“. Die Antworten können hinweisen, dass Duolingo eine bessere Lernplattform
ist.
Die nächste Angabe bestand darin einige Übungen auf der Lernplattformen zu machen.
Die Studenten machten drei Übungen auf Duolingo und fünf Übungen auf Memrise. Alle
Übungen stellten die Module für die türkische Sprache dar, weil keiner von den Studenten
Türkisch kannte.
Dank der Eye-Tracking-Untersuchung konnte man beobachten, dass die Studenten
konzentriert waren, dass sie keine Probleme mit Benutzung hatten und dass beide
Lernplattformen gut designet sind. Auf den Plattformen gibt keine Elemente, die die Benutzer
beim Lernen ablenken.
Die Lernplattformen sind eine neue Methode, die das Sprachenlernen unterstützen und
immer mehr Leute benutzen sie. Ihre größter Nachteil ist ein Mangel an Sprechübungen. Die
wichtigste Fertigkeit war für die Studenten Kommunikationsfähigkeit und Sprechen.
Am Ende der Bachelorarbeit wurde festgestellt, dass die nächsten Untersuchungen in
größeren Gruppe durchgeführt werden sollten, um die Effektivität von Duolingo und Memrise
überprüfen zu können.
51
VI. BIBLIOGRAFIA
1. Bazyluk, B., Mantiuk, R., 2014, Rozszerzenie zakresu interakcji z grą komputerową z
wykorzystaniem danych okulograficznych, (w:) Widziane inaczej. Z polskich badań
eyetrackingowych.
2. Błasiak, W., Godlewska, M., Rosiek, R., Wcisło, D., 2012, Spectrum of physics
comprehension, (w:) European Journal of Physics 33, 565570.
3. Brodie, R., 2004, Virus of the mind. The new science of the Meme.
4. Buswell, G.T., 1922, Fundamental reading habits: A study of their development.
5. Dawkins, R., 1976, The Selfish Gene.
6. Duchowski, A., Medlin, E., Gramopadhye, A., Melloy, B., Nair, S., 2001, Binocular
eyetracking in VR for visual inspection training, (w:) Proceedings of the ACM
symposium on Virtual reality software and technology.
7. Duchowski, A., 2007, Eye Tracking Methodology.Theory and Practice.
8. Funk, H., 1999, Lehrwerke und andere neue Medien, (w:) Fremdsprache Deutsch 2, 5-
12.
9. Garavaglia, J. A., Angel C. R., 2012, An Audiovisual Performance with Multimedia
Interaction in Real time.
10. Goldberg, H. J., Wichansky, A. M., 2003, Eye tracking in usability evaluation: A
practitioner’s guide, (w:) The mind's eye: Cognitive and applied aspects of eye
movement research, 493-516.
11. Grabowska, A., Budohoska, W., 1995, Procesy percepcji. Myślenie i rozwiązywanie
problemów .
12. Grobelny, J., Jach, K., Kuliński, M., Michalski, R., 2006, Śledzenie wzroku w
badaniach jakości użytkowej oprogramowania. Historia i miernik, (w:) Interfejs
użytkownika Konferencja Kansei w praktyce.
13. Grucza, F. 1978, Teoria komunikacji językowej a glottodydaktyka.
14. Grucza, F., 1979, Rozwój i stan glottodydaktyki polskiej w latach 1945-1975, (w:)
Polska myśl glottodydaktyczna 1945-1975.
15. Grucza, S., 2010, Nowe platformy dydaktyczne: Lingwistycznie Inteligentne Systemy
Translo- i Glottodydaktyczne (LISTiG), (w:) Lingwistyka Stosowana/ Applied
Linguistics/ Angewandte Linguistik 3, 167-178.
16. Grucza, S., 2011, Lingwistyka antropocentryczna a badania okulograficzne, (w:)
Lingwistyka Stosowana/ Applied Linguistics/ Angewandte Linguistik 4, 149-162.
52
17. Hannus, M., Hyönä, J., 1999, Utilization of Illustrations during Learning of Science
Textbook Passages among Low- and High-Ability Children, (w:) Contemporary
Educational Psychology 24, 95-123.
18. Hegarty, M., Just, M., 1993, Constructing mental models of machines from text and
diagrams, Journal of memory and language 32, 717742.
19. Holmqvist, K., Nyström, M., Andersson, R., Dewhurst, R., Jarodzka, H., van de
Weijer, J., 2011, Eye tracking: A comprehensive guide to methods and measures.
20. Hryniuk, K., 2011, Okulograficzne wsparcie badań nad procesem czytania, (w:)
Lingwistyka Stosowana/ Applied Linguistics/ Angewandte Linguistik 4, 191-198.
21. Huey, E.B., 1908, The Psychology and Pedagogy of Reading. With a Review of the
History of Reading and Writing and of Methods, Texts, and Hygiene in Reading.
22. Kaliska, M., 2013, Tablety i smartfony nowe narzędzia glottodydaktyczne, (w:)
Lingwistyka Stosowana/ Applied Linguistics/ Angewandte Linguistik 8, 53-66.
23. Kamińska, M., 2011, Niecne memy. Dwanaście wykładów o kulturze Internetu.
24. Kida, J., 2000, Lingwistyka stosowana i jej wpływ na modernizację dydaktyki języków,
(w:) Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego LV, 93-106.
25. Komorowska, H., 1982, Metody badań empirycznych w glottodydaktyce.
26. Komorowska, H., 1984, Testy w nauczaniu języków obcych.
27. Leech, G. N., Candlin, N. C., 1986, Computers in English Language Teaching and
Research.
28. Lindsay, P. H., Norman, D. A., 1991, Procesy przetwarzania informacji u człowieka,
tłum. A. Kowaliszyn.
29. Meier, R., 2006, Praxis E-learning: Grundlagen, Didaktik, Rahmenanalyse,
Medienauswahl, Qualifizierung.
30. Ober, J., Dylak, J., Gryncewicz, W., Przedpelska-Ober, E., 2009, Sakkadometria
nowe możliwości oceny stanu czynnościowego ośrodkowego układu nerwowego, (w:)
Nauka 4/2009.
31. Paulson, E.J., Goodman, K.S., 1999, Influential Studies in Eye-Movement Research
32. Pfeiffer, W., 1986, Fremdsprachendidaktische Prinzipien und Fachsprachemethodik,
(w:) Jahrbuch Deutsch als Fremdsprache 8, 193-206.
33. Pfeiffer, W., 2001, Nauka języków obcych. Od praktyki do praktyki.
34. Płużyczka, M., 2012, Na co patrzy, a co widzi tłumacz a vista? Translatoryczne
możliwości poznawcze okulografii, (w:) Lingwistyka Stosowana/ Applied Linguistics/
Angewandte Linguistik 5, 66-77.
53
35. Poole, A., Ball, L., 2005, Eye Tracking in Human-Computer Interaction and Usability
Research: Current Status and Future Prospects.
36. Porcelli, G., Dolci, R., 1999, Multimedialità e insegnamenti linguistici. Modelli
informatici per la scuola.
37. Rayner, K., 1998, Eye Movements in Reading and Information Processing: 20 Years
of Research, (w:) Psychological Bulletin 124, 3, 372-422.
38. Richter, R., 1998, Multimedia im Phonetikunterricht, (w:) Info DaF 25, 5, 577-589.
39. Schott, E. 1922. Über die Registrierung des Nystagmus, (w:) Deutsches Archiv für
Klinische Medizin 140, 79-90.
40. Schulmeister, R., 1996, Grundlagen Hypermedialer Lernsysteme.
41. Stolecka-Makowska, A., Wolny, R., 2014, Możliwości zastosowania techniki
okulograficznej w ilościowych badaniach marketingowych via Binocular eyetracking
on Stereoscopic Displays, (w:) Proceedings of the Second Joint 3DIM/3DPVT
Conference.
42. Szerszeń, P., 2014, Platformy (glotto)dydaktyczne. Ich implementacja w uczeniu
specjalistycznych języków obcych.
43. Tulodziecki, W., 1996, Einführung und Überblick, (w:) Neue Medien in den Schulen.
Projekte Konzepte Kompetenzen. Eine Bestandsaufnahme.
44. Vesselinov, R., Grego, J., 2012, Duolingo Effectiveness Study. Final Report.
45. Wang, R. I., Pelfrey, B., Duchowski, A. T., House, D. H., 2012, Online Gaze
Disparity.
46. Zabrocki L., 1966, Językoznawcze podstawy metodyki nauczania języków obcych.
47. Zichermann, G., Cunningham, Ch., 2011, Gamification by Design. Implementing
Game Mechanics in Web and Mobile Apps.
48. Zwierzchoń-Grabowska, E., 2011, Okulograficzne wsparcie badań nad tłumaczeniem
pisemnym, (w:) Lingwistyka Stosowana/ Applied Linguistics/ Angewandte Linguistik
4, 99-210.
54
VII. ZAŁĄCZNIKI
Załącznik nr 1. Ankieta
1. Płeć
Kobieta
Mężczyzna
2. Wiek
Aaaaa lat(a)
3. Pochodzenie
Wi
Miasto do 50 tys. mieszkańców
Miasto 50-100 tys. mieszkańców
Miasto 100-250 tys. mieszkańców
Miasto powyżej 250 tys. mieszkańców
4. Jakie platformy dydaktyczne do nauki języków znasz?
Duolingo
Memrise
□ Livemocha
Busuu
□ Babbel
□ Nie znam żadnych platform do nauki języków
□ Inne (Jakie?)
5. Z której platformy dydaktycznej do nauki języków korzystasz najczęściej?
Duolingo
Memrise
□ Livemocha
Busuu
□ Babbel
□ Nie korzystam z platform dydaktycznych
□ Inne (Jakie?)
6. Jakich języków uczysz się za pomocą platform dydaktycznych?
□ Angielski
□ Niemiecki
□ Francuski
55
□ Hiszpański
□ Rosyjski
□ Inny (Jaki?)
7. Które umiejętności uważasz za najważniejsze? (maksymalnie 3 odpowiedzi)
□ Językowe (gramatyka, leksyka, ortografia)
□ Komunikacyjne (efektywne komunikowanie się)
□ Socjokulturowe (społeczno-kulturowy wymiar komunikacji językowej)
□ Interkulturowe (międzykulturowy wymiar komunikacji językowej)
□ Pragmatyczne (tworzenie i rozumienie tekstów)
□ Informacyjne (uzyskiwanie informacji i zarządzanie nimi)
□ Społeczne (współpraca z innymi)
□ Specjalistyczne (wytyczane w ramach konkretnego zawodu)
8. Którą z poniższych sprawności językowych uważasz za najważniejszą?
□ Pisanie
□ Mówienie
□ Rozumienie ze słuchu
□ Czytanie ze zrozumieniem
9. Czy uważasz, że nauka na platformie glottodydaktycznej jest bardziej efektywna od
nauki tradycyjnej (papierowy podręcznik, lekcje w klasie)?
Tak
Nie
Nigdy nie uczyłem się w sposób tradycyjny
Pytania dodatkowe dla osób korzystających z platformy Duolingo
1. W jakim stopniu zgadzasz się ze stwierdzeniami?
(1 całkowicie się nie zgadzam, 5 – całkowicie się zgadzam)
Platforma Duolingo jest łatwa w obsłudze
1 2 3 4 5
Platforma Duolingo pozwala na zlokalizowanie popełnionych błędów
1 2 3 4 5
Platforma Duolingo spełnia moje oczekiwania
1 2 3 4 5
Podoba mi się estetyka platformy Duolingo
1 2 3 4 5
56
2. Który typ zadań najbardziej Ci odpowiada?
□ Tłumaczenie zdań na język ojczysty (lub język lepiej znany)
□ Tłumaczenie zdań na język nauczany
□ Podpisywanie obrazka
Pytania zamknięte
□ Pisanie ze słuchu
□ Mówienie
Pytania dodatkowe dla osób korzystających z platformy Memrise
1. W jakim stopniu zgadzasz się ze stwierdzeniami?
(1 całkowicie się nie zgadzam, 5 – całkowicie się zgadzam)
Platforma Memrise jest łatwa w obsłudze
1 2 3 4 5
Platforma Memrise pozwala na zlokalizowanie popełnionych błędów
1 2 3 4 5
Platforma Memrise spełnia moje oczekiwania
1 2 3 4 5
Podoba mi się estetyka platformy Memrise
1 2 3 4 5
2. Który typ zadań najbardziej Ci odpowiada?
Przeglądanie fiszek i memów
Tłumaczenie wyrażeń na język nauczany
Pytania zamknięte
... 3 Nieliczne opracowania z tego obszaru bazujące na badaniach okulograficznych to np. analiza przetwarzania struktur morfosyntaktycznych przez nierodzimych użytkowników języka angielskiego, zob. Szupica-Pyrzanowska (2016), czy badanie platform glottodydaktycznych, zob.Zając (2015). ...
Article
Full-text available
The aim of this paper is to present a possible technological support for glottodidactic research. To do this the author shortly characterises eyetracking in relation to the humanities, especially glottodidactics. She introduces and describes the idea of experimental eyetracking glottodidactics on the basis of her own eyetracking research for EFL textbooks, and presents the basic results of the research and general conclusions.
Article
Full-text available
A growing access to advanced research tools makes it possible to conduct equipment-based research also in the scientific areas that have not used it yet (for example, glottodidactics). Nowadays even there the most advanced equipment, as an eyetracker, can be used. The aim of the article is to shortly describe eyetracking as a research method in glottodidactics and to present the experimental eyetracking glottodidatics name for that type of glottodidactic research.
Article
Full-text available
What do sight translators look at, and what do they see? Eye-tracking questions on translation studies In the article the Author describes new research possibilities that have appeared before translational linguistics, thus expanding its empirical boundaries. Despite having a lot of potential in the fi eld of translational linguistics, eye-tracking research is still considered to be an innovational research method, one with rather undefi ned explicatory possibilities. The aim of the article is an attempt to formulate essential research questions, on the basis of eye-tracking research of the process of sight translation, conducted by the Author last year. Formulating these questions will allow to analyze the real possibilities of the eye-tracking method, as well as the restrictions, both equally important from the scientifi c point of view.
Book
Full-text available
Głównym celem pracy jest próba odpowiedzi na pytanie: Czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie współczesne internetowe platformy (glotto)dydaktyczne, w tym inteligentne systemy glottodydaktyczne, są w stanie zefektywizować uczenie specjalistycznych języków obcych. Odpowiedzi na nie udziela się m.in. w oparciu o wyniki badań własnych przeprowadzonych w ramach projektu Lingwistycznie Inteligentne Systemy Translo- i Glottodydaktyczne (LISTIG) oraz badań ankietowych mających na celu ocenę stopnia znajomości obecnych tendencji w uczeniu języków obcych (zwłaszcza specjalistycznych) ze szczególnym uwzględnieniem pytania o możliwości wykorzystania w nim mediów elektronicznych, w tym platform (glotto)dydaktycznych.
Book
Full-text available
This chapter provides a practical guide for either the software usability engineer who is considering the benefits of eye tracking, or for the eye tracking specialist who is considering software usability evaluation as an application. The basics of industrial software usability evaluation are summarized, followed by a presentation of prior usability results and recommendations that have been derived from eye tracking. A detailed discussion of the methodology of eye tracking is then provided, focusing on practical issues of interest to the usability engineer. Finally, a call for research is provided, to help stimulate the growth of eye tracking for usability evaluation.
Article
Full-text available
Holmqvist, K., Nyström, N., Andersson, R., Dewhurst, R., Jarodzka, H., & Van de Weijer, J. (Eds.) (2011). Eye tracking: a comprehensive guide to methods and measures, Oxford, UK: Oxford University Press.
Article
Readers′ comprehension and eye-fixations are monitored as they read descriptions of simple machines, pulley systems. The comprehension data indicate that readers′ comprehension depends on both the medium of instruction and the ability of the reader. The conjunction of text and diagrams particularly facilitated the understanding of how the pulley system moved, whereas either medium alone was sufficient for conveying the system configuration. The eye-fixation data indicate that subjects integrate the information in the text and diagram at the level of individual pulley-system components or groups of connected components. They read the text in increments, often rereading the information about a component or group of components before constructing a spatial mental model of these components with the aid of the diagram. Subjects′ diagram inspections vary from local inspections concerned with encoding the relations between two or three components to global inspections concerned with integrating the relations between many components.