BookPDF Available

Egemen üniversite: Amerika’da yükseköğretim sistemi ve Türkiye için reform önerileri

Authors:

Abstract

Amerikan üniversiteleri, hem ABD'nin süper güç hâline gelişinde belirgin bir rol oynamış hem de bu süper gücün ortaya çıkışı sonucunda yeni işlevler üstlenmiştir. Dünden bugüne ABD üniversitelerinin yükseköğretimde, inovasyonda ve bilime ilişkin hemen her uluslararası göstergede liderliğini koruduğu ve bu itibarla pek çok ülkenin yükseköğretim sistemi için taşıdığı emsal niteliğini gitgide pekiştirdiği de apaçık ortadadır. Eğitim gündeminin sıcaklığını daima koruyan meselesi konumundaki yükseköğretime dair farklı analizleri ve önemli tespitleri içeren bu kitap, Amerikan yükseköğretimini dünyada egemen ve kendisine imrenilen bir sistem kılan unsurları genel hatlarıyla incelemekte, ABD'de yükseköğretimin yönetimi, koordinasyonu ve planlaması gibi hususları kapsamlı bir şekilde tartışmakta, nüfus açısından Amerika'nın en büyük dört eyaleti olan Kaliforniya, Texas, New York ve Florida'nın yükseköğretim sistemlerini nispeten daha detaylı şekilde ele almakta, ABD yükseköğretiminden çıkardığı derslerle Türkiye yükseköğretim sisteminin reformuna yönelik bazı politika önerileri geliştirmektedir.
A preview of the PDF is not available
... Örneğin, ABD'de üniversitelerin kurulma ve gelişme süreci Avrupa'dan daha farklıdır. ABD'de üniversiteler kurulurken "vatandaş yönetimi" yaklaşımı benimsenmiş ve üniversiteler kendilerini fonlayan topluma karşı çok daha fazla sorumlu hissetmiş ve hesap verir bir durumda olmuştur (Gür, 2016). ...
... Açıkçası, dünyada uygulanan mütevelli heyeti uygulamaları Tekeli'nin anlattığı Türkiye tecrübesinden çok daha farklıdır. Yükseköğretim alanındaki birçok saygın ülkenin yükseköğretim sisteminin yönetimine bakıldığında farklı isimlere, görevlere ve işlevlere sahip olsa da bir heyet tarafından yönetildiği görülmektedir (Fielden, 2008;Gür, 2016;Kurt, 2015). Bu sistemlerde mütevelli heyeti benzer yapılar, üniversiteleri, toplum ve hükümet ve kurucular adına yönetmektedir (AGB, 2010;Martorana, 1963). ...
... He asserts that if the members of the board of trustees are appointed by the government, education will not be neutral, the entire university administration will be established with political influences, the university will become more politicized, and there will be no connection between the board of trustees and the university. Obviously, a board governs universities, although they have different names, tasks, and functions in many developed countries (Fielden, 2008;Gür, 2016;Kurt, 2015). The boards govern ...
Article
Full-text available
İlhan Tekeli, yaklaşık 50 yıllık süreçte yükseköğretim meselelerine yönelik birçok makale ve kitap yazmış, konuşmalar yapmıştır. Bu çalışma, İlhan Tekeli’nin Türkiye yükseköğretim tarihi, sorunları ve yükseköğretimdeki dönüşümler ile yükseköğretimde özerklik, büyüme ve kalite konularını nasıl tartıştığına odaklanmıştır. Tekeli’ye göre ideal üniversite, rektörünün öğretim üyeleri tarafından seçildiği Humboldt tarzı üniversitedir. Ona göre İkinci Dünya Savaşından sonra üniversite dönüşmeye başlamış ve özerkliğini kaybetmiştir. Türkiye’de ise üniversitelerin 1946 yılında elde ettiği 1961 Anayasası ile kurumsallaştırdığı özerklik, YÖK’ün kurulmasıyla sona ermiştir. YÖK oldukça geniş yetkilere ve aşırı merkeziyetçi bir yapıya sahip olarak üniversiteler üzerinde denetimi iyice artmıştır. Ayrıca, Tekeli idari özerkliği üniversiteye içkin temel özellik olarak tanımlamıştır. Tekeli’ye göre aşırı güçlü ve yetkili rektörlerin varlığı öğretim üyelerinin akademik özgürlüğü ve katılımcı yönetim için en önemli sorunlardan biridir. Tekeli, üniversite özerkliğini sağlayacak, üniversiteleri daha demokratik kılacak bir reform ihtiyaç olduğunu belirtmiştir. Ayrıca Tekeli, yükseköğretim sisteminin büyümeye gereksinimi olduğunu ancak sistemin büyümesi için nitelikli doktoralı öğretim elemanlarının yetiştirilmesine öncelik verilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
... Martin Trow, yükseköğretim sistemlerini, yükseköğretimden faydalananların oranlarına göre, elit (nüfusun %15'inden azı), kitlesel (%50'ye kadar) ve evrensel (%50'den fazla) olarak tasnif etmektedir (Arlı, 2016;Gök, 2016;Trow, 2010). Türkiye yükseköğretim sistemi yirmi birinci yüzyılın başından itibaren geleneksel olarak elit bir kesime hizmet sunan yapısından uzaklaşmış ve daha geniş kitlelere hizmet sunan bir yapıya dönüşmüştür (Çetinsaya, 2014;Gür, 2016). Kitlesel bir yükseköğretim sistemi, tanımı itibarıyla, nüfusun %15-%50'sinin yükseköğretimden faydalanması anlamına gelmektedir. ...
Article
Full-text available
Bu nicel araştırmanın amacı, 2021 YKS başvuruları sonucunda adayların yerleştirme durumlarını inceleyerek, yerleşenlerin iller ve bölgeler arası hareketliliğini ortaya koymaktır. Mevcut çalışma, 2021 YKS yerleştirme sonucunda ortaya çıkan durumu, tüm yerleşenlerin verilerini kullanarak analiz etmesi açısından önemlidir. İller ve bölgeler arası hareketliliği net bir şekilde ortaya koyabilmek için, il ve bölge bazlı çeşitli analizler yapılmış ve veri görselleştirme araçları kullanılmıştır. İkametgâh ilinin yerleşmede önemli bir belirleyici olduğu görülmektedir. Yerleşenlerin hareketliliğinde kendi ikametgâh illerinin yanında üç büyükşehir veya kendilerine coğrafi olarak daha yakın olan büyükşehirler veya iller öne çıkmaktadır. Ancak, nüfus çokluğu avantajına sahip büyükşehirlerin sadece çekim merkezi olarak kalmadıkları başta kendi komşuları olmak üzere hemen tüm illeri besledikleri görülmektedir.
... Amerika'da ilk üniversite olan Harvard Üniversitesi on yedinci yüzyılda (1636) kurulmuş (Bevis, 2019;Lucas, 2006;Zubatsky, 2007;), ardından farklı dini ve politik ideolojileri temsil eden William and Mary College, Yale College ve New Jersey üniversiteleri açılmıştır ve saygınlıkları gün geçtikçe artmıştır (Bevis, 2019;Lucas, 2006) . Bu vakıf okullarının ana amacı kamu yararı adına bilimsel faaliyet yürütmek değil, çeşitli siyasi/dini projeleri hayata geçirmek olmuştur (Gür, 2016). Dini ve politik ideolojisi olan zümreler, çıkarlarının devlet mekanizmasında temsil edilmesi için üniversiteleri kendileri finanse etmiştir (Lucas, 2006 (Herrington, 2015;Jungblut, 2017). ...
Research
Full-text available
Ülkelerin yükseköğretimi kültürel kalkınma, toplumsal kalkınma ve ilerleme için itici bir güç olarak görmesi yükseköğretime katılımı evrenselleştirmiştir. Yükseköğretime katılımın evrenselleşmesiyle toplumun her kesiminden erişim sağlanması sistemde nicel büyümeyi tetiklemiş, bu büyüme ile birlikte kamu harcamaları da artmıştır. Kamu harcamalarındaki artış finans sorununu da beraberinde getirmiştir. Ülkeler bir taraftan yükseköğretim talebini karşılayabilmek için büyümeyi sürdürürken diğer taraftan finans sorununu çözmek amacıyla finans kaynaklarının çeşitlenmesine yönelik alternatif uygulamalar üretmişlerdir. Bu çalışmanın amacı da Türkiye’de yükseköğretimin finansmanı konusunda oluşan mali güçlükleri aşmak, kamu dışı kaynak bulmak ve kaynakları çeşitlendirmek adına yükseköğretim finans sistemi açısından farklılıklar gösteren ülkelerin finans modellerini incelemek ve Türkiye için önerilerde bulunmaktır. Bu kapsamda yükseköğretim finans sistemi açısından farklılıklar gösteren dört farklı sistem parametresi ölçüt alınmıştır. Bu parametreler doğrultusunda da Amerika, İngiltere, Japonya ve Türkiye’nin finans modelleri ve kaynakları incelenerek mevcut durumları ortaya konmuş ve Türkiye yükseköğretim finans sistemi için önerilerde bulunulmuştur.
... Amerika'da ilk üniversite olan Harvard Üniversitesi on yedinci yüzyılda (1636) kurulmuş (Bevis, 2019;Lucas, 2006;Zubatsky, 2007;), ardından farklı dini ve politik ideolojileri temsil eden William and Mary College, Yale College ve New Jersey üniversiteleri açılmıştır ve saygınlıkları gün geçtikçe artmıştır (Bevis, 2019;Lucas, 2006) . Bu vakıf okullarının ana amacı kamu yararı adına bilimsel faaliyet yürütmek değil, çeşitli siyasi/dini projeleri hayata geçirmek olmuştur (Gür, 2016). Dini ve politik ideolojisi olan zümreler, çıkarlarının devlet mekanizmasında temsil edilmesi için üniversiteleri kendileri finanse etmiştir (Lucas, 2006 (Herrington, 2015;Jungblut, 2017). ...
Article
Full-text available
ABSTRACT Countries' perception of higher education as a driving force for cultural development, social development and progress has universalized participation in higher education. The access to higher education from all segments of the society has triggered quantitative growth in the system, and with this growth public spending has increased. The increase in public expenditures brought with it the finance problem. On the one hand, countries have continued to grow in order to meet the demand for higher education. On the other hand they have produced alternative practices to diversify their financial resources in order to solve the financial problem. This study aims to examine the financial models of the countries which differ in terms of higher education finance system and make recommendations to Turkey in order to overcome financial difficulties that occur in the financing of higher education in Turkey, to find non-public sources and to diversify sources. In this context, four different system parameters differing in terms of higher education financial system were taken as criteria. In line with these parameters, the financial models and sources of the United States, England, Japan and Turkey were examined, their current situation was revealed and recommendations were made for the Turkish higher education financial system. Keywords: Higher education, Higher education finance, Higher education cost. ÖZ Ülkelerin yükseköğretimi kültürel kalkınma, toplumsal kalkınma ve ilerleme için itici bir güç olarak görmesi yükseköğretime katılımı evrenselleştirmiştir. Yükseköğretime katılımın evrenselleşmesiyle toplumun her kesiminden erişim sağlanması sistemde nicel büyümeyi tetiklemiş, bu büyüme ile birlikte kamu harcamaları da artmıştır. Kamu harcamalarındaki artış finans sorununu da beraberinde getirmiştir. Ülkeler bir taraftan yükseköğretim talebini karşılayabilmek için büyümeyi sürdürürken diğer taraftan finans sorununu çözmek amacıyla finans kaynaklarının çeşitlenmesine yönelik alternatif uygulamalar üretmişlerdir. Bu çalışmanın amacı da Türkiye’de yükseköğretimin finansmanı konusunda oluşan mali güçlükleri aşmak, kamu dışı kaynak bulmak ve kaynakları çeşitlendirmek adına yükseköğretim finans sistemi açısından farklılıklar gösteren ülkelerin finans modellerini incelemek ve Türkiye için önerilerde bulunmaktır. Bu kapsamda yükseköğretim finans sistemi açısından farklılıklar gösteren dört farklı sistem parametresi ölçüt alınmıştır. Bu parametreler doğrultusunda da Amerika, İngiltere, Japonya ve Türkiye’nin finans modelleri ve kaynakları incelenerek mevcut durumları ortaya konmuş ve Türkiye yükseköğretim finans sistemi için önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Yükseköğretim, Yükseköğretim finansmanı, Yükseköğretim maliyeti
... Özellikle de akademik birimlerin etkili bir flekilde yönetilmesinin üniversitelerin baflar›s› aç›s›ndan oldukça önemi oldu¤u söylenebilir (Bryman, 2007;Gallos, 2002;Heck, Johnsrud ve Rosser, 2000;Otara, 2015). Ancak, ülkemizde yüksekö¤retim yönetimi ile ilgili tart›flmalar büyük oranda yüksekö¤retim sisteminin üst yönetimi (Çelik ve Gür, 2014;Ergüder, fiahin, Terzio¤lu ve Vardar, 2006;Gülmez ve Yavuz, 2019;Gümüfl, 2018;Gür, 2016;Kurt ve Gümüfl, 2015), özellikle de Yüksekö¤retim Kurulu (YÖK) kapsam›nda ele al›nmakta, üniversitelerin kurumsal yönetimleri ile ilgili sorunlar büyük oranda göz ard› edilmektedir. Mevcut ulusal literatür tarand›¤›nda yüksekö¤retim kurumla-r›n›n iç yönetim organlar›n›n iflleyifli ile bu süreçte yaflanan sorun ve çat›flmalara odaklanan çal›flmalar›n oldukça az say›da oldu¤u anlafl›lmaktad›r. ...
Chapter
Full-text available
Performans Değerlendirme
Article
Academic freedom has a special significance for universities within the context of higher education. However, it is fair to say that the concept of academic freedom within the Turkish literature is not well developed either conceptually or methodologically. The purpose of this study is to map the existing research and scholarship on academic freedom in Turkey so as to shed light on what is implied and discussed, and what gaps there are. Sixty-one studies were reviewed by following systematic review steps. Content analysis was used as the research design in the current study. The research reveals that academic freedom was discussed as a global, local, and institutional idea, but that in the main these were conceptual debates rather than debates that were empirically grounded. The paper argues that more empirical studies are needed of academic freedom particularly in the Turkish context.
Chapter
Full-text available
Research
Full-text available
Türkiye'de yükseköğretimin sorunları ve yeniden yapılanması ile ilgili öneriler.
Book
American higher education is at a crossroads. Technological innovations and disruptive market forces are buffeting colleges and universities at the very time their financial structure grows increasingly fragile. Disinvestment by states has driven up tuition prices at public colleges, and student debt has reached a startling record-high of one trillion dollars. Cost-minded students and their families--and the public at large--are questioning the worth of a college education, even as study after study shows how important it is to economic and social mobility. And as elite institutions trim financial aid and change other business practices in search of more sustainable business models, racial and economic stratification in American higher education is only growing. In American Higher Education in Crisis?: What Everyone Needs to Know, Goldie Blumenstyk, who has been reporting on higher education trends for 25 years, guides readers through the forces and trends that have brought the education system to this point, and highlights some of the ways they will reshape America's colleges in the years to come. Blumenstyk hones in on debates over the value of post-secondary education, problems of affordability, and concerns about the growing economic divide. Fewer and fewer people can afford the constantly increasing tuition price of college, Blumenstyk shows, and yet college graduates in the United States now earn on average twice as much as those with only a high-school education. She also discusses faculty tenure and growing administrative bureaucracies on campuses; considers new demands for accountability such as those reflected in the U.S. Department of Education's College Scorecard; and questions how the money chase in big-time college athletics, revelations about colleges falsifying rankings data, and corporate-style presidential salaries have soured public perception. Higher education is facing a serious set of challenges, but solutions have also begun to emerge. Blumenstyk highlights how institutions are responding to the rise of alternative-educational opportunities and the new academic and business models that are appearing, and considers how the Obama administration and public organizations are working to address questions of affordability, diversity, and academic integrity. She addresses some of the advances in technology colleges are employing to attract and retain students; outlines emerging competency-based programs that are reshaping conceptions of a college degree, and offers readers a look at promising innovations that could alter the higher education landscape in the near future. An extremely timely and focused look at this embattled and evolving arena, this primer emphasizes how open-ended the conversation about higher education's future remains, and illuminates how big the stakes are for students, colleges, and the nation.
Chapter
Universities are said to be the 'powerhouses' of modern society. They educate leaders and advance our basic knowledge of nature and society. Yet historically they have been vulnerable when meeting the challenges of dynamic industrial democracies or indeed of modern totalitarian states. Today universities are at the centre of society's attention and must therefore balance a great number of contradictory demands and pressures. Can this be done within the structure and ethos of an historic institution called a 'university', or are such institutions now passé and merely part of a bureaucratically managed higher education 'system'? These essays discuss the ways in which universities have coped with complexity since 1800, while retaining their basic 'idea'. Special attention is accorded to the role of the State and the autonomous professions in defining the mission of universities and in their struggle for individuality in the face of mounting pluralistic and bureaucratic pressures.
Book
For many students, a bachelor's degree is considered the golden ticket to a more financially and intellectually fulfilling life. But the disturbing reality is that debt, unemployment, and politically charged pseudo learning are more likely outcomes for many college students today than full-time employment and time-honored knowledge.This raises the question: is college still worth it? Who is responsible for debt-saddled, undereducated students, and how do future generations of students avoid the same problems? In a time of economic uncertainty, what majors and schools will produce competitive graduates? Is College Worth It? uses personal experience, statistical analysis, and real-world interviews to provide answers to some of the most troubling social and economic problems of our time.