ArticlePDF Available

Pozitif psikoterapi: Gelişimi, temel ilke ve yöntemleri ve Türk kültürüne uygulanabilirliği Positive psychotherapy: Its development, basic principles and methods, and applicability to Turkish culture

Authors:
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
182
Pozitif psikoterapi: Gelişimi, temel ilke ve yöntemleri ve Türk
kültürüne uygulanabilirliği
Positive psychotherapy: Its development, basic principles and methods, and
applicability to Turkish culture
Tuğba Sarı
1
Özet
Bu çalışmada, kültürel faktörlere duyarlı ve pozitif yönelimli çağdaş yaklaşımlardan biri olan Pozitif
Psikoterapi, Türk yazın alanına tanıtılmış ve Pozitif Psikoterapinin Türk kültürüne uygulanabilirliği
tartışılmıştır. Çalışmada sırasıyla Pozitif Psikoterapinin gelişimine; Pozitif Psikoterapinin genel özelliklerine
ve prensiplerine; Türk kültürünün genel özelliklerine ve Pozitif Psikoterapinin Türk kültürüne
uygulanabilirliği konularına değinilmiştir. Pozitif Psikoterapi içinde diğer terapi kuramlarını barındırmakla
birlikte kendine özgü prensip ve müdahale yöntemleri olan kaynak-yönelimli, çatışma-çözüm temelli ve
kültüre duyarlı bir terapi yaklaşımıdır. Pozitif Psikoterapide kullanılan “pozitif” sözcüğünün özel bir anlamı
vardır. Özgün kullanımında (positum) olduğu gibi, bu kullanımda da gerçek ve var olanı ifade eder. Bunun
yanında, Pozitif Psikoterapinin özü beş adımlı bir süreçtir: 1. Gözlem/uzaklaşma evresi, 2. Envanter evresi, 3.
Durumsal cesaretlendirme evresi, 4. Sözelleştirme evresi, 5. Hedefleri genişletme evresi. Beş aşamalı model
terapiyi şekillendirme için yardımcı olan bir rehberdir. Aynı zamanda bu beş basamağın kendi kendine
yardım amacıyla terapi sonlandırılmadan danışan tarafından da öğrenilmesi hedeflenmektedir. Türkiye, farklı
bölgelerinde farklı yaşam tarzına ve kültürel yapılara sahip olan genel olarak da toplulukçu bir kültür olarak
bilinmektedir. Pozitif Psikoterapi, özellikle bütünleyici bir yaklaşım olması özelliğiyle birlikte kültürlerarası
ve kültüre duyarlı terapi vurgusu ile Türk kültürüne uygun olabilir. Ancak uygulanabilirliği ile dikkat
edilmesi gereken noktalar bulunmaktadır. Çalışma öneriler ile bitirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Pozitif psikoterapi, Türk kültürü, uygulanabilirlik
Abstract
In this study, Positive Psychotherapy, resource oriented and transcultural therapeutic approach, has been
introduced to Turkish literature and the applicability of it to Turkish culture has been discussed. The contents
of the study includes the introduction, the historical development, the basic principles and methods, and the
applicability of positive psychotherapy to Turkish culture. Positive psychotherapy is a humanistic,
psychodynamic, resource oriented, conflict-centered approach that is explicitly integrative and transcultural.
An important element of positive psychotherapy is the focus on the ‘positive’, which means ‘given and
‘actual’ in the original form of Latin word ‘positum’. Positive psychotherapy follows a five-step process with
clear psycho-educational features: 1. Observation, 2. Inventory, 3. Situational encouragement, 4.
Verbalization, 5. Broadening of the goals. This process gives structure to the therapy and also can be learned
by clients and applied in their own living situations so that they can use it for self-help when the process ends.
Turkey is known to be a collectivist culture which contains various cultural orientations, life styles, religious
background, and ethnic identity As a result it can be concluded that positive psychotherapy could be
applicable to Turkish culture especially because of its integrative approach and emphasis on cross-cultural
therapy. Nevertheless some concerns should be noted. The paper suggests potential directions.
Keywords: Positive psychotherapy, Turkish culture, applicability
1
Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik ABD, Bolu, Türkiye.
E-mail: saritugba75@gmail.com
Received: 25.05.2015 Accepted: 20.07.2015
© The Journal of Happiness & Well-Being (JHW)
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
183
Giriş
Türkiye, gelişmekte olan bir ülke olarak, diğer alanlarda olduğu gibi psikolojik danışma alanında
da Batı’da geliştirilen psikolojik danışma kuram ve modellerini kullanmaktadır. Bu kuramlar daha
çok orta sosyo-ekonomik seviyedeki ABD’li kişilerle yapılan çalışmalar doğrultusunda ve bu
kişiler için geliştirilmişlerdir (Albee, & Ryan-Finn, 1983; Dwairy, 1998). Batıda geliştirilen
psikolojik danışma kuramlarının farklı kültürlere uygulanabilirliğinin yazarlar tarafından
sorgulandığı (Dwairy, 1998; Pedersen, 1976; Sue, 1981; Wern, 1962) ve bu kuramlarının özgün
formlarında olduğu gibi kullanılmasının farklı kültürler için uygun olmayacağı yönünde görüşlerin
bildirildiği görülmektedir (McWhirter, 1983; Mocan Aydın, 2000; Voltan-Acar, 2004; Yorgun ve
Voltan-Acar, 2014). Türkçe literatürde de son yıllarda bazı araştırmacılar bireyci kültür olarak
kabul edilen Batı kültürlerinde geliştirilen geleneksel kuramların toplulukçu kültür olarak kabul
edilen Türk kültürüne uygulanabilirliğini tartışmaya başlamışlardır (Gültekin ve Voltan-Acar,
2004; Mocan-Aydın, 2000; Poyrazlı, 2003; Sarı, 2005; Voltan-Acar, 2004; Yorgun ve Voltan-
Acar, 2014).
Bununla birlikte son yıllarda psikoloji alanında psikopatoloji odaklı görüşün yerini pozitif
odaklı görüşün aldığı ve buna paralel olarak ‘pozitif psikoloji yaklaşımının geliştiği izlenmektedir
(Peterson, 2000; Seligman ve Csikszentmihalyi, 2000). Genel psikoloji literatürüne paralel olarak,
özellikle 2000’li yıllardan sonra Pozitif Psikoloji yaklaşımı çerçevesinde bireylerin
yeteneklerini/kapasitelerini geliştirici pozitif yönelimli teknik ve yöntemlerin (Duncan ve ark.,
2009; Joseph ve Linley, 2004; Heffron ve Boniwell, 2011; Kahler ve ark., 2013; Kyes ve Lopez,
2002; Linley ve Joseph, 2004; Magyer-Moe, 2009; Rashid; 2008, 2009; Rashid ve Parks, 2006;
Seligman, 2002a, 2002b, 2011; Seligman ve ark., 2005; Snyder ve Lopez; 2002, 2007)
geliştirildiği görülmektedir.
Bu çalışmanın amacı, ltürel faktörlere duyarlı ve pozitif yönelimli çağdaş yaklaşımlardan
biri olan Pozitif Psikoterapinin (Peseschkian, 1970) Türk yazın alanına tanıtılması ve Pozitif
Psikoterapinin Türk kültürüne uygulanabilirliğinin tartışılmasıdır. Pozitif Psikoterapi (PPT);
psikodinamik yaklaşımlar, varoluşçu-humanistik yaklaşımlar, davranışçı yaklaşımlar ve kültürel
terapi yaklaşımları olmak üzere dört ana yaklaşımın etkileriyle ortaya çıkan bütüncül bir
yaklaşımdır. Peseschkian’a re Pozitif Psikoterapi içinde diğer terapi kuramlarını barındırmakla
birlikte aynı zamanda kendine özgü prensip ve müdahale yöntemleri olan kaynak-yönelimli ve
çatışma-çözüm temelli bir terapötik yaklaşımdır (Peseschkian; 1980, 2013). Pozitif Psikoterapinin
temel odak noktası pozitif olanı bulmak ve semptomları/rahatsızlıkları pozitif olarak yeniden
yorumlamak ve en nihayetinde danışanın yaşamında dengeye ulaşmasına yardım etmektir
(Peseschkian, 2002a). Kısa süreli danışma sürecine uygun bir terapotik yöntem olduğu gibi uzun
süreli psikoterapotik bir yöntem olarak da kullanılmaktadır (Cope, 2014).
Çalışmanın bundan sonraki bölümlerinde sırasıyla Pozitif Psikoterapinin gelişimi; Pozitif
Psikoterapinin genel özellikleri ve prensipleri; Türk kültürünün genel özellikleri ve Pozitif
Psikoterapinin Türk kültürüne uygulanabilirliği konularına yer verilmiştir.
Pozitif Psikoterapi ve Gelişimi
Pozitif Psikoterapi 1960’ların sonlarından başlayarak Prof. Nossrat Peseschkian ve çalışma
arkadaşları tarafından Almanya’da geliştirilmiştir (Peseschkian, 1970). Peseschkian, İran’da doğup
büyümüştür, tıp eğitimini Almanya’da aldıktan sonra bu ülkeye yerleşerek 2010 yılında vefatına
kadar çalışmalarını burada sürdürmüştür. Peseschkian’ın yaşamındaki bu kültürel değişimler,
Pozitif Psikoterapiyi geliştirirken onu kültürlerarası bir kuram geliştirmeye yönlendirmiştir
(Henrichs, 2012). Pozitif Psikoterapi adını taşıyan ilk kitap 1977 yılında Almanya’da Nossrat
Peseschkian (Peseschkian, 1977a) tarafından yazılmış ve Springer-Verlag New York yayınevi
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
184
tarafından 1987 yılında İngilizceye çevrilmiş (Peseschkian, 1987) ve Amerika Birleşik
Devletleri’ndeki üniversite kütüphanelerine gönderilmiştir. Bu ilk kitabın ardından günümüze
kadar Nossrat Peseschkian tarafından 26 kitap yazılmıştır ve 23 farklı dilde yayınlanmaktadır
(Cope, 2014) . Nossrat Peseskian ve arkadaşları (Peseschkian ve Tritt, 1998) beş yıllık bir süreye
dayanan, 35 terapist ve 500 danışan ile yapılan uzun süreli etkililik çalışmalarında Pozitif
Psikoterapinin depresyon, kaygı, agresyon, fobik reaksiyonlar, öğrenme bozuklukları ve pek çok
psikosomatik semptomun tedavisinde etkili olduğu sonuçlarına ulaşmışlardır. Nossrat Peseschkian
bu çalışmasından dolayı Almanya Federal Cumhuriyeti tarafından verilen Richard Mertens tıp
ödülüne layık görülmüştür (Cope, 2014).
Pozitif Psikoterapi Avrupa Psikoterapi Birliği tarafından psikoterapi metodu olarak
onaylanmaktadır ve eğitim yönelimli enstitüsü (Wiesbaden Psikoterapi Akademisi) doktorlara,
psikologlara ve sosyal çalışmacılara mezuniyet sonrası eğitim vermek üzere Almanya Federal
Cumhuriyeti tarafından yetkilendirilmiştir (Cope, 2014). Pozitif psikoterapinin geniş bir
coğrafyada farklı kültürlerde kullanılan bir yaklaşım olduğu görülmektedir: 40dan fazla ülkede
Almanya’da bulunan Dünya Pozitif Psikoterapi Derneğine (WAPP) bağlı Pozitif Psikoterapi
Merkezleri bulunmaktadır. Pozitif psikoterapi kuruluşlarının temel amacı pozitif psikoterapi
alanında temel ve master eğitimlerini uluslararası lisanslı eğitmenler tarafından sunarak pozitif
psikoterapinin uygulanabilirliğini arttırmaktır. Bu eğitimlerin nihai amacının da psikolojik yardım
alanına ve toplumların olumlu yönde gelişmesine katkıda bulunmak olduğu bildirilmektedir. İlgili
literatür incelendiğinde, Pozitif Psikoterapinin psikolojik yardım alanının yanında endüstri (iş),
eğitim, aile hekimliği olmak üzere pek çok farklı ortamda kullanıldığı görülmektedir. Psikolojik
yardım alanında, çocuklarla danışma, ergenlerle danışma, bireysel danışma, grupla psikolojik
danışma ve aile danışması çalışmalarında kullanıldığı görülmektedir (Henrichs, 2012; Cope,
2014).
Pozitif Psikoterapi odaklı araştırmaların özellikle son yıllarda uluslararası ve ulusal
literatürde yoğunluğunu arttırarak devam ettiği izlenmektedir. Pozitif Psikoterapinin Türk
kültüründe gerek bireysel danışma (Demirbaş, 2015; Çesko ve Sarı, 2007; Sarı; 2006, 2012,
2013a, 2013b) gerekse grupla psikolojik danışma ve grup rehberliği uygulamalarında (Sarı, 2009;
Eryılmaz; 2006, 2011, 2012) ve supervizyon çalışmalarında (Ersever, 2013) kullanılmaya
başlandığı görülmektedir. Örneğin Eryılmaz (2012); Pozitif Psikoterapi bağlamında geliştirdiği,
ergenler için amaçları genişletme programının ergenlerin yaşam amaçlarını ve yaşam doyumunu
anlamlı olarak arttırdığı sonucuna ulaşmış ve programın okullarda rehberlik hizmetlerinde
kullanabilecini savunmuştur. Pozitif Psikoterapinin ölçme aracı olarak geliştirilen WIPPF’in de
ilk uyarlama çalışmalarının (Sarı, Eryılmaz ve Öztürk-Varlıklı, 2010) yapılmasından sonra
araştırmacılar tarafından Türkiye’de kullanılmaya başlandığı görülmektedir (Baran, 2015;
Eryılmaz, 2010; Sinici ve Sarı, 2014; Sinici, Sarı, ve Maden, 2014). Bununla birlikte Eryılmaz
(2010), ergenler için Pozitif Psikoterapi Bağlamında Yaşam Amaçları Belirleme Ölçeğini
geliştirmiş ve aynı ölçeğin üniversite öğrencilerinde de geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu
sonucuna ulaşmıştır (Eryılmaz, 2012).
Pozitif Psikoterapinin Temel Dayanakları
Pozitif Psikoterapi insancıl, psikodinamik, kaynak-yönelimli, çatışma çözme odaklı bütünleyici ve
transkültürel bir yaklaşım olarak sunulmaktadır. Bu özelliği ile Pozitif Psikoterapi orijinal bir
yaklaşıma sahiptir (Peseschkian, 1986). Bunun yanında Pozitif Psikoterapinin diğer bir orijinal
özelliği, pozitif psikoterapide hikayeler; atasözleri, bilge sözler ve metaforlar terapist ve
hasta/danışan arasında aracı olarak kullanılır; çatışma çözümlemede fanteziyi kullanmaya
cesaretlendirmede ve gelecek durumlar için hatırlatıcı olmada yardım etmesi amacıyla terapotik bir
teknik olarak işlev görür. (Peseschkian, 1998).
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
185
Pozitif Psikoterapinin insana bakış açısı pozitiftir; tüm insanların gerçekte iyi olduğu ve iki
temel kapasiteye sahip olduğu inancına dayanmaktadır; sevme kapasitesi ve bilme kapasitesi.
Bununla birlikte bu temel kapasitelerin dört temel yaşam alanında gelişmeye her zaman müsait
olduğuna inanılır (Peseschkian; 1980, 1985). Bu dört alan fiziksel, zihinsel, sosyal ve
manevi/fantezi alanlarıdır. Peseschkian’a göre ‘İnsan, doğduğunda, boş bir levha değildir; aksine
bu görüntüye bağlı olarak henüz okunaksız veya okunmamış bir kâğıt gibidir’ (Peseschkian, 2000,
s.54). Pozitif Psikoterapide temel amaç bireyin asıl kapasitelerini geliştirmesine ve günlük
yaşamında dört yaşam alanında dengeyi sağlamasına yardımcı olmaktır. (Peseschkian, 2002a). Bu
temel görüşten hareketle pek çok yeni terapötik kavram ve teknik geliştirilmiş ve Pozitif
Psikoterapi kuramı üç temel dayanak üzerine kurulmuştur. Bu dayanaklar aynı zamanda üç temel
prensibi temsil etmektedir; umut, denge ve konsültasyon prensipleri. Pozitif Psikoterapi bu üç
temel prensibin harmanlandığı bir tedavi/sağaltım planı sunmaktadır. Peseschkian’a (2000) göre
bu prensipler mutlu ve dengeli bir yaşam sürmenin de ilkelerini teşkil etmektedir. Aşağıda bu
dayanaklar/prensipler detaylı bir şekilde açıklanmaktadır:
Pozitif Başlama Noktası (Umut Prensibi)
Pozitif Psikoterapide kullanılan “pozitif” sözcüğünün özel bir anlamı vardır. Pozitif terimi,
genelde günlük yaşamda ahlak kategorisi gibi kullanılır ve pozitifin sadece olumluyu ifade ettiği
düşünülür. Oysa Pozitif Psikoterapide bu terim, ilave bir anlam almaktadır. Özgün kullanımında
(positum) olduğu gibi, bu kullanımda da gerçek ve var olanı ifade eder. Başka bir deyişle her
gerçekliğin içinde olumsuz yanlar ve olumlu yanlar olduğuna işaret etmektedir (Peseschkian,
1977). Psikoterapi açısından bakıldığında ise, gerçek ve var olan şeylerin sadece çatışmalar ve
hastalıklar olmadığına, bu çatışma ve semptomlara eşlik eden ve her insanda doğuştan var olan
yetenekler de bulunduğuna inanılmaktadır. Pozitif Psikoterapide kişide var olan semptomlar,
rahatsızlıklar; gerçek yetenekler vurgulanarak pozitif olarak yeniden yorumlanır. Örneğin,
depresyon, yalnızca “pasif bir tavırla bunalma duygusu” olarak ele alınmaz. Depresyon aynı
zamanda “derin bir duygusallıkla tepki verebilme yeteneğini” de yansıtır. Benzer bir şekilde
yalnızlık korkusu yalnızca “kendi kendine idare etmekte yetersizlik” değil, aynı zamanda “diğer
insanlarla ilişki kurma ihtiyacının kuvvetli bir ifadesi” olarak da ele alınmaktadır. Pozitif
Psikoterapide benzer şekilde spesifik bazı sorunlar için spesifik pozitif yorumlar önerilmektedir
(Peseschkian; 1993, 2013).
Pozitif Psikoterapi rahatsızlıklar ve hastalıkları tedavi etmekle birlikte kişinin yeteneklerine
ve gelişim olasılıklarına da özel bir önem vermektedir. Pozitif psikoterapi bu yeteneklerin her
insanda bulunduğuna ancak yoğunluklarının değiştiğine inanmaktadır. Bu anlamda Pozitif
Psikoterapide sorunları ve rahatsızlıkları olduğu gibi kabul etmek fakat sadece onlara
odaklanmamak, her insanda var olan yeteneklere de odaklanmak ve danışanın da bu yetenek ve
kapasitelerini fark etmelerine yardımcı olmak oldukça önemlidir. Bu, hemen hemen tüm danışma
yaklaşımlarının önem verdiği bir durum olabilir. Ancak Pozitif Psikoterapinin farkı, bu konuyu
merkezi bir önem vermesi ve tedavi/sağaltım planı içinde bu durumu bir meta-teori içinde
uygulamaya geçirmesidir (Peseschkian, 1977).
Pozitif Psikoterapi klasik psikanalizin tersine, insanın sadece cinsellik ve saldırganlık
dürtüleriyle hareket etmediğini savunur (Peseschkian, 2002a). İnsanın yaşamında yeteneklerin ve
kapasitelerin önemli olduğunu belirterek yeteneklerini birincil yetenekler ve ikincil yetenekler
olmak üzere ikiye ayırır. Birincil yetenekler, sevme yeteneğini; ikincil yetenekler ise bilme
yeteneğini kapsamaktadır. Pozitif Psikoterapi istinasız her insanın bu iki temel yeteneğe (sevme ve
bilme) doğuştan sahip olduğu görüşüne dayanır. Birincil yetenekler insanın daha çok duygusal
yönüyle ilgiliyken ikincil yetenekler ise davranışsal yönleriyle ilgidir (Peseschkian ve Walker,
1987).
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
186
Sevme Yeteneği: Her insan sevme kapasitesi ile dünyaya gelir. Birinci derece bakım veren
kişilerle kurulan duygusal bağ aracılığı ile bu kapasite gelişir ve şekillenir. Sevme yeteneği ileri
yıllardaki gelişiminde, sabır, zaman, temas, cinsellik/tensellik, umut, inanç, şüphe, emin olmak ve
birlik olmak gibi yeteneklerle kendini gösterir (Pesesckian, 2000).
Bilme Yeteneği: Her insan gerçekliğin içindeki ilişkiyi bilmek ihtiyacındadır. Örneğin
elmanın niye yere düştüğünü, ağacın niye büyüdüğünü, neden hastalıklar ve üzüntüler olduğunu ve
benzeri pek çok şeyi sorgular. Sonuç olarak insan ne olduğunu ve nereden geldiğini bilmek ister.
Bu soruların cevabı aramak bilme yeteneğini ifade etmektedir. Kişi deneyimledikçe bu yetenek
gelişir ve temel yeteneklere dönüşür; açıklık, düzen, dakiklik, düzenlilik, kibarlık, başarı, itaat,
sadakat, güvenirlik, temizlik, tutumluluk, araştırma gibi (Peseschkian, 2000).
Tablo1. Gerçek Yetenekler
İkincil Yetenekler
Birincil Yetenekler
Dakiklik
Sevgi (duygusallık)
Temizlik
Model Alma
Düzenlilik
Sabır
İtaat
Zaman
Nezaket
Temas
Dürüstlük/Doğruluk
Cinsellik
Sadakat
Güven
Adalet
Gizlilik
Çaba/Başarı
Umut
Tutumluluk
İnanç/Din
Güvenirlik
Şüphe
Kesinlik/Duyarlılık
Emniyet/Eminlik
Vicdanlılık/Titizlik
Birlik
Bu iki yetenek gruba da her insanın gerçek doğasına ait olsa da bedeni çevreleyen şartlara,
çevresine ve içinde yaşadığı zamana dayanarak farklılaşır ve yetişkinlikte karakter özellikleri
olarak kendisini gösterir (Peseschkian, 1993). Başka bir ifade ile temel yetenekler özellikle
ebeveynlerle kurulan ilişkiler aracılığı ile gelişirler ve toplumsallaşma süreçlerinin sonunda,
birincil (duygusal) ve ikincil (davranışsal) yetenekler olarak etkili bir şekilde kullanabilecek
duruma gelirler (Peseschkian, 1988). Birincil yeteneklerin az gelişmişliği de çok gelişmişliği de
bireyin yaşamında işlevselliğinde önemli sorunlar yaşamasına sebep olur (Peseschkian, 2002).
Yeteneklerin az gelişmesi bireyin o alanda kapasitelerini ortaya koyamadığı anlamına gelir. Çok
gelişmiş olmaları ise bireylerin enerjilerini yüksek düzeyde kullanmaları anlamına gelmektedir.
Yüksek düzeyde enerji harcanması bireylerin tükenmesine ve bedensel ve ruhsal rahatsızlıklar
yaşamalarına neden olur (Peseschkian, 1977). O yüzden yeteneklerin orta düzeyde ve dengeli bir
şekilde gelişmesi hedeflenir. Bu bağlamda, bilme ve sevme yeteneklerinin istisnasız her insanın
sahip olduğu, gerçekleşmeye ve ayırt edilmeye gereksinim duyulan psikolojik yaradılışlar olduğu
anlaşılmaktadır. Diğer tüm yetenekler bu iki temel yetenekten üreyebilir, temel yeteneklerin çeşitli
kombinasyonlarının bir ifadesi olarak anlaşılabilir ve her sayıda yaşam durumuna uygulanabilir.
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
187
Bu iki temel yetenek işlevsel olarak karşılıklı bir ilişki içindedir. Bir yeteneğin uygun gelişimi, bir
diğerinin gelişimini destekler ve kolaylaştırır (Peseschkian, 2002).
Pozitif Psikoterapide yeteneklerle bir başka önemli nokta; kişilerarası ilişkilerde yaşanan
çatışmalarda partnerlerin farklı bir şekilde gelişmiş olan yetenekleri temel çatışma noktalarını
oluşturmaktadır. Her birey kendi aile geçmişi, sosyalleşme süreci ve kültürü ile bu yetenekleri
geliştirmiştir (Peseschkian, 2006; Cope, 2014). Örneğin, bir birey için temizlik çok gelişmiş bir
yetenek iken diğeri için dakiklik olabilir. Yine benzer bir şekilde bir kişi çaba/başarıya özellikle
anlam atfederken, diğeri için düzenlilik, dakiklik, nezaket, dürüstlük, tutumluluk, vb. önemli
olabilir. Pozitif Psikoterapiye göre bu farklılaşmalardan dolayı kişilerarası çatışmalar
yaşanmaktadır. Dolayısıyla Pozitif Psikoterapi “İnsanların ortak noktaları nelerdir?” ve “İnsanların
birbirlerinden ayrıldıkları noktalar nelerdir?” sorularına özel önem vermektedir. Pozitif Psikoterapi
kişilerarası çatışmaların bu soruların cevaplarının verilmesiyle azalabileceğini savunmaktadır
(Henrichs, 2012). Pozitif Psikoterapide birincil ve ikincil yetenekler, Farklılaşma Analiz Envanteri
(FAE) ile belirlenebilmektedir. FAE gerek bireysel danışma süreçlerinde gerekse aile/çift
danışmanlığında kullanılmaktadır. FAE sayesinde bireyler, çatışma partnerleriyle olan gerek ortak
özelliklerini gerekse farklı özelliklerini fark edebilirler ve bu farklılaşmanın partnerlerin farklı aile
modelleriyle olan ilişkisine dair kavrayış sağlayabilirler (Peseschkian, 2000). Bunun yanında
yetenekler, Wiesbaden Pozitif Psikoterapi Envanteri (WPPF; Peseschkian, & Deidenbach, 1998)
ile de belirlenebilir. WPPF, her danışana danışma süreci başında ve belirli aralıklarla uygulanır ve
danışanın durumunun analizinde ve yeteneklerin gelişiminin takibinin yapılmasında
değerlendirilir.
Model Boyutları: Birincil ve İkincil Yeteneklerin Çatışma Dinamikleri ile İlişkisi
Pozitif Psikoterapiye göre yukarıda belirtilen yetenekler ebeveynler ya da bakım veren kişilerle
kurulan ilişkilere göre ve çocukluk yaşantılarına göre oluşurlar. Bu görüşü açıklamak ve terapide
bir teknik olarak kullanmak üzere model boyutla kullanılır. Model boyutları her insanın o ya da
bu şekilde dâhil olduğu tipik temel ilişkileri tanımlarlar. Bu temel ilişkiler, şekil 1’de izlendiği
gibi, “Ben”, “Sen”, “Biz” ve “Temel-Biz” ile olan ilişkilerdir. “Ben” boyutu bireyin kendiyle olan
ilişkisini; “Sen” bireyin ikili ilişkilerde diğeriyle/partnerle kurduğu ilişkiyi; “Biz” boyutu bireyin
yakın çevredeki bireylerle kurduğu ilişkiyi ve “Temel-Biz” boyutu bireyin anlam ve maneviyat ile
kurduğu ilişkiyi kapsar. İçinde bulunulan zamandaki ilişkileri açıklayan bu boyutlar geçmişte
ebeveynlerle kurulan ilişkiler aracılığı gelişmektedir. “Ben” boyutu ebeveynler ve kardeşlerle
kurulan ilişki, “Sen” ebeveynler arasında kurulan ilişki, “Biz” ebeveynlerin yakın çevreyle olan
ilişkisi, “Temel-Biz” ise ebeveynlerin anlam/maneviyat ile olan ilişkisi model alınarak gelişmiştir
(Peseschian; 1980, 1996, 2000).
Ebeveynler/Kardeşler-Çocuk Ben
Ebeveynler/ Ebeveynler/ Temel Sen
Anlam Kendi aralarında Biz
Ebeveynler/Çevre Biz
Şekil 1. Geçmiş ve şimdi model boyutları
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
188
Her birey geçmiş modeline dayanarak şimdiki ilişki modelini geliştirmektedir ve her birey
her bir yeteneğini bu rt boyutta ailesini modelleyerek geliştirir (Peseschkian, 2000). Örneğin
çocukken istendik düzeyde temiz olmadığı için annesi tarafından sevginin gösterilmemesi ile
cezalandırılan bir birey temizlik alanıyla ilgili hassas olabilir ve sevgi ve temizlik yetenekleriyle
ilgili olarak ikili ilişkilerinde, yakın çevre ile olan ilişkilerde çatışmalar yaşayabilir. Aynı şekilde
‘ancak çok temiz bir yer yaşanabilecek bir yerdir’ gibi bir kavram geliştirmiş olabilir ve çalıştığı
işyerinde özellikle temizlikle ilgili detayları takip edebilir, istediği düzeyde olmadığında psikolojik
semptomlar gösterebilir.
Pozitif Psikoterapi bireyin danışmaya gelme sebebini aktüel/gerçek çatışma’, bu çatışmanın
altında yatan çocukluk yaşantısına dayanan çatışmayı ise temel çatışma’, olarak
kavramsallaştırmaktadır. Her çatışmanın, geçmişteki durumlardan şimdiki beklentilere ve buradan
da gelecekteki olasılıklara uzanan gelişimsel tarihi vardır (Cope, 2014). Terapinin amacı temel
çatışmanın çözülmesidir, böylelikle bireyi danışmaya getiren aktüel çatışma da otomatik olarak
çözülür. Terapide amaç danışanın şimdi ile geçmiş arasındaki bağı fark etmesi, geçmiş modelini
olumlu ve olumsuz yönleriyle tanıması, bugün içinde bulunduğu zamanda geçmiş modelini barışık
duygularla kabul ederek bundan sonra(gelecek) için yeni bir model kurmasıdır. Bu yeni model
“sorumluk boyutları” olarak adlandırılır. Dolayısıyla, model boyutları bireyin çatışmalarının
kaynağını bulmak ve çatışmalarını çözmesine yardım amacıyla kullanılmaktadır. Her bireyin
kendine özgü model boyutları bulunmaktadır ve kişiler arası çatışmalar bu farklı modellerden
kaynaklanmaktadır. Birey kendi model boyutlarını tanıyınca çatışma içinde olduğu kişilerin de
kendilerine özgü model boyutları olduğunu fark ederek çatışmalarını çözmek için duygusal ve
bilişsel teknikler kullanmak üzere daha hazır hale gelir (Henrichs, 2012; Peseschkian, 2000).
Sonuç olarak Pozitif Psikoterapide temel yetenekler oldukça merkezi bir öneme sahiptir;
yeteneklerin analizi ayırt edici- tanısal ipuçları verir, ylelikle hangi yetenekler (temel çatışma)
üzerinde çalışılacağı anlaşılır (Cope, 2014). Pozitif Psikoterapide yetenekler ve çatışma
dinamikleri arasında kurulan bağ Pozitif Psikoterapinin psikodinamik yönünü oluşturmaktadır
(Peseschkian, 2013).
Bir başka önemli nokta, pozitif psikoterapide fiziksel ve psikolojik semptomlar gerçek
yeteneklerle ilişkilendirilerek yeniden anlamlandırılır. Sadece sağlıklılar değil; aynı zamanda
fiziksel, psikolojik ve manevi dünyaları bozulan bireyler de temel yeteneklere sahiptirler. Her
semptomun bir işlevi olduğuna inanılır ve semptomu olumsuz olarak ele almak yerine olumlu
olarak ele alır: Semptom bu yeteneklerle ilişkili olan çatışmaların çözümlenme girişimidir. Var
olan semptomun kişinin hayatında neyi kolaylaştırdığı bulunmaya çalışılır ve daha sonra o
semptoma ihtiyaç duymadan kişinin aynı kolaylığı nasıl yaşayabileceği (yeni yöntemlerle)
üzerinde durulur (Peseschkian; 1993, 2013). Var olan semptomun işlevinin danışanla paylaşılması,
danışanın kendine ve durumuna ilişkin kabulünü ve umudunu arttırır ki bu da umut prensibini
harekete geçirir (Cope, 2010). Yine umut prensibinden hareketle, Peseschkian (2008, 2014),
özellikle ‘Eğer daha önce sahip olmadığın bir şeye sahip olmak istiyorsan daha önce yapmadığın
bir şey yapmalısın’ başlıklı kitabında da yeni yöntemler öğrenmenin her zaman mümkün
olabileceği üzerinde durmaktadır.
Pozitif Psikoterapinin merkezinde her birey ve durumla ilgili bu pozitif başlama noktası,
umut prensibi, bulunmaktadır. Yetenek ve kapasite odaklı olmak danışanda umudu harekete
geçirir ve iyileşme sürecinin temelini oluşturur (Henrichs, 2012). O yüzden danışmanın ilk
seanslarından itibaren danışanların getirdikleri sorunlara eşlik eden kapasite ve yeteneklerinin
neler olduğu araştırılır ve gözlemler bazen hikâyeleri, bilge sözleri kullanarak, bazen bir hipotez
olarak sunarak, bazen de mizahtan yararlanılarak danışanla paylaşılır. Danışanın var olan soruna
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
189
ya da probleme yeni bir çerçeveden ve yeni bir gözlükle bakması amaçlanarak danışan da umut
ışığının yanması hedeflenir (Cope, 2014).
Denge Modeli (Denge Prensibi)
Pozitif Psikoterapide, insan yaşamı, insan varlığının dört boyutu açısından kavramsallaştırılmıştır:
Vücut/sağlık (duyular), /başarı (akıl), ilişkiler (gelenekler) ve gelecek/umut/maneviyat. Pozitif
psikoterapiye göre her insan yaşamını bu dört boyutta yaşar. Bu dört farklı boyut öğrenme ve
bilme yeteneğinin dört farklı şeklini de ifade etmektedir: Bunlar kişinin kendisini ve çevresini
nasıl algıladığını ve gerçekliği ne şekilde değerlendirdiğini yansıtmaktadır. Tüm kültürel, sosyal
ve bireysel farklılıklara rağmen, her insan bu dört farklı boyutta çatışmalarıyla ilgilenmektedirler,
ancak her insanın her boyuta verdiği önem farklıdır. Çatışmalar ortaya çıktığında, problemle b
etmek için her insan belli bir boyuta yönelme eğilimi gösterir. Bazı bireyler fiziksel semptomlar
geliştirerek tepki verirken, bazıları işe/performansa yönelir, bazıları sosyal etkileşimden kaçar ya
da sosyal etkileşimler kurar ve bazıları fantezilere sığınır (Peseschkian, 1977, 1993, 2000).
Beden/Duyular
Gelecek/Anlam Başarı/Akıl
İlişkiler/Temas
Şekil 2. Denge modeli
Belli bir yöntemin seçilmesi, yük ölçüde kişinin özellikle çocukluğuna dayanan öğrenme
deneyimlerine dayanır. Pozitif Psikoterapinin amaçlarından biri de, şekil 2’de izlendiği gibi,
danışanın bu dört boyutta bir denge slamasına yardımcı olmaktır. Bu dört boyut başarıya
koşullanmış (Başarı boyutu) hedefine ulaşmaya çabalayan (Gelecek boyutu) bir biniciye benzer.
Bu hedefe varmak için, iyi bakılmış bir ata (Beden boyutu); eğer düşerse kalkmasına yardım
edecek kişilere (İlişki kurma) ihtiyaç duyar. Bu ise, terapide yalnızca tek bir alanla değil söz
konusu tüm alanlarla ilgilenilmesi anlamına gelmektedir. Bu durum, Pozitif Psikoterapinin
bütüncül bakış açısını da yansıtmaktadır: duygular, bilişler, ilişki dinamikleri, anlam ve
maneviyat/sezgiler; hepsi üzerinde danışanın durumuna göre sırasıyla çalışılır. Pozitif Psikoterapi
kişinin ancak bu dört temel yaşam boyutunda dengeyi sağladığında tam anlamıyla sağlıklı ve
üretken olabileceğini savunmaktadır (Peseschkian, 1996, 2000). Pozitif Psikoterapi tarafından
ortaya atılan bu görüşün (Peseschkian, 1977), Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 1990’lı yıllarda
yaptığı sağlık tanımı ile oldukça paralel olduğu görülmektedir. Nitekim WHO sağlığı bedensel,
bilişsel duygusal, sosyal ve manevi olarak iyi olma durumu olarak tanımlamaktadırlar. Bununla
birlikte, her bireyin yaşamında denge dönem dönem bozulur ve bu durum yeni bir öğrenme için
fırsat olarak değerlendirilir.
Beş Basamaklı Terapi (Konsültasyon Prensibi)
Pozitif Psikoterapinin özü b adımlı bir süreçtir: 1. Gözlem/uzaklaşma devresi, 2. Envanter
devresi, 3. Durumsal cesaretlendirme devresi, 4. Sözelleştirme devresi, 5. Hedefleri genişletme
devresi. Beş aşamalı model terapiyi şekillendirme için yardımcı olan bir rehberdir. Bu beş aşama
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
190
terapide uygulanırken Pozitif Psikoterapi diğer terapi yaklaşımlarının tekniklerinden de
yararlanmaktadır. Pozitif Psikoterapiye özgü olarak yöntemlerden birisi, bu b devrenin her biri
için hikâyeler, kavramlar ve gerçeğe dayanan kısa öyküler kullanılmaktadır (Peseschkian; 1986,
1998). Ayrıca danışanlardan aktif olmaları ve kendilerine uygun olan ev ödevlerini beş basamaklı
süreçte uygun olan zamanlarda yapmaları beklenir: Bir semptomuna ya da yeteneğine mektup,
durumsal gözlem, öykü değerlendirmesi, önemli yaşam olaylarını yazma, vb. gibi. Bu beş
basamak aşağıda özetlenmiştir (Peseschkian, 1977, 1986, 1996, 2000; 2013):
1. Gözlem/Mesafe Devresi: Bu devrenin temel amacı danışanın durumunun analizini yapmaktır.
Bu devrede terapist, ilk önce danışanı yorum yapmadan, objektif bir şekilde dinler. Danışanın
problem olarak getirdiklerini ve neye ihtiyaç duyduğunu anlamaya çalışır. Bunu yaparken davranış
analizi, etkileşim analizi ve psikoanalitik aktarım tekniklerinden yararlanır. ylece semptomlar
ve onlara eşlik eden davranışlar hakkında gerek durumsal gerekse geçmişe ait tüm bilgi
kaynaklarını incelemeye çalışır. Pozitif Psikoterapi geçmişi ya da şimdiye odaklanan pek çok diğer
yaklaşımdan farklı olarak danışanı gelişim süreci içerisinde geçmiş, şimdi ve geleceği, hepsine
dengeli bir biçimde önem vererek ele almaktadır. Bu devre kısa süreli terapi ise bir-iki, uzun süreli
terapi ise üç-dört oturum sürmektedir.
2. Envanter Devresi: Bu devrede denge modeli kullanılarak danışandan dört yaşam boyutunda son
beş yılda neler yaşadığı bilgisi alınır. Danışanın karşılaştığı sorunla nasıl çözdüğü ve hangi denge
modelinin hangi boyutunu daha çok kullandığı anlaşılmaya çalışılır. Bununla birlikte gerçek ve
temel yeteneklerini hangi düzeyde kullandığı araştırılır. Bunu yaparken FAE kullanılmaktadır. Bu
evrede terapist danışanın aktüel ve temel çatışmasına ilişkin hipotezler oluşturmaya başlar. Bu
devre genellikle kısa süreli terapi ise bir-iki, uzun süreli terapi ise dört beş oturum sürmektedir.
3. Durumsal Cesaretlendirme: Durumsal cesaretlendirme Pozitif Psikoterapide merkezi bir öneme
sahiptir. Danışan yalnızca problemlerine odaklandığından var olan pozitif yönlerini ve
yeteneklerini fark edememektedir. Bu devrede danışan gerçekçi bir bakış açısına dayanarak
durumun pozitif yönleri konusunda cesaretlendirilir. Danışanın ufkunu genişletmek için yeni
alternatif fikirleri bulmasına yardımcı olmaya çalışılır. Danışanın getirmiş olduğu aktüel çatışmaya
ilişkin semptomların pozitif yorumu danışan ile hipotez olarak paylaşılır ve danışanın bu pozitif
yorumla ilgili düşüncesi alınır. Danışan kendi değerini görmeyi öğrenir. Bu devre genellikle kısa
süreli terapi ise bir-iki, uzun süreli terapi ise üç-dört oturum sürmektedir.
4. Sözelleştirme: Önceki devrelerde, gereken terapötik ortam yaratıldıktan sonra, bu devrede
danışanla temel çatışması üzerinde çalışılmaya başlanır. Danışanın aktüel ve temel çatışmasını
denge modelini ve dörtlü model boyutlarını kullanarak çözmesine yardımcı olmaya çalışılır. Bu
devrede temel amaç danışanın, yaşamının dört boyutunda denge sağlaması için yapabilecekleri
üzerinde durmaktır. Bu devre danışma sürecinde en uzun süren evredir ve temel çatışma
çözülünceye kadar devam eder.
5. Hedefleri Genişletme Devresi: Bu devrede danışanın başvurma amaçlarına ulaştıktan sonra
gelecekte (kısa-orta-uzun vadede) yaşamını nasıl geçirmek istediği üzerinde durulmaktadır. Bu
devrede psikoterapi ilişkisinin temel amacı, danışana kendi kendine yardım konusunda bilgi
sağlamaktır. Böylelikle kişi terapiyi bıraktıktan sonra yaşamı boyunca kendisine eşlik edecek bir
kendi kendine yardım yöntemiyle donanabilir. Bu devrede danışan, yaşamını yeniden nevrotik
kısıtlamalar başlamadan önce kovaladığı hedefleri yeniden göz önünde tutmayı öğrenir. Bunu
yaparken de denge modelindeki yaşamın rt boyutunu ele alır ve yaşamındaki dengeyi nasıl
devam ettireceğini planlar. Yeni çatışmalar ortaya çıktığında onlarla hangi yöntemlerle başa
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
191
çıkacağını irdeler. Bu devre genellikle sa süreli terapi ise bir-iki, uzun süreli terapi ise dört beş
oturum sürmektedir.
Pozitif Psikoterapinin Dokuz Temel Tezi
Pozitif Psikoterapinin üzerinde önemle durduğu dokuz tezi Pozitif Psikoterapinin genel bakış
açısını açıklamaktadır (Pesesckian; 1977, 1996, 2000). Çalışmanın bu bölümünde bu dokuz tezden
kısaca bahsetmek özetleyici ve toparlayıcı olabilir: (1) Kendi Kendine Yardım: Pozitif
Psikoterapide danışana uygulanan terapi yöntemi terapi sırasında danışana öğretilmektedir.
Danışanın terapi sonlandıktan sonra bu yöntemi, özellikle terapinin beş-adımını kendi ve ailesi için
kullanması sağlanmaya çalışılmaktadır. (2) Mikro-Travma Teorisi: Pozitif Psikoterapiye göre
kişinin günlük yaşamındaki çatışmalar kişiler için mikro-travmalar oluşturmaktadırlar. Bu
travmalar kişilerin tam fonksiyonelliğini engellerler. Bu yüzden Pozitif Psikoterapide çatışma
çözümüne odaklanmak çok önemlidir. (3) Kültürlerarası Boyut: Kültürlerarası yaklaşım Pozitif
Psikoterapinin temel noktalarından biridir. Pozitif Psikoterapi, ancak danışanın kültürel
özelliklerini anladıktan sona danışanın kültürel özelliklerine uygun yöntemleri kullanmanın ve
danışanın ihtiyaçlarını tam olarak karşılamanın mümkün olduğunu savunmaktadır. (4) İnsanın
Biricikliği: Pozitif Psikoterapi, her danışanın biricikliğini dikkate alır ve o biriciklik içinde
danışanın ihtiyaçlarına cevap vermeye çalışır. Pozitif Psikoterapiye göre bireylerin bedensel ve
ruhsal hastalıkları kendi özgül yaşantıları içinde çevreleriyle etkileşimlerinden, çatışmalarından
kaynaklanmaktadır. O yüzden her danışanı çevresiyle birlikte ele almak oldukça önemlidir. (5)
Hikâyelerin ve Metaforların Kullanılması: Pozitif Psikoterapide terapinin beş adımı için
belirlenmiş olan spesifik hikayeler vardır ve her adımda bu hikayeler kullanılmaktadır. Hikâyeler
danışana oturum içinde anlatılır ve sonra danışandan hikâyede kendini nasıl ve kimin yerinde
bulduğunu, yaşamı ile bu hikâye arasındaki paralellikleri paylaşması istenir. Bu danışanın kendi
durumunu daha net bir şekilde görmesine yardımcı olmaktadır. Bununla birlikte, danışana durumla
ilgili çeşitli resimler, karikatürler, şekiller de gösterilmektedir. (6) Pozitif Aile Terapisi, Pozitif
Psikoterapinin ailelerle kullanılan şeklidir. Aile terapisinde bireyler sistemin birer parçası olarak
teker teker ele alındıkları gibi, aralarındaki ilişki sistemi bütün olarak ele alınarak çalışılır.
(7)Pozitif Psikoterapi, her ırktan, kesimden, dilden ve eğitimden kişiyle çalışmak için uygun bir
terminolojiye sahiptir. (8) Pozitif Psikoterapi, her türlü davranış bozukluğunun tedavisinde
kullanılabilecek bir alt yapı sunmaktadır. (9) Meta-Teorik Boyut: Pozitif Psikoterapi birçok
kuramdan etkilenmiştir. Bütüncül bir yaklaşım ortaya koymaktadır ve farklı tekniklerin bir arada
kullanılması için bir yapı oluşturmaktadır.
Buraya kadar Pozitif Psikoterapi yaklaşımı kısaca tanıtılmıştır. Pozitif Psikoterapinin Türk
kültürüne uygulanabilirliğini tartışmadan önce, Türk kültürünün genel özelliklerini özetlemek,
tartışmanın kolayca takip edilebilmesi açısından yararlı olabilir.
Türkiye’deki Kültürel Faktörler
Türkiye, farklı bölgelerindeki farklı kültürel yapıya ve yaşam tarzına sahip insanlarıyla Doğu ile
Batı arasında bir geçiş süreci yaşayan gelişmekte ve değişmekte olan bir ülkedir ki, diğer çağdaş
ülkelerde olduğu gibi, tarihinin en hızlı değişim sürecini yaşamaktadır. Bu hızlı değişimler Türk
insanının değerler sistemini ve yaşam tarzını da etkilemektedir (Aygün ve İmamoğlu, 2002).
Kentsel kesimlerde yaşayan kişiler daha çok Batılı yaşam tarzını ve değerlerini sergilerken, kırsal
kesimlerde yaşayanlar geleneksel yaşam tarzlarını ve geniş aile biçimlerini sürdürmektedirler
(Çileli, 2000). Son yıllarda yapılan araştırmalar Türk insanın büyük bir kısmının bireyselleşme için
mücadele vermeleriyle birlikte Türk kültürünün toplulukçu bir kültür olmaya devam ettiğini
göstermektedir (Göregenli, 1995, 1997; Hortaçsu, 1997; Kağıtçıbaşı, 2007). Bir çalışmada,
İmamoğlu (1987) üst sosyo-ekonomik seviyedeki ailelerin çocuklarını bireyci ve bağımsız
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
192
yetiştirirlerken, alt sosyo-ekonomik seviyedeki ailelerin çocuklarının bağımlı kişiler olarak
yetiştirdiklerini bulmuştur. İmamoğlu ve Yasak (1997) yaptığı bir çalışmada üst sosyo-ekonomik
seviyedeki ailelerde maddi bağımsızlık desteklense bile duygusal bağımlılığın sürdürüldüğünü
bulmuştur. Benzer bir şekilde Kağıtçıbaşı (1980), çocuğun değeri ile ilgili yürüttüğü
araşrmasında ebeveynlerin büyük bir kısmının çocuklarından beklentilerinin ‘anne babasının
sözü dinlemek’ olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bağımlılık, itaat, saygı, Türk toplumda
çocuklardan beklenen önemli davranışlar olarak gözlenmektedir (Kağıtçıbaşı, 1973; Tezcan,
1987).
Bu bilgiler ışığında Türk aile yapısında, köyden kente bir takım farklılıklar gözlense de daha
çok geleneksel bir yapı sergilediği düşünülebilir (Yorgun ve Voltan-Acar, 2014). Buna paralel
olarak, Türk kültüründe bireylerin daha çok dışsal denetim odağına sahip olma eğilimi taşıdığı
yönünde artırma bulguları ve görüşler mevcuttur (Kuyumcu ve Güven, 2012; Mocan-Aydın,
2000, Yorgun ve Voltan-Acar, 2014). İletişim biçimi ile ilgili olarak ise, Türk kültüründe
duyguları ve istekleri ifade etmek zor bir davranış olarak görüldüğü ve genel olarak da sözel
olmayan iletişim kullanıldığı söylenebilir (Poyrazlı, 2003). Vurgulanabilecek bir diğer önemli
nokta da, Türk kültüründe, bazı ortak noktalara sahip olsalar bile, farklı yaşam biçimlerine,
değerler/din sistemlerine ve gelişim özelliklerine sahip alt kültürlerinin ve yaşama biçimlerinin
görülüyor olduğudur (Kağıtçıbaşı, 2005; Kağıtçıbaşı ve Ataca, 2007; Mayer ve ark., 2012; Yorgun
ve Voltan-Acar, 2014). Bu durum, farklı etnik kökene, yaşama biçimine, sosyo-ekonomik
seviyeye, kültürel at yapıya sahip danışanlara uygun teknikler kullanmak için psikolojik
danışmanın, kendi kültürel alt yapısının farkında olmasının ve danışanın kültürel özelliklerine
duyarlı bir yaklaşım benimsemesinin ne kadar önemli oluğunun altını çizmektedir.
Pozitif Psikoterapinin Türk Kültüründe Uygulanabilirliği
Bu bölümde Pozitif Psikoterapinin Türk kültüre uygulanabilirliği sırasıyla; kültürleraraterapi,
etkileşim basamakları, insan doğasına bakış açısı ve terapistin rolü, kendi kendine yardım prensibi,
model boyutları, denge modeli, ve öykülerin metafor olarak kullanılması konuları ile ilgili olarak
tartışılmıştır.
Kültürlerası ve kültüre duyarlı terapi
Pozitif Psikoterapinin Türk kültürüne uygulanabilirliğiyle ilgili olarak altı çizilmesi gereken en
önemli noktanın Pozitif Psikoterapinin kültürlerarası yaklaşıma gösterdiği duyarlılık olduğu
söylenebilir. Pozitif Psikoterapiye göre, danışanın hayata bakışını, anlam yaratma sürecini
anlamak için sadece danışanı anlamaya çalışmak yeterli değildir. Pozitif Psikoterapi, ancak
danışanın kültürel ve tarihsel özelliklerini anladıktan sonra danışanın kültürel özelliklerine uygun
yöntemleri kullanmanın ve danışanın ihtiyaçlarını tam olarak karşılamanın mümkün olduğunu
savunmaktadır. Türk kültürü batı kültürlerine göre pek çok farklı özellik göstermekte ve buna
ilaveten Türk kültürü içinde de birbirinden farklı pek çok kültürel yapı bulunmaktadır (Hofstede,
2001). Örneğin, Türk kültürü genel olarak toplulukçu bir toplum olarak bilinse de bu durum
ülkenin bölgelerine ve yaşanan yerin büyüklüğüne göre değişmektedir. Doğu illerimizdeki yaşam
tarzı ile batıdakiler arasında büyük farklılıklar vardır; doğudaki geniş ailelerde ebeveynlere
bağlılık biçimleri ile batıdaki çekirdek ailelerdeki bağlılık biçimleri farklılık göstermektedir
(Göregenli; 1995, 1997).
Pozitif Psikoterapinin danışanın kültürüne gösterdiği duyarlılık ve bunu terapinin merkezi
noktasına yerleştiriyor olması hızla değişen ve çok kültürlü bir yapı gösteren Türk kültüründe
danışma yaparken pek çok kolaylık sağlayabilir. Nitekim Pozitif Psikoterapide model boyutlarında
bireyin kendisi ile olan ilişkisi, ebeveynleri ile olan ilişkisi, yakın çevre ile olan ilişkisi ve
anlam/maneviyat ile olan ilişkisi ve bu ilişkilerin ne şekilde ve nasıl modellendiği ikinci ama
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
193
olan envanter aşamasında önemle ve özenle sorulması gereken sorulardır. Bu bilgiler alındıktan
sonra ancak dördüncü aşamada danışan için uygun müdahale yöntemleri seçilir ve danışanla
birlikte konsültasyon yaparak uygulamaya geçilir. Bununla birlikte Pozitif Psikoterapi;
psikodinamik yaklaşımlar, varoluşçu-humanistik yaklaşımlar, kognitif-davranışçı yaklaşımlar ve
kültüre duyarlı yaklaşım olmak üzere dört ana yaklaşımın etkileriyle ortaya çıkan bütüncül bir
yaklaşım olması açısından da Türk kültürüne uygun bulunabilir. Belirli bir geleneksel kuramın
belirli gruplara uygun olacağını söylemek çok güç olduğundan, Pozitif Psikoterapinin sunduğu bu
bütüncül yaklaşımın çeşitli alt kültürleri olan Türk kültürüne uygun olabileceği düşünülebilir.
Etkileşim Basamakları
Pozitif Psikoterapinin ‘etkileşim basamakları’ ile ‘bireyselleşme ve ‘ayrılma’ konularına
gösterdiği yaklaşım da Türk kültürü için uygun görünmektedir. Bowlby’ın (1969) belirttiği gibi
yaşamda en önemli iki görev, başkalarından sağlıklı ayrılma ve başkalarına sağlıklı bağlanmadır.
Pozitif Psikoterapinin en önemli odak noktalarından biri bu iki kavramı birleştirmektir; ‘etkileşim
basamakları’ her bireyin bağlanma/ilişki kurma, farklılaşma ve ayrılma basamaklarından geçerek
sağlıklı ilişkiler kurabileceği esasına dayalıdır. Her birey, bir kişi ile bağ kurmak (bağlanma), o
bireyle karşılıklı farklı özelliklerinden dolayı çıkan çatışmalarını çözerek farklılıklara kabul
vermek (farklılaşma), ve bağ devam ederken de kendi bireysel amaç ve değerlerini devam
ettirebilmek (ayrılma) ihtiyacındadır. Bir başka ifadeyle, Pozitif Psikoterapinin bakış açısına göre
bireyin sağlıklı gelişimi hem başkalarıyla sağlıklı ilişkiler kurmasına hem de kendisini
diğerlerinden ayırıp kendi ayakları üzerinde durmasına bağlıdır. Dolayısıyla, danışanı ailesi ve
yaşadığı kültür içinde bir bütün olarak değerlendirmek; danışanın ailesi ve kültürüyle
bütünleşmesine ama aynı zamanda özerk olarak işlerini yürütmesine yardımcı olmak önemlidir.
Türk kültürüne bakıldığında, Türk toplumun toplulukçu yapısının bu kavramlar üzerinde etkileri
olduğu görülmektedir. Türk kültürü birbirinden farklılaşmaktansa birbirine benzemeyi; diğerlerine
uymayı, bir gruba ait olmayı, kısacası bağlılığı destekler (Yorgun ve Voltan-Acar, 2014).
Bireyselleşme bu noktada ihmal edilmiş görünmektedir. İmamoğlu, Gültekin ve Yasak (1993),
yaptıkları araştırmada Türk üniversite öğrencilerinde psikolojik sıkıntıların
bireyselleşme/bağlanma süreciyle ilgili olduğunu bulmuşlardır. İmamoğlu ve Yasak (1993), bu
kişilere yardım ederken, bireyselleşme ile bağlanma kavramlarını dengeleyecek bir tutuma
odaklanmanın onların sağlıklı gelişimlerini desteleyeceğini belirtmektedirler. Sonuç olarak,
başkalarıyla sağlıklı ilişkiler kurarak bireyselleşmek Türk insanı için uygun bir amaç olabilir.
Pozitif Psikoterapinin, bireyciliği ön plana çıkaran ve amaçlayan pek çok farklı yaklaşımdan farklı
olarak bireyciliği ve bağlılığı dengeleme ve bütünleştirmeye yönelik yaklaşımı Türk kültürü için
üst seviyede bir girişim sağlayabilir.
İnsan doğasına bakış açısı ve terapistin rolü
Pozitif Psikoterapinin Türk kültürüne uygulanabilirliği açısından dikkat edilmesi gereken bir diğer
nokta, Pozitif Psikoterapinin insanın doğasına bakışı ve psikolojik danışmanın terapideki rolüdür.
Pozitif Psikoterapinin insana bakış açısı pozitiftir ve bireyin gelişimsel görevlerini başarıyla yerine
getirme gücü olduğuna inanılır; danışan, sorunları çözme kapasitesine sahiptir. Bundan dolayı
Pozitif Psikoterapiye göre danışma sürecinde sorumluluk danışana aittir. Bu yaklaşım, Türk
kültüründe bireylerin kendi davranışları üzerinde içten denetimli bir tutum kazanmalarına yardımcı
olmak açısından önemli görünmektedir. Fakat Türk insanın çoğunun dıştan denetimli olduğu
gerçeği (Mocan-Aydın, 2000; Dağ, 1991) göz önünde bulundurulduğunda pek çok danışanın
sorumluluk almaya hazır olmayabileceği fark edilebilir. Toplumun büyük bir kısmının, kadere,
alın yazısına verdiği anlam, kişilerin sorumluluk almasını, değişimin kendi ellerinde olduğu
gerçeğini kavramalarını zorlaştırıyor olabilir. (Voltan-Acar, 2004). Mocan-Aydın’a (2000) göre
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
194
Türk toplumunun eski Cumhur Başkanı Süleyman Demirel’e “baba” demesi, eski Başbakan Tansu
Çiller’e da “ana” demesi, toplumun büyük bir kısmının dıştan denetimli olduğunun bir göstergesi
olarak ele alınabilir. Böyle bir kültürel yapının varlığı nedeniyle, danışanın sorumluluk almasını
beklemeden önce, psikolojik danışmanlar, danışanlara sorumluluk almak için gerekli olan gelişim
seviyesine ulaşmaları konusunda yardımcı olabilmek üzere geliştirici bir yaklaşım izleyebilirler.
Pozitif Psikoterapi, “birey kendi gelişimi için sorumluluk alabilecek kapasiteye sahiptir”
varsayımına inanmakla birlikte bu varsayımın danışanlar için pratikte gerçekleşmesine yönelik
gelişimsel stratejiler sunmaktadır. Bir başka deyişle gelişimsel bir bakış açısıyla danışma
sürecinde, danışanların sorumluluk alacak seviyeye gelmelerini sağlamayı amaçlamaktadır. Bu
amacı gerçekleştirmek için Pozitif Psikoterapiye göre psikolojik danışmanın, danışanın içinde
bulunduğu duruma uygun olarak danışma sürecinin başlarında daha yönlendirici ve etkin olması
beklenir. Ancak danışma süreci ilerledikçe psikolojik danışman; nlendirici olmayan,
sorumluluğu danışana veren bir tutum izlemeye başlar. Pozitif Psikoterapide psikolojik
danışmanın, danışanın gelişim dönemine uygun olarak sergilediği daha etkin tutumu, Türk
toplumunda bireylerin, buna ilişkin bulgulardan hareketle genellikle yönlendirilmeyi bekledikleri
göz önünde bulundurulduğunda, kimi danışanlar için uygun olabilir. Benzer bir şekilde Mocan-
Aydın (2000) Türklerin dışsal denetimlilik ve otoriteye bağımlılık eğilimlerinden dolayı, didaktik
ve yönlendirici bir terapi yaklaşımının daha uygun olabileceğini ileri sürmüştür. Türk toplumunda
bireylerin psikolojik danışma sürecinin başlarında etkin, gerektiğinde yönlendirici bir psikolojik
danışmana ihtiyacı olabilir. Eğer yönlendirici olmayı kabul etmeyen bir yaklaşımla bu danışana
yaklaşılırsa danışan ihtiyacı karşılanmadığı için danışmalara devam etmeyebilir. Bunun tam tersi
olarak da devamlı yönlendirici olmayı benimseyen bir kuramla danışana yaklaşılırsa danışan
görüşmelere devam edebilir ve sorunları danışman tarafından çözüldüğüne inanabilir ve dıştan
denetimliliğini devam ettirebilir. Ancak danışan görüşmeler sona erdiğinde sorun çözme
becerilerini kazanmadığından, sorumluluğu almayı öğrenmediğinden dolayı yeni karşılaştığı
sorunları çözmekte zorlanabilir. Pozitif Psikoterapide terapist, bu iki tutumun yerine danışanın
gelişimsel durumuna uygun olarak etkin ve süreçteki ihtiyacı ölçüsünde çok yönlendirici olmayan
bir tutum benimsemekte ve böylece bu iki zıt tutumu dengelemektedir.
Kendi kendine yardım prensibi
Benzer bir şekilde kendi kendine yardım prensibi’ bir üst paragrafta açıklanan sorumluluk ve
dıştan denetimlilik kavramlarıyla ilgili olarak açıklanan görüşlere paralel şekilde Türk kültürüne
uygun olabilir. Pozitif Psikoterapide psikolojik danışma sonlandırılmadan önce danışanlara kendi
kendine yardım süreci mutlaka öğretilir. Terapinin b basamağı aynı zamanda kendi kendine
yardımın beş basamağıdır ve danışmanın son evresi olan amaçları genişletme basamağında
danışanın bu beş basamağı kendi kendine yardım için farklı olaylarda kullanabilir hale gelmesine
yönelik egzersizler yapılır. Amaç, danışanın kendi ve çevresi için bir psikolojik danışmanmış gibi
yararlı hale gelebilmesini sağlamaktır. Terapinin beş basamağında özellikle son basamakta
kazandırılması hedeflenen bu özellik, Türk insanının dıştan denetimlilikten içten denetimliliğe
geçiş sürecini gelişimsel bir anlayışla destekleyebilir.
Model boyutları (Geçmiş-Şimdi-Gelecek)
Pozitif Psikoterapi geçmişe odaklanan (örnek: psikodinamik yaklaşımlar) şimdiye odaklanan
(örnek: humanistik, varoluşsal yaklaşımlar) pek çok diğer geleneksel yaklaşımlardan farklı olarak
danışanı gelişim süreci içinde geçmiş, şimdi ve geleceği; hepsine dengeli bir biçimde önem
vererek ele alır. İnsan gelişimi düşünüldüğünde geçmiş, şimdi ve gelecek arasına kesin sınırlar
koymak mümkün değildir. Pozitif Psikoterapiye göre “Şimdiki soruna gerçekten yol açan
ne(ler)dir? Kişi hangi zorluklarla karşılaşmıştır?” gibi soruların cevabını araştırmak, “Kişi şimdi
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
195
ve burada sorunla ilgili ne yaşıyor ve ne yapabilir” sorusunun cevabını araştırmak kadar önemlidir.
Ancak bu soruların cevaplarına ilişkin bireylerin farkındalıkları arttığında şimdi ve burada,
geleceklerine doğru sağlıklı adımlar atabilirler. Örneğin, Pozitif Psikoterapiye göre, Marmara
depremini yaşamış bir danışanın post travmatik stres bozukluğunu andıran belirtileri yaşamasını
azaltmak için geçmişe gitmek ve geçmişte depremde yaşananların somut öyküsünü detaylarıyla
anlatmasını sağlamak gerekmektedir. Böylelikle danışan geçmişi, şimdi ve burada güvenli bir
ortamda yaşam öyküsünün içine yedirebilir ve geleceğe ilerleyebilir. Pek çok travmatik
yaşantıların geçirildiği Türkiye’de, böyle bir yaklaşım pek çok danışana yardımcı olabilir. Ayrıca,
pek çok Türk insanı geçmişe takılıp kalmakta “keşke” sözcüğünü çok sık kullanmakta ve anı
yaşamakta zorlanmaktadır (Voltan-Acar, 2004). Pozitif Psikoterapinin danışanla geçmişi konuşup,
onu bugüne getirme yaklaşımı; danışanın ‘keşke’lerini de konuşma ve onlar üzerinde bütüncül bir
şekilde şünme fırsatı bulmasını sağladığından, danışanı ‘şimdi ve burada’yı konuşmaya
hazırlıyor olabilir.
Denge prensibi/modeli
Türkiye’de pek çok psikolojik danışma uygulaması okullarda yapılmaktadır. Pozitif Psikoterapi
okul psikolojik danışma hizmetlerinde uygulanabilecek uygun bir yaklaşımdır. Denge modelindeki
dört yaşam alanına bakıldığında (beden, başarı, ilişki ve gelecek/anlam/maneviyat), Türk
kültüründe bu alanlardan en çok “ilişki” alanına vurgu yapıldığı söylenebilir. Pozitif psikoterapinin
bütüncül bakış açısı bu dört alanda da ihtiyaçların karşılanması ve yeteneklerin/kapasitelerin
gerçekleştirilmesini vurgulamaktadır. Dolayısıyla, Türk kültüründe ilişki” alanına yapılan vurgu
değiştirilmeye çalışılmadan, ancak ihmal edilen diğer alanlara da yönelmeyi içeren bir yaklaşımla
Türk kültüründe bireylerin iyilik hallerini arttırabilir. Bu çalışmaların okullarda da öğrencilerle
yürütülmesi öğrencilerin dengeli gelişimlerini destekleyerek iyi oluşlarını arttırabilir ve
öğrencilerin kendilerini risk faktörlerinden korumaları sağlanabilir. Örnek olarak Aypay ve
Eryılmaz (2011) da, lise öğrencilerinin öznel iyi oluşları ve okul tükenmişliği arasındaki ilişkileri
inceledikleri araştırma bulgularına göre başarı ve anlam/maneviyat alanlarında yürütülecek
çalışmaların önemine vurgu yapmışlardır. Benzer bir şekilde Eryılmaz (2011; 2012) da, ergenlerle
yürüttüğü pozitif psikoterapiye dayalı bütçe yönetimi ve amaçları genişletme grup rehberliği
programlarının etkili olduğu sonucuna ulaşarak Pozitif Psikoterapinin önleyici ve gelişimsel
çalışmalarda kullanılmasının önemine değinmiştir. Sonuç olarak Pozitif Psikoterapinin denge
modelinin, hem önleyici hem de gelişimsel bir bakış açısı ile Türkiye’de benimsenen gelişimsel
rehberlik anlayışını (Doğan, 2001; Erkan, 2001; Yeşilyaprak, 2003) destekler durumda olduğu
sonucuna varılabilir. Bunun ötesinde Pozitif Psikoterapinin kapasite/yeteneklerin gelişimine ve
davranışsal/duygusal sorunların pozitif yorumlanmasına yaptığı vurgu ile okulda yürütülen
gelişimsel rehberlik hizmetleri için anahtar bir role sahip olabileceği düşünülebilir.
Öykülerin ve bilge sözlerin metafor olarak kullanılma
Bir başka önemli nokta Pozitif Psikoterapide hikayelerin ve bilge sözlerin danışma sürecinde bir
metafor ve özel bir teknik olarak kullanılıyor olması, Türk kültürünün toplulukçu ve çok kültürlü
yapısı ile oldukça özdeşleşiyor olabilir. Öyküler, bilge sözler, metaforlar kültür yüklü ifadelerdir
ve anlamları paylaşılan kültürel bilgi içindedir (Charteri-Black, 2004) Bu bakış açısına göre
metaforun, kültüre duyarlı psikolojik danışma müdahaleleri için uygun bir araç olduğu sonucuna
ulaşılabilir. Bununla birlikte toplulukçu kültürlerde toplumun kuralları, nezaket, büyüklere saygı
gibi kültürel ögeler kişilerin doğrudan iletişim kurmalarını engelliyor olabilir (Dwairy, 2002). Bu
nedenle Türkiye gibi toplulukçu kültürlerde metaforların psikolojik danışmada kullanımının
önemli bir yere sahip olabileceği düşünülebilir. Ulusal yazın incelendiğinde bu görüşü destekleyen
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
196
bir araştırmaya rastlanmıştır. Eryılmaz (2010), öğrencileriyle yürüttüğü bir çalışmada Pozitif
Psikoterapiye dayalı öykü kullanımının ergenlerin öz algıları üzerinde büyük bir etkisi olduğu
sonucuna ulaşmış ve öykülerin okul psikolojik danışmanlığında kullanılmasını önermiştir. Kültüre
özgü metafor kaynakları düşünüldüğünde akla genellikle masallar, sa öyküler, fıkralar,
atasözleri, bilge sözler, ritüeller vb. gelmektedir. Kültürümüzün bu konuda oldukça zengin bir
mirasa sahip olduğu görülmektedir: Hz. Mevlana ve Yunus Emre vb. değerler, destanlar, türküler,
günlük yaşam örnekleri psikolojik danışmanlara rahatlıkla kaynaklık edebilirler.
Sonuç ve Öneriler
Katz’ın (1985) belirttiği gibi, üç önemli psikolojik danışma yaklaşımı olan psikodinamik,
varoluşçu-humanistik, kognitif-davranışçı yaklaşımların uluslararası uygulanabilirliği konusunda
kültürel özelliklerin farklılaşması açısından ciddi tartışmalar vardır. Pozitif Psikoterapide; bu
yaklaşımların unsurları bulunmakla birlikte Pozitif Psikoterapi, bu yaklaşımların hepsine önem
vererek bütünleyici bir yaklaşım izlemekte ve kültürel farklılıklara özel ilgi göstermektedir. Bu
bütüncül ve kültürlerarası yaklaşım Doğu ile Batı arasında yer alan Türk toplumunda farklı
kültürel yapılara uygun olabilir. Pozitif Psikoterapinin İran’da doğup büyümüş ve sonra
Almanya’ya yerleşmiş bir kuramcının kendi öz hayat hikayesinden yola çıkarak ve hem toplulukçu
kültürlerden hem de bireyci kültürlerden bireyleri dahil ettiği araştırmalarıyla geliştirilmiş olduğu
göz önüne alındığında da kültürümüze geleneksel bir kuramdan daha yakın olabileceği
düşünülebilir.
Ancak Pozitif psikoterapiyi Türk kültüründe uygularken dikkat edilmesi gereken noktalar
vardır. Pozitif Psikoterapi uygulamalarında, değişen danışanın değişen ihtiyaçlarına cevap
verebilmek için pek çok çeşitli stratejinin bilinmesi ve uygulanabilmesi gerekmektedir. Türkiye’de
pek çok psikolojik danışmanın sadece lisans eğitimi bulunmaktadır. Bu yaklaşımı kullanmak geniş
bir bilgi birikimine sahip olmayı ve geleneksel kuramlara ilişkin en azından temel eğitim
düzeyinde bilgi ve beceri sahibi olmayı da kapsayan Pozitif Psikoterapiye dayalı uzun süreçli bir
eğitimi gerektirmektedir. Ülkemizde gerek birinci basamak ruh sağlığı hizmetleri alanı gerekse
spesifik olarak psikolojik danışmanlık ve/veya psikoloji alanıyla ilgili yasal düzenlemelerin
yetersizliğinden dolayı mezuniyet sonrası eğitim ve supervizyon konusunda bir standardizasyon
olmadığı görülmektedir. Bu Pozitif Psikoterapinin uygulanabilirliği konusunda önemli bir sorun
alanı olabilir.
Diğer bir önemli nokta, kültürel olarak uygun yöntemleri belirlemek için daha çok
araştırmanın yapılması ve daha çok bilimsel veri elde edilmesi gerektiğidir. Pozitif Psikoterapi,
kurucusu Nossrat Peseschkian’ın pek çok farklı kültürde yürüttüğü araştırmalardan beslenerek ve
geniş bir kuramsal temele dayandırılarak geliştirilmiştir. Bu kuramsal temelin özellikle yeni
etkililik araştırmalarıyla desteklenmesi gerektiği açıktır. Son yıllarda insan mutluluğu ve iyi oluşu
üzerine araştırma yapan Pozitif Psikolojinin (Seligman, 2002a) de Türkiye’de gelişiyor (Doğan ve
Totan; 2013) olmasından yola çıkılarak, Pozitif Psikoterapinin yöntemlerinin Pozitif Psikoloji
araştırmaları ile de test edilmesini içeren çalışmalar arttırılabilir. Böylelikle insan mutluluğuna ve
iyi oluşuna ulaşmada terapötik bir yöntem olarak kullanılabileceğine dair geniş kuramsal alt yapı
sunan Pozitif Psikoterapi kuramı, Pozitif Psikoloji araştırmaları ile desteklenerek şu anda
olduğundan daha çok bilimsel bulgu ile açıklanabilir duruma gelebilir.
Bununla birlikte Pozitif Psikoterapide merkezi bir yer edinen birincil ve ikincil yeteneklerin
(umut, temas, cinsellik, güven, nezaket, sabır vb.) Türk kültüründeki yansımalarının ne olduğunun
ve açıklayıcı olup olmadığının araştırılması gerekmektedir. Bazı yeteneklerin Türk kültürüne göre
yeniden tanımlanması gerekebilir. İlave olarak, hiç şüphesiz Pozitif Psikoterapiye dayalı psikolojik
danışma ve rehberlik uygulamalarının etkililiğinin incelendiği araştırmaların artması ile Türk
kültürüne uygulanabilirliği daha detaylı bir şekilde tartışılabilir konuma gelecektir. Sonuç olarak,
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
197
bu çalışmada pozitif psikoterapiye ilişkin genel bir fikir verilmiştir ve Türk kültüründe
uygulanabilirliğine ilişkin bir ilk tartışma gerçekleştirilmiştir. İleri araştırma ve çalışmalarla bu
tartışma derinleştirilebilir.
Kaynaklar
Albee, G. W. & Ryan-Finn, K. D. (1993). An overview of primary prevention. Journal of Counseling &
Development, 72, 115-123.
Aydın, C. (1994). İç ve dış kontrol odağı ve durumluk mizah tepkisi arasındaki ilişki. National Counseling
Congress Book. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yayını., Ankara, Turkey,
Aygün-Karakitapoğlu, Z., & İmamoğlu, E.O. (2002). Value domains of Turkish adults and university
students. Journal of Social Psychology, 142, 333-353.
Baran, C. (2014). Yoga yapan ve yapmayan kişilerin pozitif psikoterapi bağlamında birincil ve ikincil
yeteneklerinin karşılaştırılması. VI. World Congress of Positive Psychotherapy, Kemer, Türkiye.
Bowlby, J. (1969). Attachment. New York: Basic Books.
Charteris-Black, J. (2004): Corpus Approaches to Critical Metaphor Analysis. Houndmills, Hampshire:
Palgrave Macmillan.
Çileli, M. (2000). Change in value orientations of Turkish youth from 1989 to 1995. Journal of Psychology,
134, 297-306.
Cope, T. (2010). The inherently integrative approach of Positive psychotherapy. The Journal of
Psychotherapy Integration 20(2), 203-250.
Cope, T. (2014). Positive Psychotherapy: ‘Let the truth be told’. International Journal of Psychotherapy, Vol
18, (2), 62-71.
Çesko, E. ve Sarı, T. (2007). “Drawing as a Treatment Technique in Positive Psychotherapy-Transcultural
Approach in Treatment of Different Psychological Diseases”. IV. World Congress for Positive
Psychotherapy, Famagusta, Cyprus.
Doğan, S. (2000). Pratik bir sınıf rehberlik ve psikolojik danışma programı. Eğitim Yönetimi Dergisi, 6(21),
225-240.
Duncan, B., Miller, S. Wampold, B. & Hubble, M. (2009). The Heart and Soul of Change: What works in
Therapy? Washington, DC: American Psychological Association.
Dağ, İ. (1991). Rotter’ın -dış kontrol odağı ölçeğinin üniversite öğrencileri için güvenilirliği ve geçerliği.
Türk Piskoloji Dergisi, 7, 10-16.
Daniels, T. C. (1993). Ivey’s developmental therapy. Guidance & Counselling, 8, 21-30.
Doğan, T., & Totan, T. (2013). Psychometric properties of Turkish version of Subjective Happiness Scale.
The Journal of Happiness and Well-being, 1(1), 23-31.
Dwairy, M. (1998). Cross-cultural counseling: The Arab-Palestinian case. New York: Haworth. Dwairy, M.
(2002). Foundations of a psycho-social dynamic personality theory of collective people. Clinical
Psychology Review, 22, 343-360.
Erkan, A. (2001). Rehberlik Programlarının Hazırlanması. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Eryılmaz, A. (2006). Pozitif psikoterapi bağlamında psikolojik danışma ve rehberlik programlarında öykü
kullanımı: Örnek bir uygulama. I Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Uygulamaları Kongresi,
Mersin Üniversitesi, Mersin.
Eryılmaz, A. (2010a). Yeniden gözden geçirme: pozitif psikoterapi ve gelişimsel rehberlik bağlamında
ergenler için amaçları genişletme programı. Aile ve Toplum Dergisi, 20, 53-65.
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
198
Eryılmaz, A. (2010b). Using of positive psychotherapy narratives at school. International Journal of Human
and Social Sciences, 5, 420-422.
Eryılmaz, A. (2011a). Yetişkin öznel iyi oluşu ile pozitif psikoterapi bağlamında birincil ve ikincil yetenekler
arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 14, 17-28.
Eryılmaz, A. (2011b). Pozitif psikoterapi ve gelişimsel rehberlik bağlamında ergenler için bütçe yönetme
konusunda sınıf rehberliği programı. International Journal of Educational Science, 1, 1-17.
Eryılmaz, A. (2012). Pozitif psikoterapi bağlamında yaşam amaçları belirleme ölçeğinin üniversite
öğrencileri üzerinde psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Klinik Psikiyatri, 15, 166-174.
Eryılmaz, A. (2012). Pozitif psikoterapi bağlamında geliştirilen ergenler için amaçları genişletme grup
rehberliği programının etkililiğinin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 37, 164, 3-19.
Ersever, O. G. (2012). Pozitif psikoterapi yaklaşımına göre bbasamakta supervizyon çalışması. III. PDR
Uygulamaları Kongresi, Ankara, Türkiye.
Göregenli, M. (1995). Individualismcollectivism orientations in the Turkish culture: A preliminary study.
Türk Psikoloji Dergisi, 10, 1-14.
Göregenli, M. (1997). Individualist and collectivist tendencies in a Turkish sample. Journal of Cross-Cultural
Psychology, 28, 787-794.
Gültekin, F., & Acar, V.N. (2004). Transaksiyonel analizin Türk kültürüne uygulanabilirliği: Kültür açısından
eleştirel bakış. Eğitim ve Bilim, 29 (28), 38- 48.
Henrichs, C. (2012). Psychodynamic Positive Psychotherapy emphasizes the impact of culture in the time of
globalization. Psychology, 3, 1148-1152.
Hofstede, G. (2001). Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions, and organizations
across nations. California: Sage Publications.
Heffron, K. & Boniwell, I. (2012). Positive psychology, theory, research and applications. Berkshire,
England: Open University Press.
Hortacsu, N. (1997). Cross-cultural comparison of need importance and need satisfaction during adolescents:
Turkey and the United States. Journal of Genetic Psychology, 158, 287-297.
İmamoğlu, E.O. (1987). An interdependence modal of human development. In Ç. Kağıtçıbaşı (Eds.), Growth
and progress in cross-cultural psychology (pp. 138- 145). Lisse, Holland: Swets & Zeitlinger.
İmamoğlu, E. 0. (1998). Individualism and collectivism in a model and scale of balanced differentiation and
integration. The Journal of Psychology, 132, 951 05.
İmamoğlu, E.O., & Gültekin-Yasak, Y. (1993). Önerilen dengelenmiş birey modeli ışığında üniversite
öğrencilerinin sorunları. Turk Psikoloji Dergisi, 8, 27-41.
İmamoğlu, E. 0., & Yasak, Y. (1997). Dimensions of marital relations as perceived by Turkish husbands and
wives. Genetic, Social and General Psychology Monographs, 123, 21 1-232.
Kağıtçıbaşı, Ç. (1987). Individualism and collectivism. A universal dimension? In Ç. KağıtçıbaŞı (Eds.).
Growth and progress in cross-cultural psychology (pp. 135- 200). Lincoln: University of Nebraska
Press.
Karadayı, F. (1998) İlişkili özerklik: Kavramı, ölçülmesi, gelişimi ve toplumsal önemi gençlere ve kültüre
özgü değerlendirmeler. Adana, Turkey: Çukurova Üniversitesi Basımevi.
Katz, J. (1985). The sociopolitical nature of counseling. The Counseling Psychologists, 13, 615-624.
Kyes, CLM., & Lopez, S. J. (2002). Toward a science of mental health: Positive directions in diagnosis and
intervention. (In: C.R. Snyder & Lopez) Handbook of Positive Psychology, (pp. 26-44). New York:
Oxford University Press.
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
199
Kuyumcu, B & Güven, M. (2012). Türk ve İngiliz üniversite öğrencilerinin duygularını farketmeleri ve ifade
etmeleri ile psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişki. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi,
32, 589-607.
LeCompte, W. F., & LeCompte, G. K. (1973). Generational attribution in Turkish and American youth: A
study of social norms involving the family. Journal of Cross-Cultural Psychology, 4, 175-186.
Linley, P. A., & Joseph, S. (2004). Positive Psychology in Practice. NJ: John Wiley.
Magyar-Moe, J. L. (2009). Therapist’s Guide to Positive psychological Interventions (Practical Resources for
the Mental Health Professionals). MA: Academic Press.
Mc. Whirter, J.J. (1983). Cultural factors in guidance and counseling in Turkey: The experience of a
Fulbright family. Personal and Guidance Journal, 61, 504-508.
Mocan-Aydın, G. (2000). Western models of counseling and psychotherapy within Turkey: Crossing cultural
boundaries. The Counseling Psychologist, 28, 281- 298.
Öner, U. & Yeşilyaprak, B. (2006). Bibliyoterapi: Psikolojik danışma ve rehberlik programlarında çocuk
edebiyatından yararlanma. ll. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyat Sempozyumu Bildiriler Kitabı.
Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayını, 203, 559-565.
Pedersen, P.B. (1976). The field of intercultural counseling. In P. Pedersen, W.J. Lonner, & J.G. Draguns
(Eds.), Counseling across cultures (pp. 17-41). Honolulu, HI: University Press of Hawaii.
Peseschkian, N. (1970). Psychotherapy of everyday life: Training in partnership and self-help with 250 case
histories. New Delhi, Springer, s.5-35.
Peseschkian N, & Walker R. R. (1977). Positive Psychoterapie: Theorie und praxis einen neuer methode.
Berlin, Springer-Verlag Berlin, Heidelberg.
Peseschkian, N. (1980). Positive family therapy. NY, Springer, s.185-225.
Peseschkian, N. (1985). In search of a meaning-a psychotherapy of small steps. Berlin: Springer-Verlag
Peseschkian N, & Walker R. R. (1987). Positive psychotherapy theory and practice of a new method. New
York: Springer-Verlag.
Peseschkian N (1986) Oriental stories as tools in psychotherapy: The merchant and the parrot with 100 case
examples for education and self-help. NY, Springer.
Peseschkian N, & Deidenbach H (1988) Wiesbadener inventar zur positiven psychtherapie und familien
therapie (WIPPF). NewYork, Springer-Verlag, s.128-276.
Peseschkian N (1996) Positive family therapy: The family as therapist. New Delhi, Sterling Paperbacks.
s.337.
Peseschkian, N. (1998). Doğu hikâyeleriyle psikoterapi. (Çev. H. Fışıloğlu). İstanbul: Beyaz Yayınları
Peseschkian, N. & Tritt, K. (1998). Positive Psychotherapy: Effectiveness study and quality assurance. The
European Journal of Psychotherapy Counseling and Health, 1, 93-104.
Peseschkian, N. (2000). Positive Psychotherapy. New Delhi: Sterling Publishers.
Peseschkian, N. (2002a). Günlük yaşamın psikoterapisi (Çev. H. Fışıloğlu). İstanbul: Beyaz Yayınları
Peseschkian, N. (2002b). Pozitif aile terapisi (Çev. M. Naim). İstanbul: Beyaz Yayınları
Peseschkian, N. (2006). Life is a paradise to which we can find the key. New Dawn Press INC, USA, UK,
India.
Peseschkian, N. (2008). If you want something you never had, than do something you never did. Germany:
Herder, Verlag.
Peseschkian, N. (2013). Positive Psychotherapy in Psychosomatic Medicine: A transcultural and
interdisciplinary approach examining 40 disorders. Wiesbaden: International
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
200
Peseschkian, N. (2014). Eğer daha önce sahip olmadığın bir şeye sahip olmak istiyorsan daha önce
yapmadığın bir şey yap. (Çev: S. Köseoğlu). İstanbul: Beyaz Yayınları.
Rashid, T. (2008). Positive Psychotherapy. In: S. Lopez (Ed.) Positive Psychology: Exploring the best in the
people. Vol. 4, (pp.187-217). CT: Praeger Publishers.
Rashid, T. (2009). Positive interventions in clinical practice. Journal of Clinical Psychology, 65, 461-466
Poyrazlı, Ş. (2003). Validity of Rogerian therapy in Turkish culture: A cross- cultural perspective. Journal of
Counselling Education and Development, 42, 107-118.
Tezcan, M. (1987). Yurt Dışından Dönen Gençlerin Uyum Sorunları, Eğitim Sistemi ve Çevreye Uyumları.
Ankara: Engin Yayınevi.
Sarı, T. (2005a). Wellness among Turkish University Students: A Proposal of Positive Psychotherapy
Oriented Wellness Program. VI. International Training Seminar of Positive Psychotherapy,
Romanya, Felix-Spa.
Sarı, T. (2005b). Türk Kültürü İçin Yeni Bir Yaklaşım: Pozitif Psikoterapinin Türk Kültürüne
Uygulanabilirliği. VIII. Ulusal Psikolojik Danışma Kongresi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Sarı, T. (2006). Pozitif Psikoterapiye dayalı bir psikolojik danışma süreci. I Ulusal Psikolojik Danışma ve
Rehberlik Uygulamaları Kongresi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
Sarı, T. (2009) Pozitif psikoterapi yaklaşımına dayalı zaman yönetimi programı. X. Ulusal Psikolojik
Danışma Kongresi, Çukurova Üniversitesi, Adana.
Sarı, T. (2013a). Using five stages of positive psychotherapy to deal with anger among children.35.
European Congress of School Psychology Association, Porto, Portugal.
Sarı, T. (2013b) Dealing with emotional breakdowns in five stages of self-help of positive psychotherapy2.
Regional Conference on Positive Psychotherapy, Ohrid, Macedonia.
Sarı, T., Eryılmaz A, & Varlıklı-Öztürk, G. (2010). Adaption of Wiesbaden Inventory of Positive
Psychotherapy to Turkish culture. Oral Presentation, 5th World Congress on Positive Psychotherapy,
9-12 Oct, İstanbul/Turkey.
Seligman, M. (2002a). Positive psychology, positive prevention and positive therapy. In: C.R. Snyder &
Lopez (Eds.) Handbook of Positive Psychology, (pp. 3-9). Oxford: Oxford University Press.
Seligman, M. (2002b). Authentic happiness: Using the new positive psychology to realize your potential your
potential for lasting fulfillment. New York, NY: Free Press.
Seligman, M. (2011). Flourish. New South Wales: Random House Australia.
Seligman, M. E. P., Steen, T. A., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive psychology progress: Empirical
validation of interventions. American Psychologist, 60, 410-421.
Seligman, M., Rashid, T. & Parks, A (2006). Positive Psychotherapy. American Psychologist, 61, 774-778.
Sinici, E., Sarı, T., & Maden, Ö. (2014). Primary and secondary capacities of post-traumatic stress disorder
patients in terms of positive psychotherapy. International Journal of Psychotherapy, 18(3), 22-34.
Snyder, C. R. & Lopez, S. (2002). Handbook of Positive Psychology. Oxford: Oxford University Press.
Snyder, C. R. & Lopez, S. (2007). Positive Psychology: The scientific and practical explorations of human
strengths. CA: Sage Publications.
Sue, D.W. (1981). Counseling culturally different: Theory and practice. New York: Wiley.
Voltan-Acar, N. (2013). Teropatik iletişim. Geliştirilmiş 9. Baskı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Voltan-Acar, N. (2004). Ne kadar farkındayım? Gestalt Terapi. Ankara: Babil Yayınları.
Wren, C.G. (1962). The culturally encapsulated counselor. Harvard Educational Review, 32, 444-449.
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
201
Yeşilyaprak, B. (2003). Eğitimde rehberlik hizmetleri: Gelişimsel yaklaşım. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Yorgun, A., & Volan-Acar, N. (2014). Gerçeklik terapisinin Türk kültürüne uygulanabilirliği: Kültür
açısından eleştirel bakış. Eğitim ve Bilim, 39 (175), 216-226.
World Health Organization (WHO), (2015), http://www.who.int/features/factfiles/mental_health/en/ Erişim
tarihi, 14.05.2015.
World Association of Positive Psychotherapy (WAPP), (2015), http://positum.org/about-us/ Erişim tarihi,
15.05.2015.
Extended Abstract
Positive psychotherapy: Its development, basic principles and
techniques, applicability to Turkish culture
Tuğba Sarı
Introduction
Turkey is using the counseling approaches which are developed in western cultures based on the
studies that had been held with the people of these cultures. There are concerns that if these
counseling approaches could be applicable to the eastern collectivist cultures (Dwairy, 1998;
Pedersen, 1976; Sue, 1981; Wern, 1962). Another situation is that there has been a shift with from
psychopathy-oriented view of psychology to resource-oriented and in this transition, positive
psychology appeared (Peterson, 2000; Seligman ve Csikszentmihalyi, 2000). The aim of this study
is to introduce positive psychotherapy as a both culturally sensitive and resource-oriented
approach to Turkish literature and to discuss the applicability of it to Turkish culture. Positive
psychotherapy is a humanistic, psychodynamic, resource oriented, conflict-centered approach that
is explicitly integrative and transcultural. It has a very clear structure that allows for both short-
term and long-term therapy (Pesechkian, 1977).
Development of Positive Psychotherapy
Positive psychotherapy was developed by Nossrat Peseschkian, an Iranian-born medical doctor,
psychiatrist who lived in Germany until his passing in 2010 (Cope, 2014). With his cross-cultural
observation, Peseschkian asked the question what do we have in common and different?’ and that
made him to investigate the problem solving methods of different cultures through their different
level of developed capacities. He eventually introduced positive psychotherapy as culturally
sensitive, capacity-oriented and conflict-centered method (Henrichs, 2012). Positive
psychotherapy has been in use since in Germany since 1968 and its efficacy has been shown
through effectiveness studies (Peseschkian & Tritt, 1998), carried out over a five year period, with
35 therapists and 500 clients. There has been an umbrella organization ‘World Association of
Positive Psychotherapy’ (WAPP), 40 centers around the world, conducting basic and master level
trainings. Positive psychotherapy has been utilized in individual, group and family therapy in
different settings such as clinic and school (Cope, 2014).
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
202
Basic Principles of Positive Psychotherapy
Positive Starting Point (Principle of Hope)
An important element of positive psychotherapy is the focus on the ‘positive’, which means ‘given
and ‘actual’ in the original form of Latin word ‘positum’. What is ‘given’ is not only the
difficulties that make the client to come to therapy, but also various capacities and possibilities for
development as well. There are two actual capacities in every individual; the capacity to know and
the capacity to love. The capacity to love is called to be the ‘primary capacities’ such as modeling,
patience, time, contact, sexuality, trust, confidence, hope, faith, doubt, certitude, unity, where the
capacity of know is called to be the ‘secondary capacities’ such as punctuality, cleanliness,
orderliness, obedience, courtesy, honesty, faithfulness, justice, diligence, thrift, reliability,
precision, conscientiousness (Peseschkian; 1977, 1993, 2013). It is believed that with every
difficulty there is also a capacity demonstrated in the situation. In that manner, the symptoms and
the difficulties are interpreted in a positive (constructive) way (Peseschkian, 2013). The symptom
is seen as an unsuccessful attempt to solve the conflict. Often the conflict originates from the
values learned in childhood through family relations, this is called to be ‘basic conflict’. The
current situation evoking the basic conflict is called to be actual conflict, the conflict that client
experiences in the present time (Cope, 2014). Positive psychotherapy utilizes inventories that are
used by the therapist to assess conflict contents: the Differentiation Analytic Inventory
(Peseschkian, 2000), that is a listing of the primary and secondary capacities and Wiesbaden
Inventory of Positive and Family Psychotherapy (WPPF; Peseschkian, & Deidenbach, 1998),
which is a 80 item inventory.
Balance Model (Principle of Balance)
Another principle of PPT is balance model. Individuals cope with conflicts by their bodies,
achievement, their social contact and meaning in life/spirituality. The purpose of positive
psychotherapy is to help the client to reach balance in these four areas and also to widen the
opportunities through which an individual cope with conflicts (Peseschkian, 1977, 1993).
Five-Stages of Therapy (Principle of Consultation)
Positive psychotherapy follows a five-step process with clear psycho-educational features
(Peseschkian; 1977, 2000, 2013): (1) observation, (2) inventory, (3) situational encouragement, (4)
verbalization, and (5) broadening of goals. This process gives structure to the therapy and also can
be learned by clients and applied in their own living situations so that they can become their own
‘therapist’ when the process ends. In order to achieve this, homework is given that may range from
writing a letter to oneself or another, practicing specific skills, or writing about a story.
Applicability of Positive Psychotherapy to Turkish Culture
The emphasis of positive psychotherapy on cross-cultural therapy could be very applicable to
Turkish culture as Turkey which is known to be a collectivist culture which contains various
cultural orientations including life style, religious background, and ethnic identity. Similarly,
stages of interaction of positive psychotherapy could be very useful in Turkish culture as the
individual in Turkish culture could need all of the stages in balance in their relationships:
attachment, differentiation, and detachment. Therapists’ role is directive in the beginning, but
becomes non-directive as the process evolves. This could help the individuals who has external
locus of control (Mocan-Aydın, 2000), that they would need both attitudes (directive in the
beginning and non-directive as the process evolves) to learn to take responsibility in Turkish
The Journal of Happiness & Well-Being, 2015, 3(2), 182-203
203
culture. Parallel to this idea, because of the similar reasons, ‘principle of self-help of positive
psychotherapy could be applicable for Turkish culture. The ‘model dimensions of positive
psychotherapy gives emphasis to look in the past of client, its effect to the present time and aims to
help the client his/her own model for future life. This integrative approach could be helpful for
Turkish culture of which individuals are found to regret because of their past (Voltan-Acar, 2004).
Conclusions
It can be concluded that, with its cross-cultural point of view and integrative approach, positive
psychotherapy could be applicable to Turkish culture. However, research both on the cultural
understanding of the primary and secondary capacities and efficacy of the techniques is needed to
support the ideas presented in this paper. Another point to be noted that the integrative approach of
positive psychotherapy requires a high level of training covering the basic level of the traditional
modalities. In the system of Turkey, it could be difficult and this could be a problem for the
application of this method.
... Peseschkian'ın öncülüğünü yaptığı pozitif psikoterapi yaklaşımı, bireylerin yaşamlarında (gerçek) yeteneklerin önemli olduğunu ifade eder ve yetenekleri birincil ve ikincil yetenekler olarak iki grupta ele alır (1). Birincil yetenekler bireylerin ağırlıklı olarak duygusal yönlerini yansıtırken ikincil yetenekler bireylerin daha çok davranışsal yönleriyle ilgilidir. ...
... Sonuç olarak insan ne olduğunu ve nereden geldiğini bilme ihtiyacı duyar. Bu soruların yanıtını GİRİŞ aramak ise bilme yeteneğini ifade eder (1). Bireyin deneyimleri arttıkça bilme yeteneği gelişmekte ve temel yeteneklere dönüşmektedir. ...
... Pozitif psikoterapi yaklaşımı, tüm bireylerin bilme ve sevme yeteneklerine doğuştan sahip olduğunu vurgular. Pozitif psikoterapideki yetenekler aşağıdaki Tablo 1'de (1) Bu iki yetenek grubu çevresel şartların ve zamanın da etkisiyle şekillenir ve yetişkinlikte bireylerin karakter örüntüsü olarak kendisini gösterir. Bireylerin sergiledikleri psikopatolojik örüntülerde, sevme ve bilme kapasitelerinin yansıması olan birincil ve ikincil yeteneklerin ya çok gelişmiş ya da gelişmemiş olması yatar. ...
Article
Full-text available
Amaç: Bu araştırmanın amacı pozitif psikoterapi bağlamında birincil ve ikincil yetenekler ile narsisistik kişilik özellikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Yöntem: Araştırmanın çalışma grubunu 2016–2017 eğitim öğretim yılında yaşları 18–25 arasında değişen (M=18,75), %51,4’ü kadın (n=131) ve %48,6’sı erkek (n=124) olmak üzere toplam 255 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında veri toplama aracı olarak, Narsisistik Kişilik Envanteri, Pozitif Psikoterapi ve Aile Terapisi Envanteri ve araştırmacılar tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde Çoklu Regresyon Analizi kullanılmıştır. Bulgular: Analiz sonuçları; birincil yeteneklerden zaman yeteneğinin narsisistik kişilik özelliklerinin pozitif yönde, sabır yeteneğinin ise negatif yönde anlamlı birer yordayıcısı olduklarını göstermiştir. Diğer taraftan, ikincil yeteneklerden nezaket yeteneğinin narsisistik kişilik özelliklerinin negatif yönde anlamlı bir yordayıcısı olduğu, sadakat, temizlik ve dürüstlük yeteneklerinin ise narsisistik kişilik özelliklerinin pozitif yönde anlamlı birer yordayıcısı oldukları bulunmuştur. Sonuç: Özetle, pozitif psikoterapide kişilik yapılanması olarak tanımlanan bazı birincil ve ikincil yetenekler, narsisistik kişilik özelliklerinin anlamlı bir yordayıcısıdır. Elde edilen bulgular ilgili literatür çerçevesinde tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.
... Bireylerin mutlu olmalarını hedefleyen Pozitif Psikoterapi 1960'ların sonunda Nossrat Peseschkian ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir (Peseschkian, 1970). Pek çok araştırmacı (Cope, 2014;Sarı, 2015) Pozitif Psikoterapi kuramının diğer kuramlardan farklılaşan yönlerine vurgu yapmaktadır. Örneğin Sarı (2015)'ya göre Pozitif Psikoterapi ruh sağlığı çalışanlarına insancıl, psikodinamik, çatışma çözme odaklı ve bütünleyici bir yaklaşım sunmasıyla diğer psikoterapi kuramlarından ayrılmaktadır. ...
... Pek çok araştırmacı (Cope, 2014;Sarı, 2015) Pozitif Psikoterapi kuramının diğer kuramlardan farklılaşan yönlerine vurgu yapmaktadır. Örneğin Sarı (2015)'ya göre Pozitif Psikoterapi ruh sağlığı çalışanlarına insancıl, psikodinamik, çatışma çözme odaklı ve bütünleyici bir yaklaşım sunmasıyla diğer psikoterapi kuramlarından ayrılmaktadır. Pozitif Psikoterapi danışma oturumlarında hikâyelerden, atasözlerinden ve mecazlardan sıklıkla yararlanarak danışanın yaşamında sağlıklı bir dengeye ulaşmasına yardım etmektedir (Peseschkian, 1998;2002). ...
... Bir başka deyişle birincil ve ikincil yeteneklerin belirli bir düzeyde gelişmesi ve dengeli bir şekilde kullanılması sağlıklı ve pozitif bir ruh halinin göstergesi olarak ifade edilmektedir. Bu bağlamda Pozitif Psikoterapi bireylerin rahatsızlıklarını çözmek etmek için kişinin sahip oldukları yeteneklerine önem vermektedir (Eryılmaz, 2017;Sarı, 2015). Pozitif Psikoterapi'de bireylerin sahip oldukları yetenekler ya da bu yeteneklerin gelişme düzeyleri kişiler arası ilişkilerinde çatışma unsuru olarak ele alınmaktadır. ...
Article
Full-text available
Ruh sağlığı alanında yapılan çalışmalarda kullanımının pratik oluşu ve pek çok soruna yönelik etkili çözümler bulunmasında yardımcı olan teknikleri sayesinde Pozitif Psikoterapi günümüzde sıklıkla kullanılan psikoterapi kuramlarından biridir. Pozitif Psikoterapi kuramında bireylerin var olan yetenekleri arasında bir kıyaslama yapılmakta böylece hangi yeteneğin birey tarafından daha az veya fazla kullanıldığı tespit edilip çeşitli teknikler aracılığıyla dengelenmeleri sağlanmaktadır. Bu dengenin sağlanmasında birey aktif bir şekilde rol oynamakta ve sorunun çözümünde büyük bir yol kat etmektedir. Bu çalışmada Pozitif Psikoterapi yapıları ile beliren yetişkinlerin mutluluk düzeyleri arasındaki ilişki incelenmektedir. Araştırmanın çalışma grubunu 18-31 yaş aralığında olan 159 kadın (%79,5) ve 41 erkek (%21,5) oluşturmaktadır. Araştırmada test edilecek verilerin toplanmasında “Pozitif Psikoterapi ve Aile Terapisi Envanteri” ile “Oxford Mutluluk Ölçeği” kullanılmıştır. Elde edilen veriler çoklu regresyon analizi tekniği kullanılarak test edilmiştir. Verilerin test edilmesi sonucunda; beliren yetişkinlerin pozitif psikoterapi yapılarında birincil yeteneklerinden zaman ve sabır ile ikincil yeteneklerinden düzen arasında anlamlı farklılık olduğu gözlemlenmiştir. Bu sonuç ile beliren yetişkinlerin birincil (sabır ve zaman) ve ikincil (düzen) yeteneklerini dengeli kullanması halinde hayatlarında karşılaştıkları sorunların çözümlenmesine yardımcı olduğu ve dolayısıyla onları mutlu etmekte etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
... (2005Seligman ve ark. ( ve 2006 (Sarı, 2015). Bu dört alan dört yapraklı bir yoncaya, ya da dört ayaklı bir sandalyeye benzetilebilir. ...
Article
Full-text available
In this research it is aimed to test the effectiveness of junior high school students writing gratitude journals on gratitude. The research group constitutes students who attend secondary school in a public school and volunteer to participate in the research. The research was carried out on two groups, one experimental group and one control group. There were 23 participants in the experimental group and 24 participants in the control group. In the scope of the research, Gratitude Scale and Subjective Well-Being Scale for Adolescents were used. Data were collected three times in the research process; pre-test, post-test, and follow-up test. After the pre-test was applied, a training seminar on gratitude was given to the experimental group. In this seminar, students were told about what they can be grateful for and how they can be expressed. After the training seminar, the experimental group was asked to write daily in gratitude diaries created by the researchers based on the balance model of positive psychotherapy for 21 days. At the end of 21 days, the last time was collected, and the final test data were collected. Finally, the follow up data were collected 10 weeks after the end of the study and the study was terminated. The data were analyzed using the Mann Whitney U Test and the Wilcoxon Signed Ranks Test and the Friedman Test. Examination of the test results for the experimental and control groups revealed that the experimental group differed significantly from the control group in terms of gratitude and subjective well-being. In addition to these findings, according to the Wilcoxon Test results, the individuals in the experimental group got significantly higher scores in terms of gratitude and subjective well-being in the posttests than in the pretest scores. In the control group, there was no difference between the pretest and posttest scores. According to the Friedman test results used for the follow-up test analysis, the positive effect in the experimental group continues in the follow-up test. It was observed that individuals in the control group got significantly lower scores in the follow-up tests compared to gratitude and subjective well-being scores. According to the results of the follow-up test, it was understood that the effectiveness of the writing exercise continued. According to these findings, it was determined that the practice of writing gratitude diaries increased the gratitude and subjective well-being levels of adolescents
... (2005Seligman ve ark. ( ve 2006 (Sarı, 2015). Bu dört alan dört yapraklı bir yoncaya, ya da dört ayaklı bir sandalyeye benzetilebilir. ...
Article
Full-text available
In this research it is aimed to test the effectiveness of junior high school students writing gratitude journals on gratitude. The research group constitutes students who attend secondary school in a public school and volunteer to participate in the research. The research was carried out on two groups, one experimental group and one control group. There were 23 participants in the experimental group and 24 participants in the control group. In the scope of the research, Gratitude Scale and Subjective Well-Being Scale for Adolescents were used. Data were collected three times in the research process; pre-test, post-test, and follow-up test. After the pre-test was applied, a training seminar on gratitude was given to the experimental group. In this seminar, students were told about what they can be grateful for and how they can be expressed. After the training seminar, the experimental group was asked to write daily in gratitude diaries created by the researchers based on the balance model of positive psychotherapy for 21 days. At the end of 21 days, the last time was collected, and the final test data were collected. Finally, the follow up data were collected 10 weeks after the end of the study and the study was terminated. The data were analyzed using the Mann Whitney U Test and the Wilcoxon Signed Ranks Test and the Friedman Test. Examination of the test results for the experimental and control groups revealed that the experimental group differed significantly from the control group in terms of gratitude and subjective well-being. In addition to these findings, according to the Wilcoxon Test results, the individuals in the experimental group got significantly higher scores in terms of gratitude and subjective well-being in the posttests than in the pretest scores. In the control group, there was no difference between the pretest and posttest scores. According to the Friedman test results used for the follow-up test analysis, the positive effect in the experimental group continues in the follow-up test. It was observed that individuals in the control group got significantly lower scores in the follow-up tests compared to gratitude and subjective well-being scores. According to the results of the follow-up test, it was understood that the effectiveness of the writing exercise continued. According to these findings, it was determined that the practice of writing gratitude diaries increased the gratitude and subjective well-being levels of adolescents.
... Activities done 1st session construction Construction of the Group 2. Informing about the positive psychology-based group counselling application 1. Reading the story "Patient standing on one leg" (Sarı, 2015) 2nd session strengths Enabling group members to recognize their strengths 1. Preparing your own poster activity 2. Character strengths and virtues activity (Peterson & Seligman, 2004) 3rd Session self-acceptance and acceptance of the past Helping the individual to evaluate himself/herself and his/her past positively and accepting his/her negative sides with an awareness of them 1. African shield activity (Robinson et al., 1994) 4th Session getting to know feelings 1. Group members' getting to know their feelings and recognizing the emotional reflections of life events 2. Increasing emotional expression and acceptance skills of group members by increasing their emotional and physical awareness of positive and negative emotions 1. Positive emotion (Fredrickson, 2006) 2. Emotion diary activity (Grenberg, 2004) 5th session self-compassion 1. Ensuring that group members are free from self-judgmental criticism, have the ability to look at themselves positively, and accept that the problems they experience are a common part of humanity and that they are not alone 2. Improving the mindfulness skills of group members 1. ...
Article
Full-text available
The purpose of the current study is to examine the effects of the Positive Psychology-Based Online Group Counselling Program (PPBOGCP) on the psychological well-being, self-compassion and hope levels of the mothers having children with intellectual disabilities. The current study is a mixed-design research having quantitative and qualitative dimensions. The quantitative dimension of the study was designed in a quasi-experimental design based on the experimental, placebo and control group pre-test, post-test and follow-up test model. The study group is comprised of a total of 35 participants. While in the experimental group, the 10-session PPBOGCP developed by the researcher was implemented, a 10-session group counselling was conducted in the placebo group. No study was conducted with the individuals in the control group. As the data collection tools, the Psychological Well-Being Scale, Self-Compassion Scale and Dispositional Hope Scale were used in the current study. The quantitative analyses were conducted in SPSS 17 program package while the qualitative data were analyzed with the content analysis technique. According to the findings of the current study, the PPBOGCP created significant differences in the psychological well-being, self-compassion and hope levels of the mothers having children with intellectual disabilities according to the intervention time effect (p < 0.05). It was observed that the data obtained in the individual interviews were collected around the categories of “Learning how to cope with, recognizing the sources of support, perceiving positively-acceptance, empathy and development”.
... In the psychopathological patterns that individuals exhibit, the primary and secondary capacities, which are reflected as the capacity to know and the capacity to love, are either overdeveloped or undeveloped. Less developed capacities cause individuals to fail in exhibiting the capacities (1). Overdeveloped capacities lead individuals to use their energy exceedingly. ...
Article
Full-text available
Introduction: The purpose of the current study is to elucidate the relationships between narcissistic personality traits and primary and secondary capacities of individuals within the context of positive psychotherapy. Methods: In the study conducted in 2016-17 academic year, the participants were 255 university students (51.4% female, n=124 and 48.6% male, n=124) aged 18 to 25. As data collection tools, the Narcissistic Personality Inventory, Wiesbaden’s Inventory of Positive Psychotherapy and Family Therapy and Demographic Information Form created by the researchers were used. The Multiple Regression Analysis method was employed to achieve the objectives of the study. Results: The findings revealed that two of the primary capacities, namely time and patience, were significant predictors of narcissism. In other words, the time capacity was a positive significant predictor of narcissistic personality traits, while those traits were predicted by the patience capacity in a negative way. Regarding the secondary capacities, politeness, faithfulness, cleanliness and honesty were significant predictors of narcissistic personality traits. In brief, the faithfulness, cleanliness and honesty capacities were positive significant predictors whereas the politeness capacity was a negative significant predictor of narcissistic personality traits. Conclusion: In brief, the primary and secondary capacities, which are defined as personality traits in positive psychotherapy, were significant predictors of narcissistic personality traits. Results and implications are discussed in the light of relevant literature, and suggestions are offered for future research.
Article
Purpose This study was conducted to determine the effect of psychoeducation of the positive psychotherapy (PPT)-based balance model applied to university students on spirituality index levels of their subjective well-being. Design and Method The research was conducted as a quasi-experimental study with a one-group pretest–posttest design. The population of this study was composed of undergraduate students of a university and the sample was composed of the students taking Intern Practice Course of Psychiatric Nursing. In the study, the data were collected using a Personal Information Form and Spirituality Index of Well-being. Findings Frequency, percentage, Shapiro–Wilk test, and Wilcoxon Signed-Ranks tests were used to assess the data of the study. As a result of the statistical analysis, the students obtained significant results in the total score of Spirituality Index of Well-Being and the subscales of “Self-Efficacy” and “Life Schemes” (p < 0.05). Conclusion PPT-based balance model education increases the subjective well-being levels of the students significantly. Practice Implications PPT has a positive effect on the subjective well-being levels of individuals with spirituality index, this method should be used more in clinical studies with healthy or sick people.
Chapter
Responses after traumatic experience vary from individual to individual. In some cases, severe symptoms and disorders, such as anxiety, depression, and post-traumatic stress disorder, are seen after the traumatic event. In recent years, studies related to traumatic events have revealed both positive and negative effects of trauma. According to the latest research in positive psychology, enormous growth and development has been observed after unimaginable suffering, trauma, and pain. Positive changes from highly challenging life events are defined as post-traumatic growth. Working on increasing the client’s capacity for post-traumatic growth could not only enhance development, but it could also help decrease the symptoms of post-traumatic disorders. Positive Psychotherapy (PPT after Peseschkian) naturally involves fostering post-traumatic growth. The balance model, a keystone of Positive Psychotherapy, and the use of stories are effective tools in supporting the post-traumatic growth process. The purpose of this chapter is to introduce positive interventions to increase post-traumatic growth based on Positive Psychotherapy principles. Case examples are provided for the five stages of Positive Psychotherapy.
Article
Full-text available
Çocukların gelişiminin desteklemeye yönelik olarak çok yönlü çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmaların bir kısmı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı vasıtasıyla yürütülürken bir kısmı da üniversiteler ve sivil toplum örgütleri tarafından yürütülmektedir. Genel olarak, çalışmalar "Anne ve Baba Eğitimleri" başlığı altında verilen eğitimler şeklindedir. Bu eğitimler, çocukların gelişim özellikleri, gelişim dönemlerindeki ihtiyaçları ve yaşayabilecekleri sorunlarda "Anne ve Baba"nın bilgi eksikliğinin giderilmesi, çocuk eğitiminin önemine ve nasıl olması gerektiğine ilişkin farkındalık kazandırma şeklindedir. Bu eğitimler sırasında gelişim dönemleri ile ilgili dinamiklerin yanı sıra her bir gelişim döneminde çocukla nasıl iletişim kurulabileceğine ve sorunlarının nasıl çözülebileceğine ilişkin yeterliliklerin kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu çalışma ise çocuğun sağlıklı gelişiminde anne ve babanın çocuk gelişimine ve yaşayabileceği sorunlara ilişkin farkındalık yaratmak ve bilgi düzeylerinin belirli bir dereceye kadar yardımcı olabileceği düşüncesini temel alarak, anne ve babanın sağlığının, psikolojik iyi halinin, çocuğun gelişimindeki etkisi dikkate alarak yapılmıştır. Proje çalışmasındaki pilot uygulamada, sosyoekonomik ve eğitim düzeyi açısından alt grupta yer alan annelerle, 2 şer saatlik 5 oturumluk grup çalışması yapılmıştır. Bu çalışmada, geliştirilmekte olan projenin, pilot uygulama sürecine ilişkin veriler paylaşılarak, aynı amaçla çalışan alan uzmanlarına farklı bir bakış açısı getirebileceği umulmaktadır. Abstract Multidirectional studies are being conducted to support the development of children. Some of these activities are carried out by the Ministry of Family and Social Policy, the Ministry of National Education and the Ministry of Health, while some are carried out by universities and non-governmental organizations. In general, the workshops are in the form of trainings given under the heading "Mother and Father Trainings". These trainings are aimed at raising the awareness of the importance of children's education and how it should be, in terms of the developmental characteristics of children, the needs during their developmental periods and the problems they may experience in order to eliminate the lack of knowledge of "Mother and Father". During these trainings, it is aimed to acquire competences about how to communicate with children and how to solve their problems during each developmental period as well as the dynamics related to developmental periods.This study is based on the consideration of the health of the mother and father, the psychological well-being, and the influence of the child's development, on the basis of the awareness of the parents and their child's development in the healthy development of the child and the belief that their level of knowledge can help them to a certain extent. In terms of pilot project implementation was carried out with mothers who low socioeconomic and educational level, the study consisting of five sessions which each one took two hours.In this study, it is hoped that the project being developed can share the data on the pilot implementation process and bring a different perspective to field experts working for the same purpose.
Article
Full-text available
The aim of this study is to reveal the relationship between primary and secondary capacities with the Wiesbaden Positive Therapy and Family Therapy Inventory (WIPPF-2) among people having Post Traumatic Stress Disorder (PTSD). Participants of this study consisted of 50 volunteers, PTSD patients, who were observed in the Psychiatry Department of Gülhane Military Hospital in Ankara, Turkey, as an in-patient or outpatient. A control group consists of 50 volunteers with an absence of any specific psychiatric diagnosis. All participants were asked to answer the self-evaluation scale Wiesbaden Positive Psychotherapy and Family Therapy Inventory, the Beck Depression Inventory, and the Impact of Event Scale (Revised). According to the analysis, there was a negative relationship between the depression inventory scores of patients who were diagnosed with PTSD and their secondary and primary capacities. It was observed that PTSD patients show less levels of primary capacities than secondary capacities. Since primary capacities tend to be more related to emotional needs and emotional relations, these capabilities seemed to be more affected by PTSD and less developed. Travma Sonrası Stress Bozukluğu Vakalarında Pozitif Psikoterapi Bağlamında Birincil ve İkincil Yeteneklerin İncelenmesi Özet Bu çalışmanın amacı, travma sonrası stres bozukluğu olan bireylerde Wiesbaden Pozitif Psikoterapi ve Aile Terapisi Envanterinde belirtilen birincil ve ikincil yetenekler arasındaki ilişkinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcıları Gülhane Askeri Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniğinde ayaktan ve yatarak takip edilen gönüllü 50 TSSB hastasından ve kontrol grubu olarak da herhangi bir psikiyatrik tanısı olmayan gönüllü 50 kişiden oluşmaktadır. Bireylerden Wiesbaden Pozitif Psikoterapi ve Aile Terapisi Envanterini, Beck Depresyon Ölçeğini ve Olayın Etki Ölçeğini doldurmaları istendi. Yapılan analizlerin sonuçlarına göre, TSSB tanısı almış kişilerin depresyon ölçek puanları ile ikincil ve birincil yetenekler arasında negatif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. TSSB hastalarının birincil yeteneklerinin ikincil yeteneklere göre daha az geliştiği görülmüştür. Bulgular, Pozitif Psikoterapi bağlamında tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Pozitif Psikoterapi, TSSB, birincil yetenekler, kkincil yetenekler
Book
In a stimulating and novel approach, this book explains why metaphors are persuasive, suggesting that they are ideologically effective because they are cognitively plausible and evoke an emotional response. ‘Critical Metaphor Analysis’ is then developed in a series of corpus-based studies in which analysis of collocations provides insight into the cognitive motivation and expressive connotation of metaphor. By unifying traditional and cognitive semantic with pragmatic approaches, the reader becomes aware of the importance of metaphor in persuasive language.
Chapter
The following strategies of Positive Family Therapy present an overview of the applicational possibilities of its tools. They are flexibly adapted to the specific needs of the situation in which the patient or patient family happens to be. The strategies outlined here, as my colleagues and I have found in our own experiences with Positive Family Therapy, have proved themselves to be advantageous. They are the result of discussions with patient families and critical talks among colleagues. In the following sections, I present some typical constellations and images of illness where definite behaviors exist. The following parameters should be given attention: 1. The way the patient or family presents itself for the therapy: individual patient, nuclear family, extended family, therapy in opposition to the family, as “Therapy without a Patient.” 2. The image of the illness that the patient or family produces: Here it is mainly a question of how much stress the patient or family can take, what its capacity is. It has proved to be worthwhile to orient oneself according to a distinction between neurotic, psychosomatic, and psychotic patients. Each of these patient groups requires its own approach. 3. Possible or desired length of treatment: Particular situations require a flexible approach to the length of the treatment. In practice, this means the shorter the actual therapeutic intervention can be, the more emphasis must be placed on the aspect of self-help. In an extreme case, this means that the patient family is familiarized with the tools of Positive Family Therapy and the therapist simply supervises the self-help activities that then ensue. The situation occurs with families that have good resources for self-help, with families where external circumstances limit the length of the treatment, and with patients whose treatment takes place within a set length of time, e.g., during a stay in a sanitarium. 4. The focus for dealing with conflict: Since families already have some self-help activities at their disposal, the treatment does not have to begin at a therapeutic zero. Instead, it is important that one become sensitive to the self-help mechanisms that are already being used. Therapeutically, this means placing emphasis on areas that had previously been blocked off. At this point, the Positive Process is used in a concrete way.
Book
The Oxford Handbook of Positive Psychology studies the burgeoning field of positive psychology, which, in recent years, has transcended academia to capture the imagination of the general public. The book provides a roadmap for the psychology needed by the majority of the population-those who don't need treatment, but want to achieve the lives to which they aspire. The articles summarize all of the relevant literature in the field, and each is essentially defining a lifetime of research. The content's breadth and depth provide a cross-disciplinary look at positive psychology from diverse fields and all branches of psychology, including social, clinical, personality, counseling, school, and developmental psychology. Topics include not only happiness-which has been perhaps misrepresented in the popular media as the entirety of the field-but also hope, strengths, positive emotions, life longings, creativity, emotional creativity, courage, and more, plus guidelines for applying what has worked for people across time and cultures.