ArticlePDF Available

Rekreacyjna wartość Białowieskiego Parku Narodowego

Authors:

Abstract

Rekreacyjna wartość Białowieskiego Parku Narodowego The recreational value of the Białowieża National Park ABSTRAKT W badaniu wykorzystano strefowy model kosztu podróży do oszacowania korzyści rekreacyjnych dostarczanych społeczeństwu przez Białowieski Park Narodowy. Metoda ta wymaga oszacowania częstości wizyt z poszczególnych województw wraz z kosztem podróży. Otrzymane wyniki wskazują, że Puszcza Białowieska generuje każdego roku strumień korzyści rekreacyjnych netto w wysokości 11.5 mln zł (2002), odpowiada to nadwyżce ekonomicznej równej 105 zł na każdą wizytę. Otrzymane wyniki wskazują, że korzyści rekreacyjne dostarczane społeczeństwu przez Puszczę Białowieską są 27 krotnie większe od korzyści ekonomicznych generowanych przez Nadleśnictwo Białowieża. Oznacza to, że alternatywny koszt rozszerzenia Parku Narodowego na obszar całej Puszczy jest niewielki ABSTRACT Zonal travel cost method (ZTCM) is used to measure the recreational economic benefits from visitation in the Białowieża National Park. Zonal TCM involves aggregating visitation data by zones of origin (administrative provinces), and computing travel cost from the zone to the studied area. Visitors are estimated to have received a total of 11.5 million zł (2002) in net benefits from their recreational experience, above the cost of traveling to the wilderness area, or 105 zł per individual visit. Obtained values indicate that these benefits are 27 times higher than the profits generated by the Forest District Białowieża. This finding suggests that the alternative cost of enlarging the Białowieza National Park to the entire Białowieza Forest is small.
Marek Giergiczny
Warszawski Ośrodek Ekonomii Ekologicznej
Ul. Długa 44/50
00-241 Warszawa
e-mail: mgiergiczny@wne.uw.edu.pl
Rekreacyjna wartość Białowieskiego Parku Narodowego
The recreational value of the Białowieża National Park
ABSTRAKT
W badaniu wykorzystano strefowy model kosztu podróży do oszacowania korzyści
rekreacyjnych dostarczanych społeczeństwu przez Białowieski Park Narodowy. Metoda ta
wymaga oszacowania częstości wizyt z poszczególnych województw wraz z kosztem
podróży. Otrzymane wyniki wskazują, że Puszcza Białowieska generuje każdego roku
strumień korzyści rekreacyjnych netto w wysokości 11.5 mln zł (2002), odpowiada to
nadwyżce ekonomicznej równej 105 na każdą wizytę. Otrzymane wyniki wskazują, że
korzyści rekreacyjne dostarczane społeczeństwu przez Puszczę Białowieską są 27 krotnie
większe od korzyści ekonomicznych generowanych przez Nadleśnictwo Białowieża. Oznacza
to, że alternatywny koszt rozszerzenia Parku Narodowego na obszar całej Puszczy jest
niewielki
ABSTRACT
Zonal travel cost method (ZTCM) is used to measure the recreational economic benefits from
visitation in the Białowieża National Park. Zonal TCM involves aggregating visitation data by
zones of origin (administrative provinces), and computing travel cost from the zone to the
studied area. Visitors are estimated to have received a total of 11.5 million (2002 ) in net
benefits from their recreational experience, above the cost of traveling to the wilderness area,
or 105 zł per individual visit. Obtained values indicate that these benefits are 27 times higher
than the profits generated by the Forest District Białowieża. This finding suggests that the
alternative cost of enlarging the Białowieza National Park to the entire Białowieza Forest is
small.
Wstęp
Puszcza Białowieska od lat jest przedmiotem sporu pomiędzy przedstawicielami nauk
przyrodniczych i organizacji ekologicznych, a Lasami Państwowymi i ludnością lokalną. Spór
ten miał swoje apogeum w 1996 roku, gdy planowano rozszerzenie parku narodowego na
obszar całej Puszczy. Głównymi orędownikami tego rozszerzenia byli przyrodnicy wspierani
przez pozarządowe organizacje ekologiczne. Gwałtownie zaprotestowała przeciwko temu
znaczna część leśników, działaczy samorządowych oraz ludność lokalna.
Głównym argumentem podnoszonym przez zwolenników objęcia parkiem narodowym całej
puszczy jest unikalny, w skali europejskiej, charakter tego lasu. Ich zdaniem jedyną
dopuszczalną formą tego typu lasów jest powstrzymanie się od ingerencji w procesy naturalne
i pozwolenie na to, by to nie człowiek, a przyroda decydowała o tym: co, gdzie i kiedy ma
wyrosnąć; które drzewa mają przeżyć, a które zginąć (Wesołowski, 2004). Przyrodnicy
argumentują także, że ponieważ w Polsce 99% lasów jest objętych różnymi formami
gospodarowania, Puszcza Białowieska, która stanowi mniej niż 1% całkowitej powierzchni
leśnej Polski powinna zostać objęta ochroną zapewniającą zachowanie jej unikalnych w skali
europejskiej walorów przyrodniczych.
O ile zwolennicy rozszerzenia parku narodowego powołują się na wyjątkowe walory
przyrodnicze Puszczy, o tyle argumenty podnoszone przez przeciwników w znacznej mierze
maja charakter ekonomiczny. Leśnicy argumentują, że zaprzestanie gospodarki leśnej w
Puszczy byłoby nieefektywne ekonomicznie - ich zadaniem prowadziłoby to do
marnotrawstwa.
W sprawie projektu rozszerzenia parku narodowego wielokrotnie głos zawierało także
Ministerstwo Środowiska. W komunikacie z marca 2002 roku Ministerstwo Środowiska
stwierdziło, że powiększenie Białowieskiego Parku Narodowego na cały obszar Puszczy, nie
jest możliwe, a jako główny powód podano bardzo trudną sytuację budżetu państwa
(Ministerstwo Środowiska, 2002).
W sporze tym z obu stron padają liczne argumenty, wiele z nich ma charakter
nieekonomiczny. Celem tego artykułu jest skupienie się jedynie na ekonomicznej stronie
problemu i próbie zastanowienia się, nad rzeczywistymi ekonomicznymi kosztami
poszerzenia parku narodowego na obszar całej Puszczy.
I. Całkowita wartość ekonomiczna
Wartość jest podstawową kategorią ekonomiczną, stanowiła ona niegdyś centralny problem
dociekań ekonomicznych. Współczesna analiza ekonomiczna straciła zainteresowanie
kontynuacją filozoficznych sporów o genezę wartości. Zamiast tego, postuluje że wartość
wyraża się w cenach rynkowych i jest uzasadniona użytecznością dóbr w związku z
konsumpcją. Tak więc, według ekonomii nic łącznie ze środowiskiem przyrodniczym nie
ma wartości, chyba że bezpośrednio lub pośrednio służy konsumpcji, czyli zaspokajaniu
ludzkich potrzeb (Żylicz, Giergiczny 2002). Z tego antropocentrycznego punktu widzenia
bynajmniej nie wynika, że teoria ekonomii jest materialistyczna. Ekonomiści dostrzegają, że
ceny, a więc i wartości, zawierają składniki, z których część związana jest z bezpośrednim lub
pośrednim użytkowaniem dóbr, część zaś jedynie z satysfakcją z faktu, że coś istnieje.
Pierwszy typ zwany jest wartością użytkową, drugi natomiast -- wartością pozaużytkową.
Przez wiele lat ekonomiści interesowali się jedynie bardzo wąsko rozumianą wartością
użytkową. Wartość lasu była tożsama z rynkową wartością surowców, które można było
z niego pozyskać (drewno, zwierzyna łowna, owoce runa itp). Ekonomiści od dawna zdawali
sobie sprawę z istnienia innych składników wartości użytkowej, jednak ponieważ nie były
one przedmiotem transakcji rynkowych, gospodarując danym zasobem rzadko kiedy brano je
pod uwagę.
W 1947 roku w Stanach Zjednoczonych opracowano podłoża teoretyczne metody kosztu
podróży, podejście to pozwala na przybliżone szacowanie wartości rekreacyjnej danego
zasobu przyrodniczego. Geneza powstania tej metody ma swoje źródło w konflikcie
pomiędzy Amerykańskim Zarządem Parków Narodowych a budżetową komisją senacką.
Sadzę, że przykład ten jest wart omówienia ponieważ argumenty podnoszone wówczas przez
komisję senacką podobne do argumentacji Ministerstwa Środowiska w sprawie objęcia
ochroną całej Puszczy Białowieskiej.
W 1946 r. komisja szukając oszczędności zdecydowała obciąć budżet Zarządu Parków
Narodowych, argumentując, że korzyści, które dostarczają społeczeństwu parki narodowe są
niewielkie w porównaniu do ponoszonych kosztów. Sprawa wydawała się przegrana, istnienie
wielu parków narodowych zagrożone, no bo jak na gruncie ekonomii uzasadnić potrzebę
ochrony przyrody? Szukając pomocy szef Zarządu Parków Narodowych zwrócił się do
znanych amerykańskich ekonomistów o pomoc.
Wśród nich był wybitny ekonomista amerykański: Harold Hotelling. Jako jedyny
zaproponował rozwiązanie tego problemu. Stwierdził, że ponieważ każdego roku
amerykańskie parki narodowe odwiedzają setki tysięcy osób (były to lata 40, obecnie liczba
odwiedzających turystów sięga dziesiątków milionów), to z pewnością mają one dla
społeczeństwa istotną wartość. Dla odwiedzających parki narodowe każda taka wizyta wiąże
się z pewnym kosztem (transport, wartość czasu). Hotelling doszedł do wniosku, że koszt ten
można traktować jako cenę jaką gotowi płacić ludzie za możliwość odwiedzenia danego
miejsca. Znając zależność pomiędzy kosztem podróży, a względną ilością wizyt można
wyznaczyć swoistą "krzywą popytu" i oszacować wielkość nadwyżki ekonomicznej będącej
w tym przypadku oszacowaniem wartości rekreacyjnej danego zasobu.
Przeprowadzona przez Hotellinga analiza wykazała, że korzyści rekreacyjne dostarczane
społeczeństwu przez parki narodowe wielokrotnie wyższe od ponoszonych na nie
wydatków z budżetu państwa. Po raz pierwszy udało się pokazać, że przyroda dostarcza
wymiernych korzyści społeczeństwu. W rezultacie udało się zapobiec likwidacji części
parków. Dziś wydatki na ochronę przyrody w Stanach Zjednoczonych wynoszą 3 mld.
dolarów rocznie i stanowią połowę wydatków przeznaczonych na całym świecie na takie cele
(James i in. 2001).
Wartość rekreacyjna choć w wielu przypadkach bardzo istotna, stanowi jedynie część
wartości użytkowej i zwykle jedynie niewielką część całkowitej wartości ekonomicznej
danego zasobu przyrodniczego. Szczegółowy podział całkowitej wartości ekonomicznej z
przykładami w kontekście lasu przedstawia rycina 1.
W 1967 roku John Krutilla zwrócił uwagę że oprócz wartości użytkowej istnieje także
wartość niezwiązana z żadnym użytkowaniem tzw. wartości egzystencji. Zauważył on, że
popyt na pewne dobra może istnieć pomimo braku intencji korzystania z nich, tak teraz, jak i
w przyszłości. Koncepcję wartości egzystencji można zobrazować następującym przykładem.
Wyobraźmy sobie, że w wyniku jakichś perturbacji politycznych rząd Brazylii podjął decyzję
o wycięciu Puszczy Amazońskiej. Zdecydowana większość z nas nigdy nie była w
amazońskiej dżungli i zapewne nigdy się tam nie wybierze. Jednak całkowicie abstrahując od
zmian jakie wycięcie tej Puszczy spowodowałoby w globalnym ekosystemie, dla wielu osób,
fakt zniszczenia Amazonii stanowiłby olbrzymią stratę.
Dla wielu ludzi sama świadomość tego, że jeszcze na Ziemi miejsca gdzie istnieje dzika
przyroda i że miejsca te będą mogły być podziwiane przez nasze dzieci, a także dzieci
naszych dzieci stanowi istotną wartość. Dopiero suma tej wartości ze wszystkimi elementami
wartości użytkowej stanowi o całkowitej wartości ekonomicznej dobra przyrodniczego.
Rycina 1. Całkowita wartość ekonomiczna w kontekście lasu.
W artykule tym dokonano oszacowania jedynie wartości rekreacyjnej. Wartość ta stanowi
tylko niewielką cześć całkowitej wartości ekonomicznej Puszczy Białowieskiej, jednak daje
ona dolne oszacowanie strumienia usług dostarczanych społeczeństwu przez Puszczę.
Wartość można porównać do zysków osiąganych przez Nadleśnictwo Białowieża, które z
kolei można traktować jako alternatywny koszt rozszerzenia Parku Narodowego na obszar
całej Puszczy. Zestawienie tych dwóch wielkości pozwala ocenić które rozwiązanie dotyczące
Puszczy jest bardziej korzystne ze społecznego punktu widzenia.
II. Opis metody badawczej
Do oszacowania rekreacyjnej wartości Puszczy Białowieskiej zastosowano strefowy model
kosztu podróży (ZTCM)
1
. Metoda ta wymaga obliczenia częstości wizyt z wybranych stref.
W praktyce zamiast stref stosuje się najczęściej jednostki podziału terytorialnego. W
niniejszym badaniu zdecydowano się na obliczenie częstości wizyt z poszczególnych
województw.
Jako miarę tej wartości rekreacyjnej przyjmuje się zagregowaną nadwyżkę konsumenta,
rozumianą jako sumę różnic pomiędzy maksymalną gotowością do zapłacenia za wizytę oraz
faktycznie poniesionym kosztem wizyty. W modelu ZTCM szacowanie zagregowanej
nadwyżki konsumenta odbywa się w następujących etapach:
1
Polskie tłumaczenie angielskiego: Zonal Travel Cost Metod.
W pierwszym szacowany jest model, w którym częstość wizyt z poszczególnych stref jest
objaśniana za pomocą kosztu dojazdu. Zwykle do tego modelu wprowadzane także inne
zmienne, charakteryzujące daną strefę, które mogą mieć wpływ na częstość wizyt np: średni
dochód i atrakcyjność turystyczna. Zazwyczaj przyjmuje się, że model jest dobrze
dopasowany, jeżeli przewidywana przez niego liczba wizyt nie różni się od faktycznej o
więcej niż 20%. (Loomis, Walsh 1997)
Następnie model ten jest wykorzystywany do obliczenia przewidywanej liczby wizyt w
sytuacji, w której (oprócz ponoszonego kosztu) odwiedzający musieliby ponieść dodatkowy
koszt. Szacuje się przewidywaną liczbę wizyt z każdej strefy z uwzględnieniem kosztów
faktycznego i dodatkowego. Sumując wizyty z różnych stref, otrzymujemy wielkość
hipotetycznego popytu w zależności od dodatkowego kosztu.
Powtarzając procedurę z etapu drugiego (przyjmując różne stawki), otrzymujemy
hipotetyczną funkcję popytu. Etap trzeci polega na oszacowaniu nadwyżki konsumenta, którą
stanowi pole pod tą krzywą popytu.
III. BADANIE EMPIRYCZNE
Dane wykorzystane w pracy pochodzą z badania przeprowadzonego przez Kalinkę w 2003
roku w ramach pracy magisterskiej. W badaniu tym autor przeprowadził 584 wywiady z
turystami spotkanymi na terenie Białowieskiego Parku Narodowego. Badanie to zostało
przeprowadzone w maju, lipcu i sierpniu 2002 r. (Kalinka 2003). Ponieważ ponad 80%
turystów odwiedza BPN w okresie od maja do września, założono że grupa osób, z którą
przeprowadzono wywiady jest reprezentatywna dla ogółu turystów odwiedzających Puszczę
Białowieską każdego roku. Tabela 1. przedstawia statystyki opisowe zmiennych
wykorzystanych w badaniu.
Tabela 1. Statystyki opisowe.
W literaturze opisane są różne podejścia w stosunku do zmiennej koszt. Najczęściej w modelu
kosztu podróży za koszt uznaje się faktycznie poniesiony koszt podróży, wraz z kosztem
czasu. Przy szacowaniu zmiennej koszt przyjęto następujące założenia:
● Założono, że jedynym celem wyjazdu było odwiedzenie BPN.
● Założono koszt przejechania 1km jako 0.35 zł
2
.
Z przeprowadzonej analizy danych wynika, że liczba osób podróżujących w pojeździe nie
zależy od pokonywanej odległości i średnio wynosi 3 osoby. Dlatego koszt przejechania 1 km
(bez kosztu czasu) każdorazowo podzielono przez 3.
Przyjęto koszt godziny spędzonej w podróży równy -12
3
, aby oszacować ilość godzin
poświęconych na dojazd i powrót przyjęto średnią prędkość jazdy 65 km/h
4
.
Przy szacowaniu funkcji popytu nie uwzględniono turystów zagranicznych, pomimo tego,
że ponad połowa z nich deklarowała, że BPN jest ich jedynym celem podróży. Zdecydowano
się na pominięcie turystów zagranicznych, ponieważ nie było jednoznaczne w odniesieniu do
jakiej grupy osób powinien być szacowany współczynnik częstości wizyt.
5
Pierwszym krokiem było oszacowanie modelu objaśniającego częstość wizyt. Jako zmienną
objaśniającą wykorzystano jedynie zmienną koszt. Wyniki są przedstawione w tabeli 2.
Tabela 2. Częstość wizyt w zależności od kosztu.
Niestety, model ten jest słabo dopasowany do danych, ponieważ znacznie zaniża liczbę wizyt.
Różnica pomiędzy przewidywaną przez model, a faktyczną liczbą wizyt przekracza 40%.
W celu rozwiązania tego problemu do równania regresji wprowadzono zmienną, oddającą
relatywne różnice w dochodach rozporządzalnych, jakimi dysponują średnio gospodarstwa
domowe w różnych województwach. Rezultaty otrzymane przy tym dodatkowym założeniu
są zamieszczone w tabeli 3.
2
Przyjęto konserwatywne założenie, że jedynym kosztem związanym z podróżą jest koszt zużytego paliwa.
Założono, że średnio samochód spala 8 litrów paliwa na 100 km.
3
W Polsce do chwili obecnej przeprowadzono 3 badania szacujące wartość czasu: Bartczak (2002), Żylicz i in.
(2006), Gibb & Partners (1995). Z badań tych wybrano najniższą otrzymaną wartość czasu dla podróży
turystycznych, badanie: Żylicz i in. (2006) wartość czasu: 12 zł/h.
4
Odległość danego województwa od BPN liczono od miasta, z którego turyści byli najliczniej reprezentowani
(w większości przypadków było to miasto wojewódzkie).
5
Czy tylko do tych krajów, z których pochodzili turyści? A może dla populacji całej Europy?
Tabela 3. Częstość wizyt w zależności od kosztu (z uwzględnieniem różnic w dochodzie).
Przyjęcie dodatkowego założenia zapewniło dobre dopasowanie do danych i dlatego właśnie
ten model, wykorzystano do dalszej analizy. Następnym krokiem było oszacowanie funkcji
popytu. Tabela 4. przedstawia przewidywaną liczbę wizyt, w zależności od dodatkowego
kosztu, zależność ta jest graficznie przedstawiona na rysunku 2.
Tabela 4. Przewidywana liczba wizyt w zależności od dodatkowego kosztu.
Rycina 2. Hipotetyczna liczba wizyt w zależności od dodatkowego kosztu.
Przy założeniu, że do danych empirycznych dopasowujemy krzywą wykładniczą, funkcję
popytu opisują następujące wzory:
N= exp(-0.0089*koszt + 11.544)
Nadwyżka konsumenta (CS) jest równa:

0
)exp( dCCCS
=11.5 mln zł
gdzie C reprezentuje koszt, a α i β są parametrami funkcji popytu.
Oznacza to, że średnio, odwiedzający Puszczę Białowieską odnosi z tego tytułu nadwyżkę
konsumenta w wysokości 105 zł
6
.
Uwzględniając powyższe szacunki, Puszczę Białowieską można traktować jako zasób, który
generuje każdego roku strumień korzyści rekreacyjnych w wysokości 11.5 mln zł
7
. Zasób ten
można traktować analogicznie do aktywa finansowego, które każdego roku dostarcza pewien
strumień korzyści finansowych. Podobnie jak w przypadku aktywa finansowego, aby
oszacować wartość zasobu, który generuje stały strumień pieniężny, należy przyjąć pewną
wysokość stopy procentowej. Zwykle w tego rodzaju szacunkach przyjmuje się stopę bliską
6
Białowieżę odwiedza około 110 000 osób rocznie.
7
W cenach z 2002 roku.
4%
8
. Przyjmując właśnie wielkość, rekreacyjna wartość Puszczy Białowieskiej wynosi
287 mln. zł.
Można zadać pytanie; czy to dużo czy mało? Aby odpowiedzieć na nie, korzyści rekreacyjne
dostarczane przez Białowieski Park Narodowy porównano do zysków osiąganych przez
Nadleśnictwo Białowieża.
Z uwagi na wyjątkowe walory Puszczy na terenie Nadleśnictwa Białowieża w roku 1994
utworzono Leśny Kompleks Promocyjny. Prowadzona na jego terenie gospodarka leśna różni
się od standardowych praktyk stosowanych w innych nadleśnictwach. Znacząca część
przychodów Nadleśnictwa jest przeznaczana na działania ochronne, edukacyjne itp. Dlatego
oprócz zysku przy szacowaniu korzyści ekonomicznych generowanych przez Nadleśnictwo
uwzględniono także te dodatkowe wydatki z tytułu działań ochronnych. Wszystkie te pozycje
w rozbiciu na lata zaprezentowane w tabeli 5. Ostatnia kolumna przedstawia sumę zysków
i wydatków z tytułu ochrony przyrody na terenie Nadleśnictwa Białowieżą.
Tabela 5. Wyniki ekonomiczne Nadleśnictwa Białowieża w latach 2000-2004. Regionalna
Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku (2005).
Porównanie tych wielkości wskazuje, że korzyści rekreacyjne dostarczane przez Puszczę
Białowieską 27 krotnie większe od średnich korzyści ekonomicznych generowanych
przez Nadleśnictwo Białowieża w latach 2000-2004.
Korzyści rekreacyjne dostarczane przez Puszczę Białowieską są również 2.74 razy
większe od przychodów z tytułu sprzedaży drewna pozyskiwanego na terenie
Nadleśnictwa Białowieża w latach 2000-2004.
W pracy przeprowadzono wycenę jedynie korzyści rekreacyjnych. Korzyści te, choć bardzo
istotne, stanowią zwykle tylko niewielką część całkowitej wartości ekonomicznej dóbr
przyrodniczych. W krajach Europy Zachodniej od wielu lat podejmuje się próby szacowania
całkowitego strumienia korzyści dostarczanych przez lasy. Wyniki tych badań wskazują, że
społeczeństwo odnosi znaczące korzyści z tytułu pozaprodukcyjnych funkcji lasu. Rycina 3
przedstawia korzyści o charakterze pozaprodukcyjnym, jakich brytyjskie lasy dostarczają
8
Doświadczenia historyczne wskazują, że jest to możliwa do osiągnięcia długotrwała stopa stabilnego wzrostu.
(Coleman i in. 1999)
każdego roku swojemu społeczeństwu. Dla porównania wartość pozyskanego drewna z
tychże lasów wynosi ok. 350 mln rocznie (UK Forestry Comission, 2004).
Rycina 3. Ekonomiczne korzyści o charakterze pozaprodukcyjnym (Willis, 2003).
Z badań przeprowadzonych przez Garroda i Willisa (1997) oraz Hanleya (2002) dla Wielkiej
Brytanii wynika, że zdecydowana większość korzyści z tytułu zachowania różnorodności
biologicznej czy walorów krajobrazowych jest dostarczana przez pozostałości rozproszonych
po całym kraju resztek pół-naturalnych lasów
9
. Między innymi wyniki tych badań skłoniły
Komisję Leśnictwa Wielkiej Brytanii do stworzenia programów, których jednym z
podstawowych zadań jest ochrona pozostałości lasów, które chociażby w niewielkim stopniu
zachowały naturalny charakter.
Sądzę, że przykład Wielkiej Brytanii może być bardzo pouczający, jeszcze 30-40 lat temu
przekształcano tam resztki cennych przyrodniczo lasów w pola uprawne i lasy gospodarcze,
podczas gdy obecnie, rząd Wielkiej Brytanie sponsoruje kosztowne programy służące
ochronie resztek tychże lasów i renaturalizacji wcześniej przekształconych terenów,
wykorzystując wszędzie tam gdzie to możliwe naturalne procesy ekologiczne.
Można zadać pytanie co spowodowało tak istotną zmianę postaw? Decyzje polityków są
pochodną preferencji społecznych, a te się zmieniają. Badania ekonomiczne wskazują, że
dobra środowiskowe noszą wszelkie znamiona dóbr luksusowych, to znaczy, że popyt na nie
rośnie bardziej niż proporcjonalnie w stosunku do poziomu dochodu. Polska jest obecnie
dynamicznie rozwijającym się krajem i wszystko wskazuje na to, że popyt na czyste
środowisko i na nie przekształconą przyrodę będzie rósł.
Przeprowadzone przeze mnie badanie pokazuje, że alternatywny koszt rozszerzenia Parku
Narodowego jest niewielki. Utrata korzyści związanych z eksploatacją Puszczy Białowieskiej
jest znikoma w porównaniu z korzyściami rekreacyjnymi dostarczanymi przez Puszczę.
Warto podkreślić jeszcze raz, że korzyści rekreacyjne stanowią jedynie część całkowitej
wartości tego unikalnego ekosystemu leśnego.
9
W skali całego kraju jest to 285 000 ha.
Rozszerzenie Parku Narodowego na obszar całej Puszczy mogłoby spowodować pogorszenie
sytuacji ekonomicznej części lokalnej ludności, której zatrudnienie bezpośrednio lub
pośrednio związane jest z leśnictwem. Jednak w sytuacji, w której całkowite korzyści z tytułu
rozszerzenia parku narodowego przewyższają jego koszty, projekt taki jest efektywny
ekonomicznie i jako taki powinien być przeprowadzony, a powinnością decydentów powinno
być zrekompensowanie ewentualnych strat, które mogłaby ponieść ludność lokalna wskutek
poszerzenia Parku. Zresztą może się okazać, że tego typu ingerencja nie będzie potrzebna,
jeśli osoby tracące dotychczasowe przychody związane z leśnictwem uzyskają co najmniej
takie same korzyści związane z wizytami turystów.
IV. WNIOSKI
W pracy tej dokonano wyceny wartości rekreacyjnej Puszczy Białowieskiej. Przeprowadzone
szacunki pozwalają stwierdzić, że Puszcza Białowieska generuje każdego roku strumień
korzyści rekreacyjnych w wysokości 11.5 miliona zł (2002), co odpowiada całkowitej
wartości rekreacyjnej zasobu równej 287 mln. zł. Wyceny dokonano za pomocą metody
kosztu podróży. Metoda ta ponad wszelką wątpliwość ukazuje, ile co najmniej gotowi
poświęcić ludzie, aby odnieść korzyść z zetknięcia się z badanym obiektem. Oszacowane
korzyści rekreacyjne dostarczane przez Puszczę Białowieską 27 krotnie większe od
średnich korzyści ekonomicznych generowanych przez Nadleśnictwo Białowieża i blisko 3
krotnie większe od przychodów z tytułu sprzedaży drewna pozyskiwanego na terenie
Nadleśnictwa Białowieża w latach 2000-2004.
BIBLIOGRAFIA
A. Bartczak, Wartość czasu podróży w celach prywatnych transportem drogowym w Polsce, w: Ekonomia 2002
nr 7.
B. Coleman, K. Smetters Discounting Inside the Washington D.C. Beltway, w: Journal of Economic Perspectives
nr 13, 1999.
Gibb & Partners, Studium ruchu drogowego w korytarzu autostrady A-1. Raport końcowy, 1995.
A.N. James, K.J. Gaston, A. Balmford, Can we afford to conserve biodiversity? w: BioScience nr 51, 2001.
P. Kalinka, Wycena walorów turystycznych Puszczy Białowieskiej w kontekście sporu o powiększenie
Białowieskiego Parku Narodowego, praca magisterska napisana na Międzywydziałowych Studiach Ochrony
Środowiska Uniwersytetu Warszawskiego, 2003.
J. V. Krutilla, Conservation Reconsidered, w: The American Economic Review nr 57, 1967.
J.B. Loomis, R. Walsh, Recreation Economic Decisions: Comparing Benefits and Costs State College.
Pennsylvania: Venture Publishing, Inc 1997.
UK Forestry Commission, The Economic Impact of British Forestry, raport 2004,
Dostępny na:http://www.forestry.gov.uk/pdf/gbforestrymultiplierreport.pdf/$file/ gbforestrymultiplierreport.pdf
T. Wesołowski, Opinia na temat projektu Rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie rocznych zadań
ochronnych dla rezerwatu Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej, 2004. Dokument Dostępna na stronie:
http://www.republika.pl/puszcza_bialowieska/publikacje/opinia3.htm.
K. G. Willis, G. Garrod, Scarpa R. The Social and Environmental Benefits of Forests in Great Britain. Raport
dla: UK Forest Commission 2004.
T. Żylicz, A. Bartczak, M. Giergiczny, Wyniki Badania preferencji deklarowanych dla planowanego odcinka
Autostrady A1 miedzy Łodzią a Katowicami. Raport na zamówienie DHV Polska 2006.
T. Żylicz, M. Giergiczny. Konflikty społeczne na tle wielokierunkowego użytkowania przyrody i potrzeb jej
ochrony. Studium na przykładzie wybranych LKP. Raport z III etapu badań. Instytut Badawczy Leśnictwa.
Warszawa 2002.
Aneks
Rycina 1. Całkowita wartość ekonomiczna w kontekście lasu. Opracowanie własne
Tabela 1. Statystyki opisowe.
Województwo
Ilość wizyt/
1000 mieszkańców
Odległość
(km)
Całkowity koszt
podróży (zł)
(% śred. kraj.)
dolnośląskie
0.23
540
425
104
kujawsko-pomorskie
1.01
380
299
98.3
lubelskie
3.06
130
102
87.5
lubuskie
0.34
600
472
97.7
łódzkie
1.79
320
251
99.4
małopolskie
0.53
430
338
95.1
mazowieckie
8.30
200
157
119.8
opolskie
0.32
480
377
96.7
podkarpackie
0.25
320
251
81.1
podlaskie
19.99
60
47
93.7
pomorskie
1.66
400
314
111.9
śląskie
0.95
450
354
103.8
świętokrzyskie
0.40
300
236
87.1
warmińsko-mazurskie
2.17
260
204
89.1
wielkopolskie
0.46
490
385
96.2
zachodniopomorskie
0.30
660
519
98.6
Tabela 2. Częstość wizyt w zależności od kosztu.
Model 1
Parametr
(błąd std)
Koszt
-0.0081***
(0.0015)
Stała
-2.39***
(0.51)
skorygowany R2
0.63
Przewidywana
liczba wizyt (N)
58 500
*** współczynnik istotny statystycznie na poziomie 0.01
Zmienna zależna – logarytm częstości
Rzeczywiste N= 110 000
Tabela 3. Częstość wizyt w zależności od kosztu (z uwzględnieniem różnic w dochodzie).
Model 2
Parametr
(błąd std)
Koszt
-0.0089***
(0.0011)
Dochód
0.059***
(0.015)
Stała
-3.133*
(1.51)
skorygowany R2
0.81
Przewidywane N
103 300
*** współczynnik istotny statystycznie na poziomie 0.01
* współczynnik istotny statystycznie na poziomie 0.05
Tabela 4. Przewidywana liczba wizyt w zależności od dodatkowego kosztu.
Koszt (zł)
Popyt
0
103312
50
66000
100
42160
200
17200
300
7024
400
2864
500
1168
600
480
700
192
800
80
Rycina 2. Hipotetyczna liczba wizyt w zależności od dodatkowego kosztu.
0
20000
40000
60000
80000
100000
120000
0200 400 600 800 1000
Dodatkowy koszt (zł)
Spodziewana liczba wizyt
Tabela 5. Zyski Nadleśnictwa Białowieża w latach 2000-2004. Regionalna Dyrekcja Lasów
Państwowych w Białymstoku (2005).
Rok
Wielkość pozyskanego
surowca (w tys. m3)
Przychód ze
sprzedaży drewna
Zysk
Wydatki
na
ochronę
przyrody
Suma
2000
120
4 315 224
128 444
151 711
280 155
2001
122
3 688 107
79 981
182 370
262 351
2002
110
4 168 696
253 229
201 775
455 004
2003
140
5 219 851
-122 242
573 009
450 767
2004
145
3 616 943
54 033
643 932
697 965
Średnia
127,4
4 201 764
78 689
350 559
429 248
Rycina 3. Ekonomiczne korzyści o charakterze pozaprodukcyjnym dostarczane przez las.
Willis (2003).
... Although SFH has not published any economic data, it claims that forestry is the predominant basis of the local economy because it generates almost 2000 jobs (Gołos andZając 2007-2008). However, Giergiczny (2009) showed that tourism generated much greater financial benefits than forestry. We hypothesise that birdwatching in BF is a major contributor to total tourism revenue. ...
... As the economic justification for commercial forestry in BF is so weak (Giergiczny 2009), the tourist infrastructure is already being developed. Moreover, many small family farms in the BF take advantage of the full tax exemptions in Polish law for farmers who rent up to five rooms for tourists. ...
Article
Full-text available
Birdwatching is one of the fastest growing subsectors of ecotourism, and can contribute substantial income to the local economy in areas with high bird diversity. The Białowieża Forest (BF) is one of the most popular places to watch birds in Europe and is visited by thousands of birdwatchers every year. They are attracted by its particularly high diversity of bird species, many associated with the BF’s old-growth characteristics, including sizable populations of almost all European woodpeckers. These species are threatened by logging activities that are being undertaken on the assumption that forestry is important for the local economy. Our aim was to compare the revenue from birdwatchers with the revenue from other tourists visiting the BF to counter the economic justification for logging. Based on 165 responses to a structured questionnaire, our results show that one birdwatcher spends USD 64.6 per day on average, compared to USD 38.6 per day by other visitors to the BF. Birdwatchers also stay in the BF longer than other tourists (3.8 and 2.5 days on average, respectively). The total estimated local expenditure of approximately 14,000 birdwatchers in 2016 is almost USD 2.2 million. In contrast, since 2005, forest management and the sale of wood from the BF has led to economic losses each year, which we suggest would be further exacerbated by the impact of continued logging on birds and resultant inevitable decline in income from avitourism.
... Although SFH has not published any economic data, it claims that forestry is the predominant basis of the local economy because it generates almost 2000 jobs (Gołos andZając 2007-2008). However, Giergiczny (2009) showed that tourism generated much greater financial benefits than forestry. We hypothesise that birdwatching in BF is a major contributor to total tourism revenue. ...
... As the economic justification for commercial forestry in BF is so weak (Giergiczny 2009), the tourist infrastructure is already being developed. Moreover, many small family farms in the BF take advantage of the full tax exemptions in Polish law for farmers who rent up to five rooms for tourists. ...
... Wartość obiektu jest utożsamiana z ilością pieniędzy przeznaczoną na to, by do niego dotrzeć, utrzymać się w czasie pobytu i wrócić do domu. Jest to więc cena, jaką ludzie są skłonni zapłacić za odwiedzenie danego miejsca (Giergiczny, 2016). Koszty podróży mogą być szacowane na trzy sposoby: -metodą indywidualnych kosztów podróży (individual travel cost method -ITCM), która skupia się na związku pomiędzy liczbą podróży odbywanych przez tę samą osobę a kosztami podróży ponoszonymi podczas dotarcia do celu; jest ona odpowiednia dla powtarzających się wizyt w danym miejscu, jednocześnie zapewnia informacje o indywidualnych zachowaniach badanych (Torres-Ortega i in., 2018); -metodą strefowych kosztów podróży (zonal travel cost method -ZTCM), gdzie wokół badanego miejsca wyznacza się strefy, różniące się odległością od niego; dla każdej ze stref określa się wskaźnik odwiedzin (obserwowane wizyty z danej strefy podzielone przez liczbę ludności w tej strefie); wraz z odległością od badanego miejsca wskaźnik odwiedzin maleje; koszt podróży wylicza się dla każdej strefy na podstawie podróży do jej centrum lub głównego skupiska ludności w strefie; zestawiając wskaźnik odwiedzin i koszty podróży, można wnioskować na temat popytu na centrum lub miejsce szczególnej koncentracji ludności w danej strefie; metoda ta sprawdza się przy badaniu podróży, które nie powtarzają się zbyt często; dodatkowo wymaga informacji o pochodzeniu odwiedzających (Trice, Wood, 1958;Parsons, 2017); -losowym modelem użyteczności (random utility maximization -RUM), który łączy TCM i wycenę warunkową w celu określenia liczby podróży do danego miejsca spośród zbioru możliwości; w modelu tym brany jest pod uwagę wybór jednostki co do odwiedzanego miejsca (dokonany spośród wielu możliwych); zakłada się, że dokonany wybór jest funkcją cech miejsca (wielkości, jakości, dostępu itd.) oraz kosztu podróży do niego; model ten ma więc na celu określenie, w jaki sposób kilka cech różnych miejsc wpływa na decyzję odwiedzającego i umożliwia ilościowe ich określenie (Parsons, 2017; Torres--Ortega i in., 2018). ...
... Allocation of non-market values (adopted from Płotkowski 2008) rived from the so called preferences stated or revealed by surveyed consumers, followed by the determination of the value of a given good based on an analysis of data from related markets. The valuation methods are the subject of numerous discussions in subject literature (Giergiczny 2009;Turner 2010;Hölzinger and Dench 2011;Poskrobko 2012;Czajkowski 2013;Żylicz 2010Marx-Bielska and Zielińska 2014;FOREST EU-ROPE 2014;Zawilińska 2015). The most commonly described/used valuation methods include: contingent valuation, choice experiment, travel cost, hedonic pricing, benefit transfer, as well as the cost-based methods (damage cost avoided, replacement cost, and substitute cost methods). ...
Article
Full-text available
Forest ecosystems represent the most important values of natural assets. In economic valuation techniques, to estimate the value of forest ecosystem services, the attention is still focused mainly on their market values, i.e. the value of benefits measured in the economic calculation based, first of all, on the price of timber. The valuation of natural resources is currently supported by considerations of the global policy, in order to strengthen the argumentation justifying the need to incur expenditure related to the protection of biodiversity. There is increasing evidence that biodiversity contributes to forest ecosystem functioning and the provision of ecosystem services. Natural capital of forests can be consumed directly as food, wood and other raw materials or indirectly – by benefitting from purified water and air, safeguarded soils or protected climate. At the same time, forest ecosystems provide us with a range of intangible values – scientific, cultural, religious as well as encompass heritage to pass on to future generations. In the era of increasing pressure on the use of free public goods (natural resources), it is necessary to improve understanding of the role of forests in creating national natural capital, and in enhancing the quality of human life. All things considered, the so called non-market forest ecosystem services may have a much higher value than the profits from the production of timber and raw materials. Needless to say, non-market values of forest ecosystems are of great importance for the quality of human life, and the awareness of this should translate into social behavior in the use of natural resources. This paper reviews the methods to estimate the value of forest ecosystem services in view of recently acknowledged paradigm to move forward from economic production to sustainable human well-being.
... En consecuencia, el importe total de las visitas a una zona se puede identificar como su valor. En Polonia este método fue usado para definir el valor recreativo de algunos parques naturales (Panasiuk 2001, Giergiczny 2009). La evaluación del valor monetario de los bienes naturales es importante para la gestión del medio ambiente, ya que permite comparar diferentes tipos de bienes y escenarios de su uso. ...
Article
Full-text available
The Białowieża Forest is a contested transboundary forest massif in Poland and Belarus. Reflecting on transitions from value chains built on sustained yield forestry to ecotourism, we pioneer documentation of how country-specific legacies shape preferences toward increased forest protection at the expense of wood production. For both countries, we used a quantitative ordered logit model based on questionnaires to Polish and Belarusian ecotourism business owners to, for the first time, empirically study drivers of their preferences toward different Białowieża Forest values, and we used qualitative data to identify attitudes toward the expansion of protected areas in the Białowieża Forest. Whilst Belarusian ecotourism business owners supported increased area protection, the opposite was true for their Polish counterparts. The proportion of foreign guests co-varied with support toward increased area protection. Conversely, local origin, size of hospitality business, and role of foresters as customers decreased interest in area protection. The qualitative data revealed that narratives against extended area protection were spread in Poland but not in Belarus. The conflict over the conservation of the Polish part of the Białowieża Forest involves actors and stakeholders with competing interests. A solution is that this remnant massif of the once widespread European temperate lowland forest becomes subject to a regional planning and zoning perspective. Encouraging multiple value chains and evidence-based collaborative learning are key components.
Article
Full-text available
The study aimed at estimating the variability of perception of the Wielkopolski National Park (WNP) value among different groups of society. The study was based on questionnaires conducted in 2018. Analyses were carried out on the basis of 1350 records. The results of the survey were subjected to statistical analysis using the canonical correspondence analysis (CCA) and the analysis of variance. The study revealed that the relation with the natural environment significantly differs among various groups of society. The application of diverse analytical tools in relation to the survey data allowed for the quantification of that diversity. The relationship between the economic situation of respondents and their willingness to pay for nature conservation is non-linear.
Article
Full-text available
Celem artykułu jest sprawdzenie jak postwzrost może posłużyć wzmocnieniu oddolnego ruchu ekologicznego w Polsce. Zainicjowany w 2017 roku Obóz dla Puszczy jest symbolicznym początkiem nowej fali ekologicznej; podsuwamy mu teoretyczne zwierciadło służące budowaniu samowiedzy, odkrywaniu filozoficznych fundamentów działania. Nieskuteczność konserwacjonizmu wzmaga ryzyko utowarowienia przyrody. Alternatywą jest ścieżka sprawiedliwości ekologicznej – pojawia się jednak pytanie, czy może być podjęta spoza społeczności lokalnej. Odpowiedzi szukam w redefinicji kategorii źródła utrzymania oraz wyjściu poza dualizm człowiek-natura, w kierunku relacyjnej wartości przyrody.
Article
Full-text available
The tension between biodiversity conservation and multipurpose forest management may lead to conflicts. An internationally prominent example is the Białowieża Forest Massif (BFM), an extensive forest complex with high levels of naturalness. We apply a systematic, multidisciplinary assessment process to review empirical evidence on different dimensions of the BFM conflict. While there is broad consensus that this forest massif is an exceptional place worth conserving and that a way forward is a zonation system combining conservation with management, exactly how this should be done has yet to be agreed upon. Our assessment shows that the key reasons for the BFM controversy go beyond the availability of knowledge on the ecological status of the BFM and include: 1) evidence stemming from different sources, which is often contradictory and prone to different interpretations; 2) knowledge gaps, particularly with regard to socio-economic drivers and beneficiaries as well as uncertainties about future trends; 3) fundamentally different values and priorities among stakeholder groups, resulting in power struggles, and an overall lack of trust. We conclude that evidence-based knowledge alone is insufficient to cope with complex conservation conflicts. While more evidence may help assess the consequences of decisions, the actual management decisions depend on different actors' worldviews, which are rooted in their professional identities and power, and their political and legal realities. This calls for conflict management through a well-organized participatory process organized and supervised by a body deemed legitimate by the groups involved.
Chapter
Full-text available
Ecotourism is a responsible form of tourism to natural areas aiming to protect the environments and its resources, promote environmental awareness, and bring economic benefits to the hosting communities. Despite its potential, critics to ecotourism debate whether this represents a preferable alternative or not to other form of tourism, both in terms of sustainability and economic benefits.
Rycina 3. Ekonomiczne korzyści o charakterze pozaprodukcyjnym dostarczane przez las
Rycina 3. Ekonomiczne korzyści o charakterze pozaprodukcyjnym dostarczane przez las. Willis (2003).