ArticlePDF Available

Autopromocja i autodeprecjacja: Kwestionariusz Stylów Autoprezentacji

Authors:
Wydrukowano w: Psychologia Jakości Życia, 2002, 1,145-171.
Autopromocja i autodeprecjacja: Kwestionariusz Stylów Autoprezentacji
Bogdan Wojciszke
Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej
Warszawa
Przedstawiane w tym artykule wyniki zebrały w ramach swoich prac magisterskich
Małgorzata Bulman, Edyta Ciesiulska, Dorota Grudzińska, Beata Kokosza, Iwona Kosowska,
Paula Łabno, Katarzyna Markowska, Beata Milewska, Grażyna Napieralska, Joanna Reut,
Anna Spychalska, Magdalena Ziemka. Serdecznie im dziękuję za współpracę.
2
Autopromocja i autodeprecjacja: Kwestionariusz Stylów Autoprezentacji
Streszczenie
Autopromocja to styl autoprezentacji polegający na przedstawianiu siebie jako osoby
kompetentnej, autodeprecjacja jako osoby skromnej i mało kompetentnej. Artykuł
relacjonuje proces konstrukcji i własności psychometryczne Skali Autopromocji (SAP) i Skali
Autodeprecjacji (SAD) mierzących nawykową tendencję do stosowania tych dwóch stylów
autoprezentacji taktycznej. W badaniach 9 prób licealistów, studentów i osób dorosłych (N =
1111) obie skale okazały się zgodne wewnętrznie (od 0,79 do 0,87), stabilne czynnikowo i
słabo skorelowane ujemnie (r=-0,31). Korelaty skal świadczące o ich trafności teoretycznej
okazały się zgodne z oczekiwaniami. SAP koreluje dodatnio m.in. z samooceną, narcyzmem,
potrzebą osiągnięć i przypisywaniem sobie cech stereotypowo męskich i kompetencji; SAD
koreluje dodatnio z przypisywaniem sobie moralności i chroniczną tendencją do narzekania, a
ujemnie z samooceną, narcyzmem, przypisywaniem sobie kompetencji i cech stereotypowo
męskich.
Self-promotion and self depreciation: Self-Presentation Questionnaire
Abstract
Self-promotion is presentation of the self as a competent and self-confident person; self-
depreciation as a modest person lacking high abilities. The Scale of Self-Promotion (SSP)
and the Scale of Self-Depreciation (SSD) were devised in a series of 9 studies with the
participation of college students, university students and adults (total N = 1111). The scale
appeared internally consistent (α ranging from .79 to .87), their factorial structure was stable
and intercorrelation low (r=-.31). Several correlates of the scale support their validity. SSP
highly correlates with self-esteem, narcissism, competence self-ascription, masculinity and
need of achievement. SSD shows positive correlation with self-ascription of moral traits and
chronic tendency to complain and negative correlation with self-esteem, narcissism, and
masculinity.
3
Autoprezentacja rozumiana jest zwykle jako zabiegi podejmowane przez człowieka celem
modyfikowania sposobu, w jaki jest spostrzegany przez innych ludzi i sterowania tym
procesem tak, by wywrzeć na innych pożądane przez siebie wrażenie. Tematyka ta cieszy się
niesłabnącym zainteresowaniem psychologii społecznej (Leary, 1999; Szmajke, 1999), a
spektrum poglądów na rolę i częstość pojawiania się autoprezentacji w interakcjach
społecznych jest przy tym od dawna dość szerokie. Rozciąga się od koncepcji zakładających,
że życie społeczne jest w istocie wielkim teatrem, w którym każdy z nas odgrywa różne role
(Goffman, 1981/1959), a autoprezentacja jest wszechobecnym aspektem wszystkich
zachowań społecznych, równie powszechnym i naturalnym jak oddychanie (Schlenker, 1980;
Schlenker i Weigold, 1992), do koncepcji zakładających, że autoprezentacja jest tylko jednym
z wielu rodzajów motywowanego zachowania pojawiającego się pod warunkiem wzbudzenia
pewnych motywów i wystąpienia sytuacji umożliwiających ich realizację (Leary, 1999; Leary
i Kowalski, 1990).
We współczesnej psychologii społecznej wyraźnie przeważa to drugie, bardziej
zawężone ujęcie autoprezentacji, przyjmowane również w tej pracy. Punktem wyjścia moich
rozważań jest wprowadzone przez Bromleya (1993) rozróżnienie autoprezentacji taktycznych
i strategicznych. Autoprezentacje taktyczne to nawykowe i zautomatyzowane przedstawianie
własnej osoby audytorium, które jest obecne tu i teraz. Autoprezentacje taktyczne dotyczą
sytuacji codziennych, “skryptowych” (zrutynizowanych i przebiegających według
powtarzalnego scenariusza), mogą byś wykonywane bez świadomego zamiaru i zapewne w
dużym stopniu stanowią ekspresję autentycznego “ja” człowieka, a więc jego rzeczywistych
przekonań na temat własnej osoby. Przykładem autoprezentacji taktycznych jest uśmiech na
powitanie, zadawanie pytań o samopoczucie partnera, przejawianie zainteresowania jego
wypowiedziami, czy wygłaszanie własnych uwag w sposób podkreślający znajomość rzeczy i
kompetencję. W odróżnieniu od nich, autoprezentacje strategiczne mają charakter zabiegów
przemyślanych i zaplanowanych z wyprzedzeniem czasowym, ukierunkowanych na odległe
efekty, a więc na kształtowanie wizerunku naszej osoby, jaki tworzyć sobie będzie jakieś
przyszłe audytorium nieobecne w bieżącej sytuacji, czy w ogóle jeszcze nie spotkane.
Przykładem autoprezentacji strategicznej może być bezlitosne smażenie się na słońcu dla
nabrania “zdrowego”, witalnego wyglądu zauważalnego jeszcze długo po wakacjach, czy ciąg
zachowań podejmowanych przed udaniem się na rozmowę z ewentualnym pracodawcą
(wizyta u fryzjera, krawca, przetrenowanie na głos odpowiedzi na pytanie “dlaczego uważa
pan, że nasza firma powinna pana zatrudnić?”).
4
Ponieważ autoprezentacje taktyczne mają charakter powtarzalny, zaś strategiczne –
charakter jednorazowych i mniej lub bardziej niepowtarzalnych manipulacji, te pierwsze
bardziej zdają się nadawać do badania za pomocą kwestionariusza samoopisowego, która to
metoda została wykorzystana w obecnej serii badań. Celem tej pracy jest przedstawienie
ciągu badań poświęconych konstrukcji oraz sprawdzeniu rzetelności i trafności
kwestionariusza mierzącego dwa style autoprezentacji taktycznej: autopromocji i
autodeprecjacji. Autopromocja to prezentowanie siebie w jawnie korzystnym świetle jako
człowieka kompetentnego, wyposażonego w wiedzę i liczne umiejętności, odnoszącego
sukcesy i zasługującego na nie, pewnego siebie i swojej wartości. Autodeprecjacja to
prezentowanie siebie jako człowieka skromnego, bezradnego i niekompetentnego,
obarczonego wadami, ponoszącego porażki i osobistą za nie odpowiedzialność, niepewnego
siebie i własnej wartości.
Jak się wydaje, nie skonstruowano dotąd kwestionariusza mierzącego nawykową
skłonność do wykorzystywania tych dwóch stylów autoprezentacji, choć ich rozróżnienie ma
długą tradycję w teorii i badaniach nad autoprezentacją. Zapoczątkowała tę tradycję
koncepcja Jonesa i Pittman (1982), którzy wśród pięciu głównych strategii autoprezentacji
wyróżnili autopromocję i suplikację rozumianą jako demonstrowanie własnych słabości i
zależności od innych (pozostałe trzy strategie to ingracjacja, zastraszanie i egzemplifikacja,
czyli świecenie moralnym przykładem). Drugim ważnym elementem tej tradycji jest często
pojawiające się w rozważaniach nad autoprezentacją ogólniejsze rozróżnienie między
autoprezentacją zdobywczo-asertywną a unikająco-obronną (Arkin, 1981; Baumeister, Tice i
Hutton, 1989; Szmajke, 1999; Tedeschi i Norman, 1985). Ta pierwsza ukierunkowana jest na
zbudowanie, pozyskanie, utrwalenie jakiejś nowej tożsamości i polega na prezentowaniu
własnych zalet i siebie jako wartościowej osoby sukcesu zasługującej na uznanie i szacunek
innych, a także na podejmowaniu osobistej odpowiedzialności za rezultaty własnych działań,
z czym wiąże się pewna skłonność do autoprezentacyjnego ryzyka. Ta druga ukierunkowana
jest na ochronę, utrzymanie lub obronę zaatakowanej lub zagrożonej tożsamości własnej
osoby i polega na przeciwdziałaniu swoim wadom i słabościom, a także na unikaniu osobistej
odpowiedzialności za własne działanie w obawie przed klęską, z czym wiąże się ostrożność i
minimalizacja ryzyka.
Zakładam, że autopromocja i autodeprecjacja to dwa style autoprezentacji taktycznej,
a więc style postępowania, które mogą być wykorzystywane w sposób nawykowy i
zautomatyzowany w licznych interakcjach społecznych. Zakładam też indywidualne
zróżnicowanie ludzi pod względem skłonności do ujawniania tych stylów, a więc że ludzie
5
różnią się częstością wyrażających ten styl zachowań oraz że różnice te można mierzyć za
pomocą kwestionariusza, w którym ludzie relacjonują częstość, z jaką ujawniają różne
zachowania autoprezentacyjne.
Przedstawiamy tu badania dotyczące: (1) mocy dyskryminacyjnej pozycji
składających się na Skalę Autopromocji (SAP) i Skalę Autodeprecjacji (SAD), które wspólnie
tworzą Kwestionariusz Stylów Autoprezentacji; (2) struktury czynnikowej Kwestionariusza
oraz (3) trafności teoretycznej Kwestionariusza wykorzystującej różne metody - korelacje z
innymi kwestionariuszami psychologicznymi; porównania grup, o których zakładać można, iż
różnią się skłonnością do autopromocji i autodeprecjacji; a także eksperymenty, w których
tendencje mierzone skalami występowały w roli zmiennych zależnych.
METODA
Wszystkie opisane dalej próby badane wypełniały wstępną wersję Kwestionariusza Stylów
Autoprezentacji (KSA) liczącą sobie 60 pozycji. Na podstawie uzyskanych wyników
obliczono moc dyskryminacyjną wszystkich pozycji i wybrano 30 najlepszych pozycji, które
złożyły się na skale autopromocji i autodeprecjacji. Ponadto każda osoba badana wypełniała
również inne kwestionariusze (różne dla różnych prób), bądź też wypełniała KSA w różnych
warunkach eksperymentalnych.
Na wstępną wersję KAS złożyło się 60 pozycji obmyślonych w taki sposób, by treść
połowy z nich opisywała zachowania wyrażające autopromocję (np. “Sprawiam wrażenie, że
wiem więcej, niż to jest naprawdę”), zaś treść pozostałej połowy – autodeprecjację (np.
“Pomniejszam wagę swoich osiągnięć”). Badani proszeni byli o zaznaczenie częstości, z jaką
ujawniają każde z tych zachowań, na skali 5-stopniowej: 1 (nigdy), 2 (rzadko), 3 (czasami), 4
(często), 5 (bardzo często). Wynikiem ogólnym skali jest suma tych wartości wskazanych
przez daną osobę badaną. Szczegółową instrukcję i format kwestionariusza przedstawia
Dodatek (na który składa się ostateczna wersja KSA).
Próby i zmienne badane
Badaniom poddano w sumie grupę 1111 osób, na którą złożyło się 9 oddzielnych prób
złożonych ze studentów (n = 501), licealistów (n = 309) albo osób dorosłych (n = 301).
Próba 1 (n = 101)
Próba ta składała się 51 studentek i 50 studentów dziennych i zaocznych UMK o średniej
wieku 23,57 (SD = 4,09). Uczestnicy wypełniali wstępną wersję KSA oraz 10-pozycyjną
skalę samooceny (wzorowaną na klasycznej skali Rosenberga), a także kwestionariusz
narcyzmu stanowiący polską adaptację Narcissism Personality Inventory wykonaną przez
Bazińską i Drat-Ruszczak (2000).
6
Próba 2 (n = 100)
Próba ta składała się 50 studentek i 50 studentów dziennych UMK o średniej wieku 22,41
(SD = 1,52). Uczestnicy wypełniali wstępną wersję KSA oraz Skale Męskości i Kobiecości
Kuczyńskiej (1992).
Próba 3 (n = 120)
Próba ta składała się 66 uczennic i 54 uczniów liceum o średniej wieku 18,64 (SD = 2,20).
Uczestnicy wypełniali wstępną wersję KSA kwestionariusz AMBA oraz krótki inwentarz
samoopisu. Kwestionariusz AMBA (Kuryłek, 1999) mierzy dwa wymiary potrzeby osiągnięć:
perfekcjonizm (dążenie do doskonałości w wykonywanych zadaniach) oraz dążenie do
sukcesu materialnego.
Inwentarz samoopisu zawierał kilkanaście 7-stopniowych skal, zadaniem badanego
było odpowiedzieć na pytanie, jak dalece posiada każdą z cech wymienionych w inwentarzu.
Siedem cech (zorganizowany, konsekwentny, skuteczny, bystry, inteligentny, operatywny i
energiczny) złożyło się na skalę spostrzegania własnej kompetencji (zgodność wewnętrzna tej
skali wyniosła α = 0,75). Pięć kolejnych cech (szczery, prawy, bezinteresowny, uczciwy i
prawdomówny) złożyło się na skalę spostrzegania własnej moralności (zgodność wewnętrzna
tej skali wyniosła α = 0,77).
Ostatnim elementem inwentarza samoopisu było 9 par cech dobranych w taki sposób,
by były wyrównane pod względem wartościowości, jedna z nich dotyczyła kompetencji druga
zaś – moralności (posłużono się tutaj normatywnymi danymi zebranymi przez Wojciszke,
Dowhyluk i Jaworskiego, 1998). Zadaniem badanych było wskazanie tej cechy w parze, o
której sądzili, że bardziej ich samych charakteryzuje. Liczono ile razy badany wybrał cechę
sprawnościową jako ważniejszą od cechy moralnej, co można traktować jako wskaźnik
indywidualizmu (Daab, 1993), jako że wartości związane ze sprawnością mają charakter
indywidualistyczny, podczas gdy wartości związane z moralnością – charakter
kolektywistyczny (Wojciszke, 1997). Warto dodać, że dokonywane w 9 parach wybory były
wewnętrznie spójne α = 0,70 (treść par: inteligentny-uczciwy; sprawiedliwy-fachowiec;
operatywny-prawdomówny; kompetentny-prawy; bezinteresowny-energiczny; mądry-dobry;
doceniający innych-wytrwały; altruistyczny-przedsiębiorczy; zorganizowany-wytrwały).
Próba 4 (n = 200)
Próba ta składała się ze 100 dorosłych kobiet i 100 mężczyzn o średniej wieku 31,89 (SD =
8,76). Uczestnicy wypełniali wstępną wersję KSA, Skalę Narzekania (jednowymiarowy
kwestionariusz mierzący nawykową tendencję do rozmawiania na negatywne tematy –
Wojciszke i Baryła, 2000) oraz krótki inwentarz samoopisu stanów emocjonalnych
7
(Wojciszke, 2002). Na ten ostatni składała się skala nastroju zawierająca 20 przymiotników
określających nastrój (w połowie pozytywnych, w połowie negatywnych - zadaniem
badanych było podkreślenie tych przymiotników, które oddawały ich nastrój przeżywany w
ciągu ostatniego tygodnia) oraz skala 6 emocji dyskretnych. Ta ostatnia mierzyła częstość
przeżywania w ostatnim tygodniu sześciu emocji: radości, miłości, strachu, gniewu, smutku i
wstydu, przy czym na każdą z emocji składały się cztery określenia szczegółowe stanu
emocjonalnego (np. dla emocji gniewu były to: złość, wściekłość, wzburzenie i gniew), a
zadaniem osoby badanej było wskazanie na skali 7-stopniowej jak często zdarzyło im się w
ostatnim tygodniu przeżywać każdy ze szczegółowych stanów emocjonalnych. Zarówno skala
nastroju, jak i skale 6 emocji dyskretnych cechują się wysoką rzetelnością (por. Wojciszke,
2002).
Próba 5 (n = 180)
Próba ta składała się z 90 studentek i 90 studentów o średniej wieku 23,52 (SD = 2,41).
Uczestnicy wypełniali wstępną wersję KSA oraz Kwestionariusz Stylów Rozwiązywania
Konfliktów (Kłusek, 2002). Ten ostatni mierzy rzetelnie pięć stylów zachowania w sytuacji
konfliktowej: skłonność do rywalizacji, współpracy, dostosowania, wycofania i kompromisu.
Próba 6 (n = 189)
Próba ta składała się 105 uczennic i 84 uczniów liceum o średniej wieku 17,46 (SD = 1,50).
Około połowy z nich znało się raczej słabo, gdyż było uczniami klasy pierwszej, pozostała
połowa znała się wzajemnie dość dobrze, gdyż byli to uczniowie z ostatniej klasy liceum.
Uczestnicy badania wypełniali wstępną wersję KSA, a następnie dla każdego z nich losowano
dwoje obserwatorów - innych uczniów z klasy, których zadaniem było opisanie jednego
uczestnika. W ten sposób każdy z badanych był opisywany przez dwójkę obserwatorów z
klasy, których uśrednione sądy były wskaźnikiem sposobu spostrzegania go (lub jej) przez
otoczenie społeczne. Obserwatorzy oceniali kompetencje wylosowanej dla nich osoby (na
czterech 7-stopniowych skalach opisanych przymiotnikami: zdolny, zaradny, leniwy
odpowiedzialny), jej moralność (na czterech 7-stopniowych skalach opisanych
przymiotnikami: uczciwy, moralny, fałszywy i koleżeński) oraz wskazywali jak dalece tę
osobę lubią (na dwóch skalach: sympatyczny i daje się polubić) i jak dalece szanują (na
dwóch skalach: zasługuje na podziw i zasługuje na szacunek).
Próba 7 i 8 (n = 101)
Próba ta składała się 51 pielęgniarek z wyższym wykształceniem o średniej wieku 34,08 (SD
= 4,33) oraz z 50 “kobiet sukcesu” również z wyższym wykształceniem i sprawujących
funkcje kierownicze w różnego rodzaju przedsiębiorstwach (średnia wieku 34,08; SD = 3,93).
8
Uczestniczki wypełniały wstępną wersję KSA oraz Skalę Narzekania (Wojciszke i Baryła,
2000), a następnie ponownie wypełniały KSA ze zmienioną instrukcją, w której prosiliśmy o
wypełnienie kwestionariusza w taki sposób by pokazać się albo w jak najlepszym, albo w jak
najgorszym świetle.
Próba 9 (n = 101)
Próba ta składała się 59 studentek i 61 studentów dziennych i zaocznych UMK o średniej
wieku 24,58 (SD = 5,57). Połowa uczestników wypełniała wstępną wersję KSA w warunkach
kontrolnych, bez żadnych oddziaływań, zaś połowa wypełniała KSA bezpośrednio po
obejrzeniu 20 reklam wyciętych z różnych czasopism, a przedstawiających atrakcyjne osoby
własnej płci. Uczestników poinformowano iż badanie dotyczy skuteczności przedstawionych
im reklam, stąd też w odniesieniu do każdej reklamy odpowiadali na dwa pytania (“Czy ta
reklama Tobie się podoba?” oraz “Czy Ciebie osobiście zachęca do zakupienia
reklamowanego produktu?”). Rzeczywistym celem badania było jednak sprawdzenie, czy
oglądanie atrakcyjnych osób własnej płci na reklamach wpływa na relacjonowane
bezpośrednio potem style autoprezentacji.
WYNIKI
Przedstawione badania umożliwiły: (1) sprawdzenie mocy dyskryminacyjnej pozycji
składających się na Skalę Autopromocji (SAP) i Skalę Autodeprecjacji (SAD), które wspólnie
tworzą Kwestionariusz Stylów Autoprezentacji; (2) prześledzenie struktury czynnikowej
Kwestionariusza oraz (3) sprawdzenie jego trafności za pomocą różnych metod. Wszystkie
przytaczane dalej zależności liczono na ostatecznych wersjach skal (tzn. uwzględniono
jedynie te 30 pozycji, które weszły do ostatecznych wersji SAP i SAD).
Rzetelność i struktura czynnikowa KSA
Dane uzyskane ze zbliżonych charakterem Prób 1 i 2 (obie składały się ze studentów UMK,
łączne n = 201) zostały poddane analizie mocy dyskryminacyjnej poszczególnych pozycji, co
umożliwiło ich selekcję. Z początkowych 30 pozycji składających na wstępną wersję Skali
Autopromocji (SAP) odrzucono te o najniższej mocy dyskryminacyjnej, przyjmując jako
zasadę odrzucanie pozycji tak długo, dopóki odrzucenie każdej kolejnej nie powodowało
spadku zgodności zewnętrznej (α Cronbacha) całej skali. Podobnie postępowano w przypadku
Skali Autodeprecjacji (SAD). W rezultacie do każdej ze skal zakwalifikowano po 15 pozycji,
których moc dyskryminacyjna wynosiła 0,25 lub więcej.
Po ukończeniu badań analogiczne obliczenia przeprowadzono na wszystkich
zebranych wynikach oddzielnie dla prób składających się z uczniów, studentów i osób
dorosłych. Tabela 1 przedstawia moc dyskryminacyjną pozycji SAP i SAD w tych trzech
9
grupach demograficznych oraz ogólne rzetelności skal. Wskaźniki mocy dyskryminacyjnej
okazały się ogólnie zadowalające wahając się w przedziale umiarkowanych wartości od 0,28
do 0,64 (z wyjątkiem pozycji 16 z SAD, której moc dyskryminacyjna wyniosła w grupie
studentów tylko 0,14). Pomimo znacznego zróżnicowania demograficznego badanych grup,
stabilne okazały się również ogólne wskaźniki rzetelności (zgodności wewnętrznej) całych
skal wahając się w przedziale umiarkowanych wartości od 0,79 do 0,87. Rzetelność SAP
okazała się nieznacznie wyższa od rzetelności SAD.
------ tutaj Tabele 1, 2 i 3 ------
Stabilna okazała się także struktura czynnikowa całego kwestionariusza. Celem jej
zbadania przeprowadzono trzy analizy czynnikowe z zastosowaniem metody głównych
składowych i rotacji varimax na wynikach z trzech kolejnych grup: licealistów, studentów i
osób dorosłych. Każda z tych analiz ujawniła około 7 czynników o wartości własnej
przekraczającej 1,00. Jednocześnie w każdej z nich wyraźnie dominowało rozwiązanie
dwuczynnikowe (test osypiska) z dwoma pierwszymi czynnikami wyraźnie silniejszymi od
pozostałych. Jak ilustruje tabela 2, procent wariancji wyjaśnianej przez dwa pierwsze
czynniki każdorazowo zbliżał się do wartości 30 lub ją przekraczał.
Tabela 2 przedstawia także ładunki czynnikowe poszczególnych pozycji. W
przypadku SAP wszystkie pozycje we wszystkich trzech analizach cechowały się znacznie
silniejszym ładunkiem “własnego” czynnika niż czynnika alternatywnego. Podobną
prawidłowość stwierdzono także dla SAD, choć w grupie studentów dwie pozycje
wyłamywały się z tego wzorca: pozycje 9 i 16 silniej (ujemnie) korelowały z czynnikiem I niż
z II. Ogólnie można jednak uznać strukturę czynnikową KAS za zadowalającą i stabilną w
grupach o różnej charakterystyce demograficznej.
Tabela 3 przedstawia wyniki średnie i odchylenia standardowe SAP i SAD uzyskane
w poszczególnych próbach, a także w trzech grupach demograficznych. Ponieważ rozkłady
wyników obu skal są bardzo zbliżonego do rozkładu normalnego, dane dotyczące trzech grup
demograficznych służyć mogą jako normy, według zasady, że wyniki przeciętne (66%
badanych) mieszczą się w przedziale plus/minus jednego odchylenia standardowego wokół
średniej, wyniki niskie (dolne 16,5% badanych) mieszczą się poniżej tego przedziału, zaś
wyniki wysokie (górne 16,5% badanych) mieszczą się powyżej tego przedział. Tak więc
przykładowo, dla grupy studentów niski jest wynik SAP poniżej wartości 37, średni jest
wynik w przedziale 37-54, zaś wysoki jest wynik powyżej 54; dla tej samej grupy niski jest
wynik SAD poniżej wartości 32, średni jest wynik w przedziale 32-48, zaś wysoki jest wynik
powyżej 48.
10
Tabela 3 przedstawia także korelacje SAP i SAD w 9 zbadanych próbach. Korelacja ta
waha się w różnych próbach w granicach od -0,17 do -0,50, a więc jest niewielka i ujemna
(łącznie dla wszystkich zbadanych prób wyniosła ona -0,31). Korelacja jest przy tym nieco
silniejsza dla kobiet (łącznie dla wszystkich zbadanych prób -0,37) niż dla mężczyzn (-0,23).
Ta wielkość korelacja jest zbyt niska, by mogła zagrozić odrębności skal: sądzić więc można,
że SAP i SAD mierzą różne style, a nie przeciwne krańce tego samego stylu autoprezentacji.
Ujemny znak tej korelacji sugeruje natomiast, że autopromocja i autodeprecjacja mierzona
tymi skalami to istotnie autoprezentacje taktyczne, wyrażające do pewnego stopnia to, co
osoba badana myśli na swój własny temat, a nie jedynie przemyślane, intencjonalne
autoprezentacje strategiczne. Gdyby skale mierzyły tylko ten ostatni typ autoprezentacji
należałoby oczekiwać ich korelacji dodatniej (jak że skłonności do stosowania różnych, nawet
sprzecznych zabiegów czysto “manipulacyjnych” winny być ze sobą skorelowane). Poniżej
przytaczamy bardziej przekonujące dane, iż SAP i SAD mierzą w znacznym stopniu to, w co
badani wierzą na swój własny temat, a nie tylko to co – mniej lub bardziej nieprawdziwie
starają się pokazać innym na swój temat.
Korelaty KSA
Dane z tabeli 4 przekonują, że we wszystkich próbach z wyjątkiem jednej (2) wyniki w SAP
są wyższe od SAD (średnio o 6 punktów), w jednakowym stopniu dla mężczyzn i kobiet.
Wskazuje to na większą skłonność badanych do autopromocji niż autodeprecjacji. Ponieważ
znaczna większość ludzi jest raczej dobrego niż złego mniemania o samych sobie, szczególnie
w porównaniu z innymi (Alicke i in., 1995; Epley i Dunning, 2000), również ten wynik
można traktować jako argument na rzecz tezy, iż KSA mierzy tendencję do pokazywania
swojego prawdziwego (zgodnego z prywatnymi przekonaniami) obrazu “ja”.
Analizy korelacji na całości zebranych danych przekonują, że autopromocja nie jest
związana z wiekiem (korelacja dla wszystkich badanych łącznie wyniosła r = -0,04),
natomiast słabe powiązanie wykazuje autodeprecjacja (r = -0,13; p < 0,001), co wynika
przede wszystkim z jej nasilenia w grupie licealistów. Dane te nie mają jednak
konkluzywnego charakteru, ponieważ w badanych przez nas próbach, nawet wśród dorosłych
przeważali ludzie młodzi – tylko 3,4% ogółu badanych przekroczyło 40 rok życia. Być może
badania osób o większym zróżnicowaniu wiekowym pokażą odmienny wzorzec zależności –
np. nasilenie autopromocji u osób młodych, co zdaje się być zmianą kulturową następującą w
naszym kraju.
------ tutaj Tabele 4 i 5 ------
11
Dane zawarte w tabeli 4 wskazują na brak różnic płci w zakresie stylu autoprezentacji
testy statystyczne, zarówno na wynikach wszystkich prób potraktowanych łącznie, jak i
metaanaliza różnic wyliczanych oddzielnie dla każdej z prób, nie wykazały istotnych różnic.
Różnic takich można było oczekiwać ze względu na to, że autopromocja czyli pokazywanie
własnych kompetencji dobrze pasuje do stereotypowego obrazu męskości (podkreślającego
cechy związane z aktywnością, funkcjonowaniem zadaniowym i sprawstwem – Williams i
Best, 1991), podczas gdy autodeprecjacja, czyli pokazywanie własnej bezradności i
niedostatków kompetencji pasuje raczej do stereotypowego obrazu kobiecości (przede
wszystkim skromności). Warto jednak zauważyć, że autodeprecjacja bardziej pasuje do tego
czego brak w stereotypie kobiecości (kompetencji), niż do tego, co jest w nim aktywnie
obecne, a więc cech związanych z funkcjonowaniem społecznym, wyrażających koncentrację
na emocjach i relacjach społecznych. Jednak są to tylko stereotypy męskości i kobiecości, od
których rzeczywiści mężczyźni i kobiety zwykle mniej lub bardziej odbiegają. Stąd też
związków autoprezentacji z płcią należy oczekiwać w odniesieniu do płci nie tyle
biologicznej, ile psychologicznej czy społecznej (gender), a więc z męskością jako stopniem
utożsamiania się ze stereotypem męskim i kobiecością jako stopniem utożsamiania się ze
stereotypem kobiecym.
Hipotezę tę sprawdzaliśmy na Próbie 2, której uczestnicy wypełniali kwestionariusz
płci psychologicznej. Jak wskazują dane z tabeli 5, zarówno u (biologicznych) kobiet, jak i
mężczyzn, psychiczna męskość dość silnie korelowała dodatnio z autopromocją, zaś ujemnie
z autodeprecjacją. Natomiast analogiczne korelacje kobiecości z autoprezentacją nie sięgały
poziomu istotności, co jest dość zrozumiałe, zważywszy że badane tu style autoprezentacji
dotyczą ujawniania kompetencji, ta zaś z punktu widzenia stereotypu kobiecości jest raczej
irrelewantna niż niewskazana (stereotyp kobiecości nie tyle zawiera niekompetencje, co w
ogóle pomija cechy z nią związane).
Z punktu widzenia wspominanej już hipotezy, iż mierzone przez SAP i SAD aspekty
autoprezentacji mają charakter taktyczny i wyrażają rzeczywiste przekonania badanych na
własny temat należy oczekiwać ich systematycznego związku z samooceną. Istotnie, wyniki z
Próby 1 zamieszczone w tabeli 5 przekonują o występowaniu takiego związku. Co ciekawe,
jeszcze silniejszy okazał się związek autopromocji z narcyzmem, była to zresztą najsilniejsza
korelacja stylu autoprezentacji z jakąkolwiek inną zmienną mierzoną w przedstawianym tu
programie badań. Natomiast znacznie słabszy i niekonsekwentny był związek narcyzmu z
autodeprecjacją. W świetle tych korelacji autopromocja jawi się więc jako szczere
12
przedstawianie siebie innym narcystyczna osoba (przekonana o własnej wspaniałości) zdaje
się mówić do audytorium “jestem taka wspaniała, że wy też możecie sobie popatrzeć”.
Tabela 5 przedstawia także dość konsekwentne korelacje stylów autoprezentacji z
dwoma aspektami motywacji osiągnięć (Kuryłek, 1999): perfekcjonizmem (dążeniem do
doskonałości w działaniu), a przede wszystkim z dążeniem do sukcesu materialnego i kariery.
Autopromocja jest wyraźnie dodatnio, zaś autodeprecjacja ujemnie skorelowana z motywacją
osiągnięć, szczególnie z nastawieniem na karierę i sukces materialny. Dane z tabeli 5
przekonują też o związku – przynajmniej dla mężczyzn – autodeprecjacji z nawykową
tendencją do narzekania czyli skłonnością do negatywnego wyrażania się o świecie.
------ tutaj Tabele 6 i 7 ------
Tabela 6 przedstawia natomiast korelacje stylów autoprezentacji ze stylami
postępowania w sytuacji konfliktu. Wypełniany przez badanych Kwestionariusz Stylów
Rozwiązywania Konfliktu mierzy pięć stylów zróżnicowanych z uwagi na stopień, w jakim
uwzględniają one interes własny i partnera. Rywalizacja polega na maksymalizowaniu
interesu własnego przy jednoczesnym minimalizowaniu interesu partnera konfliktu.
Współpraca – na równoczesnej maksymalizacji obu interesów. Kompromis na równoczesnym
uwzględnianiu (choć nie maksymalizacji) obu interesów. Dostosowanie polega na
maksymalizowaniu interesu partnera kosztem interesu własnego, zaś unikanie – na
wycofywaniu się z konfliktu za cenę ignorowania interesu tak własnego, jak i partnera.
Tak jak można było oczekiwać, autopromocja dodatnio koreluje z rywalizacją.
Znacznie słabszy jest ujemny związek autodeprecjacji z rywalizacją, stwierdzany na istotnym
poziomie tylko u mężczyzn. Natomiast dość silne i odwrotne pod względem znaku są związki
stylów autoprezentacji z dostosowaniem (maksymalizacją interesu partnera za cenę interesu
własnego). Autoprezentacja koreluje z dostosowaniem ujemnie, zaś autodeprecjacja –
dodatnio. Ostatnia wreszcie korelacja to dodatni związek autodeprecjacji z unikaniem, dość
słaby, ale konsekwentnie pojawiający się u obu płci. Przedstawiony w tabeli 6 wzorzec
korelacji jest więc dość klarowny – wskazuje na związek autopromocji ze skłonnością do
walki o interes własny kosztem interesu partnera oraz związek autodeprecjacji ze skłonnością
do realizacji interesu partnera kosztem interesu własnego. Ponadto autodeprecjacja wiąże się
słabo, choć istotnie z unikaniem konfrontacji sprzecznych interesów.
Nieporównanie słabsze są natomiast związki stylów autoprezentacji ze stanami
emocjonalnymi przedstawione w tabeli 7. Style nie korelują wcale ze nastrojem (z ostatniego
tygodnia), ani nie korelują systematycznie z większością emocji dyskretnych. Wyjątkiem jest
pozytywna korelacja autopromocji z radością (słaba lecz konsekwentna) oraz dość znaczna
13
korelacja autodeprecjacji ze smutkiem, a przede wszystkim z poczuciem winy. Interesujące,
że te właśnie dwie emocje silnie hamujące ekspresję własnego “ja” są wyraźnie dodatnio
skorelowane w autodeprecjacją. Ogólnie rzecz biorąc style autoprezentacji zdają się jednak
mieć niewiele wspólnego z emocjami.
------ tutaj Tabela 8 ------
Dane z tabeli 8 dotyczą związków stylów autoprezentacji ze spostrzeganiem
kompetencji i moralności, przez samego nadawcę tych stylów i jego (jej) otoczenie społeczne.
Autoprezentacja wyraźnie wiąże się ze spostrzeganiem własnej kompetencji, szczególnie u
kobiet autopromocja koreluje dodatnio, zaś autodeprecjacja ujemnie z przypisywaną sobie
kompetencją. Co ciekawe, nie ma nawet śladu takiego związku w percepcji innych – styl
autoprezentacji człowieka zdaje się nie mieć w ogóle żadnego związku ze spostrzeganiem
jego kompetencji przez innych (niezależnie od tego czy znają go krótko czy długo – to
rozróżnienie zostało pominięte w tabeli 8). Jedynym skutkiem autopromocji w percepcji
innych jest natomiast to, że im większą człowiek ma skłonność do takich zabiegów, tym
mniej lubiany i ceniony jest przez innych, którzy w dodatku mają tendencję do odmawiania
mu zalet moralnych. Te ujemne korelacje są jednak słabe i ujawniają się jedynie dla
autoprezenterów płci męskiej. Mierzone tu style autoprezentacji są więc raczej mało, a
niekiedy wręcz przeciwskuteczne, choć jednoznaczne konkluzje wymagałyby szerzej
zakrojonych badań.
Wyniki w KSA jako zmienne zależne
Kolejne badanie obejmowało porównanie dwóch grup (kobiet), o których można sądzić że
różnią się skłonnościami do autopromocji i autodeprecjacji. Były to z jednej strony kobiety
sukcesu (kobiety z wyższym wykształceniem pracujące na stanowiskach kierowniczych w
różnego rodzaju firmach), z drugiej zaś – pielęgniarki (również z wyższym wykształceniem,
zatrudnione jako średni personel medyczny w służbie zdrowia). Jak pokazują dane z tabeli 9,
grupy te różniły się w przewidywany sposób: “kobiety sukcesu” cechowały się większą
skłonnością do autopromocji, a mniejszą do autodeprecjacji niż pielęgniarki. Ponadto
pielęgniarki okazały się też w większym stopniu skłonne do narzekania niż kobiety sukcesu.
Jak wskazują wartości statystyki d Cohena, wszystkie te różnice były umiarkowanej
wielkości.
W etapie drugim wszystkie osoby badane wypełniały KSA tym razem z instrukcją,
aby starały się zaprezentować w możliwie najlepszy lub najgorszy sposób, a więc w sposób
społecznie aprobowany lub odrzucany. Wszelkie różnice między pielęgniarkami i kobietami
sukcesu zanikły przy tej drugiej instrukcji, czego zresztą należało oczekiwać, zważywszy, że
14
wyobrażenia o tym, co jest aprobowane społecznie są z reguły dość jednorodne i słabo zależą
od indywidualnych cech osób pochodzących z tej samej kultury. Pozwoliło to wykonać łączną
analizę zmian wyników KSA przy instrukcji nakazującej aprobowaną lub odrzucaną
społecznie autoprezentację. Jak przekonują dane z tabeli 10, dość klarowne okazały się
zmiany autoprezentacji przy instrukcji “wypaść jak najgorzej”: dezaprobowane jest nasilenie
autopromocji (zarozumiałość) i spadek autodeprecjacji (zanik skromności). Nieco bardziej
skomplikowany był wzorzec autoprezentacji przy instrukcji “wypaść jak najlepiej”:
aprobowane jest nasilenie autodeprecjacji (wzrost skromności), natomiast w odniesieniu do
autopromocji nie zaobserwowaliśmy żadnej istotnej różnicy.
Tak więc autodeprecjacja jest dla kobiet (i w oczach kobiet) społecznie aprobowanym
stylem autoprezentacji, o czym świadczy zarówno wskazane zmiana wyników w SAP przy
zmianach instrukcji, jak i bardzo duża różnica między średnimi wynikami w tej skali w
pomiarze drugim, a więc przy instrukcjach “wypadnij jak najlepiej” (49,20) i “wypadnij jak
najgorzej” (31,09); t(66) = 7,40; p < 0,001; d = 1,65 (spadek liczby stopni swobody wynika z
zastosowania wersji testu t dla niejednorodnych wariancji). Autopromocja jest wyraźnie mniej
jednoznaczna i raczej niepożądana, o czym świadczy także znacznie mniejsza różnica w
drugim pomiarze między instrukcją “jak najlepiej” (48,03) i “jak najgorzej” (53,61); t (86) =
1,78; p < 0,05; d = 0,40. Interesującym problemem do zbadania pozostaje kwestia, jak
przedstawia się aprobata społeczna obu stylów autoprezentacji dla mężczyzn.
------ tutaj Tabele 9 i 10 ------
W ostatnim z przedstawianych tu badań style autoprezentacji wystąpiły w roli zmiennej
zależnej w badaniu eksperymentalnym, w którym manipulacja polegała na tym, że
bezpośrednio przed wypełnieniem KAS badani (mężczyźni i kobiety) oglądali lub nie 20
reklam przedstawiających atrakcyjne osoby własnej płci (pod pretekstem percepcji reklam –
każda z nich była oceniana na dwóch skalach). Analiza wariancji w układzie 2 (reklamy –
brak reklam) x 2 (płeć) x 2 (autopromocja – autodeprecjacja) z powtarzanymi pomiarami na
ostatnim czynniku ujawniła istotną interakcję wszystkich trzech czynników. Jak ilustruje
rysunek 1 interakcja ta polegała na dokładnie przeciwnym oddziaływaniu reklam na style
autoprezentacji kobiet i mężczyzn. U kobiet oglądanie reklam powodowało wzrost
autopromocji a spadek autodeprecjacji w porównaniu z grupą kontrolną. U mężczyzn
oglądanie reklam powodowało spadek autopromocji a wzrost autodeprecjacji w porównaniu z
grupą kontrolną.
------ tutaj Rysunek 1 ------
15
Jedna z interpretacji tej uderzającej odmienności w reakcjach młodych (badanych
przez nas) kobiet i mężczyzn zakłada, że reklamy kierowane do kobiet mówią im, co
pięknego mogłyby mieć, choć w połączeniu z obowiązującym w naszym społeczeństwie
stereotypem kobiecości wcale nie implikują, iż to kobieta sama ma zdobyć reklamowane
przedmioty (stroje i kosmetyki). Reklamy zdają się mówić kobiecie – “też wyglądałabyś tak
pięknie, gdybyś miała te rzeczy”. Natomiast reklamy kierowane do mężczyzn, w połączeniu
ze stereotypem męskości (nakazującym sprawstwo i zdobywanie dóbr) zdają się mówić im
“patrz, tego jeszcze nie masz, to powinieneś zdobyć”. W rezultacie tej odmienności u kobiet
następuje swoisty efekt asymilacji (“ja też bym tak wyglądała gdybym to miała”) i stąd ich
bardziej pochlebny styl autoprezentacji. Natomiast u mężczyzn następuje swoisty efekt
kontrastu (“jeszcze tego nie mam w przeciwieństwie do tego mężczyzny z reklamy”) i stąd
ich bardziej niepochlebny styl autoprezentacji.
Ta interpretacja przedstawionych wyników jest niewątpliwie spekulatywna i wymaga
dalszych, sprawdzających ją badań. Jednak celem tego eksperymentu było pokazanie, iż style
autoprezentacji są właśnie podatnymi na czynniki sytuacyjne stylami zachowania (nie zaś
stałymi cechami osobowości), to zaś przedstawione wyniki zdają się wyraźnie sugerować.
PODSUMOWANIE
Opisana seria badań wskazuje, że skonstruowane tu skale mierzące dwa taktyczne style
autoprezentacji autopromocję i autodeprecjację są narzędziami o zadowalającej rzetelności
(zgodności wewnętrznej), strukturze czynnikowej, a ich korelacje z innymi zmiennymi
świadczą o zadowalającej trafności teoretycznej. Wzorzec tych korelacji sugeruje, że
mierzone przez nie style autoprezentacji mają charakter miny niż maski, by posłużyć się
metafora Andrzeja Szmajke (1999) style te są generalnie zgodne z tym, co prezentujące je
osoba faktycznie o sobie myśli i nie polegają na przybieraniu zupełnie fałszywych masek.
Zebrane dotąd dane sugerują, że autopromocja i autodeprecjacja są wprawdzie ekspresją
prawdziwego (subiektywnego) ja, to nie wywierają one zamierzonego skutku. Autopromocja
nie tylko nie prowadzi do bycia spostrzeganym jako osoba kompetentna, lecz zaniża
wszystkie oceny w oczach rówieśników; zaś skłonność do autodeprecjacji w ogóle na te
oceny nie wpływa. Ten problem wymaga jednak dalszych badań.
Bibliografia
Alicke, M. D., Klotz, M. L., Breitenbecher, D. L., Yurak, T. J., Vredenburg, D. S. (1995).
Personal contact, individuation, and the better-than-average effect. Journal of
Personality and Social Psychology, 68, 804-825.
16
Arkin, R. M. (1981). Self-presentational styles. W J. T. Tedeschi (red.) Impression
management theory and social psychological research. New York: Academic Press.
Baumeister, R. F., Tice, D. M., Hutton, D. G. (1989). Self-presentational motivations and
personality differences in self-esteem. Journal of Personality, 57, 547-579.
Bazińska, R., Drat-Ruszczak, K. (2000). Struktura narcyzmu w polskiej adaptacji
kwestionariusza NPI. Czasopismo Psychologiczne, 6, 171-188.
Bromley, D. B. (1993). Reputation, image and impression management. Chichester: Wiley.
Daab, W. (1993). Indywidualizm a poglądy społeczno-polityczne. W: J. Reykowski (red.)
Wartości ipostawy społeczne a przemiany systemowe (s. 101-128). Warszawa:
Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN.
Epley, N., Dunning, D. (2000). Feeling “holier than thou”: Are self-serving assessments
produced by errors in self- or social prediction? Journal of Personality and Social
Psychology, 79, 861-875.
Goffman, E. (1981). Człowiek w teatrze życia codziennego. (oryg. Wydanie: 1959)
Warszawa: PIW.
Jones, E. E., Pittman, T. S. (1982). Toward a general theory of strategic self-presentation. W
J. Suls (red.) Psychological perspectives the self (t. 1, s. 231-262). Hillsdale, NJ:
Erlbaum.
Kłusek, B. (2002). Kwestionariusz Stylów Rozwiązywania Konfliktów. Maszynopis złożony
do druku.
Kuczyńska, A. (1992). Płeć psychologiczna. Podstawy teoretyczne, dane empiryczne oraz
narzędzie pomiaru. Przegląd Psychologiczny, 35, 237-247.
Kuryłek, J. (1999). Dążenie do perfekcjonizmu i kariery jako przejawy motywacji osiągnięć.
Praca magisterska wykonana pod kierownictwem B. Wojciszke. Gdańsk: Instytut
Psychologii UG.
Leary, M. (1999). Wywieranie wrażenia na innych. O sztuce autoprezentacji. Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Leary, M. R., Kowalski, R. M. (1990). Impression management: A literature review and two-
component model. Psychological Bulletin, 107, 34-47.
Schlenker, B. R. (1980). Impression management: The self-concept, social identity, and
interpersonal relations. Monterey, CA: Brooks/Cole.
Schlenker, B. R., Weigold, M. F. (1989). Goals and the self-identification process. W L.
Pervin (red.) Goal concepts in personality and social psychology. Hillsdale, NJ:
Erlbaum.
17
Szmajke, A. (1999). Autoprezentacja. Maski, pozy, miny. Olsztyn: Ursa Consulting.
Tedeschi, J. T., Norman, N. (1985). Social power, self-presentation, and the self. W B. R.
Schlenker (red.) The self in social life (s. 293-322). New York: McGraw-Hill.
Wojciszke, B. (1997). Parallels between competence- versus morality-related traits and
individualistic versus collectivistic values. European Journal of Social Psychology,
27, 245-256.
Wojciszke, B. (2002). Skale do pomiaru nastroju i sześciu emocji. Maszynopis
niepublikowany. Instytut Psychologii PAN, Warszawa.
Wojciszke, B., Baryła, W. (2000). Kultura narzekania i jej psychologiczne konsekwencje.
Maszynopis niepublikowany. Gdańsk: Instytut Psychologii UG.
Wojciszke, B., Dowhyluk, M., Jaworski, M. (1998). Moral and competence-related traits:
how do they differ? Polish Psychological Bulletin, 29, 283-294.
18
Tabela 1. Wskaźniki mocy dyskryminacyjnej pozycji składających się na Skalę Autopromocji
(SAP) i Skalę Autodeprecjacji (SAD) w grupie uczniów (N=309), studentów (N=501) i osób
dorosłych (N=301).
___________________________________________________________________________
Skala Autopromocji Skala Autodeprecjacji
pozycja uczniowie studenci dorośli pozycja uczniowie studenci dorośli
___________________________________________________________________________
2. ,40 ,42 ,50 1. ,36 ,40 ,48
3. ,48 ,60 ,59 5. ,31 ,39 ,36
4. ,42 ,39 ,52 6. ,41 ,41 ,40
7. ,28 ,42 ,44 9. ,36 ,36 ,37
8. ,44 ,64 ,59 10. ,32 ,38 ,42
11. ,36 ,60 ,55 12. ,38 ,42 ,38
14. ,45 ,47 ,42 13. ,60 ,55 ,59
15. ,45 ,51 ,55 16. ,31 ,14 ,34
19. ,42 ,57 ,53 17. ,48 ,43 ,54
20. ,44 ,53 ,56 18. ,43 ,45 ,57
21. ,35 ,54 ,51 22. ,45 ,49 ,40
24. ,36 ,34 ,41 23. ,40 ,40 ,42
27. ,44 ,41 ,41 25. ,41 ,47 ,46
28. ,41 ,42 ,54 26. ,36 ,39 ,33
30. ,50 ,58 ,51 29. ,42 ,52 ,55
alfa
Cronbacha ,80 ,86 ,87 ,79 ,80 ,82
___________________________________________________________________________
19
Tabela 2. Struktura czynnikowa Skal Autopromocji (SAP) i Autodeprecjacji (SAD) w grupie
uczniów (N=309), studentów (N=501) i osób dorosłych (N=301): nasycenie pozycji
składających się na skale I i II czynnikiem (po rotacji varimax).
____________________________________________________________________
uczniowie studenci dorośli
czynnik I II I II I II
wartość własna 5,21 3,16 6,59 3,12 6,21 3,80
% wariancji 17,37 10,53 21,97 10,39 20,73 12,66
_________________________________________________________________________________
SAP nr pozycji
2. ,50 -,01 ,52 ,04 ,61 ,07
3. ,62 -,12 ,69 -,22 ,67 -,17
4. ,52 ,05 ,50 ,04 ,60 ,03
7. ,37 ,06 ,51 ,03 ,53 ,04
8. ,58 -,09 ,71 -,21 ,67 -,16
11. ,48 ,05 ,67 -,07 ,61 -,05
14. ,60 -,01 ,56 -,16 ,50 -,13
15. ,47 -,37 ,50 -,41 ,58 -,33
19. ,52 -,23 ,65 -,23 ,60 -,22
20. ,54 ,06 ,61 ,01 ,65 ,03
21. ,35 -,24 ,54 -,32 ,55 -,19
24. ,47 ,01 ,42 ,07 ,50 ,08
27. ,51 -,06 ,47 -,02 ,48 ,04
28. ,48 -,13 ,43 -,12 ,64 -,07
30. ,58 -,12 ,65 -,12 ,56 -,21
SAD nr pozycji
1. -,27 ,38 -,22 ,45 -,13 ,57
5. ,19 ,43 -,01 ,51 -,02 ,44
6. -,18 ,55 -,14 ,54 -,19 ,51
9.* -,33 ,37 -,47 -,31 -,31 ,41
10. ,12 ,47 ,01 ,49 ,02 ,52
12. -,03 ,50 -,04 ,49 -,05 ,46
13. -,10 ,69 -,10 ,65 -,03 ,70
16.* -,18 ,33 -,16 ,13 -,06 ,39
17. -,03 ,57 -,07 ,51 -,01 ,61
18. -,13 ,50 -,25 ,50 -,16 ,66
22. ,01 ,59 -,05 ,62 ,02 ,51
23. -,05 ,49 ,13 ,52 -,07 ,51
25. -,06 ,55 -,09 ,61 -,05 ,58
26. -,01 ,48 -,11 ,48 -,08 ,40
29. -,01 ,53 -,05 ,65 ,09 ,67
___________________________________________________________________________
20
Tabela 3. Podstawowe parametry wyników Skal Autopromocji (SAP) i Autodeprecjacji
(SAD) w badanych próbach (M = średnia arytmetyczna; SD = odchylenie standardowe) oraz
ich wzajemne korelacje w poszczególnych próbach badanych (r Pearsona).
___________________________________________________________________________
SAP SAD korelacja SAP/SAD
M SD M SD ogółem kobiety mężczyźni
__________________________________________________________________________________________
Próba 1 (n=101) 44,45 8,05 41,95 7,22 -0,19 -0,08 -0,26
Próba 2 (n=100) 42,45 6,76 41,37 6,76 -0,17 -0,28* -0,05
Próba 3 (n=120) 46,92 6,71 41,21 8,70 -0,30** -0,44** -0,02
Próba 4 (n=200) 43,52 8,50 37,13 8,34 -0,27** -0,30** -0,24**
Próba 5 (n=180) 48,48 7,65 37,40 7,56 -0,50** -0,57** -0,43**
Próba 6 (n=189) 43,88 7,48 41,34 7,12 -0,26** -0,31** -0,21*
Próba 7 (n=51) 45,11 8,38 37,74 5,39 -0,32*
Próba 8 (n=50) 48,96 9,38 34,91 8,51 -0,12
Próba 9 (n=60) 44,95 9,08 40,61 7,42 -0,42** -0,51** -0,30*
Uczniowie 44,99 7,34 41,30 7,77
Studenci 45,66 8,23 39,82 7,79
Dorośli 44,68 8,84 36,96 7,99
___________________________________________________________________________
Uwaga: w Próbie 9 wykorzystano jedynie wyniki z grupy kontrolnej; w Próbach 7 i 8
wykorzystano jedynie wyniki z pierwszego pomiaru (warunków kontrolnych).
* p < 0,05 ** p < 0,01
21
Tabela 4. Porównanie wyników Skal Autopromocji (SAP) i Autodeprecjacji (SAD) w
badanych próbach dla badanych ogółem i z rozbiciem na płeć (test t dla danych zależnych).
___________________________________________________________________________
ogółem kobiety mężczyźni
SAP SAD t SAP SAD t SAP SAD t
__________________________________________________________________________________________
Próba 1 (n=101) 44,45 41,95 2,04* 44,90 41,63 2,20* 43,98 42,29 0,85
Próba 2 (n=100) 42,45 41,37 0,91 42,40 41,40 0,54 42,49 41,34 0,75
Próba 3 (n=120) 46,92 41,21 5,00** 45,80 42,29 2,06* 48,28 39,89 6,14**
Próba 4 (n=200) 43,52 37,13 6,73** 43,47 38,11 3,87** 43,57 36,15 5,72**
Próba 5 (n=180) 48,48 37,40 11,30** 49,51 37,08 8,90** 47,44 37,72 7,11**
Próba 6 (n=189) 43,88 41,34 2,98** 43,93 42,26 1,38 43,82 40,25 3,00**
Próba 7 (n=51) 45,11 37,74 4,36**
Próba 8 (n=50) 48,96 34,91 7,28**
Próba 9 (n=60) 44,95 40,61 3,34** 44,73 40,17 2,23* 45,18 41,07 2,55*
___________________________________________________________________________
Uwaga: w Próbie 9 wykorzystano jedynie wyniki z grupy kontrolnej; w Próbach 7 i 8
wykorzystano jedynie wyniki z pierwszego pomiaru (warunków kontrolnych).
* p < 0,05 ** p < 0,01 (testy dwustronne)
22
Tabela 5. Korelacje (r Pearsona) wyników w Skali Autopromocji (SAP) i Autodeprecjacji
(SAD) z wybranymi cechami osobowości – ogółem i w rozbiciu na płeć osób badanych.
___________________________________________________________________________
ogółem kobiety mężczyźni
SAP SAD SAP SAD SAP SAD
__________________________________________________________________________________________
Samoocena 0,36** -0,46** 0,34* -0,48** 0,38** -0,44**
(Próba 1, n=101)
Narcyzm 0,64** -0,27* 0,70** -0,14 0,61** -0,34*
(Próba 1, n=101)
Męskość 0,45** -0,51* 0,56** -0,70** 0,40** -0,42**
(Próba 2, n=100)
Kobiecość -0,05 0,12 -0,23 -0,03 0,14 0,23
(Próba 2, n=100)
Perfekcjonizm 0,25** -0,33** 0,42** -0,33** 0,04 -0,34*
(Próba 3, n=120)
Dążenie do sukcesu 0,41** -0,50** 0,52** -0,50** 0,24 -0,48**
(Próba 3, n=120)
Nawykowe narzekanie -0,07 0,24** -0,16 0,11 0,01 0,37**
(Próba 4, n=200)
___________________________________________________________________________
* p < 0,05 ** p < 0,01 (testy jednostronne)
23
Tabela 6. Korelacje (r Pearsona) wyników w Skali Autopromocji (SAP) i Autodeprecjacji
(SAD) ze stylami zachowania w sytuacji konfliktowej ogółem i w rozbiciu na płeć osób
badanych (dane z próby 5, n=180).
___________________________________________________________________________
ogółem kobiety mężczyźni
SAP SAD SAP SAD SAP SAD
__________________________________________________________________________________________
Rywalizacja 0,29** -0,14 0,18 -0,07 0,43** -0,24*
Współpraca 0,07 -0,04 0,16 -0,02 -0,05 -0,05
Dostosowanie -0,37** 0,51** -0,33** 0,59** -0,41** 0,41**
Unikanie -0,13 0,28** -0,10 0,30** -0,15 0,26*
Kompromis 0,03 0,13 0,11 0,14 -0,09 0,13
___________________________________________________________________________
* p < 0,05 ** p < 0,01 (testy jednostronne)
Tabela 7. Korelacje (r Pearsona) wyników w Skali Autopromocji (SAP) i Autodeprecjacji
(SAD) z relacjonowanymi stanami emocjonalnymi ogółem i w rozbiciu na płeć osób
badanych (dane z próby 4, n=200).
___________________________________________________________________________
ogółem kobiety mężczyźni
SAP SAD SAP SAD SAP SAD
__________________________________________________________________________________________
nastrój 0,09 -0,04 0,10 -0,03 0,08 -0,06
lęk 0,06 0,13 -0,06 0,10 0,18* 0,10
gniew 0,14 -0,04 0,10 -0,07 0,18* -0,02
smutek 0,03 0,27** -0,12 0,27 0,19* 0,22*
poczucie winy 0,01 0,40** -0,16 0,43** 0,18* 0,34**
radość 0,24** -0,11 0,25* -0,15 0,22* -0,04
miłość 0,08 0,00 -0,05 -0,14 0,20* 0,12
___________________________________________________________________________
* p < 0,05 ** p < 0,01 (testy jednostronne)
24
Tabela 8. Korelacje (r Pearsona) wyników w Skali Autopromocji (SAP) i Autodeprecjacji
(SAD) ze spostrzeganiem samego siebie (próba 3, n=120) i spostrzeganiem przez
rówieśników (próba 6, n=189) – ogółem i w rozbiciu na płeć osób badanych.
___________________________________________________________________________
ogółem kobiety mężczyźni
SAP SAD SAP SAD SAP SAD
__________________________________________________________________________________________
spostrzeganie siebie
kompetencja 0,29** -0,40** 0,46** -0,50** -0,03 -0,21
moralność -0,09 0,19* -0,05 0,09 0,33* -0,12
preferencja sprawności 0,39** -0,60** 0,49** -0,63** 0,22 -0,56**
spostrzeganie przez rówieśników
kompetencja -0,07 0,04 0,03 0,08 -0,19 -0,10
moralność -0,22** 0,05 -0,16 0,15 -0,28* -0,13
lubienie -0,18* 0,06 -0,14 0,08 -0,23* 0,01
cenienie -0,15* 0,09 -0,06 0,12 -0,25* 0,01
___________________________________________________________________________
* p < 0,05 ** p < 0,01 (testy jednostronne)
25
Tabela 9. Porównanie “kobiet sukcesu” (próba 8, n=50) i pielęgniarek (próba 7, n=51) pod
względem wyników w Skali Autopromocji i Autodeprecjacji oraz Skali Narzekania (w
nawiasach odchylenia standardowe).
_____________________________________________________________________
kobiety
sukcesu pielęgniarki t p d
_______________________________________________________________________________
autopromocja 49,19 45,00 2,33 0,011 0,47
(8,50) (8,38)
autodeprecjacja 35,25 37,98 -1,88 0,032 0,39
(8,50) (5,39)
narzekanie 59,04 66,08 -2,58 0,006 0,53
(12,75) (14,02)
______________________________________________________________________
Tabela 10. Porównanie wyników na Skali Autopromocji i Autodeprecjacji przy instrukcji
zwykłej (1 pomiar) i instrukcji “wypadnij jak najgorzej” lub “wypadnij jak najlepiej” (2
pomiar) (próby 7 i 8, n = 101 kobiet).
___________________________________________________________
1 pomiar 2 pomiar t p
___________________________________________________________________
jak najgorzej
autopromocja 47,66 53,61 -3,89 0,001
autodeprecjacja 34,88 31,09 3,08 0,004
jak najlepiej
autopromocja 45,70 48,03 -0,85 0,398
autodeprecjacja 37,72 49,10 -4,41 0,001
___________________________________________________________
Uwaga: test t dla danych zależnych
26
Rysunek 1. Natężenie autopromocji i autodeprecjacji u kobiet i mężczyzn po lub
bez oglądania reklam
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
bez reklam po reklamach bez reklam po reklamach
warunki
deklarowane natężenie strategii
autopromocja
autodeprecjacja
KOBIETY
MĘŻCZYŹNI
27
Kwestionariusz S A
Interesuje nas, jak często ludzie zachowują się na różne sposoby w kontaktach z innymi ludźmi.
Bylibyśmy wdzięczni, gdyby zechciał(a) Pan(i) wskazać, jak często postępuje Pan(i) na każdy z tych
krótko opisanych sposobów. Badania te mają charakter anonimowy i służą celom naukowym.
Przy każdym sposobie postępowania prosimy zaznaczyć (zakreślić) cyfrę oznaczającą, jak często
zdarza się Panu/Pani postępować w dany sposób w kontaktach z ludźmi.
Przy tym im większa cyfra, tym częstszy jest dany sposób postępowania, według zasady:
1=nigdy 2=rzadko 3=czasami 4=często 5=bardzo często
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1) Pomniejszam wagę swoich osiągnięć.
2) Sprawiam wrażenie, że wiem więcej niż to jest naprawdę.
3) Podkreślam własne zasługi.
4) Sprawiam wrażenie osoby zajętej ważnymi sprawami.
5) Wypadam gorzej od drugiej osoby, żeby jej nie sprawić przykrości.
6) Sprawiam wrażenie osoby niepewnej siebie.
7) Pewnych zadań podejmuje się dla wykazania, że coś potrafię.
8) Podkreślam własne umiejętności.
9) Unikam mówienia o swoich sukcesach.
10) Gdy niepokoję się, że coś mi nie wyjdzie, opowiadam o tym innym.
11) Staram się wypaść na osobę znającą się na rzeczy
12) Mówię przepraszam, nawet kiedy tak naprawdę to nie moja wina.
13) Podkreślam swoje wady.
14) Opowiadam o tym, co mi się udało.
15) Sprawiam wrażenie osoby pewnej siebie.
16) Staram się nie wywyższać
17) Gdy coś mi dobrze pójdzie, staram się pokazać także swoje wady.
18) Przyznaję się do własnej bezradności.
19) Mówię o swoich zaletach.
20) Nawet gdy czegoś nie potrafię, zachowuję się jakbym to umiał.
21) Sprawiam wrażenie osoby kompetentnej.
22) Zachowuję się bardziej bezradnie niż się czuję.
23) Opowiadam o tym, co mi się nie udało.
24) Nadrabiam miną, gdy coś idzie nie tak.
25) Z góry twierdzę, że nie dam sobie z czymś rady.
26) Unikam tego, by za dobrze wypaść.
27) Kiedy brak mi wiedzy na jakiś temat, nie daję tego po sobie poznać.
28) Mówię zdecydowanym tonem, nawet kiedy wcale nie mam pewności.
29) Kiedy dobrze wypadnę, przekonuję innych, że to przypadek.
30) W dyskusji lubię pokazać, że się dobrze znam na rzeczy.
Dziękując Pani/Panu za udział w badaniach prosimy jeszcze o padanie:
wieku............... i płci .............
... Self-presentation. Self-presentation style is defined by Wojciszke [45] as actions undertaken by individuals to modify the way they are perceived by others. One of the functions of self-presentation styles is to humorously shape everyday interactions [46]. ...
... The Self-Presentation Styles Questionnaire (SSQ, [45]), back-translated into Turkish for the purposes of this study, was used to measure self-presentation, understood as the behaviors undertaken to create a certain impression about oneself in others. The 30-item SPSQ measures self-promotion (positive, competent, reliable) and self-depreciation (negative, incompetent, but also humble) styles. ...
... The SPSQ was scored by computing a sum of 15 items in the selfpromotion subscale and 15 items in the self-depreciation subscale. Cronbach's α values for the original measure by Wojciszke [45] for the subscales of self-promotion and self-depreciation were .87 and .82, respectively. ...
Article
Full-text available
This study examined how self-reported sarcasm use is related to individual differences in non-Western adults. A sample of 329 Turkish speakers of high socioeconomic status completed an online survey including measures of self-reported sarcasm use, personality traits, positive and negative affect, self-presentation styles, self-esteem, as well as age and gender. Participants who reported being more likely to use sarcasm in social situations had scores indicating that they were less agreeable, less conscientious, and less emotional stable (i.e., more neurotic). Also, those who reported using sarcasm more often tended to be younger and had lower self-esteem. Self-reported sarcasm use was also positively related to both the self-promoting and the self-depreciating presentation styles. In addition to highlighting the complex relationship between individual differences and language production, these findings underscore the importance of expanding sarcasm research to include non-Western samples
... For instance, Wojciszke 57 has found that successful, well-educated women working in managerial positions in various types of companies are more prone to self-promotion and less to self-deprecation than welleducated nurses employed as secondary medical personnel in the health service. Given that education matters to subjective quality of life 72 and relates to self-promotion 57 it is reasonable to infer that satisfaction with the quality of one's own life is related to engagement in self-promotion. With respect to self-deprecation, it has been confirmed that people who feel more lonely, 73 have more negative emotions, 69 declare lower levels of life satisfaction, 74 fear being laughed at, 67 and have difficulty coping with stressors in their daily life 75 deprecate their value. ...
... Finally, consideration of self-promotion and selfdeprecation as potential mediators between life satisfaction and self-esteem also requires both styles of self-presentation to be related to self-esteem. According to some researchers, 57,77,78 individuals with genuinely high selfesteem adopt self-promotion as one of the self-presentation styles. Likewise, McGregor et al 79 have shown that selfpromoting behaviors have been found among people with high self-esteem. ...
... The second implication is related to the aspect of self-presentation as a mediator. Given that self-promotion and self-depreciation are expressions of the authentic (subjective) self and the people's actual beliefs about themselves, 57 it seems important to consider their role in the assessment of the overall quality of life satisfaction and overall self-esteem. ...
Article
Full-text available
Background: A comprehensive literature review suggests that self-esteem seems to be contingent on being satisfied in various domains of life. Although there are multiple studies that have addressed the direct relationship between both variables, there is still little known about the psychological mechanisms that underlie this association. Since self-presentation is an important process in young adulthood, the main goal of the present study was to consider self-promotion and self-deprecation as potential mediators between life satisfaction and self-esteem. Participants methods and data collection: The study included 328 young adults aged between 18 and 35. Most of them were women (74.1%). The data were collected in Poland through an anonymous self-administered battery of questionnaires on the Internet platform. The participants completed the Satisfaction with Life Scale, the Rosenberg Self-Esteem Scale, and the Self-Presentation Style Questionnaire. Results: A high and positive correlation coefficient was obtained between self-esteem and life satisfaction (r = 0.73; p < 0.001). The level of self-esteem correlated positively with the style of self-promotion (r = 0.46; p < 0.001) and negatively with the style of self-deprecation (r = -0.63; p < 0.001). Similarly, life satisfaction was positively associated with self-promotion (r = 0.37; p < 0.001) and negatively with self-depreciation (r = -0.42; p < 0.001). Moreover, both self-promotion (β = 0.67; p < 0.001) and self-deprecation (β = 0.58; p < 0.001) acted as mediators between life satisfaction and self-esteem. Conclusion: The present study increases our knowledge about the mediatory role of self-promotion and self-deprecation. An overall sense of satisfaction with one's own life can lead to higher self-esteem when young people are aware of their strengths and talents. Likewise, lower life satisfaction can elicit less positive self-esteem when people tend to undervalue their capabilities.
... The tendency to use irony might also be related to self-presentation style, defined by Wojciszke (2002) as "actions undertaken by the individual to modify the way they are perceived by others in a desirable direction" (145). Wojciszke (2002) distinguishes two major self-presentation styles: (a) self-promotion (underscoring one's competence and worth) and (b) self-deprecation (emphasizing humility, but also flaws and low self-esteem). ...
... The tendency to use irony might also be related to self-presentation style, defined by Wojciszke (2002) as "actions undertaken by the individual to modify the way they are perceived by others in a desirable direction" (145). Wojciszke (2002) distinguishes two major self-presentation styles: (a) self-promotion (underscoring one's competence and worth) and (b) self-deprecation (emphasizing humility, but also flaws and low self-esteem). Bruntsch and This PDF is the version of the article that has been copyedited. ...
Article
Full-text available
including irony (Gibbs 2000). Efficient irony use can serve a wide range of pragmatic goals, while deficits in irony comprehension can have negative social consequences. Whereas a large body of psycholinguistic research has been produced on irony use and understanding by adults, little attention has been paid to the socio-cultural characteristics of this phenomenon so far. Some individual factors that have been identified as correlates of irony use include personality of the speaker, gender, age, or speaking a second language. In this article, we argue that it is necessary to bring the aspects of socio-cultural variables and individual characteristics together in the further study of irony across national cultures. To this end, we present a narrative review of theoretical and quantitative empirical literature from the field of psycholinguistics on both national cultural and individual/psychological factors impacting the use and understanding of verbal irony in communication. Based on the review, we suggest a theoretical model that could guide future quantitative studies on irony use such that both contextual factors (including national cultural dimensions) and individual differences between the speakers are clearly defined and related to one another in terms of their influence.
... Self-presentation in an activity aimed at modifying one's own image to change the way one is viewed by other people and an attempt to make the desired impression (Szmajke, 1999). Self-presentation and self-depreciation are the two styles adopted in an automatic and habitual way (Wojciszke, 2002). The suppression of activities is the main strategy used for managing one's image in the Internet. ...
... In the light of this result, it seems that people who have a tendency to present themselves more often use Facebook in unhealthy ways. Self-presentation is related to high self-esteem and narcissism (Wojciszke, 2002). Facebook is a place where people can easily create their image in the desired way. ...
Article
Facebook is an increasingly popular online platform for communication, entertainment, and information exchange. Recent studies have shown that there is a relationship between loneliness and Facebook use patterns. The main aim of the study was to examine whether the use of different types of self-presentation styles, the need for privacy, and loneliness are related to three aspects of Facebook use: standard Facebook use, addiction to Facebook, and entertainment. The participants were 550 individuals (mean age: M = 19.86 years, SD = 3.06). We used the following measures: the Facebook Usage Questionnaire, the Self-Presentation Styles Questionnaire by Wojciszke, the Privacy Questionnaire by Pedersen, and De Jong Gierveld Loneliness Scale. The paper-and-pencil procedure was applied. Our results indicated that loneliness and self-promotion were positive predictors and the need for privacy was a negative predictor of Facebook usage. This study might open new perspectives on factors leading to addictive Facebook use tendencies.
... Self-Presentation Style Questionnaire (SSQ). A two-factor questionnaire, developed by Wojciszke [63], which estimates styles of self-presentation, understood as intended behavior aimed at altering the way other people regard themselves and inducing the desired impact on others. These styles are generally consistent with what people really think about themselves. ...
Article
Full-text available
Background: Although the relationship between shyness and self-esteem is well described in the psychological literature, far less is known about the potential mechanisms that underlie this association. The main goal of the current work is to verify whether self-presentation acts as a mediating variable between both constructs. Methods: The study was carried out among 198 adults. The Revised Cheek and Buss Shyness Scale, the Rosenberg Self-Esteem Scale, and the Self-Presentation Style Questionnaire were applied. Results: A large and positive correlation coefficient was observed between the following variables: (1) self-esteem/self-promotion; (2) shyness/self-deprecation. All other variables correlated negatively: (1) shyness/self-esteem; (2) shyness/self-promotion; (3) self-esteem/self-deprecation; (4) self-promotion/self-deprecation. Moreover, both self-promotion and self-deprecation acted as mediators between life satisfaction and self-esteem. Conclusion: The outcomes of the present study show a new mediating aspect for the direct relationship between shyness and self-esteem in the form of two styles of self-presentation. The results indicate that the tendency of shy people to avoid others can have a lower effect on their overall sense of self-esteem when they try to present themselves in a clearly favorable light. By contrast, shyness may have a stronger impact on their sense of self-worth when they present themselves as helpless, unsure, and incompetent.
... Self-presentation. The tendency to use certain forms of tactical self-presentation behaviors was examined using the Self-Presentation Questionnaire (Wojciszke, 2002). It is a 30-item tool comprising the Self-promotion Scale (example statement: "I embrace my merits") and the Self-depreciation Scale (example statement: "I avoid talking about my success"). ...
Article
Full-text available
Background Empirical research reveals the difficulties that shy people must face as part of their social functioning and at-taches a pejorative connotation to shyness in the process of establishing and maintaining interpersonal rela-tions. The purpose of the study was to investigate certain aspects of social functioning of shy people: the pre-ferred self-presentation styles, readiness to adopt adonization and influence tactics in intimate relationships. Participants and procedure The study was performed on a group of 234 participants (113 females and 121 males), aged 18 to 35 years (M = 24.29). The following questionnaires were used: the Revised Cheek and Buss Shyness Scale, the Self-Presentation Questionnaire, the Questionnaire for Measuring the Attitude toward Adonization, and the Influence in Close Relationships between Women and Men Questionnaire. Results The study found that shy people use self-promotion less frequently than non-shy persons and they tend to adopt self-depreciation more often compared to non-shy individuals. Further, a high level of shyness implies a less pronounced tendency to use adonization but a greater readiness to employ hard social influence tactics in close relationships: Threats and violence, Silent treatment and sulking and Complaining and arguing. Conclusions Correlations between shyness, self-presentation styles, adonization and influence tactics in close relationships emphasize the role of this disposition in generating social behaviors. Shyness has a negative impact on an individual’s social functioning and relations with other people. The negative consequences of shyness are par-ticularly conspicuous in the behavior of men.
... The Self-presentation Style Questionnaire (SSQ), developed by Wojciszke (2002), assessed the individual's tendency to self-promote and self-depreciate. The original questionnaire consisted of 30 items (15 for each of the two subscales, e.g., I emphasize my abilities (self-promotion); I underestimate the importance of my achievements (self-depreciation). ...
Article
Full-text available
The backlash avoidance model (BAM) suggests women insufficiently self-promote because they fear backlash for behavior which is incongruent with traditional gender roles. Avoiding self-promoting behavior is also potentially related to associating success with negative consequences. In two studies we tested whether self-promotion and fear of success will be predictors of lower salaries and anticipation of lower chances of success in an exam. In study 1, prior to the exam they were about to take, we asked 234 students about their predictions concerning exam results and their future earnings. They also filled scales measuring their associations with success (fear of success) and tendency for self-promotion. The tested model proved that in comparison to men, women expect lower salaries in the future, anticipate lower test performance and associate success with more negative consequences. Both tendency for self-promotion and fear of success are related to anticipation of success in test performance and expectations concerning future earnings. In study 2 we repeated the procedure on a sample of younger female and male high school pupils (N = 100) to verify whether associating success with negative consequences and differences in self-promotion strategies are observable in a younger demographic. Our results show that girls and boys in high school do not differ with regard to fear of success, self-promotion or agency levels. Girls and boys anticipated to obtain similar results in math exam results, but girls expected to have higher results in language exams. Nevertheless, school pupils also differed regarding their future earnings but only in the short term. Fear of success and agency self-ratings were significant predictors of expectations concerning future earnings, but only among high school boys and with regard to earnings expected just after graduation.
Article
Full-text available
The way companies communicate with stakeholders is, among others, sharing of annual reports containing information on the corporate's performance. The companies can present financial and non-financial information in a way that will serve their interests, using a variety of narratives. The aim of the study is to present the issues of impression management in the company's financial reporting and the management strategies used to create the desired image. The method used was an analysis of available literature. The authors were primarily interested in the published research on: (1) the relationship between the following concepts: impression, image, reputation, self-presentation (2) impression management essence (3) impression management strategy in external reporting (4) directions of impression management usage in accounting and reporting. The study is a theoretical basis for further research covering the conduct of Polish companies in the context described. Streszczenie: Celem pracy jest przedstawienie problematyki autoprezentacji w sprawo-zdawczości finansowej przedsiębiorstwa oraz stosowanych strategii zarządzania wrażeniem dla kreowania pożądanego wizerunku. Zastosowaną metodą była analiza dostępnej literatury przedmiotu. Autorów interesowały przede wszystkim opublikowane badania z zakresu: (1) powiązania między pojęciami: wrażenie, wizerunek, reputacja, autoprezentacja, (2) istoty zarządzania wrażeniem, (3) strategii zarządzania wrażeniem w ramach raportowania zewnętrznego, (4) kierunków wykorzystania zarządzania wrażeniem w rachunkowości i sprawozdawczości. Praca stanowi teoretyczną podstawę do dalszych badań obejmujących zachowanie polskich przedsiębiorstw w opisywanym kontekście. Słowa kluczowe: zarządzanie wrażeniem, wizerunek przedsiębiorstwa, autoprezentacja, reputacja, strategie ujawniania informacji.
Article
Full-text available
Elicited positive and negative traits most typical for the morality (M) and competence (C) domain and asked different groups of students (total N = 204) to rate the traits for various parameters. Based on several theories comparing M vs C domains the authors predicted M traits to be other-profitable and desirable in other people to a higher degree than C traits, which were predicted to be self- profitable and desirable in the self to a higher extent than M ones. Ratings of various trait parameters confirmed these predictions and showed that M traits were also seen as more controllable and important for impressions than C ones. When negative, M traits were regarded as harder to pretend but easier to hide, as well as more stable over time and situations than C ones. Finally, self- and other-profitability parameters of trait descriptors explained their variance along the favorability-unfavorability continuum. (PsycINFO Database Record (c) 2012 APA, all rights reserved)
Article
Impression management, the process by which people control the impressions others form of them, plays an important role in interpersonal behavior. This article presents a 2-component model within which the literature regarding impression management is reviewed. This model conceptualizes impression management as being composed of 2 discrete processes. The 1st involves impression motivation-the degree to which people are motivated to control how others see them. Impression motivation is conceptualized as a function of 3 factors: the goal-relevance of the impressions one creates, the value of desired outcomes, and the discrepancy between current and desired images. The 2nd component involves impression construction. Five factors appear to determine the kinds of impressions people try to construct: the self-concept, desired and undesired identity images, role constraints, target's values, and current social image. The 2-component model provides coherence to the literature in the area, addresses controversial issues, and supplies a framework for future research regarding impression management.
Article
The distinction between individualistic (IV) and collectivistic (CV) instrumental values was compared to the distinction between competence-related and moral personality traits. Study 1 (N=89 students) showed that IV referred mostly to competence and were self-profitable, whereas CV referred mostly to morality and were other-profitable in their nature. Therefore, IV were predicted to reach a relatively higher position in the value hierarchy formulated for the self, whereas CV were predicted to rank higher in the value hierarchy formulated for other people. Both hypotheses were confirmed in study 2 (N=118 high school students) in which subjects ordered 18 instrumental values of the Rokeach Value Survey according to their importance either for themselves, or for other people.
Article
Discusses the interpersonal motivations associated with different levels of self-esteem (SE). Although SE refers to an intrapsychic attitude, SE scales often measure self-presentational orientation. High SE scores are associated with a tendency to present one's self in a self-enhancing fashion characterized by willingness to accept risks, focus on outstandingly good qualities, strategic ploys, and calling attention to one's self. Low SE scores are associated with a tendency to present one's self in a self-protective fashion characterized by unwillingness to accept risks, focus on avoiding outstandingly bad qualities, avoidance of strategic ploys, and reluctance to draw attention to one's self. Evidence shows that most people rate themselves as above average on SE scales. Measures emphasizing social SE may be more sensitive to interpersonal and self-presentational issues than nonsocial SE measures. (PsycINFO Database Record (c) 2012 APA, all rights reserved)