ArticlePDF Available

LİTVANYA KARAY TÜRKLERİNİN ETNİK TURİZM POTANSİYELİNİN İNCELENMESİ

Authors:

Abstract

Turizm Litvanya'nın en hızlı büyüyen sektörlerinden biridir. Litvanya kültürel mirasının önemli parçası olan Karay Türkleri, güçlü etnik turizm potansiyeline sahip turistik bir üründür. Ayrıca, Karay etnik kültürü Litvanya turizminin çeşitlendirilmesinde önemli bir potansiyele sahiptir. Bu çalışmanın amacı, Litvanya Trakai’de yaşayan Karay Türklerinin etnik turizm potansiyelinin incelenmesidir. Çalışmada Türk turistlerin Trakai’ye yönelimleri ve bu bölgede etnik turizmle ilgili yerel yönetimlerin, halkın ve yerel işletmelerin etnik turizme yönelik görüşleri araştırılmıştır. Bu amaçla Türkiye’den Trakai’ye tur düzenleyen seyahat acenteleriyle, Karay Türklerinin yaşadığı Trakai bölgesindeki yerel yönetim temsilcileriyle ve yerel işletme temsilcileriyle mülakatlar yapılmıştır. Literatür taraması ve mülakatlardan elde edilen veriler ışığında bölgedeki etnik turizm incelenmiş ve bölgede etnik turizmin gelişimine yönelik stratejilerin ortaya konması için SWOT analizi yapılmıştır. Araştırma, hem yerel Karay kültürünün etnik turizm potansiyelini ortaya koyması, hem de Türk turistlerin Karay bölgesine yönelik eğilimlerinin bilinmesi açısından önem taşımaktadır. Araştırma sonucunda, Litvanya'nın en popüler Türk turistik destinasyonlarından biri olan Trakai şehri, Karay kültürünün etnik turizm açısından büyük bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, bu potansiyelin geliştirilebilmesi için bazı stratejiler belirlenmiştir. Bu stratejiler; bölge turizm pazarlamasında Karay etnik kültür kaynaklarının turistik ürün olarak kullanılması ve Türk turistlere bu ürünlerin pazarlanması, Türkiye'de Litvanya tanıtılırken Karay kültürünün tanıtımının da yapılması, daha çok Türk turist çekebilmek için vize işlemlerinin kolaylaştırılması ve tur fiyatlarının indirilmesi, Türkiye’nin kalabalık nüfusu ve yakın coğrafi konumu sebebiyle Litvanya'nın öncellikli turizm pazarları listesine eklenmesi ve Trakai'nin turizm sektöründe var olan sorunlarının çözümlenmesi için turizm katılımcıları ve otoritelerinin işbirliği ile Trakai turizm politikalarının belirlenmesi ve turizm planlanmasının yapılmasıdır.
1
LİTVANYA KARAY TÜRKLERİNİN ETNİK TURİZM POTANSİYELİNİN
İNCELENMESİ
Kamile JAMONTAİTE
İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı
Doç. Dr. Orhan AKOVA
İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi
Turizm İşletmeciliği Bölümü
ÖZET
Turizm Litvanya'nın en hızlı büyüyen sektörlerinden biridir. Litvanya kültürel
mirasının önemli parçası olan Karay Türkleri, güçlü etnik turizm potansiyeline sahip turistik
bir üründür. Ayrıca, Karay etnik kültürü Litvanya turizminin çeşitlendirilmesinde önemli bir
potansiyele sahiptir.
Bu çalışmanın amacı, Litvanya Trakai’de yaşayan Karay Türklerinin etnik turizm
potansiyelinin incelenmesidir. Çalışmada Türk turistlerin Trakai’ye yönelimleri ve bu
bölgede etnik turizmle ilgili yerel yönetimlerin, halkın ve yerel işletmelerin etnik turizme
yönelik görüşleri araştırılmıştır. Bu amaçla Türkiye’den Trakai’ye tur zenleyen seyahat
acenteleriyle, Karay Türklerinin yaşadığı Trakai lgesindeki yerel yönetim temsilcileriyle
ve yerel işletme temsilcileriyle mülakatlar yapılmıştır. Literatür taraması ve mülakatlardan
elde edilen veriler ışığında bölgedeki etnik turizm incelenmiş ve bölgede etnik turizmin
gelişimine yönelik stratejilerin ortaya konması için SWOT analizi yapılmıştır.
Araştırma, hem yerel Karay kültürünün etnik turizm potansiyelini ortaya koyma,
hem de Türk turistlerin Karay bölgesine yönelik eğilimlerinin bilinmesi açısından önem
taşımaktadır.
Araştırma sonucunda, Litvanya'nın en popüler Türk turistik destinasyonlarından biri
olan Trakai şehri, Karay kültürünün etnik turizm açısından büyük bir potansiyele sahip
olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, bu potansiyelin geliştirilebilmesi için bazı stratejiler
belirlenmiştir. Bu stratejiler; bölge turizm pazarlamasında Karay etnik kültür kaynaklarının
turistik ürün olarak kullanılması ve Türk turistlere bu ürünlerin pazarlanması, Türkiye'de
Litvanya tanıtılırken Karay kültürünün tanıtımının da yapılması, daha çok Türk turist
çekebilmek için vize işlemlerinin kolaylaştırılması ve tur fiyatlarının indirilmesi, Türkiye’nin
kalabalık nüfusu ve yakın coğrafi konumu sebebiyle Litvanya'nın öncellikli turizm pazarları
listesine eklenmesi ve Trakai'nin turizm sektöründe var olan sorunlarının çözümlenmesi
için turizm katılımcıları ve otoritelerinin işbirliği ile Trakai turizm politikalarının belirlenmesi
ve turizm planlanmasının yapılmasıdır.
Anahtar kelimeler: Etnik turizm, Litvanya turizmi, Karay Türkleri, Türk turizm potansiyeli
2
STUDY ON THE POTENTIAL OF KARAIM ETHNIC TOURISM IN LITHUANIA
ABSTRACT
Tourism sector is one of the fastest growing economic sectors in Lithuania. Karaim
ethnic culture has a high potential to be developed as a tourism product and plays an
important part in Lithuanian cultural heritage. Moreover, Karaim ethnic culture has an
important potential for product diversification of the Lithuanian tourism sector.
The purpose of this study is to examine Lithuanian Karaims living in Trakai as an
ethnic tourism destination. In this study the tendencies and needs of Turkish tourists
inTrakai, attitudes of local authorities, local community and local enterprises towards
ethnic tourism were investigated. For this purpose, interwievs were made with Turkish tour
operators that are organizing Trakai tours, Trakai local authority representatives and local
enterprises. Using literature research and interview data, ethnic tourism in the region was
examined and SWOT analysis was performed to determine its development strategies.
This study is of great importance for revealing the touristic potential of the local
Karaim culture and also for understanding Turkish tourists tendencies in the Karaim
region.
As a result of the study, it was determined that Trakai city as one of the most
popular Turkish tourism destinations in Lithuania, which is famous for Karaim culture has
grea tpotential from the ethnic tourism perspective. Furthermore, some strategies were
determined in order to develope this potential. These strategies are; using Karaim ethnic
cultural resources as a tourism product in the regional tourism marketing and marketing
these products toTurkish tourists, promoting Karaim culture during the Lithuanian
promotion in Turkey, easing visa procedures and lower tour prices in order to attract more
Turkish tourists to Lithuania, because of its high population and close location including
Turkey in Lithuania's priority target tourism markets list, in order to solve some problems in
the Trakai tourism sector determining Trakai tourism politics and tourism planning using
collaboration between tourism participants and local authorities is needed.
Keywords: Ethnic Tourism, Lithuanian Tourism, Karaims, Turkish Tourism Potential
3
1. GİRİŞ
Turizm, destinasyonlar arasında artan çeşitlilik ve rekabet ile beraber uluslararası
ticaretin önemli oyuncularından biri haline gelmiş ve aynı zamanda gelişmekte olan birçok
ülke için ana gelir kaynaklarından biri olmuştur.
2014 Yılında dünya çapında turizm hareketine katılan kişi sayısı yaklaşık olarak
1133 milyona ulaşmış olup, uluslararası turizm gelirlerinin miktarı 1 trilyon 245 milyar ABD
Doları olarak gerçekleşmiştir. Kıtalara göre incelendiğinde, en fazla turist varışı ve turizm
geliri Avrupa kıtasında sağlanmıştır. 2014 Yılında Avrupa kıtasını 582 milyon turist (toplam
turist sayısının % 51,4'ü) ziyaret etmiş, kıtanın elde ettiği gelir 509 milyar ABD Dolarına
(toplam turizm gelirlerinin % 41'si) ulaşmıştır (UNWTO, Tourism Highlights, 2015).
Turistik ürün çeşitlendirilmesi konusunda etnik kültür önemli bir rol oynamaktadır.
Etnik kültür, turistik çekicilik olarak, dünyada etnik toplulukların ve turizm gelirlerinin
arttırılma stratejisi gereği giderek daha fazla teşvik edilmektedir. Çoğu ülke kendi kültür
çeşitliliğini bir avantaj olarak görmekte ve yerel ekonomiyi canlandırma amacı
doğrultusunda kullanmaktadır. Etnik kültürü öne çıkaran turizm türüne, etnik turizm
denilmektedir. Bunun yanı ra, etnik turizm kültürel turizmin bir parçası olarak
bilinmektedir. Uluslararası literatürde etnik turizm konusunda ortak bir tanım
bulunmamaktadır. Etnik turizm, bir bölgede ortak bir tarihi, kültürü, dini, dili ve yaşam
tarzını paylaşan farklı sosyo-kültürel insan grubunu tanıma amaçlı seyahatlerden
oluşmaktadır. Ayrıca etnik turizme yönelik seyahatlerde insan eseri yapılar, performanslar
ve etnik gruplarla ilgili ürünlerin deneyimi ve tüketimi gezi veya aktivitelerde önemli bir yer
tutmaktadır.
2013 yılında Litvanya’yı 2,2 milyon yabancı turist ziyaret etmiştir. 2014 ilk yarısında
geçen yılın ay dönemine göre, Litvanya'ya gelen yabancı turist sayısı %12,2'lik artış
göstermiştir. Gelen turistlerin çoğu başkent Vilnius'u ziyaret etmiştir. Bunlardan da %80'i
diğer bir ifadeyle yaklaşık1.6 milyon turist Trakai'yi ziyaret etmiştir. Trakai'yi ziyaret eden
Turistlerin büyük kısmı bir süre için konaklama yapmadan müzeleri ve sergileri ziyaret
etmeye, kültür mirası yemekleri tatmaya, tekne ve yat ile gezmeye ve hediyelik eşya
almaya gelmektedir. Bu nedenle turist sayıları ve ziyaret sürelerini arttırabilmek için
alternatif turizm ürünlerinin sunulması ve yeni pazarlara yönelik ürün geliştirmek bölgede
turizmin geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır.
4
Çalışmanın temel amacı Litvanya'nın Trakai şehrinde yaşayan Karay Türklerinin
etnik turizm potansiyelinin incelenmesidir. Alt amaçlar arasında da, Karay kültürünü
yansıtan potansiyel turistik ürünlerin sunulması yer almaktadır. Ayrıca Litvanya'nın sahip
olduğu etnik zenginliklerin, turizm gelirlerini artırmak için bir seçenek olarak sunulması
amaçlanmıştır. Bununla beraber Litvanya turizm yetkililerinin, Türk turistlere Karay etnik
turizminin öncelikli pazarı olarak sunulması amaçlanmıştır. Son olarak Türk turistlere,
alışılagelmiş destinasyonlar dışında yeni bir seçenek sunulması amaçlar arasında yer
almaktadır. Etnik turizm potansiyeline sahip Litvanya'da etnik turizmin gelişimini ortaya
koyacak çalışmalar son derece azdır. Litvanya'nın Türkiye’de ve dünyada az bilinen Karay
Türkleri, korunmuş etnik kültürleri ile etnik turizm açısından önemli bir değere sahiptir.
Karay Türklerinin turizm potansiyelini araştıran bir bilimsel çalışma bulunmaması, bu
çalışmanın Karay Türklerinin Türkiye'de tanınmasına önemli katkı sağlayabilecektir.
Ayrıca, turistik ürün olarak Karay etnik turizmi kullanılarak, Litvanya'ya Türk turist çekme
stratejisi oluşturulması amaçlanmıştır.
2. TEORİK ÇERÇEVE
2.1 Turizm ve Etnisite
Günümüzde, etnik çeşitlilik küresel kültürün ve turizmin önemli bir parçasını
oluşturmakta ve turizm sektöründe gelir ve döviz elde etmek için yaygın biçimde
kullanılmaktadır. Dünya çapında etnisitenin turizmle iç içe girmesi ile etnisiteyi temsil
etmek, tüketmek ve etnisite deneyimi moda haline gelmiştir.
Etnik turizm kavramı turist tarafından tüketilen, etnik lokantalar, mahalle pazar
yerleri, etnik müze, konu parkı ve turistik köyler gibi yerel kültürle desteklenen birçok
turizm ürününü içinde barındırmaktadır (Yang Li, Geoffrey Wall, 2009, s. 559). Etnisite,
turistik çekicilik olarak, etnik toplulukların gelir ve döviz elde etme stratejisi haline gelmiş ve
giderek yerel ve merkezi hükümetler tarafından daha fazla teşvik edilmeye başlamıştır.
Çoğu ülke kendi kültür çeşitliliğini, yerel ekonomilerini canlandırmak amacı ile etnisiteyi
kullanmaktadır. Aynı zamanda, etnik turizm etnik grupların kimliğini güçlendiren etkili bir
güç haline gelmiştir. Etnik turizm vasıtasıyla etnik gruplar zengin kültürlerini ve miraslarını,
geleneklerini, dillerini ve kültürel varlıklarını tanıtma fırsatı bulabilmektedir. Turizmle birlikte
etnisitenin metalaşma ve pazarlanması etnik toplulukların korunması, etnik kimliklerin
yeniden kurulması, etnik değerlerin değişmesi gibi çeşitli konuları gündeme getirmiştir.
Ekonomik ve sosyal hedefler arasında dengenin nasıl tutturulabileceği, ekonomik ve
sosyal getiriler elde edilirken geleneksel kültürlerin nasıl korunabileceği, turizm endüstrisi
5
ve etnik topluluklar arasındaki karşılıklı yarara dayalı işbirliğinin nasıl kurulabileceği gibi
konular etnik turizm destinasyonunda turizm planlaması ve gelişimi içinde ele alınmaya
başlamıştır(Yang, 2007, p. 7).
Leong(1997, s. 72),turizmle ilgili ticari ve kültürel entegrasyon süreci, yerel kimlik
duygusunun bozulması veya yerel kültürün basit ve otantik olmayan bir şekilde
gösterilmesinden dolayı, etnisiteyi yerel kimliğin oluşmasında önemli bir faktör olarak
görmektedir. Çoğu Asya ülkelerinde turizm, siyasi, ekonomik ve kültürel süreçlerin güçlü
bir destekçisi olarak görülmekte ve turizmin yerel kimlik ve vatandaşlık duygusuna yeni
anlamlar kattığı düşünülmektedir. Uluslararası pazara turizm aracılığıyla yansıtılan kültürel
kimlik, ulus kurma süreci ile de ilişkilidir. Etnik turizmin ba bileşenleri, bir ulusun ortak
değerlerine benzemektedir. Bunlar, ortak yurt, ortak tarih ve kültürel mirastan
oluşmaktadır. Bunun dışında etnik turizm, ulusal varlığın farkındalığını geliştirerek, bazı
yerel ve spesifik gruplara ayrıcalıklar kazandırabilmektedir.
Volkman (1982, 1984, 1990), ve Picard’a (1990) göre kültür özellikle bir eğlence
olarak pazarlandığında, turizmin yerel kimlik ve kendini tanımlama kavramları üzerinde
dönüştürücü etkiler yaratmaktadır. Linnekin’e göre, nesnelleştirilmiş ve metalaştırılmış
kimliğin tüketimi, kavramsal olarak pazarda satılan ve alınan ürünlere dönüştürülmüş kültür
ve etnisite, ekonomi kapsamında ortaya çıkmakta ve gelişmektedir. Devlet tarafından
desteklenen kültür ve etnik turizm, kusursuz olarak böyle bir maddeleştirmeyi
gerçekleştirmektedir (Linnekin, 1997, p. 220).
Fırat(1995)'ın araştırmasına göre, her türlü ulusal ve bölgesel etnik kültür turizm
öğesi olarak pazarlanabildiği taktirde;korunmuş, tecrübe edilmiş ve küreselleşmiş hale
gelebilir.Ürünleri, tecrübeleri, yaşantıları ve pazarlanabilen yönleri bakımından sunulmayan
ve sunulamayan kültürler kendilerini üyeleri tarafından terk edilmiş hissederler.Özellikle,
geleneksel kültürler, kendi yaşamlarını devam ettirebilmek için turistik öğelerinden olan,
gösterileri, müzikleri, dansları, kostümleri ve süs öğelerini genç üyelerinin sunmalarını, bu
genç üyeleri kültürlerine bağlı tutmanın bir yolu olarak görmektedirler. Bu, ayrıca gençlere
gelir elde etme ve bununla birlikte küresel pazara katılma imkânı sağlamaktadır. Bazı
niteliklerini ticari bir öğeye veya ürüne çevirmeyi başaramayan kültürler, birer müze
ürününe dönüşerek kaybolmaktadırlar(Picard, Wood, 1997, s. 8).
Turizmin etnik kimliğe etkileri konusunda da iki farklı görüş elde edilmiştir. Turizmin
ve etnik kimliğin olumlu etkileşimini savunanlar ve turizmin etnik kimliği üzerinde olumsuz
bir etki yaratığını düşünen araştırmacılar bulunmaktadır. Olumlu bakış açısını temsil eden
6
görüşler, turizmin kültürler arasındaki karşılıklı anlayışın ve hoşgörünün gelişmesine,
kültürel mirasın değerinin farkına varılarak korunmasına, toplumsal refah teşvik edilmesine
fayda sağladığını savunmaktadır. Diğer yandan, turistler gittikleri ülkelerde etnik olarak saf,
geleneksel kültürünün korunduğu el değmemiş bölgeleri ararken, bu toplumların sosyal
yapılarını ve kültürel kimliklerini çoğu kez olumsuz yönde etkilediklerini belirtilmektedir.
Olumsuz etki konusunda, kültürün metalaşması en çok vurgulanan noktalar arasındadır.
Bununla beraber araştırmada turizmin ve etnik kimliğinin ilişkisi olumlu yönden
sunulmuştur.
2.2 Etnik Turizm
Etnik turizm kavramını ilk olarak Smith (1978, s. 2) kullanmıştır. Ona göre etnik
turizm, ilginç, yerli ve egzotik insanların geleneklerinin halka pazarlanmasıdır. Smith
(1978)bu tanımı yaparken Eskimolar, Panama San Blas Kızılderilileri, Endonezya’daki
Toraya halkı üzerinde yapılmış çalışmalardan etkilenmiştir. Etnik turizm, yerel ev ve köyleri
ziyaret etme, dansları ve törenleri seyretme, sanat tarihi açısından değerli olan ilkel eşya
ve antika alış verişinden oluşmaktadır. Etnik turizme katılan turistler genellikle, popüler
yerlerden uzak duran, meraklı ve elit kısmın onayı ile motive olmuş sınırlı sayıdaki
ziyaretçilerden oluşmaktadır.
Turizm literatüründe etnik turizm ile kültür turizmi birlikte anılmaktadır ve bu iki
kavram birbiriyle ilişkilidir. Kültür turizmi, keşfedilmeye değer yerel farklılıklar, eski tarz
evler, evde dokunmuş kumaşlar, at veya öküz arabaları ve pulluklar, el zanaatlarından
oluşan ve kaybolan yaşam tarzı kalıntılarının ziyaret edilmesini içermektedir. Destinasyon
faaliyetleri kırsal konukevlerinde yemek yeme, folklor gösterileri, kostümlü şarap festivalleri
veya Vahşi Batı'yı anımsatan rodeo performanslarından oluşmaktadır(Smith, 1978, s.
3).Wood (1984)’a göre ise kültür turizmi dolaylı bir şekilde kültüre maruz kalınmasını
içerirken, etnik turizm, turiste daha özel ve otantik deneyim sağlayan, başka kültüre
dokunan ilk elden deneyim sunmaktadır. Weiler ve Hall (1992)’a göre, turistler çevresel ve
deneyimsel kalitenin peşinde olma isteğine, otantikliğe, kültürel ve/veya fiziksel çevreye
katılmaya ortak olma arzusunu paylaşmaktadır. MacCannell (1992)’e göre, Batı’nın beyaz
kültürünün küresel olarak yayılması ve kitle turizm kurumları belirgin etnik türler üretmiştir.
Bu etnik türlerin asıl çekici görünen yanı ise egzotik kültürlerdir. Genellikle, beyaz olmayan
etnik grupların sosyal ve kültürel hayatına duyulan merak etnik turizme olan ilgiyi
arttırmaktadır(Li, 2000, s. 116).
7
McIntosh ve Goeldner(1990), Smith (1978)’in bakış açısını yeniden ele almış ve
şekillendirmiştir. McIntosh ve Goeldner(1990)’a göre etnik turizm, egzotik insanların yaşam
tarzlarını ve kültürel ifadelerini görme amaçlı seyahatlerdir. Bu turizm türüne örnek olarak,
Panama’daki San Blas Hintlileri araştırmak ile Hindistan’daki izole edilmiş Assam tepe
kabilelerini gözlemlemek gösterilebilir. Etnik turizmde tipik destinasyon faaliyetleri yerel ev
ziyaretleri, danslara ve törenlere ve dini ritüellere katılmayı içermektedir (Yang, 2007, s. 6).
Harron ve Weiler(1992), etnik turizmi,orijinali aramak ve otantik ve farklı etnik ve/
veya kültürel geçmişi olan insanlarla çok yakın temas kurma amaçlayan seyahatler
olarak tanımaktadır. Harron ve Weiler(1992), yerel evleri ve köyleri ziyaret ederek, ulusal
görenekleri, törenleri, ritüelleri, dansları ve diğer geleneksel faaliyetleri gözleyerek ve/veya
katılarak, ev sahibi kültürü ve çevresi ile doğrudan deneyimi vurgulamaktadır.Tanımların
ikisinde de, etnik turizmde kültürel/etnik egzotizm olarak kültürel farklılık vurgulanmıştır.
Egzotizm kavramı ile çoğu zaman, uzak ve izole olmuş alanlarda yaşayan, ana
toplumlarda egzotik bir şekilde davranan, premodern, teknolojide deneyimsiz, kırsal
toplumlar kastedilmektedir(Yang L. , 2007, s. 7-8).
Aborjin turizmi(Mercer, 1995) ve yerel turizm (Getz, Jamieson, 1997)kavramları
literatürde bazen birbirleri yerine kullanılmaktadır. Butler ve Hinch’e(1996)göre yerel
turizm, yerel insanların kontrolü altında ve/veya kendi kültürü temel alan bir çekicilik
unsuru olarak sunulan turistik faaliyetlerdir. Yerel insanlar,destinasyonda yaşayan yöreye
özgü veya yerli insanlardan oluşmaktadır. Aborjin veya yerel turizm spesifik olarak yerel
insanları içermektedir. Etnik turizmde ise şart olmamakla birlikte yerel halk olabilmekte
ancak etnik turizmi etnik gruplar oluşturmaktadır(Yang, 2007, s. 10).
Antropolog Linnekin ve Poyer (1990) de, etnik turizmin ilk tanımı yapan A.
Smith’e(1978) dayanarak etnik turizmi tanımlamaktadır. Linnekin ve Poyer (1990)’ a göre
etnik turizm, farklı kültürel deneyimlerin ve insan eliyle yapılmış şeyleri toplama tutkusuyla,
etnisitenin Batılı paradigmasına dayanarak, kültürel grubu, doğal olarak sınırlanmış,
biyolojik olarak kendi kendine varlığını sürdüren bir varlık olan toplulukları ziyaret etmektir.
Bu görünümde, etnik gruplar zaman içinde ayrı sınırları sürdürmekte ve ‘gelenek’ isimli
kalıcı kültürel temelini veya niteliğini miras almaktadırlar. Etnik turizmin temelini oluşturan
model, başka bir deyişle, insanı hayvanat bahçesine benzetebilmektedir(Linnekin, 1997, s.
217).
Bazı araştırmacılara göre, etnik turizm, başka bölgelerde bulunan arkadaş ve
akrabaların ziyaret edilmesi ve bireyin kendi etnik yapısını araştırmaya yönelik
seyahatleridir(King, 1994), (Pitchford, 1995). King’e göre (1994), birinci motivasyon olan
8
etnik bağla ilgili seyahatler, etnik turizm sayılmaktadır. Buna Eski Dünyadaki (İskoç veya
İrlanda gibi) kendi ataları görmeye giden Yeni Dünya gezginleri (tipik olarak Kuzey
Amerikalılar) örnek olarak verilebilir. Pitchford(1995), tanım içine İngiltere'deki Galler gibi,
ana etnik grupları da eklemeyi önermektedir. Onların kimlik ve bağımsızlık arzuları,
turizmde kendi kültürlerini temsil etmelerine bağlıdır. Etnik bağ amaçlı seyahatler yakın
tarihi göç üzerine yazılmış Kuzey Amerika ve Avustralya gibi ülkelerde yaygındır. Afrika,
Avrupa ve Asya gibi,dünyanın diğer yerlerinde de bu önemli bir amaç olarak
görülmektedir(Yang L. , 2007, s. 2).
Yukarıda verilen etnik turizm kavramı ile ilgili tartışmaların ışığında, etnik turizm;
egzotik kültürel deneyim yaşamak ve özel etnik gruplarla etkileşim kurmak için yapılan
seyahatler olarak adlandırılabilir. Turistik seyahatler süresince, insan eseri, performans ve
etnik gruplar ile ilgili ürünleri deneyimlemek ve tüketmek seyahat motivasyonunda veya
faaliyetlerde önemli yer tutar. Burada etnik grup olarak, ortak tarihi, kültürü, dini, dili ve
yaşam tarzını paylaşan farklı sosyo-kültürel insanlar grubundan bahsedilmektedir (Yang,
2007, s. 10).
Etnik turizm ile ilgili yapılan literatür taramasında, konuyla ilgili Türkiye’de yeterli
araştırma yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle bu çalışmada etnik turizm konusunda
yapılan bütün araştırmalar yabancı literatürden alınmıştır. Çoğu etnik turizm konulu
yabancı araştırmalar konu olarak etnik turizm açısından gelişmekte olan ülkeleri
araştırmaktadır. En çok araştırmaya, Asya ülkeleri Çin ve Japonya, Latin Amerika ülkeleri
ve Kanada üzerinde rastlanmıştır.
3. LİTVANYA ÜLKE PROFİLİ VE TURİZM
3.1 Litvanya'nın Demografik Yapısı
Litvanya İstatistik Departmanı tarafından 2011 yılında gerçekleştirilmiş genel nüfus
sayımı verilerine göre, Litvanya’da 154 çeşit farklı milliyette insan yaşamaktadır. Ülkenin
bugünkü nüfusu 2.980.000 kadar’dır. Bu nüfusun %84,2’si etnik olarak Litvan’dır. Ülkede
oldukça büyük azınlıklar vardır: %6,6 Leh, %5,8 Rus, %1,2 Beyaz Rus, %0,5 Ukraynalı ve
%0,6 diğer (Lietuvos Statistikos Departamentas, 2013). Ülkenin en büyük azınlığı Lehler
oluşturur ve ülkenin güneyinde yoğundurlar (Vilnius bölgesinde). Ruslar, en büyük ikinci
azınlıktır, ülkenin iki büyük kentinde yoğunlaşmışlardır ( Vilnius ve Klaipeda’da).
Litvanya’da yaşayan Türk kökenli azınlıkların sayıları az olmakla beraber Karay
Türkleri (241 kişi) ve Tatarlardır (2793 kişi). Tatarların önemli bir kısmı başkent Vilnius’a 40
9
km uzaktaki "Kırk Tatar" köyünde (KeturiasdesimtTotoriuKaimas) yaşamaktadır. Karaylar
ise, ülkenin eski başkenti Trakai ve çevresinde yerleşmiştir (Lietuvos Statistikos
Departamentas, 2013).
3.2 Dil
Litvanya’nın resmi dili Litvanca’dır. Günümüzde dünyada yaklaşık 4 milyon insan
Litvanca’yı ana dili olarak konuşmaktadır. Litvanca – en eski yaşayan tek Hint-Avrupa
dillerine özgü ve Sanskritçe, Latince ve Eski Yunanca’ya benzeyen bir dildir. Litvanca
Baltık dilleri grubuna aittir. Litvanya, Letonya ve Estonya üç Baltık devleti olarak
adlandırmasına rağmen, Baltık dillerini sadece Litvanlar ve Letonlar konuşmaktadır.
Alfabesi 32 harften oluşmaktadır. Tarih boyunca Litvanca çeşitli işgallerden dolayı zor
dönemler yaşamıştır. Lehistan – Litvanya Birliği’nin zamanında Lehçe’nin büyük etkisi
atlında kalmış, Rusya İmparatorluğu’nun işgali zamanında Latin harfli Litvanca 40 sene
tamamen yasaklanmıştır. Litvanca, buna rağmen yok olmamış ve günümüzde Hint-Avrupa
dillerinin araştırmacılarına sağlam bir temel oluşturmaktadır (Oficialus Lietuvos Interneto
Vartai, 2015).
3.3 Din
2011 verilere göre, Litvanya’nın % 77,23 Roma Katolik Kilisesi’ne bağlıdır.
Ortodokslar ise, ikinci büyük dini topluluğudur (%4,11) ve Rus azınlığı arasında yaygındır.
En küçük dini topluluğu Karaylardan oluşmaktadır (%0,01) (Lietuvos Statistikos
Departamentas, 2013), Evangelist Luteryen, Evangelist Protestan, Eski Baltık Dinleri,
Yahudilik, Budist, Sünni İslam ve diğer dini toplulukları var olmaktadır.
3.4 Litvanya’da Turizm
1992-2004 döneminde Litvanya turizminde önemli bir dönüşüm yaşanmıştır:
Sovyetlerden kalma devlet turizm sistemi, devlet kurumlarının, devlete ait olmayan
organizasyonların ve özel şirketlerin faaliyetlerini birleştiren AB ülkelerine uygun bir
sistemine dönüştü. Yeni kurulmuş özel sektör, en çok gelir getiren ve en az maliyet
gerektiren faaliyetlerde bulunurken, nem sonunda gereksinimler arttıkça da turizm
hizmet kalitesine daha çok önem verilmeye başlandı (Mekionis, 2008, s. 25).
1 Mart 2004 tarihinde Litvanya Avrupa Birliği'nin üyesi oldu. 2004 yılından itibaren
Litvanya’da daha çok Batı ülkelerine yönelik turizm stratejileri kurulmuş ve daha çok
turizme bilişim teknolojileri ürünleri girmeye başlamıştır.
10
Turizmde asıl değişim Litvanya’nın 2007 yılında Schengen anlaşmasına dahil
olmasından sonra ortaya çıkmıştır. Bu anlaşmaya göre sınır (kara ve deniz) kontrolüne
gerek kalmadı ve Schengen’e dâhil olan ülkeler ile politika uyumu sağlamıştır. Ancak
Litvanya Schengen bölgesine katıldıktan sonra Doğu’daki ülkenin sınırları daha sıkı
kontrole geçmiş ve vizeler için uygulanan ücretler yükselmiştir. Belirtmek gerekir ki, vize
işlemleri süreci bütün Schengen bölgesinde olan ülkelerde aynı olmakta, bu yüzden
Litvanya istediği şekilde kurallarda değişiklik yapacak gücüne sahip değildir(Milasiene,
Zaliapugiene, 2008, s. 66).
Litvanya’nın öncelikli turizm pazarı Avrupa ülkelerinden oluşmaktadır. 2014-2020
yılı için belirlenen hedef pazarlar komşu ve yakın ülkeler olan: Polonya, Beyaz Rusya,
Rusya, Letonya, İskandinav ülkeleri, Almanya ve İngiltere’dir. Turizm talebindeki büyüme
eğilimlerine göre, Litvanya’ya turist getiren ülkeler arasında ABD, Japonya, Çin Halk
Cumhuriyeti, Hindistan ve Brezilya gelecek vaat eden ülkeler arasında yer almaktadır.
Litvanya’ya gelen turistlerin geleneklerine ve bazı turistik ürünlerin potansiyeline
bakıldığında, Litvanya’ya turist getirecek olan İsrail ve Kazakistan da gelecek için önemli
pazarlar olarak değerlendirilmektedir (Valstybinis Turizmo Departamentas, 2014).
2014 I. çeyreğinde Litvanya’ya gelen yabancı turist sonuçları daha iyi çıkmış,
Litvanya’ya en çok turist gönderen 20 ülkenin en 18’inden gelen turist sayısı artmıştır.
Litvanya konaklama sektöründe konaklayan turist sayılarında sadece İngiltere (- %1,5) ve
Polonya (- %11) açısından düşüş görülmektedir (Valstybinis Turizmo Departamentas,
2014).
2014-2020 Litvanya Turizm Kalkınma Programı’nın hedefleri doğrultusunda;
öncelikli olarak geliştirilmesi gereken turizm türleri arasında kültür turizmi, iş turizmi, sağlık
turizmi ve yeşil (eko) turizm yer almaktadır (Lietuvos Turizmo Pletros 2014-2020 Metu
Programa, 2014).
Litvanya’da kültür turizmi, kültür mirası eserlerinden olan kale, kilise, manastır, eski
şehir, müze, sanat galerileri ve diğer miras yapıları ziyaretlerinden veya kültür eserleri ve
kültür etkinlikleri, milli gelenekleri, zanaatları ile tanışmaya hedefli şehir ziyaretlerinden
oluşmaktadır.
4. LİTVANYA ETNİK TURİZMİN POTANSİYELİ
Litvanya Batı Avrupa’dan farklı olarak, sanayi ve kentleşmeden fazla etkilenmemiş,
geleneksel yaşam tarzları ve geleneklerini koruyan bir ülkedir. Bundan dolayı ülkenin
11
özgün doğal çevresi ve kültürü, etnoloji, el sanatları ve geleneksel yaşam tarzları ile
ilgilenen turist grupları Litvanya’yı çekici bulmaktadırlar.
Farklı bölgelere özgü peyzaj, yerleşim alanları ve kültürel değerleri taşıyan Litvanya
Devleti koruma altındaki alanlara, Milli Parklar denilmektedir. Litvanya, Milli Parklarda
ziyaretçilere doğa ve kültürel değerler ile tanışma fırsatı sunmaktadır. İnsan faaliyetlerinin
kısıtlı olduğu bölgelerde, doğa korumasına önem verilmektedir. Litvanya’da beş adet Milli
Park bulunmaktadır: Aukštaitijos, Žemaitijos, Tarihi Trakai, Dzūkijos ve Kuršių Nerijos.
Tarihi Trakai Milli Parkında yer alan Trakai şehri, göller arasındaki kaleleri,
geleneksel tarım sürdüren eski köyleri ve orijinal kalmış doğa bölgeleri ileTrakai kültürel
peyzajını korumakta ve Litvanya etnik azınlık grubu Karay Türklerine ev sahipliği
yapmaktadır.
4.1 Trakai Şehri Tarihi
Taş devrinden beri insanlar Trakai şehrinde tarımcılık ve hayvancılık yapmakta ve
yabani hayvanlardan ve düşmanlardan korunmaktadır. İlkel toplum zamanlarından kalma
Trakai topraklarında mitolojik ve pagan kültür unsurlarını taşıyan höyükler, mezarlıklar,
ilkel kamplar, antik köylerin izleri ve sur duvarları bulunmaktadır. OrtaÇağ döneminde
Trakai Litvanya Grandüklerinin taht yeri olarak kullanılmıştır.
Haçlıların saldırıları arttıkça Trakai Yarımada Kalesi ve Ada Kalesi inşa edilmiştir.
Litvanya devletini koruyacak, Doğu ve Batı fatihlerinden koruma amaçlı Trakai çevresinde
ve merkezinde ve dış savunma sistemleri kurulmuştur. Dış savunma sistemi çevredeki
höyükler ve Tatar yerleşim yerlerinden oluşmaktadır. İç savunmada ise Ada ve Yarımada
kaleleri, savunmaya hazırlıklı kiliseler, Tatar ve Karay Türklerinin yaşadıkları Trakai
yerleşim yerleri kullanılmaktadır.
4.2 Litvanya’da Karay Türklerinin Tarihi
Karay Türklerinin Litvanya’daki tarihi 1397-1398 yılında başlamaktadır. Altın Ordu
bozkırlarına düzenlenen sefer sırasında Litvanya Grandükü Vytautas Kırım’dan birkaç yüz
Karay ailesi getirip onları Litvanya Grandüklüğü topraklarına yerleştirmiştir. Grandük
Vytautas Karayları, sadık koruyucusu ve cesur askerleri olarak görmekteydi.Litvanya
Grandükü ve Karaylar arasındaki ilişkiler her zaman iyi olmuştur. Bugünlere kadar Karaylar
tarafından Vytautas’a duyulan saygı, başka bir deyişle kültü (hikâyeler, efsaneler, şiirler)
ve Vytautas’ın onları en sevdiği yerleşim yerlerinden birinde Ada Kalesine köprü ile
12
ulaşılan tek sokağa, Trakai’ye yerleştirmesi bunu kanıtlamaktadır. Böylece Vytautas
kendisine koruma sağlamıştır. 1930 yılında Litvanya Grandükü Vytautas’ın (Karaylar
tarafından Vatat Bijus ‘düşmanları yenen kral’ olarak adlandıran) 500’üncü ölüm yıldönümü
Vilnius Kenesası’nda ibadet töreni düzenlenmiştir (Kobeckaite, 1997, s. 42).
Hukuki durumlarına göre Karaylar hem yerel halktan hem Litvanya’da yaşayan diğer
etnik gruplarından farklıdır.Tatarlar ve Yahudiler gibi Hıristiyan olmamalarına rağmen
Karayların şehir yöneticisi tarafından yönetilen idari ve hukuki özerkliği vardır.
Litvanya’da yaşayan Karaylar askeri ve sivil olmak üzere iki zümreden
oluşmaktaydı.Trakai’de asker olarak görev yapan Karaylar şehir güvenliğinde ve kalelerin
korunmasında görevlendirilmişti. Sonraki dönemlerde Trakai kalelerinin askeri önemi sona
erince, bu göreve artık gerek kalmamıştır. Karaylar hakkındaki döküman kalıntılarında
kendileri tarafından Grandükün albayları olarak adlandıran Karaylar, hükümdarın yanında
ayrı bir Karay biriminin olduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca askerlik yapan Karaylar askeri
zümreye ait haklarını kullanmışlardır (Kobeckaite, 1997, s. 48).
İki Türk milleti, Tatar ve Karaylar Litvanya’da 600 yıldan uzun bir süredir
yaşamaktadırlar. Dil ve köken açısından en eski Türk kabilelerinden olan Kıpçaklardan
gelmektedirler. Kıpçak ismi ilk kez M.Ö. I. bin yılında Orta Asya Kroniklerinde geçmektedir.
Kıpçaklar en büyük Türk etnik ve dilsel topluluklardan birini oluşturmaktadırlar. XX
yy. ortasında dünyada 35 rk boyu(yaklaşık 70 milyon insan) bulunmaktaydı. Bu
boylardan 10 tanesi (yaklaşık 15 milyon insan) Kıpçak grubundan gelmekte, 11’i (37
milyon insan) Oğuz grubundan gelmekteydi. En çok Kıpçak Orta Asya’da, Çin’de,
Kafkas’ta, Moğolistan’da, Türkiye’de yaşamaktadır (Kobeckaite, 1997, s. 12).
Eski Ahit, Karayların dininin temelidir ve “On Emir onun en önemli parçasıdır.
Kendine has olan dogmaları, dini gelenekleri, dini hiyerarşisi olan Karaizm, VIII yy. Abbasi
halifesi Mansur zamanında Irak’ta doğmuştur. Karay dini Tevrat’ın yazılı yorumları ile
bozulmaya karşı bir protesto olarak ortaya çıkmıştır. Anan ben David Karaizm'in kurucusu
olarak bilinmektedir.
Karay kelimesi Yahudi literatüründeki ananeyi, yani sözlü geleneği kabul etmeyen,
sadece Tevrat’ı kabul eden Musevilik mezhebi mensuplarına verilen isimdir. Günümüz
Karay Türklerinin bazıları, kendilerine Yahudi dedirtmedikleri gibi, Museviliğin bir mezhebi
tanımlamasını da kabul etmemektedirler (Gülsevin, 2013, s. 208).
13
Karaylar ibadethane olarak "kenesa"da dua etmektedirler. Kenesa Arap dilinde
kilise anlamını taşımaktadır. En eski Litvanya kenesası XV yy. Trakai’da inşa edilmiş ve
bugünkü Karay sokağında bulunmaktadır. Litvanya’da Trakai’da ve Vilnius’ta iki tane
Karay kenesası bulunmaktadır. Eskiden kenesalar başka Litvanya şehirlerinde - Birzai’da,
Naujamiestis’te ve Panevezys’tede vardı. Karay dini kültürü Sovyet döneminde bile
Litvanya’da devam ettirilmiştir.Avrupa’nın kapanmayan tek kenesası Trakai
kenesasıdır(Kobeckaite, 1997, s. 22).
Etnik, coğrafi veya dil özelliği farklılıklarına göre yapılmış olan Türk lehçeleri
tasniflerinde Karayca; etnik bakımından ‘Kıpçak; Kıpçak-Polovets’, coğrafi konum olarak
‘Batı; Kuzeybatı; Karadeniz-Hazar çevresi’, dil özellikleri bakımından da ‘tav; tavlı; kalgan’
grupları içinde gösterilmiştir (Eren, 1983).
Türkologlar tarafından Kıpçakçanın bir kolu olarak gösterilen Karayca, aslen Kırım
bölgesinde şekillenmiş olmakla birlikte, farklı 3 bölgede nispeten farklılaşmış 3 ağza
ayrılmıştır. Bunlar (Gülsevin, 2013, s. 209):
1. Troki (Trakai) ağzı
2. Haliç-Lutsk ağzı
3. Kırım ağzı
Karaylar çevrelerinde pek bulunmayan, makbul karşılanmayan bir mezhebe bağlı
oldukları için; pek çok kez başka toplumların yadırgamaları, hatta düşmanlıkları ile karşı
karşıya kalmışlardır. Bu durum onların ya topraklarını tamamen terk etmelerine ya da daha
izole bir hayat sürmelerine sebep olmuştur. Bu izolasyon, dillerinin başka Türk
lehçelerinden etkilenmesini de nispeten engellemiştir. Her ne kadar Kırım’da kalanların dili
Kırım Tatarcası'nın içinde eridiyse de, Litvanya ve Polonya’ya gidenlerin dilinde eski
özellikler uzun süre muhafaza edilmiştir (Gülsevin, 2013, s. 213).
Litvanya Karaylarının sosyal, kültürel, etnik, dini ilişkileri araştırmak amacıyla 1997
yılında Litvanya İstatistik Departmanı "Litvanya’daki Karaylar" isimli bir araştırma
yapmıştır. Bütün yetişkin Karayları ve karma ailelerin (eşlerden biri Karay ise) üyelerine
anket araştırması yapılmıştır. Araştırma zamanında 1997 yılın başında Litvanya’da 257
Karay yaşamakta, onların 32 tanesi 16 yaşına gelmemiş çocuklardan oluşmaktaydı.En
güncel olan 2011 yılındaki nüfus sayımı verilerine göre Litvanya'da 241 Karay yaşamıştır.
(Lietuvos Statistikos Departamentas, 2012).
14
4.3 Litvanya Karay Türklerin Kültürel Mirası
Ünlü Türkolog Karay hahambaşı Seraya Şapşal (1873-1961)'un özel koleksiyonundan
alınan parçalar ile 1967 yılında Trakai’da Karay etnografya müzesi kurulmuştur.1951
yılında Şapşal’ın koleksiyonu Trakai Milli Tarihi Müzesi’ne verilmiştir. Samuray zırhları,
suaygırı deri kalkanı, mercanlar ile süslü hançer, eyerler, tepsiler, tarihi ve etnografya
koleksiyondan çeşitli Karay yaşam tarzı ve el işi örnekleri koleksiyonda yer almaktadırlar.
Trakai Karayları ibadethanesi – kenesaTrakai eski şehri Kuzeybatıda, Karay sokağında
yer almaktadır. Kenesa XIV yüzyıldan beri Karayların yaşadıkları bölgede, Küçük bir
şehirdedir. XVI yüzyılda yanmış ve 1533 yılında yeniden inşa edilmiştir. XVIII yüzyılı kadar
birkaç kez daha yıkılmış olup yeniden restorasyonu yapılmıştır. 1794 yılında tekrar bir
yangın yaşamış ve Slutsk ve Kırım Karayları tarafından yeniden inşa edilmiştir. 1812
yılında Trakai’den geçen Fransız askerleri tarafından tekrar yakılmıştır. XIX yy. I. yarısında
ahşap kenesası yeniden inşa edilmiştir. 1903-1904 yılında kenesa 1898-1899 yılının
projesine göre restore edilmiştir.
Trakai şehrinde Uluslararası Yaz Karay Dili Kampı on iki kez düzenlenmiştir. Dil kampı,
Litvanya Karayları kültür topluluğu tarafından düzenlemektedir. Karayca kampına
dünyanın farklı yerlerinden Karaylar katılmaktadır. Her sene yaklaşık 80 kişi 2 haftalık
yoğun programa dâhil olmaktadır. Nesli tükenmekte olan dünya diller listesinde yer alan
Karayca bu yaz kampında sürdürülmektedir.
Eski Karay MezarlığıTrakai şehrinin batısında yer almaktadır. Mezarlık XIV yüzyılda
kurulmuştur. Mezarlığın Kuzey tarafına 1710 yılındaki vebaya kadar ölenler gömülmekte,
Güney tarafına ise vebadan sonra 1932 yılına kadar ölenler gömülmektedir. En eski mezar
taşları basit taşlardan oluşmakta ve sonraki dönemlerin - ornamentler ve İncil alıntıları ile
süslenmiş taşlar bulunmaktadır.
Litvanya'da "Birlik" isimli Karay dans topluluğu Karay kültürünü sürdürmektedir. Dans
topluluğu "Sanduhač"ın devamı olan "Birlik" çocuk dans topluluğu 2010 yılında
kurulmuştur. Karay kültürünü devam ettiren dans topluluğu, Karay geleneklerini Litvanlara
tanıtmakta, Litvan Tatarları topluluğu ile ortak programlara ve uluslararası festivallere
katılmaktadır.
Trakai eski şehrinde bulunan en önemli sokaklarından biri Karaylar sokağıdır. Tarih
boyunca Karaylar o sokakta yaşamaktadırlar. Bütün etnografya evleri ahşap tahtalar ile
dekore edilmiştir. Geleneksel Karay evi sokağa bakan üç pencereden oluşmaktadır.
15
Efsaneye göre, Karay evi inşa edilirken, bir penceresini kendisine, diğerini Grandükü
Vytautas'a, üçüncüsünü ise Tanrıya adamaktadır. Çoğu Karay sokağındaki evler Litvanya
kültür mirası listesinde ve koruma altındadır.
Trakai’da en çok ziyaret edilen müze olan Trakai tarihi müzesi,Trakai Ada Kalesinde
yer almaktadır. 2009 yılında Trakai Ada Kalesi merkez sarayı sergisinde yenilenmiş
"Litvanya’da Karaylar ve Tatarlar" isimli salon kapısını açmıştır. Müzede geleneksel Karay
ve Tatar yaşam tarzları ve kültürlerini yansıtan koleksiyon bulunmaktadır. Koleksiyon
geleneksel kıyafetlerden, ev gereçlerinden ve askeri aletlerinden oluşmaktadır.
5. Alan Araştırması
Bu çalışmanın amacı,Litvanya Trakai’de yaşayan Karay Türklerinin etnik turizm
potansiyelinin incelenmesidir. Ayrıca, Litvanya turizminin doğru planlanması için Türk
turizm pazarının Karay Türklerine yönelik etnik turizm eğilimleri araştırılmış ve etnik
turizmin geliştirilebilmesi için bölgenin etnik turizm açısından güçlü ve zayıf yönlerinin
tespit edilmesi ve oluşabilecek olası sonuçları ile fırsat ve tehditlerinin belirlenmesi
amaçlanmıştır. Bunun yanında,Litvanya'nın en popüler Türk turistik destinasyonlarından
biri olan Trakai şehrinin Karay kültürü ve turizm potansiyeli ortaya konmaya çalışılacaktır.
Etnik turizmle ilgili Karay Türklerinin turizm potansiyelini araştıran bir çalışma
Türkiye'dedaha önce yapılmadığından dolayı, bu çalışmanın Karay Türklerinin Türkiye'de
tanınmışlığına katkı sağlayacağı düşünülmüştür. Ayrıca, turistik ürün olarak Karay etnik
turizmi kullanılarak, Litvanya'ya Türk turist çekme stratejisinin oluşturulması hedeflenmiştir.
6. Araştırmanın Kapsamı
Araştırmanın bir kısmı Litvanya'nın Trakai şehrindeki kendisi de yerel Karay
topluluğunun bir üyesi olan işletme sahibi ve Trakai şehri yerel yetkilileri ile mülakat
şeklinde yapılmıştır. Mülakatlar, işletme yöneticisi ve Trakai yerel yetkilileri ile yapılan ön
görüşmeler hariç 1-9 Nisan 2015 tarihleri arasında tamamlanmıştır. Mülakat yapılan
işletme Karay Milli Yemek Lokantası ''Kybynlar'', Trakai İlçe Belediye İdaresi Kültür ve
Turizm Bölümü ve Trakai Turizm Danışma Ofisi'nden oluşmaktadır. Trakai yerel yetkilileri
ile mülakatlardan önce telefon ile görüşülüp görüşme saatleri ayarlanmış ve görüşmeler
Belediye binasında gerçekleştirilmiştir. ''Kybynlar'' lokantası sahibi ile görüşme Vilnius
şehir merkezinde bir kafede gerçekleşmiştir. Yapılan mülakatlar ses kaydı ve not alma
şeklinde yapılmıştır. Trakai'da yerel yetkililer ile yapılan mülakatlar yaklaşık 60 dakika
sürmüştür. İşletme sahibi ile yapılan mülakat ise yaklaşık 30 dakika sürmüştür.
16
Araştırmanın diğer kısmında Litvanya turları hazırlayan Türkiye tur operatörlerine
internet üzerine yazılı olarak sorular gönderilmiştir. İlk olarak, Litvanya turları sunan Türk
tur operatörlerine internet taraması yapılmıştır. Taramadan çıkan sonuca göre, Litvanya
turları hazırlayan 15 Türk tur operatörü tespit edilmiştir. Onlar ile telefon görüşmeleri
yapılmış ve elektronik posta yolu ile araştırma soruları gönderilmiştir. Soruların gönderildiği
tur operatörleri ETS Tur, Geographika, Deep Nature, World Travel Service, Tatil.com, Fest
Travel, Fly Express, Emka Tur, GLB Star Turizm, Passion Travel, VertigoTour, MNG
Turizm, Tempo Tur, Jolly Tur, Mika Tur'dan oluşmaktadır. Cevap göndermeyen tur
operatörleri ile yüz yüze görüşülmüştür. Yazılı sorular telefonla ön görüşmeler hariç 9
Şubat - 31 Mart 2015 tarihleri arasında cevaplanmıştır.
Tur operatörlerinin internet sayfalarındaki bilgilere göre hepsinde Litvanya turları yer
almaktadır. Ama telefon görüşmeler ve yazışmalarından turlarla ilgili yeni bilgiler tespit
edilmiştir. Bazı tur operatörleri kendi turlarını yapmadıklarını, başka tur operatörlerinden tur
aldıklarını ve sadece satışı ile ilgilendiklerini belirtmiştir. 4 tur operatörü tur satın aldıklarını
söylemiştir. 4 tane tur operatörüne ulaşılamamış veya cevap alınamamıştır. Kalan Litvanya
turları satan 7 tane tur operatöründen geri dönüş alınmıştır.
7. Yöntem
Bu araştırma nitel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Nitel araştırmanın seçilme
sebebi de, farklı bakış açılarını ve sebepleri ortaya koymaktır. Nitel araştırma insanların
yaşam tarzlarını, öykülerini, davranışlarını, örgütsel yapıları ve toplumsal değişmeyi
anlamaya dönük bilgi üretme süreçlerinden biridir (Stauss, Corbin, 1990).Nitel veri analizi
ise, insanı merkeze alan, onun kendisi ve çevresini nasıl algıladığı ve tanımladığını
keşfetmeye dönük çabalardan biridir (Özdemir, 2011, s. 325).
Bu araştırmanın nitel bir çalışma olmasından dolayı veri toplama aracı olarak
görüşme yöntemi seçilmiştir. Görüşme tekniğin kullanılmasının sebebi elde edilmek
istenen verilerin ölçekli sorularla elde edilmesinin mümkün olmamasıdır. Araştırma
bulguları nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniği ve internet üzerinden Türk
seyahat acentelerine gönderilmiş yazılı sorular ile elde edilmiştir. Araştırmada ilk olarak;
yazılı sorular seyahat acentelerinin yurtdışı operasyon sorumlularına gönderilmiştir. Bu
soruların gönderilme amacı, Türk turizm pazarının Karay Türklerine yönelik etnik turizm
potansiyelini araştırmaktır. Ayrıca, Litvanya’ya tur düzenleyen seyahat acentelerine
görüşülecek konular ön hazırlık gerektirdiğinden görüşme öncesinden sorular yazılı olarak
gönderilmiştir. Araştırmada ikinci olarak Trakai bölgesi’nde 3 farklı kesimi temsilen
17
görüşmeler yapılmıştır. Mülakatların ikisi yerel turizm yetkilisi ve yerel Karay işletme sahibi
ile yapılmıştır. Araştırmada çok yönlülük elde etmek için üç farklı kesimi temsil yeteneğine
sahip kişiler seçilmiştir. Bu üç farklı kesimi temsil eden kişiler; yerel turizm otoritesini
temsilen Trakai İlçe Belediyesi İdaresi Kültür ve Turizm Bölümü sorumlusu, Trakai Turizm
Danışma Ofisi müdürü ve hem yerel halkı temsilen hem de turizm girişimcilerini temsilen,
kendisi de bir Karay olan Karay restoranı sahibidir. Böylece araştırmada hem yerel
yönetimin, hem yerel halkın hem de turizm girişimcilerinin görüşleri alınmaya çalışılmıştır.
8. BULGULAR
8.1 Litvanya'da Türk Turistlerine Yönelik Karay Etnik Turizmin Potansiyelinin SWOT
Analizi ve TOWS Matrisi
Trakai bölgesinin Karay etnik turizm planlanması, Trakai turizmde Karay kültürünün
kullanılması ve Türk turistlere yönelik turizm pazarlamanın uygulanmasında stratejilerin
belirlenmesi ve bölgenin Karay etnik turizm açısından güçlü ve zayıf yönleri ile gelecekte
oluşabilecek fırsat ve tehditleri belirlemek amacıyla araştırmada yöntem olarak SWOT
Analizi tekniğinden faydalanılmıştır. Mülakatlar ve gönderilmiş sorulardan sağlanan bilgiler
doğrultusunda SWOT (TOWS) Matrisi oluşturulmuştur.
SWOT analizi ve SWOT (TOWS) matrisi ile turizm katılımcılar; güçlü yönleri,
zayıflıkları, fırsatları ve tehditleri dikkatlice incelediklerinde, organizasyonel başarıyı
sağlayacak olan yararlı stratejiler geliştirebilirler. SWOT analizinde incelenecek olan
güçlü yönler ve zayıflıklar ile dış fırsatlar ve tehditler bir matrise yerleştirilmektedir. SWOT
matrisi analizinde kavramsal olarak dört farklı alternatif strateji, taktik ve eylem
önerilmektedir.
Bu araştırmada SWOT analizinin ve SWOT (TOWS) matrisinin kullanılmasının
amacı, turizmle ilgili tarafların görüşleri dikkate alınarak Litvanya'da Türk turistlerine
yönelik Karay etnik turizmin potansiyelinin üstün ve zayıf yönlerinin incelenmesidir. Karay
etnik turizm potansiyeline yönelik gelecekte ortaya çıkabilecek fırsat ve tehditlerin
belirlenerek, Türk turizm potansiyelin geliştirilmesine yönelik fırsat ve tehditlere karşı
üstünlüklerin ne yönde kullanılacağı, zayıflıkların nasıl bertaraf edileceğinin tespit
edilmesidir.
18
Tablo 1: Litvanya'da Türk Turistlerine Yönelik Karay Etnik Turizmin Potansiyelinin
SWOT Analizi
GÜÇLÜ YÖNLER
FIRSATLAR
Litvanya'da en popüler Türk
destinasyonları Vilnius, Kaunas, Trakai,
Klaipeda, Siauliai olmaktadır.
Trakai turizm endüstrisinde Karay kültürü
önemli bir yer almaktadır.
Karay etnik turizmi Trakai kültür turizm
sektörünün bir parçasıdır.
Trakai turizmde kullanılan Karay kültür
objeleri Karay etnografya müzesi, Karay
dili yaz kampı, kenesa, ulusal yemek
lokantaları, yemek kursları, eski ve yeni
Karay mezarlıklarıdır.
Trakai'ye tur ile gelen turistler Karay
kültürü ile tanıştırılmaktadırlar.
Trakai turizm kararlarında toplumun her
tabakasından üyelerin katılımları
beklenmektedir.
Trakai'de yaşayan bütün milletlerin etnik
kültürel mirasını koruyacak ''Trakai İlçesi
Geleneksel Zanaatlar Merkezi''
açılacaktır.
Litvanya'ya gelen turistlerin %80'i
Trakai'yi ziyaret etmektedir.
Trakai ve Alanya belediyeleri arası 2006
yılında kardeş şehirler anlaşması
imzalanmıştır ve sıkı ilişkiler
sürdürülmektedir.
Karaylar, Türkiye'den turist gelmesine
büyük önem vermektedirler.
Karaylar, Türk dilinin ve geleneklerinin
kendilerinkine yakın olması ve bu yüzden
Türklere ilginç geleceğini
vurgulamaktadırlar.
Karay lokantasında sunulan yiyecekler ve
içecekler Türk geleneklerine uygundur.
Türk tur rehberlerinin anlatımlarında
Karayların Türkiye ile ilişkisinden genelde
bahsedilmektedir.
Litvanya'yı orta yaş, gelir düzeyi
yüksek, büyük şehirlerde ikamet eden
Türk çiftler ziyaret etmektedir.
Litvanya'ya giden Türk turistlerin
seyahat amaçları kültür turizmi ve
doğa turizmi olmaktadır.
Litvanya'da en popüler Türk turistik
aktivitesi kültürel şehir turları
olmaktadır. Müze gezileri, Trakai
Kalesi gezisi, kehribar müzeleri ve
alış verişi, el sanatlar popüler
aktiviteler arasındadır.
Türk turistlerin ilgisini en çok çeken
hediyelik eşya, kehribar ürünleri
olmaktadır.
Trakai şehrinin en popüler Türk
aktivitesi Trakai Kalesi gezisi, yöresel
Karay yemekleri tadımı ve gölde
tekne turu olmaktadır.
Türk tur operatörleri, rehberleri eşit
olarak hem Türkiye'den hem de yerel
rehber kullanmaktadırlar.
Türk tur operatörleri geleneksel Karay
dans ve şarkı gösterileri görmek
istediklerini belirtmektedirler.
Türk tur operatörleri Karaylar ile ilgili
daha çok bilgilendirme yapılması
gerektiğini belirtmektedirler.
Türk turistlerin Litvanya turu
seçmelerinde Karay kültürün etkisinin
şu an görülmediğini belirtilmektedirler.
Karayları Türkiye'de yaşayan
Türklerin öğrenmesi gerektiğini
vurgulanmaktadır.
Karaylara yönelik iyi pazarlamanın
gerekli olduğunu vurgulanmaktadır.
Karaylar turizm konusunda belediye
ile ilişki fazla kurmamakta ama kendi
turistik işletmelerini kuran Karay
sayısı artmaktadır.
İstanbul-Vilnius direk uçuşundan
dolayı Türk turistler sayısının
artacağını beklenmektedir.
19
Tablo 1.'de Litvanya'da tarihi Trakai şehrinde rk turistlere yönelik Karay etnik
turizmi potansiyelini ortaya koyma amacı ile yapılan mülakatların bulgularına SWOT analizi
uyarlandıktan sonra ortaya çıkan analizin güçlü yönleri, sonuçları göz önüne alındığında,
Litvanya'nın en popüler Türk turistik destinasyonlarından biri olan Trakai şehrinin, Karay
etnik kültürünün tanınmışlığı ve pazarlanması açısından büyük bir potansiyele sahip
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgulara göre, Trakai şehrinde bulunan Karay kültü
etnik turizm potansiyeli yüksektir. Etnik turizm açısından bölgede Karay etnografya
müzesi, ibadet yeri kenesa, ulusal yemek lokantaları, geleneksel yemek kursları, eski ve
yeni Karay mezarlıkları, milli dans topluluğu ve Karay dili yaz kampı bulunmaktadır. Ayrıca
ZAYIF YÖNLER
TEHDİTLER
Türk tur operatörlerinden alınan Litvanya
turu, Baltık turu veya İskandinavya turu
içinde yer almaktadır.
Litvanya turizm sezonu yaz ve ilkbahar
ayları ile sınırlıdır.
Litvanya'ya tur ile gelen Türk turistin
ortalama kalma süresi 2-3 gece
olmaktadır.
Litvanya'ya gelmeden önce Türk
turistlerin Karay Türkleri hakkında bilgileri
az olmaktadır.
Türk tur operatörleri Trakai'nin aktivite
eksikliğini belirtmektedir.
Türk tur operatörleri tur satış sırasında
Karay kültürünü pazarlamadıklarını
belirtmektedir.
Türk tur operatörleri tarafından satılan
Trakai turu ekstra tur olarak satılmaktadır.
Trakai belediyesine göre etnik turizmin
gelişmesi için Karayların turizme merakı
ve girişimi eksiktir.
Turistler Trakai'ye kısa bir süre (2-3 saat)
için gelmektedir.
Trakai turizmi mevsimsellik sorunu
yaşamaktadır. Yaz ve İlkbahar turizmin
en kalabalık sezonudur.
Türk turistleri vize sorunlarını
yaşamaktadırlar.
Diğer Avrupa turları açısından Baltık
turları daha pahalı olmaktadır.
Türkiye, Litvanya'nın öncelikli turizm
pazarları arasında yer almamaktadır
ve Türkiye'ye yönelik turizm
pazarlaması yapılmamaktadır.
Karay işletme sahibi Trakai turizm
pazarlaması eksik ve vizyonsuz
olduğunu belirtmektedir.
20
eski ahşap evleri ile meşhur Karay Sokağında eski yaşam tarzı korunmaktadır. Trakai
bölgesinde yapılan çalışmada ulaşılan bir diğer sonuç ise, yerel turizm yöneticilerinin etnik
turizm gelişimine verdiği önemin yüksek olmasıdır.
Karay etnik turizminin potansiyelini ortaya koyan çalışma bulguları, Karay etnik
turizmden faydalanmak için Karay kültürünün Türkiye'de daha kapsamlı bir tanıtımının
yapılması Litvanya turizminin gelişimi için bir fırsat olarak görülmektedir. Bu bulgulara
göre, Karay Türklerinin dili, gelenekleri ve kültürü, Türk kültürüne yakın olması sebebiyle
Türk turistlerde Karayları tanıma merakı uyandırabilmektedir. Litvanya turizminin ve aynı
anda Trakai turizminin en büyük sorunlarından biri mevsimsellik sorunudur. Bu nedenle
turistik ürün seçenekleri çoğaltılmalı ve alternatif ürünler sunulmalıdır. Alternatif turistik
ürün olarak Karay etnik turizm bu sorunun çözmesine bir fırsat olarak
değerlendirilmektedir.
Litvanya turizm yetkililerinin Türk turistlere yönelik herhangi bir pazarlama faaliyeti
bulunmamaktadır ve aynı zamanda Türk tur operatörleri de Litvanya turları pazarlarken
Karay topluluğunu bir ürün olarak öne çıkartmamaktadır. Diğer taraftan, yerel otoriteler
tarafından Karay etnik turizmine finansal teşvikler yapılmadığından Karayların turizm
sektörüne fazla katılmadığı belirlenmiştir.
Yapılan analizde Türkiye'nin, Litvanya'nın öncelikli turizm pazarları arasında yer
almadığı ve Türkiye'ye yönelik turizm pazarlaması yapılmadığı tespit edilmiştir. Türkiye
kalabalık nüfusu ve yakın coğrafi konumu (2,5 saatlik uçuş ile ulaşılabilir) sebebiyle
Litvanya'nın öncelikli turizm pazarları listesine eklenmelidir. Trakai bölgesinin turizm
pazarlaması yeterince yapılmamaktadır. Bu durum Karay etnik turizm gelişimine tehdit
oluşturmaktadır. Litvanya'da Türk turizm pazarının gelişmesinin önünde bir engel ve aynı
zamanda tehdit olarak vize başvuru zorlukları ve pahalı tur fiyatları gösterilmektedir.
Turistik Schengen vize işlemleri kolaylaştıkça ve Litvanya'ya uçuş fiyatları ucuzladıkça,
Türk turistlerin turistik destinasyon tercihleri arasında Litvanya’nın daha fazla yer alacağı
söylenebilir.
Tablo 2: Litvanya'da Türk Turistlerine Yönelik Karay Etnik Turizmin Potansiyelinin
TOWS Matrisi
21
SWOT (TOWS)
MATRİS
Fırsatlar (O)
Tehditler (T)
Güçlü Yönler
(S)
S O Stratejileri
Güçlü yön olarak vurgulanan
Litvanya'nın tarihi mirası ve etnik
kültürü Türk turistlere yönelik
olarak gelecekteki kültür turizm
pazarlanmasında bir fırsat olarak
görülmektedir.
Türk turistlere kültür ve doğa
turizm pazarlamasında fırsat
görülmektedir.
Türklere yönelik yeni kehribar
ürünleri çıkarılması ve
Litvanya'nın bir kehribar ülkesi
olarak tanıtımının yapılması ile
kehribar ticaretinde bir fırsat
görülmektedir.
Trakai'nin en popüler aktivitesi
olan Trakai Ada Kalesi
Müzesi'nin Karay ve Tatar sergisi
bölümün tanıtımını öne
çıkarılması, Türk turistlerin burayı
daha çok ziyaret etmesinde bir
fırsat oluşturmaktadır.
Litvanyalı yerel rehberlerin daha
sık Türk turist turlarına katılmaları
bir fırsat olarak görülmektedir.
Yeni Karay kültürünü tanıtan
turizm ürünleri ortaya çıkarılması
bir fırsat olarak görülmektedir.
Türk turistlere Karay kültürü ile
ilgili tanıtım yapılması Litvanya'ya
daha çok meraklı kültür turistin
gelmesinde bir fırsat
oluşturmaktadır.
Yerel yönetimlerin işbirliği ile
Karayların kendi turistik
işletmeleri kurmasında, bir fırsat
görülmektedir.
Litvanya - Türkiye arasında
çoğalan ulaşım olanakları Türk
turist sayısını artırıcı bir fırsat
olarak görülmektedir.
S T Stratejileri
Daha çok turist çekebilmek
için Türk turistlere vize
uygulamaları kolaylaştırabilir
ve vize başvuru yerleri
çoğaltılabilir.
Baltık turların fiyatları
indirebilmek için uçuş ücretleri
belirlenmesinde değişiklikler
yapılabilir.
Türkiye büyük nüfusu ve yakın
coğrafi konumu sebebiyle
Litvanya'nın öncellikli turizm
pazarları listesine eklenebilir.
Trakai turizm pazarlamasının
daha etkili bir vizyonu ve uzun
vadeli pazarlama stratejisi
oluşturmalıdır. Pazarlama
strateji içinde Karay etnik
kültürü daha verimli olarak
kullanılmalıdır.
22
Litvanya'nın en popüler Türk
turist destinasyonlarından biri
olan Trakai, Karay kültürünün
tanınmışlığı ve pazarlaması
açısından bir fırsat
oluşturmaktadır.
Trakai turizmde kullanılan Karay
kültürünün çeşitli objelerinin
pazarlanması, Karay etnik
turizminin gelişimi için bir fırsat
olarak görülmektedir.
Trakai ve Alanya belediyeleri
arasındaki iyi ilişkiler, Litvanya ve
Karay kültürünün tanıtımında bir
fırsat olarak görülmektedir.
Karay dili ve kültürünün Türk
kültürüne yakın olması Türk
turistler arasında bir merakı
uyandırması açısından bir fırsat
olarak görülmektedir.
Zayıf Yönler
(W)
W O Stratejileri
Yeni turizm ürünleri ortaya
çıkararak Litvanya turizm sezonu
uzatılmalıdır.
Türk turist tur
programlarına daha çok turistik
aktivite ekleyerek ortalama gece
kalma süresi artırmalıdır.
Türkiye'de Litvanya'yı
tanıtırken Karay kültürünün
tanıtımı da yapılmalıdır.
Trakai'de turistik aktivite
seçenekleri sunulmalı ve
çoğaltılmalıdır. Böylece Trakai
bölgesinin ziyaret süresi
artacaktır.
Trakai turu ekstra tur
olarak değil, Vilnius turu ile
beraber satılmalıdır.
Karay Türklerin turizm
girişimleri yerel yönetimler
yardımıyla teşvik edilmelidir.
Trakai'nin mevsimsellik
W T Stratejileri
Vize temininde kolaylıklar ve
daha uygun tur fiyatları
Litvanya'da Türk turist sayısını
artırabilir.
Türkiye'ye yönelik Litvanya
turizm pazarlaması ve bunun
parçası olarak Karay
kültürünün tanıtımı Türk
turistlerin merakını artırabilir.
Litvanya'nın Karay Türklerine
yapacağı turizm teşvikleri,
etnik turizminin geliştirilmesine
büyük fayda sağlayabilir.
Bütün turizm katılımcıları ve
otoritelerinin işbirliği ile yapılan
daha kapsamlı bir Trakai
turizm pazarlaması Trakai'nin
turizm eksiklikleri giderebilir.
İki taraflı kazanç elde
edebilmek için hem Türk tur
operatörleri hem Litvanya
turizm yetkilileri Litvanya
23
Tablo 2’de Karay rkleri Etnik Turizmi Potansiyeli TOWS matrisi verilmektedir. En
önemli stratejiler arasında, zengin Karay etnik kültürünün bölgede bir turistik ürün olarak
kullanılması yer almaktadır. Bunun daha etkili gerçekleştirilmesi için yerel turizm yetkilileri
tarafından daha verimli pazarlama faaliyetlerinde bulunulması ve yerel Karay etnik
topluluğu ile işbirliği yapılması gerekmektedir. Ayrıca yerel halkın turizme katılımları için
finansal teşviklerin önemi büyüktür. Diğer taraftan, Karay etnik turizm pazarlamasının
yoğun birşekilde Türk turistlere yönelik olarak sunulma stratejisi üzerinde durulmuştur.
Bunun yanı sıra, daha çok Türk turisti Litvanya'ya çekme stratejisi olarak Karay etnik
kültürünün pazarlamasının hem Litvanya turizm yetkilileri hem de Türk tur operatörleri
tarafından yapılması gerekmektedir. Litvanya’ya yönelik tur fiyatlarının ucuzlama ve vize
işlemlerin kolaylaştırması stratejisi Litvanya'da Türk turist sayısında istenilen artışı
sağlayabilecektir.
9. Sonuç
Turizm gerek ekonomik katkıları gerek sosyal yönü ile birçok açıdan ülkelere katkı
sağlamaktadır. Ülkelerin diğer ülkelere tanıtılmasında da önemli bir payı olan turizm,
ülkelerin rekabet gücünü de etkilemektedir. Turizmden gelir sağlayan ülkeler, turistik ürün
ve turizm çeşitlendirmesi yoluna giderek turizmi tüm yıla yaymaya önem göstermektedir.
Etnik kültür ile turizm sektörü arasındaki bağ, turizmin birçok yönüyle ilgilidir.
Bununla birlikte turizm de etnik kültürü farklı yönlerden etkilemektedir. Turizm etnik
kültürleri, sanatları, performansları ve festivalleri tanıtarak etnik kimlikleri güçlendirebilme
özelliğine sahiptir.Turizm, etnik grupların farkındalığını artırabilir, marjinal azınlıkların kültür
miraslarını koruyarak restorasyonunu, korunmasını ve ölmekte olan veya geçmişte kalan
etnik nitelikleri destekleyebilmektedir.Aynı zamanda etnik kültür, turizmde faaliyet
gösterenler tarafından gelir ve döviz elde etmek amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır.
sorununu azaltmak için alternatif
turizm ürünleri sunulmalıdır.
Litvanya turu Baltık turu
içinde değil, tek ülke turu olarak
da sunulmalıdır.
Türk yurtdışı turizm
pazarında hala yeni turizm pazarı
olarak bilinen Litvanya, bunu
fırsat olarak değerlendirilmelidir.
turizm pazarlamasını
geliştirmelidir.
24
Turizm ürününe yönelik kitlesel üretim ve tüketim faaliyetlerinde görülen bıkkınlık,
turistleri farklı turistik deneyim arayışına sevk etmektedir. Bundan dolayı turistik tüketiciler
alternatif turizm türlerine yönelme eğilimi göstermektedirler. Alternatif turizm türlerinden biri
de etnik turizmdir. Egzotik kültürel deneyimi yaşamak, başka etnik gruplar ile ilgili ürünlerin
deneyimi ve tüketimi gezi motivasyonunda veya aktivitelerde önemli bir yer tutmaktadır.
Etnik turizm hem yerel halk üzerinde hem de bütün ülke üzerinde çeşitli etkilere
sahiptir. Bunların en önemlileri ekonomik, sosyal ve kültürel etkilerden oluşmaktadır.
Uluslararası düzeyde yapılan araştırmalarda etnik turizmin hem olumlu hem olumsuz
etkileri içerdiğini görülmektedir. Ancak daha yeni çalışmalar etnik turizmin olumlu
özelliklerinin daha fazla olmaya başladığını vurgulamaktadır. Özelikle etnik turizm, etnik
kültürün canlanması ve korunması konusunda, yerel halkın refahının artması ve sosyo-
kültürel gelişiminde etkili bir araç olarak değerlendirilmektedir. Kalkınma planlarında etnik
azınlık toplulukların kalkınmasında bir araç olarak kullanılması da buna örnek olarak
gösterilebilmektedir.
Bu çalışmada, Türk turistlere yönelik Litvanya Trakai Bölgesi Karay Türkleri etnik
turizm potansiyeli incelenmiştir. Çalışmada, Litvanya’ya tur düzenleyen Türk seyahat
acentaları, Litvanya turizm yetkilileri yerel halk temsilcileri ve turizm işletmeleri
temsilcileriyle yapılan görüşmelerden elde edilenveriler ve literatürde yer alan bilgilerle
SWOT analizi yapılmıştır. Bu doğrultuda yapılan çalışmanın bulguları TOWS matrisine
uyarlanarak Litvanya'da Türk ve yabancı turistlere yönelik etnik Karay turizm potansiyeli
açısından izlemesi gereken stratejiler saptanmıştır. Litvanya turizminin planlaması
açısından en verimli sonucu doğurması için Türk turizm pazarının Karay Türklerine yönelik
etnik turizm eğilimleri araştırılmış ve bunun güçlü ve zayıf yönleri tespit edilmiş,
oluşabilecek olası sonuçları, fırsatları ve tehditleri belirlenmiştir.
Yapılan SWOT analizi sonucunda ulaşılan sonuçlar incelendiğinde; Araştırmanın,
hem yerel Karayların kültür mirasını canlandırabilme ve onların turizme katılımlarını
arttırma açısından, hem de Türk seyahat acentelerinin Litvanya turları pazarlaması
açısından, Litvanya turizminin geliştirebilmesinde öneminin büyük olduğu görülmüştür.
Araştırma, Karay Türklerinin, Litvanya turizm yetkililerinin ve Türk seyahat acentelerinin
turizm potansiyelinden faydalanmaları açısından önem taşımaktadır. Ayrıca, Karay
Türklerinin sahip olduğu zengin kültürel miras etnik turizm olarak öncelikle Türk turizm
pazarında olmak üzere tüm dünyada turistik merak uyandıran bir etnik turizm destinasyon
olarak pazarlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
25
Araştırmanın sonuçları göz önüne alındığında, Litvanya'nın en popüler Türk turistik
destinasyonlarından biri olan Trakai şehri, Karay kültürünün tanınmışlığı ve pazarlanması
açısından Karay etnik turizminden faydalanmak için Karay kültürünün Türkiye'de daha
kapsamlı bir tanıtımının yapılması gerektiğini ortaya koyulmaktadır. Elde edilen sonuçlara
göre Türk turizm pazarının potansiyeli yeterince kullanılmamaktadır. Yerel turizm
yöneticileri tarafından yapılan turizm planlaması ve geliştirme stratejilerinde Karay
kültürünün daha kapsamlı tanıtılmasının gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç olarak, araştırmanın asıl hedefi hem Litvanya hükümet temsilcilerine hem
Litvanya turizmcilerinehem de Türk turizmcilerine faydalı olacak Litvanya'da Karay etnik
turizmin potansiyelini incelemektir.Litvanya hükümet temsilcilerine Türkiye'de Litvanya'nın
tanınmışlığına katkı sağlayacak ve henüz yeterince bilinmeyen Litvanya turizm
potansiyelini Türkiye turizm pazarına tanıtması önerisinde bulunulmuştur. Tanıtımın ana
unsurlarından biri olarak Karay etnik kültürünün sunulması ile birlikte gelecekte Litvanya'ya
Türk turist çekim stratejileri önerilmiştir. Bu stratejiler arasında Litvanya'ya Türk turisti
çekecek Karay etnik topluluğun Türklere hem kültür hem de dil açısından yakın olduğu
unsurların tanıtılması yer almaktadır. Tanıtım stratejisinde Karay etnik kültürünün tanıtımı
iki taraflı olarak hem Litvanya turizm yetkilileri hem de Türk turizmcileri tarafından
yapılması gerekmektedir. Tanıtımın daha etkili gerçekleştirilebilmesi için yerel turizm
yetkilileri ve yerel Karay etnik topluluğu ile işbirliği kurulması gerekmektedir. Ayrıca yerel
halkın turizme katılımları arttırma stratejisinde finansal teşvikler yapılması gerekmektedir.
Litvanya turizmcileri için yerel azınlıkların etnik kültürünün turistik ürününe
dönüştürülmesinin faydaları, hem kültürün koruması açısından hem de finansal bir kaynak
olarak kullanılması Trakai bölgesinde etnik turizmin gelişmesine katkıda bulunacaktır.
Etnik turizm konulu Avrupa ülkeleri araştırmaları çok nadir bulunmaktadır. Bu
yüzden bu çalışmanın Avrupa etnik turizm araştırmalarına katkı sağlayacağı
düşünülmektedir. Ayrıca daha önce yapılan araştırmalarda Karay Türkleri topluluğunu
turizm açısından değerlendirilmemiştir. Türkçe çalışmalarında Karayların dili ve dini en
popüler konular olarak yer almaktadır. Bu yüzden turizm açısından Karay Türklerin
değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Aynı zamanda bu çalışma, Litvanya turizmini konu
alan ilk Türkçe bilimsel çalışması olmuştur. Bu eksikliğin giderilmesi için daha fazla
akademik ve uygulamalı çalışma yapılarak farkındalığı arttırılması da Karay etnik kültürün
Litvanya turizm sektöründeki gelişimi açısından önem taşınmaktadır. Bu kapsamı
değerlendirdiğimizde, bu araştırma, bundan sonraki araştırmaların etnik turizm açısından
26
farklı bölgelerin ve ülkenin turizm potansiyelinin ve onu arttırma stratejilerinin
incelenmesine kaynak niteliği taşımaktadır.
KAYNAKÇA
Akdeniz Üniversitesi Turizm Fakültesi Yayın Kurulu. (2014). TÜROFED Turizm Raporu.
Ankara: TÜROFED.
Buttler, Hinch. (1996). Tourism and İndigenous Peoples. London: International Thomson
Bussiness Press.
Eren, H. (1983). ''Türk Dili'' Türk Ansiklopedisi C.XXXII. Ankara.
Fırat, F. A. (1995). Consumer Culture or Culture Consumed?. J. A. Costa, & G. Bamossy
içinde, Marketing in a Multicultural World (s. 40-56). California: Sage.
Getz D., W. Jamieson. (1997). Rural Tourism in Canada: Issues, Opportunities and
Entrepreneurship in Aboriginal Tourism in Alberta. S. &. Getz içinde, The Bussiness of
Rural Tourism: International Perspectives (s. 93-107). Toronto: International Thomson
Bussiness Press.
Gülsevin, S. (2013, Kış). Karay Türkçesinin Kendisine Has Özellikleri ve Türk Lehçeleri
Arasındaki Yeri. Karadeniz Araştırmaları , s. 207-222.
Harron, Weiler. (1992). Review: Ethnic Tourism. C. M. B. Weiler içinde, Special İnterest
Tourism (s. 83-92). London: Belhaven.
King, B. (1994). What is Ethnic Tourism? An Australian Perspective. Tourism Management
, 173-176.
Kobeckaite, H. (1997). Lietuvos Karaimai. Vilnius: Baltos Lankos.
Labanauskaite, D. (2002). Atvykstamojo Turizmo Ekonominio Produkto Vertinimas.
Kaunas: Doktora Tezi, Kaunas Teknoloji Üniversitesi,.
Leong, L. W.-T. (1997). Commodifying ethnicity: State and ethnic tourism in Singapore. R.
E. Michel Picard içinde, Tourism, ethnicity and the state in Asian and Pacific societies (s.
71-99). Hawai: University of Hawai'i Press.
Li, Y. (2000). Ethnic Tourism. A Canadian Experience. Annals of Tourism Research , 115-
131.
Lietuvos Statistikos Departamentas.(2012). 211 m. Gyventuju Surasymo Rezultatai.
Vilnius.
Lietuvos Statistikos Departamentas. (2013). Gyventojai pagal Tautybe, Gimtaja Kalba ir
Tıkyba. Vilnius.
Lietuvos Statistikos Departamentas. (2013). Lietuvos Respublikos 2011 metu Visuotinio
Gyventoju ir Busto Surasymo Rezultatai. Vilnius.
27
Lietuvos Turizmo Pletros 2014-2020 Metu Programa. (2014).
Linnekin, Poyer. (1990). Cultural Identity an Ethnicity in the Pacific. Honolulu: University of
Hawai'i Press.
Linnekin, J. (1997). Consuming Cultures: Tourism and the Commoditization of Cultural
Identity in the Island Pacific. R. E. Michel Picard içinde, Tourism, Ethnicity and the State in
Asian and Pacific Societies (s. 215-251). Honolulu: University of Hawai'i Press.
MacIntosh, Goeldner. (1990). Tourism: Principless, Practices, Philosophies. New York:
Willey.
Mekionis, D. (2008). Lietuvos Turizmo Pletros Raida ir Perspektyvos, Lyginamoji Analize
su Baltijos Salimis. Vilnius: Vilniaus Mykolo Romerio Universitetas.
Mercer, D. (1995). Native Peoples and Tourism: conflict and compromise. W. F. Theobald
içinde, Global Tourism, The Next Decade (s. 124-145). Oxford; Boston: Butterworth-
Heinemann.
Michel Picard, Robert E. Wood. (1997). Tourism, ethnicity and the state in Asian and
Pacific societies. Hawai: University of Havai'i Press.
Milasiene A., A. Zaliapugiene. (2008). Sengeno Zonos Itaka Turizmo Srautams Lietuvoje.
Inovacijos Turizmo Versle ir Moksle , 65-68.
Oficialus Lietuvos Interneto Vartai. (Çevrimiçi), 15 Mart 2015.
https://www.lietuva.lt/lt/apie_lietuva/lietuviu_kalba.
Özdemir, M. (2011). Nitel Veri Analizi: Sosyal Bilimlerde Yöntembilim Sorunsalı Üzerine bir
Çalişma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi , 323-343.
Pitchford, S. (1995). Ethnic Tourism and Nationalism in Wales. Annals of Tourism
Research , 35-52.
Smith, V. L. (1978). Hosts and Guests. The Anthropology of Tourism. Oxford: Basil
Blackwell.
Stauss A., J. Corbin. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory
Procedures and Techniques. New Delhi: SAGE Publications.
UNWTO. (2002). Compendium of Tourism Statistics. Madrid: UNWTO.
Valstybinis Turizmo Departamentas. (2014). Trumpa Lietuvos Turizmo Apzvalga 2014 m. I
Pusm.
Yang Li, Geoffrey Wall. (2009). Ethnic tourism: A framework and an application. Tourism
management , 559-570.
Yang, L. (2007). Planning for Ethnic Tourism: Case Studies from Xishuangbanna, Yunnan,
China. Ontario: University of Waterloo PhD thesis.
... Mezarlığın Kuzey tarafına 1710 yılındaki vebaya kadar ölenler gömülmekte, Güney tarafına ise vebadan sonra 1932 yılına kadar ölenler gömülmektedir. En eski mezar taşları basit taşlardan oluşmakta ve sonraki dönemlerinornamentler ve İncil alıntıları ile süslenmiş taşlar bulunmaktadır (Jamontaite;Akova, 2016: 42). ...
... Müzede geleneksel Karay ve Tatar yaşam tarzları ve kültürlerini yansıtan koleksiyon bulunmaktadır. Koleksiyon geleneksel kıyafetlerden, ev gereçlerinden ve askeri aletlerinden oluşmaktadır (Jamontaite;Akova, 2016: 42). ...
... Efsaneye göre, Karay evi inşa edilirken, bir penceresini kendisine, diğerini -Grandükü Vytautas'a, üçüncüsünü ise Tanrıya adamaktadır. Çoğu Karay sokağındaki evler Litvanya kültür mirası listesinde ve koruma altındadır (Jamontaite;Akova, 2016: 42). ...
Thesis
Full-text available
Ethics is a social phenomenon concerned with establishing a certain level of social order in society and also proposes certain rules accordingly. Ethics is a widely used concept nowadays and is used in many divergent fields from the management of businesses to human relations. Unethical behaviors and problems can be seen in every place where people are together. Although ethical behaviors in businesses and employees have been intensively examined, unethical behaviors of tourists have relatively less analyzed. Accordingly, this study aims at determining unethical behaviors exhibited by foreign tourists during package tours. The reason for examining this topic is that tourists’ unethical behaviors not only reduce the quality of tours, but also negatively affect other tourists, tourist guides, and touristic areas. In this regard, the scope of the study consists of 16 tourist guides actively working with foreign tourist groups. The survey questions were determined after a literature survey and receiving experts’ opinions. Due to the Covid-19 pandemic measures, the interviews, as a qualitative research method, were conducted online by the researcher. Prior to the interviews, the participants were informed about the nature of the study and their approval was obtained for voice recording. The interviews were then transcribed and prepared for further analysis. Coded names were used instead of the actual names of the participants. Descriptive analysis was applied to the data. The data obtained were categorized under particular themes selected according to the experts’ opinions. Unethical behaviors exhibited by the tourists during tours were determined from the tourist guides’ perspective using the data obtained. Thus, this study aims to contribute to making tours free of problems and within ethical rules.
Article
Ethnic tourism is employed by many countries to facilitate economic and cultural development and to assist in heritage preservation. Although a substantial literature is devoted to the impacts of ethnic tourism, little research has been done on planning ethnic attractions or related management issues. This paper addresses this gap by examining the socio-cultural issues associated with ethnic tourism and exploring planning strategies for its development based upon empirical research in a well-known tourist destination in China – Xishuangbanna, Yunnan Province. A conceptual framework is developed and employed to compare and evaluate the perspectives of four key stakeholder groups (government, tourism entrepreneurs, ethnic minorities, and tourists). Tensions are identified that are endemic to ethnic tourism and cannot be eliminated but they can be understood, planned for, and managed.