ArticlePDF Available
VOL 23 NR 9’13 (269)
72
Farmakoterapia lekwpolsce.pl
Rumianek lekarski
– dlaczego warto mieć go
w domowej apteczce
Matricaria chamomilla – why is it worth to keep it
in home first aid kit?
Słowa kluczowe: rumianek pospolity, Matricaria chamomilla, Matricaria recutita, bisabolol, chamazulen,
apigenina.
Streszczenie
Rumianek pospolity jest rośliną o szerokim spektrum właściwości leczniczych. Wśród głównych kierunków ak-
tywności farmakologicznej zarówno olejku eterycznego, jak i ekstraktu z kwiatów rumianku, a także związków
z nich wyizolowanych można wyróżnić działanie przeciwzapalne, antyalergiczne, spazmolityczne, uspokajające,
przeciwdrobnoustrojowe, regenerujące. Ze względu na udokumentowane właściwości terapeutyczne, rumianek
stosowany jest do leczenia: stanów zapalnych i skurczowych przewodu pokarmowego, infekcji układu moczowego,
nieżytów górnych dróg oddechowych, zaburzeń układu nerwowego, a także zewnętrznie – na trudno gojące się
rany, owrzodzenia, odmrożenia, oparzenia, wypryski, hemoroidy.
Key words: Chamomile, Matricaria chamomilla, Matricaria recutita, α-bisabolol, chamazulene, apigenin.
Abstract
Chamomile is a plant with a wide range of medicinal properties. The chamomile essential oil, extract and com-
pounds isolated from them exhibit an anti-inflammatory, antiallergic, spasmolytic, sedative, anti-microbial and
accelerating wound healing action. Due to the documented therapeutic activity, chamomile is used to treat:
inflammatory and spasmodic diseases of gastrointestinal tract, urinary tract dysfunctions, upper respiratory
tract infections and nervous system disorders. It is also applied externally to difficult to heal wounds, ulcers,
frostbite, burns, eczema and hemorrhoids
Oddano do publikacji: 19.08.2013
PDF
FULL-TEXT
www.lekwpolsce.pl
Wprowadzenie
Rumianek lekarski (syn. pospolity, prawdziwy,
apteczny, łac. Chamomilla recutita, Matricaria
recutita, Matricaria chamomilla) jest jednym
z najbardziej znanych i najczęściej stosowanych
ziół na świecie. Choć pochodzi z południowej
i wschodniej Europy oraz Azji Mniejszej, moż-
na go spotkać również na terenie Ameryki Pół-
nocnej i Południowej oraz Australii. Jest rośliną
jednoroczną o delikatnej, rozgałęzionej u góry
łodydze, zakończonej koszyczkami kwiatów.
Wyrasta na wysokość 10-50 cm, charakteryzuje
Monika Zielińska-Pisklak1,3, Łukasz Szeleszczuk2
1Katedra i Zakład Chemii Nieorganicznej i Analitycznej, Wydział Farmaceutyczny, Warszawski Uniwersytet Medyczny
kierownik: prof. dr hab. Wacław Kołodziejski
2Zakład Chemii Fizycznej, Wydział Farmaceutyczny, Warszawski Uniwersytet Medyczny
kierownik: prof. dr hab. Iwona Wawer
3Apteka Wilanowska, Warszawa
VOL 23 NR 9’13 (269) 73
Farmakoterapia
lekwpolsce.pl
się podwójnymi i potrójnymi pierzastosiecznymi
liśćmi, o płatkach równowąskich, nitkowatych
i trochę skręconych. Koszyczki rumianku złożo-
ne są z zewnętrznych (białych, języczkowych)
i wewnętrznych (rurkowatych, żółtych) kwiatów.
Owocem jest mała, podłużna niełupka, na szczy-
cie lekko wygięta, bez puchu kielichowego [1].
Cechą rozpoznawczą rumianku pospolite-
go jest puste, stożkowate dno kwiatowe oraz
przyjemny, specyficzny zapach. Ze względu
na wspomniane charakterystyczne właściwo-
ści można w prosty sposób odróżnić rumianek
lekarski od podobnych gatunków, pozbawio-
nych działania leczniczego i wywołujących
alergie, tj. maruny nadmorskiej (łac. Matri-
caria maritima subsp. inodora – bezwonna,
pełne dno kwiatowe) i rumianu psiego (łac.
Anthemis cotula – nieprzyjemny zapach, peł-
ne dno kwiatowe) [2].
Należący do rodziny astrowatych (Aste-
raceae, syn. Compositae), rumianek lekarski
występuje jako pospolity chwast na polach,
łąkach, zboczach gór, w lasach i różnych nie-
użytkach. Ma niewielkie wymagania glebowe;
rośnie dobrze zarówno na glebach piaszczy-
stych, jak i gliniastych [3].
Bardzo ciekawa jest etymologia nazw ła-
cińskiej i greckiej rumianku. Słowo chamomil-
la wywodzi się od greckich wyrazów: chamos
i melos, a oznacza „ziemne jabłko” ze wzglę-
du na charakterystyczny zapach omawianej
rośliny. Natomiast łacińska nazwa matricaria
pochodzi od wyrazu mater oznaczającego
„matkę” i została nadana opisywanej roślinie
prawdopodobnie ze względu na kojące, „mat-
czyne” właściwości [4].
Surowiec zielarski stanowią całe koszyczki
kwiatowe rumianku (łac. Chamomillae An-
thodium, Matricariae Anthodium syn. Cha-
momillae Flos, Matricariae Flos), zbierane
w początkowym okresie kwitnienia. Zbiór su-
rowca przeprowadza się na naturalnych stano-
wiskach lub na plantacjach, a następnie suszy
się go w cieniu w temperaturze do 35°C [5].
Rumianek lekarski jest rośliną o bardzo
szerokim spektrum działania leczniczego.
Wspomniany surowiec wykazuje głównie
działanie: przeciwzapalne, spazmolityczne,
przeciwbólowe, antyseptyczne, uspokajające,
antyalergiczne, przeciwbakteryjne, przeciw-
grzybicze, antyoksydacyjne i immunostymu-
lujące [6,7,8]. Preparaty otrzymywane z jego
kwiatów stosuje się wewnętrznie (napary, na-
lewki, wyciągi płynne) do leczenia m.in.:
dysfunkcji przewodu pokarmowego (wzdę-
cia, biegunki, skurcze żołądka i jelit, zaparcia,
brak apetytu, niestrawność, wrzody żołądka)
zaburzeń na tle nerwowym (nerwice, bez-
senność, stany lękowe)
bólu różnego pochodzenia (migrena, bóle
mięśni, reumatyczne, żołądka, gardła,
uszu, zębów)
chorób dróg moczowych (zapalenia pęche-
rza) [9,10].
W postaci inhalacji i okładów koszyczki ru-
mianku stosowane są zewnętrznie, w schorze-
niach układu oddechowego (zapalenia zatok)
i stanach alergicznych (astma, katar sienny,
egzema). Ponadto rumianek używany jest jako
składnik maści do leczenia chorób skóry (trudno
gojące się rany, owrzodzenia, oparzenia, odleży-
ny) oraz płukanek – w stanach zapalnych bło-
ny śluzowej (m.in. gardła, jamy ustnej i krtani).
Wspomnianą roślinę często stosuje się w postaci
kompresów na oczy, m.in. w przypadku jęcz-
mienia, gradówki, stanów zapalnych spojówek
i brzegów powiek. Koszyczki rumianku służą
również do sporządzania nasiadówek w zakaże-
niach cewki moczowej i hemoroidach [11,12]
.
Skład chemiczny surowca
Główne składniki korzenia rumianku lekar-
skiego, odpowiedzialne za jej działanie farma-
kologiczne przedstawia tabela 1.
VOL 23 NR 9’13 (269)
74
Farmakoterapia lekwpolsce.pl
Działanie farmakologiczne
Rumianek lekarski odznacza się szerokim
spektrum aktywności biologicznej. Poniżej
przedstawione zostały najważniejsze, udo-
kumentowane kierunki działania leczniczego
omawianego surowca.
Działanie przeciwzapalne
Silne działanie przeciwzapalne wyciągów
z rumianku wynika z efektu synergistyczne-
go zawartych w nich związków należących
do grupy flawonoidów, seskwiterpenów
i azulenów [22]. Apigenina (aglikon flawo-
noidowy zawarty w koszyczkach rumianku)
hamuje kilka enzymów o kluczowym zna-
czeniu w powstawaniu stanu zapalnego,
a mianowicie:
5- i 12-lipoksyoksygenazy (IC
50
odpowied-
nio: 8 i 90 μM) uczestniczące w produkcji
m.in. leukotrienów
proteazy biorące udział w syntezie interleu-
kiny-1
syntazę tlenku azotu w makrofagach akty-
wowanych przez lipopolisacharyd [23].
Chamazulen oraz α-bisabolol są inhibitora-
mi 5-lipoksyoksygenazy (IC
50
odpowiednio: 13
i 40 μM) [24]. W przypadku chamazulenu efekt
przeciwzapalny jest potęgowany również przez
działanie antyoksydacyjne tego związku [25].
Skuteczność działania przeciwzapalnego ru-
mianku i związków z niego wyizolowanych zo-
stała potwierdzona w licznych badaniach in vivo.
Bisabolol (związek należący do seskwiterpenów)
zastosowany u szczurów z indukowanym zapale-
niem stawów zmniejszał stan zapalny i gorączkę
[26]. Wspomniana substancja okazała się rów-
nież skuteczna w leczeniu gorączki wywołanej
zakażeniem grzybami z rodzaju drożdży [27].
Silne przeciwzapalne właściwości apigeni-
ny potwierdził test obrzęku tylnej łapy myszy
wywołanego karageniną (ang. carrageenan-
induced hind paw edema) [28].
Bardzo dobre efekty lecznicze zaobserwo-
wano w wyniku zastosowania miejscowo pre-
Główne składniki korzenia rumianku lekarskiego, odpowiedzialne za jego działanie farmakologiczne Tab ela 1
Grupy Główne substancje Zawartość
Olejek
eteryczny
składający się głównie z:
seskwiterpenów monocyklicznych – α-bisabololu i jego tlenków
A, B i C oraz β-bisabololu
seskwiterpenów niecyklicznych – β-farnezenu
seskwiterpenów bicyklicznych – kadinenu
monoterpenów – mircenu
alkoholi seskwiterpenowych – spatulenolu
azulenów – chamazulenu (powstający z matrycyny podczas
destylacji) i chamawioliny [13,14,15]
0,5– 4%
Flawonoidy pochodne apigeniny, luteoliny, kwercetyny, patuletyny,
chryzoeriolu, chryzosplenetyny, izoramnetyny [16,17,18,19] do 8%
Kumaryny umbeliferon i herniaryna [20,21]
Spirocykliczne
poliacetyleny tzw. endoeteropoliny, m.in. cis- i trans-spiroeter do 0,3%
Kwas y
fenolowe chlorogenowy, kawowy i wanilinowy
Polisacharydy
śluzowe typu inulinowego, ramnogalakturonan, glukuronoksylan
VOL 23 NR 9’13 (269) 75
Farmakoterapia
lekwpolsce.pl
paratów z rumianku w przypadku wywołanego
chemicznie, toksycznego zapalenia skóry czy też
rumienia zaistniałego pod wpływem światła UVA
i UVB. W tym przypadku efekty działania wycią-
gów z rumianku były porównywalne z kremem
zawierającym 0,75% hydrokortyzonu [29].
Działanie przeciwcukrzycowe
Wyciągi etanolowe z rumianku aptekarskiego
posiadają zależne od dawki właściwości prze-
ciwhiperglikemiczne oraz działają ochronnie
na komórki β trzustki. Wspomnianą aktywność
wykazano w badaniach na populacji szczurów
z cukrzycą. Udowodniono również, iż podanie
wyciągów z rumianku zmniejsza stres oksyda-
cyjny związany z hiperglikemią [30].
Działanie przeciwalergiczne
Już w latach 50. XX w. udowodniono, że azu-
leny (m.in. chamazulen) zawarte w olejku ete-
rycznym pozyskiwanym z rumianku wykazują
silne działanie antyalergiczne i przeciwhista-
minowe [31].
W swojej pracy Miller i współautorzy wy-
kazali, że również cis-spiroeter (przedstawiciel
grupy spirocyklicznych poliacetylenów) hamu-
je degranulację mastocytów, która jest jednym
z etapów odpowiedzi organizmu na kontakt
z alergenem [32].
Z kolei grupa naukowców pod kierownic-
twem Sterna w badaniach na świnkach mor-
skich wykazała zdolność azulenu do hamowa-
nia drgawek alergicznych [33].
Działanie przeciwalergiczne porównywalne
z oksatomidem (lekiem przeciwhistaminowym
pierwszej generacji) dla wyciągów z rumianku
wykazano w teście, w którym jako czynnika
wywołującego alergię użyto związku 48/80
(polimer powstały poprzez kondensację N-me-
tylo-p-metoksyfenyloetyloaminy i formaldehy-
du), powszechnie stosowanego w celu wywo-
łania odpowiedzi immunologicznej [34].
Działanie spazmolityczne
Grupa naukowców pod kierownictwem Forste-
ra badała właściwości spazmolityczne alkoho-
lowych ekstraktów z koszyczków rumianku na
izolowanym jelicie krętym świnek morskich.
Składniki wspomnianego wyciągu hamowały
skurcze wywoływane zarówno acetylocholiną,
jak i histaminą [35]. Zaobserwowano, że ole-
jek eteryczny z rumianku wywołuje rozkurcz
mięśni gładkich na poziomie porównywalnym
z papaweryną, a dwa związki wyizolowane
z kwiatów tej rośliny, apigenina i α-bisabolol,
wykazują działanie spazmolityczne zależne od
dawki [36].
W badaniach Di Carlo i współautorów poda-
nie dootrzewnowe apigeniny (12,5-50 mg/kg)
otrzymanej z rumianku lekarskiego pozwoliło
znacznie skrócić czas pasażu jelitowego u my-
szy oraz zahamować biegunkę wywołaną ole-
jem rycynowym [37].
Działanie spazmolityczne rumianku było
również przedmiotem badań klinicznych.
W prospektywnym, podwójnie zaślepionym,
randomizowanym, wieloośrodkowym badaniu
równoległym 79 dzieci (w wieku od sześciu
miesięcy do pięciu lat) z ostrą biegunką, bez
dodatkowych komplikacji, otrzymywało przez
trzy dni preparat komercyjny zawierający eks-
trakt z rumianku i pektyny z jabłek lub placebo,
jako uzupełnienie zwykłej diety i nawadniania.
Biegunka trwała znacznie krócej (średnio o 5
godzin) w grupie dzieci otrzymujących pektyny
i rumianek niż w grupie placebo [38].
Weizman i współautorzy przeprowadzili
podwójnie zaślepione badanie z udziałem 68
zdrowych, donoszonych niemowląt (od 2. do
6. tygodnia życia) z kolką. Dzieci otrzymały do
picia po 150 ml herbatki zawierającej rumia-
nek, werbenę, lukrecję, koper włoski i melisę
lekarską lub placebo w trakcie każdego epizo-
du kolki (ale nie więcej niż trzy razy na dobę)
przez siedem dni. Kolka została wyeliminowa-
VOL 23 NR 9’13 (269)
76
Farmakoterapia lekwpolsce.pl
na u 57% niemowląt otrzymujących herbatkę
ziołową, podczas gdy w grupie placebo odse-
tek ten wynosił jedynie 26% [39].
Działanie przeciwwrzodowe
W badaniach Isaaca i współautorów jeden ze
składników wyciągu z rumianku – α-bisabolol
– zmniejszał aktywność proteolityczną pepsyny
o ok. 50%. To z kolei powodowało zmniejszanie
degradacji śluzu i ograniczało dyfuzję jonów wo-
dorowych, zmniejszając tym samym uszkodze-
nia błony śluzowej żołądka [40].
W testach in vivo, prowadzonych na
szczurach, wykazano zdolność wyciągów
z kwiatów rumianku do zmniejszania owrzo-
dzeń wywołanych stresem, etanolem oraz in-
dometacyną (NLPZ). Skróceniu uległ również
czas leczenia powstałych uprzednio owrzo-
dzeń w przypadku jednoczesnego podawania
α-bisabololu [41].
Działanie uspokajające
Badania pod kierownictwem Avallone wykaza-
ły, że ekstrakty z kwiatów rumianku znacznie
zmniejszają aktywność ruchową u szczurów
[42]. Wdychanie olejku rumiankowego spo-
wodowało również spadek (podwyższonego na
skutek stresu) poziomu ACTH (kortykotropiny)
w osoczu szczurów. Bardzo interesujący jest
fakt, iż hamowanie wydzielania ACTH przez
wspomniany olejek zostało zablokowane przez
flumazenil (antagonista receptorów benzo-
diazepinowych), co wskazuje na mechanizm
działania poprzez pobudzanie receptorów
GABA [43].
Viola i współautorzy analizowali powino-
wactwo apigeniny do receptorów benzodia-
zepinowych u myszy. Wspomniany flawonoid
konkurencyjnie hamował wiązanie flunitraze-
pamu i innych benzodiazepin, ale nie działał
na receptory muskarynowe, alfa 1-adrener-
giczne, a także nie miał wpływu na wiązanie
myscymolu (selektywny agonista) do receptora
GABA-A. Przez to wykazywał wyraźne działa-
nie anksjolityczne u myszy, jednak bez aktyw-
ności przeciwdrgawkowej [44].
Doświadczenia na zwierzętach, sugeru-
jące właściwości przeciwlękowe ekstraktów
z rumianku i związków z nich wyizolowanych
(m.in. apigeniny), zostały potwierdzone ba-
daniami klinicznymi. Amsterdam i współau-
torzy w 2009 r. przeprowadzili randomizo-
wane, podwójnie zaślepione, kontrolowane
badanie placebo, w którym analizowali sku-
teczność ekstraktu z rumianku w łagodnych
i umiarkowanych uogólnionych zaburzeniach
lękowych. W tym celu 57 chorych podzielili
na dwie grupy: pierwsza z nich licząca 28
pacjentów otrzymywała wyciąg z rumianku,
druga – 29 osób – placebo przez 8 tygodni.
Zmniejszenie lęku zostało oszacowane na
podstawie Skali Lęku Hamiltona (HAS); za-
obserwowano znamiennie większe obniżenie
poziomu lęku (przejawiające się jako reduk-
cja punktów HAS) u pacjentów, którym po-
dawano wyciąg z rumianku w stosunku do
placebo (p = 0,047) [45].
Działanie przeciwdrobnoustrojowe
Istnieje wiele dobrze udokumentowanych
doniesień naukowych na temat właściwości
przeciwdrobnoustrojowych rumianku. Olejek
z koszyczków rumianku (stężenie 0,7% V/V)
wykazuje właściwości bakteriobójcze i grzy-
bobójcze względem Staphylococcus aureus
i Candida albicans. Nie odnotowano jednak
aktywności bakteriobójczej wobec Gram-
-ujemnych, nawet przy znacznym zwiększeniu
stężenia (8% V/V) [46]. Za najsilniej działające
składniki olejku uznano α-bisabolol i chama-
zulen [47]. Wspomniane związki okazały się
aktywne m.in. przeciwko grzybom z rodzaju
Trichophyton (T. mentagrophytes, T. rubrum)
i Candida albicans [48,49].
VOL 23 NR 9’13 (269) 77
Farmakoterapia
lekwpolsce.pl
Działanie regenerujące skórę i błony śluzowe
Rumianek znany jest z działania przyspie-
szającego gojenie i regenerację naskórka
oraz skóry właściwej. Wspomniane wła-
ściwości łączy się z obecnością azulenu
i α-bisabololu, które pobudzają procesy ziar-
ninowania. Skuteczność wyciągu z rumian-
ku w leczeniu miejscowych obrzęków była
badana m.in. przez grupę naukowców pod
kierownictwem Tubaro. Przeprowadzili oni
test na myszach, którym podano miejscowo
olej krotonowy w celu wywołania opuchlizny.
Następnie u badanych zwierząt zastosowano
miejscowo wyciąg z rumianku, hydrokorty-
zon lub benzydaminę. Ekstrakt z rumianku
powodował zmniejszenie obrzęku równie
skutecznie co benzydamina, ale w mniej-
szym stopniu niż hydrokortyzon [50]. Prze-
prowadzono również eksperyment, w którym
świnki morskie naświetlano promieniami UV
w celu wywołania rumienia. Miejscowe za-
stosowanie α-bisabololu spowodowało obni-
żenie temperatury skóry oraz znacząco skró-
ciło czas leczenia [51]. Również apigenina
okazała się skuteczna w leczeniu zapalenia
skóry w analogicznych badaniach przepro-
wadzonych na szczurach [52].
Porównanie skuteczności wyciągów z ru-
mianku i leków z grupy kortykosteroidów w le-
czeniu owrzodzeń (w warunkach zarówno in
vitro, jak i in vivo) badała grupa naukowców
pod kierunkiem Martins. Testy prowadzono
analizując żywotność fibroblastów (test MTT)
oraz szybkość gojenia się owrzodzeń u szczu-
rów. Zwierzęta doświadczalne (n=125) zosta-
ły podzielone na cztery grupy: pierwsza z nich
otrzymywała w ciągu 15 dni wyciąg z rumian-
ku, druga – propionian klobetazolu, trzecia
– octan triamcynolonu, zaś czwarta nie była
leczona (kontrola). Zmiany patogenne były
oceniane na podstawie obserwacji klinicznej
oraz analizy histologicznej. U szczurów otrzy-
mujących ekstrakt z rumianku zaobserwowano
całkowite wyleczenie owrzodzeń średnio 9 dni
wcześniej niż w pozostałych grupach [53].
Zespół naukowców pod kierownictwem
Glowani przeprowadził podwójnie zaślepio-
ne badanie dotyczące skuteczności rumian-
ku w leczeniu sączących się ran. W tym
celu płynny wyciąg zawierający 50 mg
α-bisabololu i 3 mg chamazulenu (w 100 g
ekstraktu) podawany był zewnętrznie pacjen-
tom na rany powstałe w wyniku dermabra-
zyjnego usuwania tatuaży. Zaobserwowano
znaczne zmniejszenie obszaru wysięku oraz
szybsze zagojenie się rany w przypadku za-
stosowania ekstraktu z rumianku
[54].
Dane toksykologiczne
Rumianek pospolity uważany jest przez
Amerykańską Agencję ds. Żywności i Le-
ków (FDA) za surowiec bezpieczny (GRAS
– generally recognized as safe), a reakcje
alergiczne na produkty zawierające wspo-
mnianą roślinę nie należą do zbyt częstych
[55]. Przypuszcza się, że odczyny alergicz-
ne pojawiają się głównie w związku z zanie-
czyszczeniami rumianku pospolitego rumia-
nem psim (Anthemis cotula), który zawiera
alergen kontaktowy – antekotulid.
Alergia na rumianek występuje jedynie
u osób uczulonych na inne rośliny z rodziny
Compositae (ambrozje, astry, chryzantemy).
Do jej typowych objawów należą: zapale-
nie skóry, duszność, atak astmy, zapalenie
oskrzeli i nieżyt nosa [56]. W literaturze fa-
chowej można znaleźć opis jedynie trzech
przypadków wystąpienia reakcji anafilak-
tycznej u osób, które miały kontakt ze świe-
żymi kwiatami rumianku, jednak wszystkie
te osoby były uczulone również na inne rośli-
ny z rodziny Compositae [57,58]. Za zwią-
zek mogący wywoływać odczyn alergiczny
została uznana matrycyna (proazulen) [59].
VOL 23 NR 9’13 (269)
78
Farmakoterapia lekwpolsce.pl
Brak toksyczności koszyczków rumianku
został potwierdzony w licznych badaniach
na zwierzętach [60,61].
Podsumowanie i wnioski
Rumianek pospolity jest rośliną o udokumento-
wanym, szerokim wachlarzu właściwości lecz-
niczych. Wśród głównych kierunków aktywności
farmakologicznej i terapeutycznej zarówno olejku
eterycznego, jak i ekstraktu z kwiatów rumianku,
a także związków z nich wyizolowanych można
wyróżnić następujące działania:
przeciwzapalne
antyalergiczne
spazmolityczne
uspokajające
przeciwdrobnoustrojowe
przyspieszające gojenie ran i regenerujące
naskórek.
Ze względu na potwierdzone badaniami
właściwości lecznicze kwiat rumianku może
być stosowany wewnętrznie w:
stanach zapalnych i skurczowych przewo-
du pokarmowego (choroba wrzodowa, kol-
ki, wzdęcia, bóle brzucha, niestrawność)
infekcjach dróg moczowych (zapalenia pę-
cherza)
zaburzeniach układu nerwowego (bezsen-
ność, nerwice, stany lękowe).
Zewnętrznie w postaci płukanek, inhalacji,
okładów, kompresów i maści może być uży-
wany do leczenia:
infekcji górnych dróg oddechowych (zapa-
lenie gardła, krtani, zatok)
chorób o podłożu alergicznym (katar sien-
ny, egzema)
stanów zapalnych jamy ustnej i oczu
różnego rodzaju problemów skórnych, tj.
owrzodzeń, oparzeń, odmrożeń, wyprysków,
trudno gojących się ran, hemoroidów.
Piśmiennictwo:
Kohlmunzer S., Farmakognozja, 1998. 1. Lamer-Zarawska E., Fitoterapia i leki roślinne, wyd. I, 2007.2. Macku J., Krejca J., Atlas roślin leczniczych, wyd. III, 1989.3. Berry M., Herbal products, Part 6. Chamomiles, Pharm. J., 4. 1995, 191, 254.
Samochowiec L., Kompendium ziołolecznictwa, wyd. II, 2002. 5. Van Wyk B.E., Wink M., Rośliny lecznicze świata, 2004.6. Lewkowicz-Mosiej T., Leksykon roślin leczniczych, wyd. I, 2003.7. Frohne D., Leksykon roślin leczniczych, wyd. I, 2010.8. WHO monographs on selected medicinal plants, vol. 1, 1999.9. Ożarowski A., Leksykon leków naturalnych, wyd. I, 1993, s. 154.10. Blumenthal M., The ABC Clinical Guide to Herbs, American 11. Botanical Council, 2003.
Blumenthal M., Goldberg A., Brinckmann J., Herbal Medicine: 12. Expanded Commission E Monographs, American Botanical Co-
uncil, Integrative Medicine Communications, 2000.
Ramadan M., Goeters S., Watzer B., Krause E., Lohmann K., Bauer 13. R., Hempel B., Imming P., Chamazulene carboxylic acid and matri-
cin: a natural profen and its natural prodrug, identified through simi-
larity to synthetic drug substances, J. Nat. Prod., 2006, 69, 1041.
Matos F.J.A., Machado M.I.L., Alencar J.W., Craveiro A.A., 14. Constituents of Brazilian chamomile oil, J. Essent. Oil Res.,
1993, 5, 337.
Evdokimoff V., Tacci Bucci B., Cavazzutti G., Analytical study 15. of chemazulene from essential oil of Matricaria chamomilla L.,
Farmaco Prat., 1972, 27, 163.
Fonseca F.N., Tavares M.F., Horvath C., Capillary electrochro-16. matography of selected phenolic compounds of Chamomilla
recutita, J. Chromatogr. A, 2007, 1154, 390.
Viola H., Wasowski C., Levi de Stein M., Wolfman C., Silveira R., 17. Dajas F., Medina J.H., Paladini A.C., Apigenin, a component of
Matricaria recutita flowers, is a central benzodiazepine receptors-
ligand with anxiolytic effects, Planta Med., 1995, 61, 213.
Zanoli P., Avallone R., Baraldi M., Behavioral characterisation of the fla-18. vonoids apigenin and chrysin, Fitoterapia, 2000, 71 Suppl. 1, 117.
Svehlikova V., Bennett R.N., Mellon F.A., Needs P.W., Piacente S., 19. Kroon P.A., Bao Y., Isolation, identification and stability of acylated
derivatives of apigenin 7-O-glucoside from chamomile (Chamomil-
la recutita [L.] Rauschert), Phytochem., 2004, 65, 2323.
Pietta P., Manera E., Ceva P., Simultaneous isocratic high-performance 20. liquid chromatographic determination of flavones and coumarins in
Matricaria chamonilla extracts, J. Chramatogr., 1987, 404, 279.
Redaelli C., Formentini L., Santaniello E., HPLC determination of co-21. umarins in Matricaria chamomilla, Planta Med., 1981, 43, 412.
Ammon H.P., Sabieraj J., Kaul R., Chamomile: mechanisms of 22. anti-inflammatory activity of chamomile extracts and compo-
nents, Deutsch. Apoth. Zeit., 1996, 136, 17.
Mann C., Staba E., The chemistry, pharmacology, and com-23. mercial formuations of chamomile, Herbs, spices and medici-
nal plants, 1986, 1, 235.
Safayhi H., Sabieraj J., Sailer E.R., Ammon H.P.T., Chamazu-24. lene: An antioxidant-type inhibitor of leukotriene B-4 forma-
tion, Planta Med., 1994, 60, 410.
Rekka E.A., Kourounakis A.P., Kourounakis P.N., Investigation of the 25. effect of chamazulene on lipid peroxidation and free radical proces-
ses., Res. Commun. Mol. Pathol. Pharmacol., 1996, 92, 361.
Jakovlev V., Isaac O., Thiemer K., Kunde R., Pharmacological 26. investigations with compounds of chamomile ii. new investi-
gations on the antiphlogistic effects of (-)-alphabisabolol and
bisabolol oxides, Planta Med., 1979, 35, 125.
Isaac O., Pharmacological investigations with compounds of 27. chamomile i. on the pharmacology of (-)-alpha-bisabolol and
bisabolol oxides, Planta Med., 1979, 35, 118.
Gerritsen M.E., Carley W.W., Ranges G.E., Flavonoids inhi-28. bit cytokine-induced endothelial cell adhesion protein gene
expression, Am. J. Pathol.,1995, 147, 278.
Korting H.C., Schaefer Korting M., Hart H., Laux P., Schmid 29. M., Anti-inflammatory activity of hamamelis distillate applied
topically to the skin influence of vehicle and dose, Eur. J. Clin.
Pharmacol., 1993, 44, 315.
Cemek M., Kaga S., Simsek N., Büyükokuroglu M.E., Konuk M., An-30. tihyperglycemic and antioxidative potential of Matricaria chamomilla L.
in streptozotocin-induced diabetic rats, Nat. Med., 2008, 62, 284.
Stein A., Friebel H., Anti-allergic and antihistaminic effect of 31. some azulene compounds, Arzneimittelforsch, 1957, 9, 543.
Miller T., Wittstock U., Lindequist U., Teuscher E., Effects of some 32. components of the essential oil of chamomile, Chamomilla recutita, on
histamine release from rat mast cells, Planta Med., 1996, 62, 60.
Stern P., Milin R., Die antiallergische und antiphlogistische 33. Wirkung der Azulene, Arzneimittelforsch., 1956, 6, 445.
Kobayashi Y., Nakano Y., Inayama K., Sakai A., Kamiya T., 34. Dietary intake of the flower extracts of German chamomile
(Matricaria recutita L.) inhibited compound 48/80-induced
itch-scratch responses in mice, Phytomed., 2003, 10, 657.
VOL 23 NR 9’13 (269) 79
Farmakoterapia
lekwpolsce.pl
Forster H.B., Niklas H., Lutz S., Antispasmodic effects of some 35. medicinal plants, Planta Med., 1980, 40, 309.
Achterrath-Tuckermann U., Kunde R., Flaskamp E., Isaac O., 36. Thiemer K., Pharmacological investigations with compounds
of chamomile. Part 5. Investigations on the spasmolytic effect
of compounds of chamomile and Kamillosan on the isolated
guinea pig ileum, Planta Med., 1980, 39, 38.
Di Carlo G., Autore G., Izzo A.A., Inhibition of intestinal motili-37. ty and secretion by flavonoids in mice and rats: structure-acti-
vity relationships, J. Pharm. Pharmacol., 1993, 45, 1054.
De la Motte S., Bose-O'Reilly S., Heinisch M., Harrison F., Double-38. blind comparison of a preparation of pectin/chamomile extract and
placebo in children with diarrhea, Arzneimittelforsch., 1997, 47,
1247.
Weizman Z., Alkrinawi S., Goldfarb D., Bitran C., Efficacy of herbal 39. tea preparation in infantile colic, J. Pediatr., 1993; 122, 650.
Isaac O., Thiemer K., Biochemical studies on camomile com-40. ponents/III. In vitro studies about the antipeptic activity of
(--)-alpha-bisabolol, Arzneimittelforsch., 1975, 25, 1352.
Szelenyi I., Isaac O., Thiemer K., Pharmacological experiments 41. with compounds of chamomile. Experimental studies of the ulcer-
protective effect of chamomile, Planta Med., 1979, 35, 218.
Avallone R, Zanoli P, Corsi L, Cannazza G, Baraldi M. Benzo-42. diazepine-like compounds and GABA in flower heads of Matri-
caria chamomilla, Phytother. Res., 1996, 10, 177.
Yamada K., Miura T., Mimaki Y., Sashida Y., Effect of inhalation of 43. chamomile oil vapour on plasma ACTH level in ovariectomized –
rat under restriction stress, Biol. Pharm. Bull., 1996, 19, 1244.
Viola H., Wasowski C., Levi de Stein M., Apigenin, a component 44. of Matricaria recutita flowers, is a central benzodiazepine recep-
tors-ligand with anxiolytic effects, Planta Med., 1995, 61, 213.
Amsterdam J.D., Li Y., Soeller I., Rockwell K., Mao J.J., Shults 45. J., A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of oral
Matricaria recutita (chamomile) extract therapy for generalized
anxiety disorder, J. Clin. Psychopharmacol., 2009, 29, 378.
Aggag M.E., Yousef R.T., Study of antimicrobial activity of cha-46. momile oil, Planta Med., 1972, 22, 140.
Kedzia B., Antimicroorganisms activity of chamomillae oil and 47. its components, Herba Polonica, 1991, 37,29.
Szalontai M., Verzar-Petri G., Florian E., Data on the antifungal 48. effect of the biologically active components of Matricaria cha-
momilla L., Acta Pharm. Hungar., 1976, 46, 232.
Szalontai M., Petri-Verzar G., Florian E., Contribution to the study 49. of antimycotic effect of biologically active components of Matricaria
chamomilla L., Parfuemerie und Kosmetik, 1977, 58, 121.
Tubaro A., Zilli C., Redaelli C., Della Loggia R., Evaluation of 50. antiinflammatory activity of a chamomile extract topical appli-
cation, Planta Med., 1984, 50, 359.
Kamatou G.P.P., Viljoen A.M., A Review of the application and 51. pharmacological proper ties of α-bisabolol and α-bisabolol-rich
oils, J. Am. Oil Chem. Soc., 2010, 87, 1.
Fuchs J., Milbradt R., Skin anti-inflammatory activity of apige-52. nin-7-glucoside in rats, Arzneimittelforsch., 1993, 43, 370.
Martins M.D., Marques M.M., Bussadori S.K., Trevizani Mar-53. tins M.A., Santos Pavesi V.C., Mesquita-Ferrari R.A., Santos
Fernandes K.P., Comparative analysis between Chamomilla
recutita and corticosteroids on wound healing. An in vitro and
in vivo study, Phytother. Res., 2009, 23, 274.
Glowania H.J., Raulin C., Swoboda M., The effect of chamomile 54. on wound healing – A controlled clinical-experimental double-
blind trial, Zeitschrift fur Hautkrankheiten, 1987, 62, 1262.
Hausen B.M., Busker E., Carle R., The sensitizing capacity of 55. composite plants. Experimental studies with extracts and com-
pounds of Chamomilla recutita (L.) Rauschert and Anthemis
cotula L., Planta Med., 1984, 50, 229.
Dombek C., Lawerence Review of Natural Products: Facts and 56. Comparisons, 1991.
Subiza J., Subiza J.L., Alonso M., Allergic conjunctivitis to 57. chamomile tea, Annales Allerg., 1990, 65, 127.
Subiza J., Subiza J.L., Hinojosa M., Anaphylactic reaction after the 58. ingestion of chamomile tea: a study of cross-reactivity with other
composite pollens, J. Allerg. Clin. Immunol., 1989, 84, 353.
Mitchell J.C., Dupuis G., Allergic contact dermatitis from se-59. squiterpenoids of the Compositae family of plants, Br. J. Der-
matol., 1971, 84, 139.
Habersang S., Leuschner F., Isaac O., Thiemer K., Pharmaco-60. logical studies with compounds of chamomile, IV. Studies on
toxicity of (-)-alphabisabolol, Planta Med., 1979, 37, 115.
Shoukry I.F., Toxicological deteriorations of two volatile oils of Ma-61. tricaria chamomilla and Clerodendron inerme on the adult house
fly Musca domestica L., J. Egypt Soc. Parasitol., 1997, 27, 893.
Adres Autorki:
dr n. farm. Monika Zielińska-Pisklak
e-mail: mpisklak@wum.edu.pl
Chapter
Full-text available
Due to its high nutritional and functional value, sweet potato has become a popular subject of scientific research. The content of carbohydrates, proteins, lipids, carotenoids, anthocyanins, vitamins, and minerals in the tubers and leaves make it a particularly nutritious vegetable. The unique composition of those nutrients results in a number of health benefits, such as antioxidant, hepatoprotective, anti-inflammatory, anti-cancer and antidiabetic properties. Therefore, sweet potato and sweet-potato-based healthy products can be effectively used as ingredients of functional food.
Article
Full-text available
The presence of benzodiazepine-like substances in dried flower heads of Matricaria chamomilla was investigated. After extraction and HPLC purification we tested several fractions for their ability to displace in vitro [3H]Flunitrazepam bound to its receptors in rat cerebellar membranes, [3H]Muscimol linked to GABA receptors in rat cortical membrane preparations and [3H]RO 5-4864 specifically bound to the so-called 'peripheral' benzodiazepine binding sites present in membrane preparations from rat adrenal glands. Few of these fractions displaced both central and peripheral benzodiazepine binding sites and GABA receptors, too. As regards this last activity, by further HPLC analysis we identified GABA as the main agent responsible for the displacing effect. Some of the extracted fractions, not containing GABA, were intracerebronventricularly injected in rats and produced a statistically significant reduction of the locomotor activity. Ongoing experiment by mass spectrometric technique will help in the identification of the benzodiazepine-like compounds present in the extract of Matricaria chamomilla responsible for its sedative effect.
Article
Full-text available
The major flavonoids in the white florets of chamomile (Chamomilla recutita [L.] Rauschert) were rapidly purified using a combination of polyamide solid-phase extraction and preparative HPLC. From the combined LC/MS, LC/MS/MS, and NMR data the apigenin glucosides were identified as apigenin 7-O-glucoside (Ap-7-Glc), Ap-7-(6″-malonyl-Glc), Ap-7-(6″-acetyl-Glc), Ap-7-(6″-caffeoyl-Glc), Ap-7-(4″-acetyl-Glc), Ap-7-(4″-acetyl,6″-malonyl-Glc), and a partially characterised apigenin-7-(mono-acetyl/mono-malonylglucoside) isomer. Malonyl and caffeoyl derivatives of Ap-7-Glc have not previously been identified in chamomile. The two mono-acetyl/mono-malonyl flavonoids have not previously been reported in any plant species. These acylated glucosides are unstable and degrade to form acetylated compounds or Ap-7-Glc. The degradation products formed are dependent on the extraction and storage conditions, i.e. temperature, pH and solvent.
Article
Full-text available
Plants with antidiabetic activities provide important sources for the development of new drugs in the treatment of diabetes mellitus. In the present study, we investigated possible antihyperglycemic and antioxidative activities of the aerial part of the Matricaria chamomilla L. ethanolic extract (MCE) in streptozotocin (STZ; 70mg/kg, i.p.)-induced diabetic rats. The following groups were assigned; sham (did not receive any substance), STZ+distilled water (control), STZ+5mg/kg glibenclamide, STZ+20mg/kg MCE, STZ+50mg/kg MCE, STZ+100mg/kg MCE. Diabetic rats were treated for 14 days by gavage. Postprandial blood glucose levels, malondialdehyde, reduced glutathione (GSH), nitrate, nitrite, ascorbic acid, retinol, β-carotene, superoxide dismutase, and catalase levels were measured, and immunohistochemical studies were performed in all of the groups. The obtained data showed that STZ resulted in oxidative stress and affected the antioxidant status. Treatment with different doses of MCE significantly reduced postprandial hyperglycemia and oxidative stress, and augmented the antioxidant system. In histological investigations, MCE treatment protected the majority of the pancreatic islet cells, with respect to the control group. As a result, MCE exhibited significant antihyperglycemic effect and protected β-cells in STZ-diabetic rats, in a dose-dependent manner, and diminished the hyperglycemia-related oxidative stress.
Article
Full-text available
α-Bisabolol is a naturally occurring sesquiterpene alcohol which was first isolated from Matricaria chamomilla (Asteraceae) in the twentieth century and has since been identified in other aromatic plants such as Eremanthus erythropappus, Smyrniopsis aucheri and Vanillosmopsis species. Recently, α-bisabolol was identified as a major constituent of Salvia runcinata essential oil, a plant indigenous to South Africa. The use of α-bisabolol or bisabolol-rich oil as an anti-inflammatory agent is ubiquitous. This compound also exhibits several other pharmacological properties such as analgesic, antibiotic and anticancer activities. Mutagenicity and genotoxicity of bisabolol have also been investigated. Due to the low toxicity associated with bisabolol the Food and Drug Administration (FDA) has granted this constituent with Generally Regarded as Safe (GRAS) status which has promoted its use as an active ingredient in several commercial products. This review aims to summarise the role of α-bisabolol in pharmacological and/or physiological processes and to discuss some of the possible mechanisms of action of this commercially important molecule.
Article
There are two distinct types of chamomile, Roman and German. This article explains the differences between the two and looks at the medicinal uses of the plant.
Article
The comparison of chamomile and corticosteroids for treating ulcers was done in vitro and in vivo. The experimental groups were: control; chamomile recutita; triamcinolone acetonide and clobetasol propionate. For the in vitro study the cell viability of fibroblasts cultured for 24 h in media conditioned by the substances was obtained by the MTT reduction analysis. For the in vivo study, 125 male rats were submitted to experimental ulcers treated or not (control) by the substances tested. At 1, 3, 5, 7 and 14 days later 5 animals of each group were sacrificed. The lesions were analyzed by means of clinical observation and histological wound-healing grading. Data were compared by ANOVA (p <or= 0.05). All experimental groups presented positive cell viability in 24 h. The cultures treated with chamomile presented the smallest cell viability. All animals of the chamomile group exhibited complete wound healing 9 days before the other groups. Complete repaired lesions were observed after 5 days of treatment only in the chamomile group. Animals treated with chamomile presented significantly faster wound healing in comparison to those treated with corticosteroids. Based on the conditions of this study, we concluded that chamomile in comparison to corticosteroids promotes faster wound healing process.