ArticlePDF Available

Volksonderwijs en maatschappij in België en Nederland van de zeventiende tot het begin van de twintigste eeuw

Authors:
A preview of the PDF is not available
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Full-text available
Article
De algemene leerplicht werd in België ingevoerd door de wet van 19 mei 1914. In vergelijking met de omringende landen was dat vrij laat. Nederland ging België voor in 1900, Frankrijk in 1882, Luxemburg in 1881, Engeland in 1870-1880. In Duitsland dateren de concrete verordeningen uit het eind van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw; omstreeks 1850 was de leerplicht in alle Duitse Staten effectief geworden 1 . Niet alleen in de omringende, maar in vrijwel alle Europese landen was de maatregel vóór 1914 van kracht, vaak sedert diverse de-cennia. In de Verenigde Staten van Amerika gaf Massachusetts in 1852 het voor-beeld. Veertig jaar later gold de leerplicht in een dertigtal Staten, in 1918 in alle 2 . In 1907 was Japan het eerste Aziatische land dat leerplicht invoerde. Uit die verge-lijking treedt de vraag naar voren, of de leerplichtidee in België later dan elders is ontstaan. Mocht dat niet het geval zijn, wat heeft de verwezenlijking dan ver-traagd? Kunnen we misschien al dadelijk enige aanwijzing vinden in de omstandigheden waaronder de wet is tot stand gekomen 3 ? Het ontwerp werd in juni 1913 bij de Kamer ingediend door Prosper Poullet, minister van Kunsten en Wetenschappen in de katholieke regering-de Broqueville. In de afdelingen kreeg het 70 stemmen vóór, 49 tegen. Charles Woeste, de bekende conservatieve leider, trad op als ver-slaggever van de centrale afdeling. De discussie, begonnen op 14 oktober 1913, was hevig en sleepte aan tot 18 februari 1914. Bij de eindstemming spraken 98 katholieke vertegenwoordigers zich voor het ontwerp uit, terwijl twee zich ont-hielden ; liberalen en socialisten weigerden eraan deel te nemen en verlieten de ver-gaderzaal. Dat zelfde deed zich voor in de Senaat, waar het ontwerp met 68 stem-men werd goedgekeurd. Waren liberalen en socialisten dan tegenstanders van de leerplicht? Zeker niet! De blote feiten zouden dus licht een verkeerde indruk kun-1. E. LOEFFLER, 'Die Schulpflicht in Deutschland. Einleitender Abriss ihrer Geschichte und des heutigen Rechtszustandes', Das neunte Schuljahr. Gutachten über eine Erweiterung der Schulpflicht (Jena, 1929, Schriften der Gesellschaft für Soziale Reform, LXXXI/LXXXII) 7-9. 2. Een chronologisch overzicht vindt men in A. W. STEINHILBER en C. J. SOKOLOWSKI, State Law and Compulsory Attendance (Washington, 1966). 3. Cf. L. MOYERSOEN, Prosper Poullet en de politiek van zijn tijd (Brugge, 1946) 130-153; L. SCHAETZEN, Het schoolwetsontwerp Poullet van 19 juni 1913 (Brussel, 1913).
Het kosteloos onderwijs in de lagere scholen van België tijdens de periode 1873-1881' (seminarieoefening K
  • F Matthyssen
F. Matthyssen, 'Het kosteloos onderwijs in de lagere scholen van België tijdens de periode 1873-1881' (seminarieoefening K.U. Leuven, 1975-1976) 17 en 22.
Protection de 1'enfance et instruction obligatoire', Revue de l
  • G Herlant
G. Herlant, 'Protection de 1'enfance et instruction obligatoire', Revue de l'Université de Bruxelles, X (1904-1905) 612.
Onderzoek lager onderwijs
  • Philips
Philips, 'Onderzoek lager onderwijs', 15.
Statistique générale, xx, de laatste twee berekend op basis van de volkstellingen 1880 en
  • Het Eerste Cijfer Bij
  • Sauveur
Het eerste cijfer bij Sauveur, Statistique générale, xx, de laatste twee berekend op basis van de volkstellingen 1880 en 1910.
Moyens d'intensifier la fréquentation des écoles industrielles par la loi', Bulletin mensuel du Musée de l'enseignement industriel et professionnel de laprovince de Hainaut à Charleroi
  • O Buyse
O.Buyse, 'Moyens d'intensifier la fréquentation des écoles industrielles par la loi', Bulletin mensuel du Musée de l'enseignement industriel et professionnel de laprovince de Hainaut à Charleroi, XI (1913) 269.
Cours théorique et pratique de pédagogie et de méthodologie, I (2e dr
  • Th
  • Braun
Th. Braun, Cours théorique et pratique de pédagogie et de méthodologie, I (2e dr., Brussel, 1854) 173.
XXI (1877) 289; De Vereeniging, X (1878)
  • De Zie Bijvoorbeeld
  • Toekomst
Zie bijvoorbeeld De Toekomst, XXI (1877) 289; De Vereeniging, X (1878) 246.
VI (1892) 41; zie bijvoorbeeld ook De Vroede, e.a
  • School-En
  • Letterblad
School-en Letterblad, VI (1892) 41; zie bijvoorbeeld ook De Vroede, e.a., Bijdragen, I, 509.
Bijdrage tot de geschiedenis van de Belgische schoolorganisatie' (onuitg. licentieverhandeling
  • . S Cf
  • Soetaers
Cf. S. Soetaers, 'Ontstaan, ontwikkeling en verval van de vierde graad. Bijdrage tot de geschiedenis van de Belgische schoolorganisatie' (onuitg. licentieverhandeling, Leuven, 1965) 24-31.