ArticlePDF Available

Nicelik ya da Nitelik, İşte Bütün Mesele Bu

Authors:
www.iktisatvetoplum.com
2009 Küresel Ekonomik Krizi’nin tüm dünyayı etkisi altına
alan olumsuz sonuçları, Türkiye’nin dış ticaret rakamlarını
da etkilemiş; 2009 yılında ihracatımız % 22,6; ithalatımız
%30,2, dış ticaret hacmimiz ise %27 oranında düşüş göster-
miştir. Bu düşüşün ardından krizin tüm dünyadaki etkilerinin azal-
ması ile Türkiye’nin dış ticaret istatistiklerinde de iyileşme gözlem-
lenmiş; 2009 yılından itibaren ihracat, ithalat ve dış ticaret hacmi
sürekli artış eğilimine girmiştir. Ancak; 2023 İhracat Stratejisi ve
Eylem Planı’nda %11,6 olarak hedeflenen 2013 yılı ihracat büyü-
mesi bu hedefin çok altında kalarak %-0,4 oranında gerçekleşmiş-
tir. 2013 yılında 165,7 milyar dolar olarak hedeflenen ihracat değeri
151,8 milyar dolar olarak gerçekleşirken bu durum 2023 ihracat he-
define yönelik yıllık ihracat artış oranlarının güncellenme ihtiyacını
da beraberinde getirmiştir.
nGrafik 1: Son 10 Yılda Türkiye’nin İhracatı, İthalatı ve Dış Ticaret
Açığı
-100
-50
0
50
100
150
200
250
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
İhracat İthalat Denge
Kaynak: TÜİK
2004-2013 yılları arasındaki on yıllık dönemde ihracatımız %140
oranında artarken ithalatımızdaki artış %158 oranında gerçekleş-
miştir. Bahsi geçen dönemde ihracatımız yıllık ortalama %13,5
oranında büyüme göstermiş; sadece 2013 yılında negatif büyüme
NİCELİK YA DA NİTELİK,
İŞTE BÜTÜN MESELE BU
MERT CAN DUMAN
TOBB Ekonomi ve
Teknoloji Üniversitesi
İktisat Bölümü
mcduman@etu.edu.tr
oranı gözlemlenmiştir (%-0,4). İthalatımız ise -
resel ekonomik krizin en yoğun biçimde yaşandığı
2009 yılıyla 2012 yılında azalırken diğer tüm yıl-
larda artış göstermiştir.
Her ne kadar bu istatistikler çok önemli olsa da Eski
Roma’da yaşamış düşünür ve devlet adamı Sene-
ca kalitenin miktardan çok daha önemli olduğunu
vurgulamıştır. Bu bağlamda ihracatımızın mikta-
rını arttırmanın yanında kalitesinin de arttırılması
büyük önem arz etmektedir. İktisat ve Toplum’un
33–34. birleşik sayısında yer alan “Müzik Aletini
Biz Üretiyoruz Başkası Çalıyor” çalışmasında da
belirtildiği gibi Türkiye, yüksek nitelikli müzik
notaları yerine düşük nitelikli telli müzik aletleri
ihraç edebilmektedir (Duman, 2013). “Müzik Ale-
tini Biz Üretiyoruz Başkası Çalıyor” çalışmasında
ele alınan 2010 yılı verilerine göre, ülkelerin ihra-
cat sepetlerinin sofistikasyonunu gösteren EXPY
değerlerinde Türkiye; Güney Kore, Polonya, Çek
Cumhuriyeti, Macaristan gibi ülkelerin gerisinde
kalmıştır. Bu çalışmada ise imalat sanayine konu
olan ürünlerde ihracat sepetimizin sofistikasyonu-
na ek olarak teknolojik yoğunluğu da incelenecek;
açık ve fazla verdiğimiz altılı alt tarife pozisyonla-
rının teknolojik yoğunluklarına değinilecektir.
OECD’nin imalat sanayi sektöründe yer alan al-
tılı alt tarife pozisyonları için yaptığı teknolojik
sınıflamada1 düşük teknoloji, orta-düşük teknoloji,
orta-ileri teknoloji ve ileri teknoloji olmak üzere
dört farklı teknoloji düzeyi kategorisi bulunmakta-
dır. OECD’nin yaptığı bu sınıflamaya göre alkollü
içecekler, tatlandırıcılar düşük teknoloji grubunda,
kireç, çimento, taşkömürü gibi ürünler orta-düşük
teknoloji grubunda yer alırken bazı metaller, örgü
tezgâhları, otomotiv gibi sektörler orta-ileri tekno-
loji grubunda, kondansatörler, rezistanslar, uçak
parçaları, optik malzemeleri gibi ürünler ise ileri
teknoloji grubunda yer almaktadır.
Türkiye’nin 2013 yılında toplam ihracatın
%93,4’ünü oluşturan imalat sanayi ihracatının
%34,3’ü düşük teknoloji grubundaki mallarla
%31,5’i orta-düşük teknoloji grubundaki mal-
larla gerçekleşirken %30,7’si orta-ileri teknoloji
grubu mallarla gerçekleşmiştir. Burada dikkat çe-
ken husus; Türkiye’nin ihracatında ileri teknoloji
ürünlerin düşük payıdır. İleri teknoloji grubundaki
ürünlerin ihracatı Türkiye’nin toplam ihracatının
yalnızca %3,5’ini oluşturmaktadır.
Seçilmiş ülkelerin ihracatlarının teknoloji yoğun-
luklarına bakıldığında, Çin’in imalat sanayi ihraca-
tındaki %33,1’lik paya sahip ileri teknoloji ürün ih-
racatı göze çarpmaktadır. Güney Kore ve ABD’de
-30%
-20%
-10%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
İhracat İthalat Hacim
nGrafik 2: Son 10 Yılda Türkiye’nin İhracatı, İthalatı ve Dış Ticaret Açığındaki Değişim Oranları
Kaynak: TÜİK
2İKTİSAT VE TOPLUM • SAYI 43 • 2014
Türkiye’nin 2013 yılında
toplam ihracatın %93,4’ünü oluşturan
imalat sanayi ihracatının %34,3’ü düşük
teknoloji grubundaki mallarla
%31,5’i orta-düşük teknoloji
grubundaki mallarla gerçekleşirken
%30,7’si orta-ileri teknoloji grubu mallarla
gerçekleşmiştir.
3İKTİSAT VE TOPLUM • SAYI 43 • 2014
en yüksek payı sırasıyla %39,9 ve %40,3’lük oran-
lar ile orta-ileri teknoloji ürünleri alırken Hindis-
tan, Brezilya ve Endonezya’da Türkiye’ye benzer
bir şekilde en yüksek payı düşük teknoloji ürünleri
almaktadır. Çek Cumhuriyeti’nde ise ileri teknoloji
ürünlerinin payı %18,5 olurken orta-ileri teknoloji
ürünlerinin payı ise %46,7’ye kadar ulaşmaktadır.
TradeMap verilerine göre Türkiye ileri teknolojiye
sahip ürünlerin ihracatında, seçilmiş sekiz ülke or-
talamasının altında kalmıştır.
Türkiye’nin 2013 yılındaki imalat sanayi itha-
latının teknolojik yoğunluğuna bakıldığında ise
ihracatının teknoloji yoğunluğuna kıyasla düşük
teknoloji grubunun payının düşerken orta-ileri
teknoloji ve ileri teknoloji gruplarının paylarının
yükseldiği görülmektedir. TradeMap’in yayınladı-
ğı 2013 verilerine göre Türkiye’nin ithalat sepeti-
nin %12,5’ini düşük teknoloji grubu, %33,9’unu
orta-düşük teknoloji grubu ürünler oluştururken
orta-ileri teknoloji ve ileri teknoloji grubu ürün-
lerin toplam ithalattaki payları sırasıyla %41,0 ve
%12,6 olmuştur.
Türkiye’ye benzer bir şekilde düşük oranda ileri
teknoloji grubu ürün ihraç edip görece daha yük-
sek oranda ileri teknoloji grubu ürünü ithal eden
ülkeler arasında Brezilya ve Endonezya da bulun-
maktadır. İhracat sepetinde ileri teknoloji grubu
ürünlerin payı %6,9 olan Brezilya’da bu gruptaki
ürünlerin ithalat sepetindeki payı %21,7’ye yük-
selirken %8,6 oranında yüksek teknoloji ürün ih-
raç eden Endonezya’da ithalat sepetindeki oran
%12,3’e yükselmektedir.
nTablo 1: Seçilmiş Ülkelerin İhracatlarının Teknolojik Yoğunluğu
Teknoloji
Grubu Çin ABD Güney
Kore Hindistan* Brezilya Çek
Cumh. Endonezya Türkiye Ortalama
Düşük
Teknoloji 28,0% 14,6% 5,0% 37,8% 40,4% 15,2% 50,3% 34,3% 27,3%
Orta-
Düşük
Teknoloji
15,6% 21,7% 28,0% 33,9% 25,4% 19,7% 18,4% 31,5% 23,2%
Orta-İleri
Teknoloji 23,4% 40,3% 39,9% 20,0% 27,4% 46,7% 22,6% 30,7% 31,5%
Yüksek
Teknoloji 33,1% 23,4% 27,1% 8,3% 6,9% 18,5% 8,6% 3,5% 18,0%
İmalat
Sanayinin
Payı
98,7% 89,8% 99,4% 89,9% 61,5% 95,4% 60,6% 93,4%
Kaynak: TradeMap, OECD, WITS
*: TradeMap Hindistan’a ilişkin en son 2012 verilerini yayınlamaktadır.
nTablo 2: Seçilmiş Ülkelerin İthalatlarının Teknolojik Yoğunluğu
Teknoloji
Grubu Çin ABD Güney
Kore Hindistan* Brezilya Çek
Cumh. Endonezya Türkiye Ortalama
Düşük
Teknoloji 9,6% 21,1% 13,1% 13,7% 9,2% 16,1% 12,9% 12,5% 13,5%
Orta-Düşük
Teknoloji 13,3% 16,7% 27,9% 38,4% 21,3% 23,1% 35,8% 33,9% 26,3%
Orta-İleri
Teknoloji 32,1% 34,9% 32,5% 32,8% 47,8% 38,2% 39,0% 41,0% 37,3%
Yüksek
Teknoloji 45,0% 27,3% 26,5% 15,1% 21,7% 22,6% 12,3% 12,6% 22,9%
İmalat
Sanayinin Payı 71,0% 83,8% 64,8% 55,2% 86,0% 89,0% 86,0% 91,1%
Kaynak: TradeMap, OECD, WITS
*: TradeMap Hindistan’a ilişkin en son 2012 verilerini yayınlamaktadır.
4İKTİSAT VE TOPLUM • SAYI 43 • 2014
Ülkelerin ihracat ve ithalatlarının teknolojik yo-
ğunlukları incelendikten sonra çalışmanın bu
kısmında ülkelerin altılı alt tarife pozisyonları
bazında açık ve fazla verdikleri ürünlerin tek-
nolojik yoğunlukları incelenecektir. 4458 Sayılı
Gümrük Kanunu’na göre gümrük tarifesi; Ba-
kanlar Kurulu’nca kabul edilen Türk Gümrük
Tarife Cetvelini, tamamen veya kısmen Türk
Gümrük Tarife Cetveline dayanan veya bu cetve-
le alt açılımlar ekleyen ve eşya ticaretine ilişkin
tarife önlemlerinin uygulanması için tespite edi-
len diğer cetveller ile Türkiye tarafından uygu-
lanan dış ticaret politikaları çerçevesinde belir-
lenen tarife uygulamalarını kapsamaktadır (4458
Sayılı Gümrük Kanunu). Çalışmada esas alınan
alt tarife pozisyonları, uluslararası düzeyde HS6
kodu olarak da tüm ticaret istatistiklerine konu
olmaktadır.
Türkiye’nin 2013 yılı dış ticaret istatistiklerine
bakıldığında dış ticarete konu olan 5231 alt ta-
rife pozisyonundan 3150’sinde dış ticaret açığı,
2735’sında ise dış ticaret fazlası verildiği -
rülmektedir. Ülkeler itibariyle bakıldığında ise,
dış ticaret açığı verilen alt tarife pozisyonlarının
toplam alt tarife pozisyonlarına oranının Çin ha-
ricindeki tüm ülkelerde fazla verilen alt tarife
pozisyonlarının oranından daha yüksek olduğu
görülmektedir. Çin’de dış ticaret fazlası verilen
alt tarife pozisyonlarının oranı %73 iken diğer
ülkelerin ortalaması %53’te kalmıştır. Bunun ya-
nında, imalat sanayinin dış ticaret fazlası verilen
alt tarife pozisyonlarındaki oranı Çin’de ve Güney
Kore’de açık verilen alt tarife pozisyonlarının pa-
yından daha yüksek iken diğer tüm ülkelerde bu
durum tam aksidir.
Çalışma kapsamında seçilen ülkelerden Çin ha-
ricindekilerin tamamında dış ticaret açığı verilen
34%
32%
31%
4%
İhracat
13%
34%
41%
13%
İthalat
1
2
34
1 2 3 4
1
2
3
4
nGrafik 3: 2013 Yılında Türkiye’nin İhracat ve İthalatının Teknolojik Dağılımı
Kaynak: TradeMap, OECD, WITS
nTablo 3: Seçilmiş Ülkelerde İmalat Sanayindeki Alt Tarife Pozisyonlarının Dış Ticaret Dengesine
Göre Dağılımı
Brezilya Çin Hindistan Güney
Kore ABD Çek
Cumh. Endonezya Türkiye
Fazla Verenler 33% 73% 53% 44% 49% 41% 38% 45%
Açık Verenler 67% 27% 47% 56% 51% 59% 62% 55%
Kaynak: TradeMap, OECD
5İKTİSAT VE TOPLUM • SAYI 43 • 2014
alt tarife pozisyonlarının oranı yüksek seviyelerde
gerçekleşirken bu alt tarife pozisyonlarının tek-
nolojik yoğunluklarını da incelemek faydalı ola-
caktır. Buna göre, ülkelerin dış ticaret açığı ver-
dikleri alt tarife pozisyonlarında çoğunlukla düşük
teknoloji grubunun payı ilk sırada yer almıştır.
Örneğin; Çin’de düşük teknoloji grubuna giren
alt tarife pozisyonlarının payı %28,1 iken bu oran
Çek Cumhuriyeti’nde %39,4’e, Güney Kore’de
%40,4’e, ABD’de ise %42,8’e yükselmektedir.
Buna karşın, dış ticaret açığı verilen alt tarife po-
zisyonları içerisinde düşük teknoloji grubunun
payı Endonezya’da %28,8; Hindistan’da %22,3
iken bu oran ülkemizde 2013 yılında %26 olarak
gerçekleşmiştir.
Dış ticaret fazlası verilen alt tarife pozisyonlarına
bakıldığında ise çalışma kapsamında seçilen ülke-
lerin neredeyse tamamında düşük teknoloji gru-
bunun payının diğer grupların paylarından daha
yüksek olduğu görülmektedir. Düşük teknoloji
grubuna ait alt tarife pozisyonlarının toplam alt
tarife pozisyonlarına oranında Endonezya %58,3
ile ilk sırada yer alırken Türkiye %54 ile ikinci,
Hindistan ise %51,9 ile üçüncü sırada yer almak-
tadır. Dış ticaret fazlası verilen alt tarife pozisyon-
larının oranında ABD %34,8 ile en düşük orana
sahip ülke olmuştur. Burada dikkat çeken husus,
Çin, Güney Kore, ABD gibi yüksek teknoloji
ihracatı yapabilen ülkelerde orta-ileri teknoloji
grubuna ait ve dış ticaret fazlası verilen alt tarife
pozisyonlarının payının yüksek seviyelerde ger-
çekleşmesidir. Orta-ileri teknoloji grubundaki alt
tarife pozisyonlarının oranı Çin’de %29,1; Güney
Kore’de %32,2, Çek Cumhuriyeti’nde %31,6 ve
ABD’de %35,6 iken Türkiye’de bu oran yalnızca
%20’dir.
Bu bağlamda dikkat çeken bir başka husus ise;
dış ticaret açığı verilen alt tarife pozisyonlarında
%14’e ulaşan yüksek teknoloji grubunun payının
dış ticaret fazlası verilen alt tarife pozisyonların-
da yalnızca %7 olarak gerçekleşmesidir. Diğer bir
deyişle Türkiye, düşük teknolojili ürünlerde itha-
latından fazla ihracat yaparken bunun tam aksine
orta-ileri ve yüksek teknolojili ürünlerde ihracatın-
dan fazla ithalat yapmaktadır.
SONUÇ YERİNE
Yukarıda yapılan tüm analizler göstermektedir ki
Türkiye yıllar itibariyle uyguladığı politikalar ile
ihracat miktarını arttırabilse de ihracat sepetinin
teknolojik yoğunluğu, 2023 ihracat hedefini ger-
çekleştirme anlamında istenilen düzeyde değildir.
Türkiye’nin rekabetçi gücünün arttırılması, ihra-
cata dayalı büyüme modeli çerçevesinde ihracatın
daha yüksek katma değer sağlaması amaçlarıyla
ihracat sepetinin teknolojik yoğunluğunun düşük
ve orta-düşük teknoloji gruplarından orta-ileri ve
yüksek teknoloji gruplarına kaydırılması gerek-
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Brezilya Çin Hindistan Güney Kore ABD Çek Cumh. Endonezya Türkiye
şük Teknoloji Orta-Düşük Teknoloji Ortaleri Teknoloji ksek Teknoloji
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
3
4
1 2 3 4
nGrafik 4: Seçilmiş Ülkelerde Dış Ticaret Açığı Verilen Alt Tarife Pozisyonlarına Göre Teknolojik Dağılım
Kaynak: TradeMap, OECD, WITS
6İKTİSAT VE TOPLUM • SAYI 43 • 2014
KAYNAKÇA
Duman, M.C., 2013, Müzik Aletini Biz Üretiyoruz
Başkası Çalıyor, İktisat ve Toplum, 33.-34. Sayı,
93-98, Temmuz 2013
Ekonomi Bakanlığı, 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem
Planı
http://www.resmigazete.gov.tr/
eskiler/2012/06/20120613-31-1.pdf
OECD, HS6 Teknolojik Sınıflama Tablosu
TradeMap, Dış Ticaret İstatistikleri. http://www.
trademap.org
WITS, Dış Ticaret İstatistikleri, http://wits.worldbank.
org/
4458 Sayılı Gümrük Kanunu, www.mevzuat.gov.tr/
MevzuatMetin/1.5.4458.doc
mektedir. Almanya’nın 4,1 dolar/kg, Japonya’nın
3,5 dolar/kg, Güney Kore’nin 3 dolar/kg değerin-
de ihracat yaptığı günümüzde ülkemizin kilogram
başına düşen ihracat değeri yalnızca 1,46 dolar
seviyesindedir. İşte bu yüzden, ihracatın yarattı-
ğı katma değerin arttırılması da ihracat sepetinin
teknolojik yoğunluğunun arttırılarak daha fazla
yüksek teknoloji grubuna ait ürünlerin ihraç edil-
mesinden geçmektedir.
SONNOT
1 ISIC Rev.3 sınıflandırmasına göre imalat sanayi
sektörü dışında kalan ürün grupları ise çalışmada
Diğer olarak tanımlanmıştır.
0%
10%
1
2
3
4
2
3
4
2
3
4
2
3
4
2
3
4
2
3
4
2
3
4
2
3
4
1 2 3 4
1
1
111
11
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Brezilya Çin Hindistan Güney Kore ABD Çek Cumh. Endonezya Türkiye
şük Teknoloji Orta-Düşük Teknoloji Ortaleri Teknoloji ksek Teknoloji
nGrafik 5: Seçilmiş Ülkelerde Dış Ticaret Fazlası Verilen Alt Tarife Pozisyonlarına Göre Teknolojik Dağılım
Kaynak: TradeMap, OECD, WITS
7İKTİSAT VE TOPLUM • SAYI 43 • 2014
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
ResearchGate has not been able to resolve any references for this publication.