BookPDF Available

Test Edukacja-Zawód

Authors:
Lublin 2013
Robert Porzak, Wies³aw Talik
Test
„Edukacja – Zawód”
Test „Edukacja – Zawód”
Robert Porzak, Wiesław Talik
Lublin 2013
Publikacja powstała wwyniku projektu „Innowacyjne metody kształcenia wobrębie
przedsiębiorczości” zrealizowanego przy wsparciu nansowym Unii Europejskiej
wramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet III Wysoka jakość
systemu oświaty. Projekty Innowacyjne.
Robert Porzak, WSEI Lublin
Wiesław Talik
Test „Edukacja – Zawód”
Recenzja wydawnicza:
dr hab. Zbigniew Gaś, prof. WSEI
dr hab. Mariola Łaguna, prof. KUL
Korekta językowa: Justyna Tatara
Projekt „Innowacyjne metody kształcenia wobrębie przedsiębiorczości” zrealizowa-
ny przez Polską Fundację Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodarczego „OIC
Poland” iWyższą Szkołę Ekonomii iInnowacji wLublinie.
Wydawca:
Innovatio Press Wydawnictwo Naukowe
Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie
20-209 Lublin, ul. Projektowa 4
tel.: + 48 81 749 17 77, fax: + 48 81 749 32 13
www.wsei.lublin.pl
Wydanie pierwsze
Copyright 2013 by Polska Fundacja Ośrodków Wspomagania
Rozwoju Gospodarczego „OIC Poland
ISBN 978-83-62074-89-1
3
Spis treści
Wprowadzenie 5
Rozdział 1. Opis izastosowanie Testu „Edukacja – Zawód” 7
1.1. Wykorzystanie testu wplanowaniu kariery edukacyjnej i za-
wodowej licealistów 7
1.2. Opis skal wchodzących wskład testu 9
1.3. Sposób posługiwania się wersją elektroniczną testu 12
1.3.1. Wersja on-line testu 12
1.3.2. Wersja o-line testu 17
1.4. Zasady przeprowadzania badań 19
1.5. Informacja zwrotna – interpretacja wyników 21
Rozdział 2. Realizacja treści podstawy programowej podstaw przedsię-
biorczości podczas zajęć edukacyjnych zwykorzystaniem Testu
„Edukacja – Zawód” 25
2.1. Podstawa programowa podstaw przedsiębiorczości 25
2.1.1. Cele kształcenia ogólnego 25
2.1.2. Cele ogólne kształcenia wzakresie podstaw przedsiębiorczości,
realizowane podczas zajęć edukacyjnych zwykorzystaniem Te-
stu „Edukacja – Zawód” 28
2.2. Porównanie podstawy programowej dla przedmiotu podsta-
wy przedsiębiorczości dla IV etapu edukacyjnego z treściami
nauczania zawartymi w programie zajęć edukacyjnych: Test
„Edukacja – Zawód”. Diagnoza wspierająca decyzje edukacyj-
no-zawodowe 29
2.3 Program zajęć edukacyjnych podstawy przedsiębiorczości
zTestem „Edukacja – Zawód” 32
4
2.4 Scenariusze zajęć przedmiotu podstawy przedsiębiorczości 34
Rozdział 3. Test „Edukacja – Zawód” i Firma symulacyjna 37
Rozdział 4. Podstawy koncepcyjne iteoretyczne testu 41
Rozdział 5. Procedura konstruowania testu 45
5.1. Tworzenie wyjściowej puli twierdzeń 45
5.2. Procedura badań 46
5.3. Struktura próby uczestniczącej wbadaniach 47
5.4. Analiza właściwości psychometrycznych twierdzeń oraz two-
rzenie skal 50
Rozdział 6. Właściwości psychometryczne skal 55
6.1. Rzetelność 55
6.2. Trafność 56
6.3. Normalizacja 61
Zakończenie 63
Bibliograa 65
Aneks 67
Karty pracy 71
5
Wprowadzenie
Celem projektu „Innowacyjne metody kształcenia wobrębie przedsiębiorczości”,
realizowanego przez Polską Fundację Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodar-
czego „OIC Poland” wraz zpartnerem Wyższą Szkołą Ekonomii iInnowacji wLubli-
nie, jest pełniejsze osiąganie celów edukacyjnych przedmiotu podstawy przedsiębior-
czości. Wpodstawie programowej tych zajęć, jako istotny element wymienione jest
doradztwo zawodowe. Kształtowanie umłodzieży umiejętności planowania własnej
ścieżki kariery edukacyjno-zawodowej, obok przekazywania wiedzy ogólnej, powin-
no być kluczowym zadaniem liceów ogólnokształcących. Odpowiednie przygoto-
wanie ucznia do dokonywania świadomego, odpowiedzialnego itrafnego wyboru
kształcenia na poziomie studiów wyższych oraz do wyznaczania sobie adekwatnych
celów zawodowych powinno być jednym zpodstawowych działań podejmowanych
przez nauczycieli na każdym etapie edukacji, awszczególności wliceum, gdy doko-
nywany jest wybór przedmiotów maturalnych.
Wtym celu skonstruowano produkt zawierający (1) elektroniczne narzędzie dia-
gnostyczne – Test „Edukacja – Zawód”, który będzie pomocny przy podejmowaniu
decyzji owyborze dalszej ścieżki kształcenia lub rozwoju zawodowego przez lice-
alistów oraz (2) komputerową grę decyzyjną FirSymulacyjną do wykorzystania
wtrakcie zajęć dydaktycznych zpodstaw przedsiębiorczości. Przedstawiony wponiż-
szym poradniku Test „Edukacja – Zawód” bada szeroko pojęte preferencje edukacyj-
no-zawodowe. Może być pomocny wpodejmowaniu decyzji związanych zwyborem
edukacji na poziomie studiów wyższych oraz ról, jakie uczeń liceum ogólnokształcą-
cego może pełnić wżyciu zawodowym, atym samym jego ścieżki zawodowej.
Konstrukcję testu zrealizowano wpodejściu psychometrycznym teoretyczno-kry-
terialnym, stosowanym szeroko wpsychologii. Test „Edukacja Zawód” składa się
z13skal, które odpowiadają 13 obszarom edukacyjno-zawodowym. Test dostępny
jest bezpłatnie na stronie internetowej www.test.oic.lublin.pl oraz w wersji o-line,
zapisanej na płycie CD izałączonej do niniejszego poradnika. Po wypełnieniu testu
uczeń otrzymuje informację na temat preferowanych obszarów edukacyjno-zawodo-
wych. Dodatkowo opracowany został lm instruktażowy, zawierający informacje na
temat testu.
Wypełnienie przez uczniów Testu „Edukacja – Zawód” może być wstępem do gry
decyzyjnej - Firmy symulacyjnej (drugiej części innowacyjnego produktu) wykorzy-
6
Wprowadzenie
stywanej wnauczaniu przedmiotu podstawy przedsiębiorczości. Diagnoza preferen-
cji zawodowych pozwoli wówczas nauczycielom na adekwatne przypisanie uczniom
ról wgrze. Opis Firmy Symulacyjnej zamieszczono wpodręczniku pt. Poradnik dla
prowadzącego zajęcia zzakresu przedsiębiorczości zwykorzystaniem symulacyjnej gry
decyzyjnej, autorstwa Karola Tarkowskiego, Moniki Wawrzeńczyk-Kulik iWojciecha
Kulika.
Obok podstawowego wykorzystania całego produktu wzestawie Test „Edukacja-
Zawód” – Firma Symulacyjna, możliwe jest także użycie samego testu wdiagnosty-
ce zainteresowań ipreferencji edukacyjno-zawodowych prowadzonej wporadniach
psychologiczno-pedagogicznych, wczasie lekcji wychowawczych czy też samodziel-
nie przez ucznia.
Wpierwszych rozdziałach poradnika opisano zasady praktycznego posługiwania
się testem oraz instrukcję do wersji elektronicznej, atakże możliwości wykorzysta-
nia testu wdoradztwie karier – wplanowaniu kariery edukacyjnej izawodowej lice-
alistów. Wrozdziale autorstwa Lidii Nogowskiej, opisano realizację treści podstawy
programowej podstaw przedsiębiorczości podczas zajęć edukacyjnych zwykorzysta-
niem Testu „Edukacja Zawód” oraz zamieszczono przykładowe scenariusze za-
jęć. Ta część zawiera najważniejsze informacje dla użytkownika metody. W dalszej
części przedstawiono zarys podstaw teoretycznych ikryterialnych testu, anastępnie
omówiono etapy prac przy konstruowaniu testu oraz opisano właściwości psychome-
tryczne skal testu.
Prace nad testem były dwuetapowe. Wpierwszym etapie skonstruowano wstępną
wersję metody, anastępnie blisko 160 nauczycieli podstaw przedsiębiorczości ikli-
ka tysięcy uczniów z całej Polski testowało nowe narzędzie diagnostyczne. Uwagi
uczniów oraz nauczycieli pozwoliły udoskonalić Test „Edukacja – Zawód”, jak rów-
nież niniejszy poradnik.
Starano się, aby opracowane narzędzie było efektywne, ciekawe imożliwie proste
oraz przydatne uczniom i nauczycielom. Niniejszy poradnik przeznaczony jest dla
nauczycieli, pedagogów, psychologów, doradców zawodowych iinnych specjalistów,
prowadzących doradztwo edukacyjno-zawodowe dla uczniów liceów ogólnokształ-
cących.
7
Rozdział 1. Opis i zastosowanie Testu
„Edukacja – Zawód”
Test „Edukacja – Zawód” służy do badania szeroko pojętych preferencji edukacyj-
no-zawodowych. Metoda jest dostępna bezpłatnie w wersji elektronicznej: on-line
oraz o-line. Wyniki testu mogą stanowić ważny punkt wprocesie dokonywania wy-
boru dalszego kierunku kształcenia przez uczniów liceów ogólnokształcących.
Wtym rozdziale przedstawiono kluczowe informacje oteście dla jego użytkow-
nika: możliwość wykorzystania testu w planowaniu kariery edukacyjnej i zawodo-
wej licealistów, opis skal testu, sposób posługiwania się wersją elektroniczną, zasady
przeprowadzania badań (szczególnie badań grupowych) oraz zasady generowania
informacji zwrotnej dla ucznia.
1.1. Wykorzystanietestuwplanowaniukariery
edukacyjnejizawodowejlicealistów
Test „Edukacja – Zawód” pozwala na dostarczenie uczniom liceów ogólnokształ-
cących profesjonalnych usług doradztwa zawodowego. Uczniowie mają możliwość
diagnozy preferencji edukacyjno-zawodowych oraz zaplanowania swojej kariery
zawodowej i wybrania odpowiedniej dla siebie ścieżki kształcenia, roli w życiu za-
wodowym. Natomiast nauczyciele przedmiotu podstawy przedsiębiorczości mogą
ubogacić treści nauczania oocenę predyspozycji zawodowych uczniów.
Cele ogólne kształcenia wzakresie podstaw przedsiębiorczości realizowane pod-
czas zajęć związanych z Testem „Edukacja Zawód” dotyczą Komunikacji ipodej-
mowania decyzji (Uczeń wykorzystuje formy komunikacji werbalnej iniewerbalnej;
podejmuje decyzje iocenia ich skutki, zarówno pozytywne, jak i negatywne) oraz
Planowania ikariery zawodowej (Uczeń opisuje mocne strony swojej osobowości;
analizuje dostępność rynku pracy wodniesieniu do własnych kompetencji iplanów
zawodowych).
Wybór szkoły czy zawodu (określenie drogi edukacyjnej), planowanie kariery za-
wodowej, adaptacja do aktualnych warunków rynku pracy, zmiana zawodu, poszuki-
wanie lub zmiana pracy, motywowanie do rozwoju edukacyjnego izawodowego, re-
8
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
konstruowanie planów życiowych wujęciu biogracznym, godzenie sfery rodzinnej
zzawodową to główne zadania współczesnego doradztwa zawodowego (Czerkawska,
Czerkawski, 2005). Doradca zawodowy czy nauczyciel powinien pomóc uczniowi,
będącemu na początku swojej kariery zawodowej, przede wszystkim w określeniu
jego mocnych isłabych stron, zainteresowań, uzdolnień, umiejętności, postaw, pre-
dyspozycji icech osobowości istotnych wwyborze kierunku studiów wyższych.
Jednym z wielu wymagań, jakie stawiane są doradcom zawodowym, jest ciągłe
wzbogacanie warsztatu pracy. Wodpowiedzi na te potrzeby opracowano nowe narzę-
dzie do pomiaru szeroko pojętych preferencji edukacyjno-zawodowych. Test „Edu-
kacja – Zawód” może być wykorzystywany na lekcjach podstaw przedsiębiorczości,
wSzkolnych Ośrodkach Karier, a także na lekcjach wychowawczych, kołach zaintere-
sowań czy wnauczaniu nowego przedmiotu: ekonomia wpraktyce. Test może uroz-
maicić i wspomóc również pracę poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz in-
nych instytucji wspierających, działających na rzecz młodzieży. Może być stosowany
wczasie indywidualnych porad edukacyjno-zawodowych oraz samodzielnie przez
uczniów.
Z uwagi na łatwość obsługi i automatycznie generowaną informację zwrotną,
atym samym brak konieczności kontaktu zdoradcą zawodowym, Test „Edukacja –
Zawód” może stanowić jedyne źródło informacji opreferencjach, zainteresowaniach
edukacyjno-zawodowych dla uczniów mieszkających z dala od instytucji świad-
czących bezpłatne doradztwo zawodowe lub dla uczniów pochodzących zubogich
rodzin. Tym samym test ten może stanowić wartościowe uzupełnienie statutowych
działań poradni psychologiczno-pedagogicznych, związanych z doradztwem zawo-
dowym dla uczniów.
W planowaniu kariery edukacyjno-zawodowej, oprócz tych diagnozowanych
przez Test „Edukacja-Zawód”, ważne również inne czynniki, które powinny być
uwzględnione. Podejmując decyzję związaną zwyborem kierunku studiów wyższych
izawodu, uczeń powinien wziąć także pod uwagę np. kondycję zyczną istan zdro-
wia, wyniki wnauce, talenty, warunki pracy, sytuację na rynku pracy. Blok zajęć na
temat planowania kariery zawodowej można rozbudować o te dodatkowe elemen-
ty. Na lekcjach zdoradztwa zawodowego warto zapoznać również ucznia zogólnymi
trendami na rynku pracy, potrzebami gospodarczymi kraju – określić zawody przy-
szłości oraz zawody decytowe inadwyżkowe, przeanalizować oczekiwania praco-
dawców. W tym celu można skorzystać z publikacji Obserwatoriów Rynku Pracy,
działających przy Wojewódzkich Urzędach Pracy.
Podejmując decyzję, konieczna jest wiedza oszkołach wyższych, wymaganiach re-
krutacyjnych, warunkach nauki. Pełną informację o wszystkich szkołach wyższych
wPolsce można znaleźć na stronie www.polon.nauka.gov.pl. Ważną rolą nauczyciela
jest także pobudzenie aktywności iinicjatywy ucznia wpodjęciu trafnej isamodziel-
nej decyzji oraz planowania swojej kariery zawodowej. Uprzednio, warto aby uczeń
dokładnie zapoznał się zwarunkami icharakterem pracy wzawodzie, który chciał-
by wykonywać. Ostatecznie decyzja owyborze studiów wyższych izawodu, zuwagi
9
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
na jej doniosłość ikonsekwencje nansowe, powinna zostać przedyskutowana przez
ucznia zjego rodzicami/prawnymi opiekunami. Podsumowaniem całego procesu
doradczego powinno być opracowanie Indywidualnego Planu Działania, który za-
wiera opis predyspozycji zawodowych (np. wyniki Testu „Edukacja – Zawód”), moc-
nych isłabych stron ucznia oraz plan uzyskania wymarzonego zawodu.
Kontakt ucznia z doradcą zawodowym, psychologiem lub pedagogiem w celu
kompleksowej diagnozy predyspozycji zawodowych z pewnością przyczyni się do
głębszej reeksji nad dalszą drogą edukacyjno-zawodową. Diagnoza predyspozycji
zawodowych ucznia może zostać wzbogacona o wnioski zinnych metod stosowa-
nych wdoradztwie zawodowym.
Wykorzystanie informacji, uzyskiwanych z testu do skonkretyzowania decyzji
edukacyjno-zawodowych będzie efektywniejsze po uzupełnieniu jej pogłębioną dia-
gnozą predyspozycji, realizowaną wrazie potrzeby przez psychologów wporadniach
psychologiczno-pedagogicznych iszkołach. Szczególnie wskazane jest połączenie in-
formacji płynących ztestu zoceną potencjału intelektualnego ucznia, struktury jego
osobowości oraz dynamiki funkcjonowania, woparciu oocenę temperamentu. Przy-
kładowy zestaw diagnostyczny może obejmować baterię testów APIS-Z, NEO-PI-R,
FCZ-KT oraz omawiany tutaj Test „Edukacja-Zawód”.
1.2. Opisskalwchodzącychwskładtestu
Test Edukacja – Zawód” bada szeroko pojęte preferencje edukacyjno-zawodo-
we iprzeznaczony jest dla uczniów liceów ogólnokształcących. Test składa się ze 107
twierdzeń, do których badany ustosunkowuje się na skali: zdecydowanie nie zga-
dzam się – nie zgadzam się nie mam zdania (równie trafne jak nietrafne) zga-
dzam się – zdecydowanie zgadzam się.
Test „Edukacja – Zawód” zbudowany jest ztrzynastu następujących skal:
1. Zawody opiekuńczo-wychowawcze (12 twierdzeń) – Praca wtych zawodach
związana jest znauczaniem iwychowywaniem dzieci imłodzieży, opiekowa-
niem się innymi, niesieniem pomocy osobom potrzebującym. Wymaga umie-
jętności nawiązywania kontaktu zinnymi ludźmi. Niezbędna jest wrażliwość
na drugiego człowieka i jego potrzeby. Pracując w tych zawodach możesz
nieść pomoc osobom potrzebującym, osobom z niepełnosprawnością, wy-
kluczonym społecznie. Przykładowe kierunki studiów: pedagogika, pomoc spo-
łeczna, dydaktyka, wychowanie przedszkolne. Przykładowe zawody: nauczyciel,
pracownik socjalny, wychowawca, pedagog szkolny.
2. Zawody artystyczne (10 twierdzeń) Praca w tych zawodach związana jest
ze sztuką idziałalnością kulturalną, wymaga talentu izdolności artystycznych
wokreślonej dziedzinie (np. plastycznych, muzycznych). Twórczość, niekon-
10
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
wencjonalność, kreatywność, wprowadzanie nowych ioryginalnych rozwią-
zań to istotne elementy związane zzawodami artystycznymi. Przykładowe
kierunki studiów: historia sztuki, malarstwo, muzyka, aktorstwo, reżyseria, rze-
miosło, fotograa. Przykładowe zawody: muzyk, malarz, aktor, fotograf, grak.
3. Zawody humanistyczne (8 twierdzeń) – Praca wtych zawodach związana jest
ze zdolnościami językowymi, łatwością wypowiadania się. Zainteresowania li-
teraturą lub historią są istotnie związane ztymi zawodami. Osoby wykonujące
te zawody powinny mieć łatwość pisania dobrych tekstów, łatwość wypowia-
dania się. W wykonywaniu zawodów humanistycznych ważna jest zdolność
posługiwania się słowem. Przykładowe kierunki studiów: lologia polska, języ-
koznawstwo, historia, lozoa, etyka, archeologia, teologia. Przykładowe zawo-
dy: pisarz, językoznawca, historyk, lolog.
4. Zawody społeczne (6 twierdzeń) – Praca wtych zawodach związana jest zin-
nymi ludźmi, działaniem winstytucjach społecznych. Wymagana jest umiejęt-
ność nawiązywania kontaktów interpersonalnych oraz współpracy. Dla osób
wykonujących te zawody charakterystyczne jest zaangażowanie wsprawy spo-
łeczne ipolityczne oraz otwartość na innych ludzi. Przykładowe kierunki stu-
diów: psychologia, socjologia, kulturoznawstwo, politologia, ekonomia, dzienni-
karstwo. Przykładowe zawody: psycholog, socjolog, politolog.
5. Zawody związane zgospodarką iadministracją (5 twierdzeń) – Praca wtych
zawodach związana jest zkwestiami ekonomicznymi, administracyjnymi i-
nansowymi. Osoby wykonujące te zawody powinny cechować się uporząd-
kowaniem, sumiennością, skrupulatnością, dokładnością, dob organizacją
czasu pracy, wysoką kulturą osobistą. Często praca wtym obszarze wymaga
kontaktu zklientem ipracy zkomputerem. Ważne są zdolności przywódcze.
Przykładowe kierunki studiów: zarządzanie imarketing, bankowość inanse,
administracja, marketing i reklama. Przykładowe zawody: analityk nanso-
wy, księgowy, pracownik administracyjny, specjalista ds. marketingu ireklamy,
przedsiębiorca.
6. Zawody prawnicze (8 twierdzeń) – Praca w tych zawodach wymaga bar-
dzo dobrej znajomości przepisów prawa, samodzielności iciągłego śledzenia
zmieniających się przepisów prawa. Ważne jest zainteresowanie prawnymi
aspektami życia społecznego, ekonomicznego igospodarczego. Osoby wyko-
nujące zawody prawnicze powinny cechować się pewnością siebie, zdolnością
myślenia analitycznego ilogicznego oraz umiejętnością perswazji. Przykłado-
we kierunki studiów: prawo. Przykładowe zawody: prawnik, adwokat, sędzia,
radca prawny, prokurator, notariusz, komornik.
7. Zawody biologiczno-medyczne (12 twierdzeń) – Praca w tych zawodach
wiąże się z medycyną, ochroną zdrowia inaukami przyrodniczymi (biolo-
gia, chemia). Osoby pracujące wzawodach biologiczno-medycznych powin-
11
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
ny cechować się upodobaniem do posiadania bardzo szerokiej, szczegółowej
wiedzy, zainteresowaniem naukami przyrodniczymi, doświadczeniami, chęcią
niesienia pomocy, znajdywania nowych rozwiązań, awprzypadku zawodów
medycznych łatwością nawiązywania kontaktów zinnymi oraz empatią, zro-
zumieniem drugiego człowieka. Przykładowe kierunki studiów: biologia, zoo-
logia, medycyna, farmacja, biotechnologia, weterynaria, pielęgniarstwo, zjote-
rapia. Przykładowe zawody: biolog, lekarz, stomatolog, farmaceuta, weterynarz,
rehabilitant, masażysta, pielęgniarz, położnik, analityk medyczny
8. Zawody związane z naukami ścisłymi (6 twierdzeń) Praca w tych zawo-
dach związana jest zzainteresowaniami naukami ścisłymi (zyka, matematy-
ka), informatyką, prowadzeniem badań. Ważne są: ciekawość, dociekliwość,
sumienność izainteresowania naukowe. Osoby wykonujące te zawody powin-
na cechować zdolność abstrakcyjnego, analitycznego isyntetycznego myśle-
nia. Będą często zagłębiać złożone problemy ieksperymentować. Przykładowe
kierunki studiów: matematyka, zyka, chemia, informatyka, geograa. Przykła-
dowe zawody: zyk, matematyk, informatyk, statystyk, geolog, kartograf.
9. Zawody inżynieryjno-techniczne (14 twierdzeń) Praca wtych zawodach
związana jest z zainteresowaniami, wymagającymi praktycznego myślenia,
zdolności manualnych, technicznych i mechanicznych. Osoby wykonujące
te zawody powinny interesować się budową idziałaniem maszyn iurządzeń.
Praca wymaga zainteresowania technologią, produkcją, automatyzacją prze-
twarzania. Przykładowe kierunki studiów: mechanika, budowa maszyn, me-
talurgia, elektronika, robotyka, telekomunikacja, elektrotechnika. Przykładowe
zawody: mechanik, elektronik, inżynier produkcji, poligraf.
10. Architektura ibudownictwo (11 twierdzeń) Praca wtych zawodach związa-
na jest zprojektowaniem ibudową różnych budynków. Ważna jest wyobraźnia
przestrzenna, zdolności konstrukcyjne ikreatywność oraz chęć wymyślania
iwdrażania nowych rozwiązań wbudownictwie. Osoby wykonujące te zawo-
dy powinny cechować się wysokim poziomem wiedzy z matematyki i zyki
oraz zainteresowaniami urbanistycznymi, architektonicznymi. Przykładowe
kierunki studiów: architektura, urbanistyka, architektura krajobrazu, budow-
nictwo, gospodarka przestrzenna. Przykładowe zawody: architekt, urbanista,
inżynier budowlany, inżynier sanitarny.
11. Zawody rolnicze (4 twierdzenia) – Praca wtych zawodach związana jest zrol-
nictwem, uprawą roślin, ogrodnictwem, hodowlą zwierząt, połowami ryb.
Ważne wtej pracy są zainteresowania ekologiczne, przyrodnicze lub rolnicze.
Osoby wykonujące te zawody powinny lubić kontakt zprzyrodą, mieć zainte-
resowania uprawą lub hodowlą. Przykładowe kierunki studiów: zootechnika,
ogrodnictwo, leśnictwo, rybołówstwo, agronomia, produkcja roślinna izwierzę-
ca. Przykładowe zawody: leśnik, zootechnik, agronom, rolnik.
12
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
12. Zawody usługowe (5 twierdzeń) Praca w tych zawodach związana jest ze
sprzedażą usług, turystyką, rekreacją, kosmetyką i odnową biologiczną, ho-
telarstwem. Cenna jest umiejętność nawiązywania kontaktów zinnymi ludź-
mi oraz elastyczne podejście do czasu pracy. Osoby wykonujące te zawody
powinny interesować się turystyką, rekreacją, potrać planować, organizować
iprzeprowadzać imprezy turystyczne. Przykładowe kierunki studiów: turysty-
ka, agroturystyka, rekreacja, transport, nauki o sporcie. Przykładowe zawody:
przewodnik turystyczny, pilot wycieczek, spedytor, logistyk, recepcjonista, pra-
cownik biura podróży lub spa.
13. Służby mundurowe (6 twierdzeń) Praca wtym obszarze wiąże się zdobrą
sprawnością zyczną, umiejętnością współpracy wzespole, znajomością prze-
pisów prawa. Osoby pracujące wsłużbach mundurowych powinny cechować
się troską obezpieczeństwo iobronę kraju. Praca ta wiąże się także zochro-
ną osób imienia. Przykładowe kierunki studiów: ochrona osób imienia, bezpie-
czeństwo publiczne, nauki wojskowe, bezpieczeństwo narodowe, policja. Przy-
kładowe zawody: żołnierz, policjant, strażak, strażnik graniczny, ochroniarz.
1.3. Sposóbposługiwaniasięwersjąelektronicznątestu
Test „Edukacja – Zawód” dostępny jest wwersji on-line (strona internetowa) iof-
f-line (płyta CD). Poniżej zaprezentowano sposoby posługiwania się obiema wersja-
mi testu.
1.3.1.Wersjaon-linetestu
Test „Edukacja Zawód” dostępny jest wwersji on-line na stronie internetowej:
http://www.test.oic.lublin.pl.
13
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Po uruchomieniu tej strony uczeń (osoba badana) powinien zarejestrować się, kli-
kając na link „Zarejestruj się”. Na stronie startowej uczeń może też zalogować się,
wpisując wcześniej podany login i hasło. Po zalogowaniu wyświetli się informacja
zwrotna.
14
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Podczas rejestracji, osoba badana wpisuje swoją nazwę użytkownika – login (dłu-
gości minimum 3 znaki) oraz hasło (długość minimum 6 znaków).
Po zalogowaniu użytkownik powinien zapoznać się z instrukcją wypełniania testu
oraz uzupełnić podstawowe informacje o sobie (imię i nazwisko, wiek, klasa, płeć,
wielkość miejscowości zamieszkania, województwo i powiat),
a następnie nacisnąć „Dalej”. W oknie pojawią się twierdzenia testu, wobec których
należy się ustosunkować, wybierając jedną z pięciu możliwych odpowiedzi.
15
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Po udzieleniu odpowiedzi na wszystkie twierdzenia należy nacisnąć „Dalej” – wy-
świetli się kolejna część testu. W sytuacji, gdy użytkownik chce zmienić swoją wcze-
śniejszą odpowiedź może wybrać przycisk „Wstecz”. Do wszystkich zdań należy za-
znaczyć odpowiedzi.
Na koniec pojawi się ekran z potwierdzeniem udzielonych odpowiedzi należy
nacisnąć „Zakończ”. Po tym kroku nie będzie już możliwości powrotu do twierdzeń.
16
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Natomiast po zatwierdzeniu swoich odpowiedzi pojawi się interpretacja wyników
testu. Aby zapisać interpretację należy wybrać przycisk (ikonę) „doc” lub „pdf.
Można również wydrukować tę informację zwrotną.
Pojawi się okienko wyboru miejsca zapisu dokumentu. Po wybraniu odpowied-
niego miejsca zapisu dokumentu należy wybrać przycisk „Zapisz”. (W zależności od
systemu operacyjnego przycisk może nazywać się inaczej)
17
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Zapisaną na dysku swojego komputera lub nośniku wymiennym (np. pendrive)
informację zwrotną będzie można wydrukować. Ponadto, po ponownym zalogo-
waniu się użytkownika, wyświetli się strona z interpretacją wcześniej wypełnionego
testu.
1.3.2.Wersjaoff-linetestu
Test „Edukacja – Zawód” w trybie o-line jest programem wykonywalnym, dzia-
łającym w systemie Windows bez konieczności przeprowadzania instalacji. Aby uru-
chomić program należy wybrać miejsce, w którym znajduje się plik edukacjazawod.
exe (np. napęd CD, pendrive, czy wybrana lokalizacja na dysku twardym) i kliknąć
dwukrotnie na ikonkę programu.
Wersja o-line testu nie wymaga rejestracji użytkownika. Bezpośrednio po uru-
chomieniu programu wyświetla się pierwszy ekran z informacją na temat testu i in-
strukcją jego wypełniania.
18
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Naciskając przycisk „Dalej” pojawi się ekran zmiejscem do wpisania podstawo-
wych informacji oosobie wypełniającej test. Użytkownik podaje tylko imię inazwi-
sko, klasę oraz płeć.
19
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Naciskając przycisk „Dalej” przechodzimy do twierdzeń testu, wobec których na-
leży się ustosunkować, wybierając jedną zpięciu możliwych odpowiedzi. Pozostałe
etapy pracy ztestem są identyczne, jak wwersji on-line.
1.4.Zasadyprzeprowadzaniabadań
Wprzypadku prowadzenia badań grupowych np. wzespole klasowym, należy każ-
demu uczniowi zapewnić dostęp do komputera. Nauczyciel przed lekcją powinien
podjąć działania przygotowawcze: sprawdzić czy wpracowni komputerowej jest do-
stęp do Internetu (jeśli nie ma, to na każdym komputerze powinien uruchomić wer-
sję o-line testu); awprzypadku małych pracowni komputerowych – podzielić klasę
na grupy. Każdemu uczniowi należy zapewnić maksymalną intymność, sprzyjającą
rzetelnemu udzielaniu odpowiedzi. Interakcja zinnymi respondentami – uczniami
może wpłynąć zniekształcająco na wyniki badania.
Instrukcja wypełniania testu zamieszczona jest wpierwszym oknie, po zalogowa-
niu się do aplikacji komputerowej:
20
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Test „Edukacja Zawód” został przygotowany po to, aby pomóc Ci wzi-
dentykowaniu Twoich mocnych stron oraz wesprzeć Cię wwyborze właściwej
drogi edukacyjnej i zawodowej. Na podstawie Twoich szczerych odpowiedzi
na poszczególne twierdzenia, dotyczące zainteresowań, predyspozycji, postaw,
uzdolnień, umiejętności icech osobowości można określić, jaki kierunek stu-
diów wyższych jest dla Ciebie najodpowiedniejszy.
Test składa się ze 107 twierdzeń. Uzupełnij wszystkie pola iustosunkuj się
do wszystkich twierdzeń. Przy każdym twierdzeniu zaznacz na skali od zdecy-
dowanie NIE zgadzam się do TAK, zdecydowanie zgadzam się odpowiedź,
która najlepiej wyraża Twoje przekonania:
– zdecydowanie NIE zgadzam się
– NIE zgadzam się
– równie trafne jak nietrafne, nie mam zdania
– TAK, zgadzam się
– TAK, zdecydowanie zgadzam się
Staraj się wykorzystać całą skalę odpowiedzi. Nie ma tu dobrych, ani złych
odpowiedzi. Zaznacz tę odpowiedź, która najlepiej wyraża Twoją opinię. Pa-
miętaj, że tylko rzetelne wypełnienie testu pozwoli na opracowanie wiarygod-
nej informacji zwrotnej na temat Twoich preferencji, zainteresowań ipredys-
pozycji edukacyjno-zawodowych.
Po ocenie pierwszej grupy twierdzeń kliknij „Dalej”, aż do końca testu, po
czym kliknij „Zapisz”. Po zakończeniu badań otrzymasz interpretację swoich
odpowiedzi.
Instrukcja może być przeczytana przez nauczyciela, jednak zwykle uczniowie za-
poznają się znią samodzielnie. Dodatkowe wyjaśnienia zazwyczaj nie są konieczne.
Jako wstęp do wypełniania testu można wyświetlić uczniom pierwszą cześć lmu
instruktażowego, który jest dołączony do poradnika. Drugą część lmu warto nato-
miast wyświetlić po autodiagnozie dokonanej przez uczniów.
W sytuacji gdy uczeń ma trudności z czytaniem (np. uczeń z głęboką dysleksją
rozwojową, niedowidzący, wsytuacji braku okularów) dopuszcza się możliwość, aby
nauczyciel czytał pozycje testowe izaznaczał udzielone przez ucznia odpowiedzi.
Wprzypadku ucznia zniepełnosprawnością, konieczna jest jednak konsultacja wy-
ników badania zpsychologiem lub doradcą zawodowym, wcelu odniesienia ich do
rodzaju istopnia niepełnosprawności oraz dla pogłębienia diagnozy.
Przed przystąpieniem do wypełniania testu należy uzupełnić metryczkę, zawiera-
jącą dane, które pozwolą wygenerować informację zwrotną (np. dobrać odpowiednie
normy zuwagi na płeć, wiek). Podanie imienia inazwiska służy jedynie do podpisa-
nia informacji zwrotnej, którą uczeń może wydrukować i zachować.
21
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
1.5.Informacjazwrotna–interpretacjawyników
Po ustosunkowaniu się przez ucznia do wszystkich twierdzeń, aplikacja automa-
tycznie generuje informację zwrotną. Na początku znajdują się dane ucznia, które
podał wmetryczce. Kolejny punkt informacji zwrotnej zawiera informacje na temat
wypełnionego testu iwyników:
Wypełniłeś test badający Twoje preferencje, zainteresowania ipredyspozy-
cje edukacyjno-zawodowe. Test ma Ci pomóc wlepszym poznaniu siebie oraz
wesprzeć Cię w wyborze właściwej drogi edukacyjnej i zawodowej. Poniższe
wnioski, oparte są na tym, jakich odpowiedzi udzieliłeś. Twoja szczerość przy
wypełnianiu testu ma wpływ na trafność diagnozy.
Na podstawie uzyskanych przez Ciebie wyników można powiedzieć, że naj-
bardziej odpowiednie są dla Ciebie:
Wtym miejscu wyświetlane 3 dominujące obszary zawodowe – opisy trzech
skal (identyczne jak w punkcie 1.2), w których uczeń uzyskał najwyższe wyniki
znormalizowane. Wprzypadku np. 5 skal na poziomie 10 stena (maksymalny wynik
znormalizowany), wyświetlany jest opis 3 znich, wktórych badany uzyskał najwyż-
sze średnie wyniki surowe. Wtakiej sytuacji uczeń otrzymuje dodatkową informację:
Powyższe opisy odnoszą się do obszarów zawodowych, wktórych osiągnąłeś
najwyższe wyniki. Jednak analiza Twoich odpowiedzi wskazuje, że uzyskałeś
zbliżone wyniki wkilku obszarach edukacyjno – zawodowych (patrz wykres).
Dlatego wcelu pogłębienia diagnozy Twoich predyspozycji zawodowych wska-
zana jest wizyta udoradcy zawodowego.
Kolejny punkt interpretacji zawiera graczne przedstawienie uzyskanych wyni-
ków, we wszystkich 13 skalach – obszarach edukacyjno-zawodowych (Wykres 1).
Każdy ztych obszarów przedstawiono na skali od 1 do 10 im wyższy wynik, tym
bardziej dany obszar jest charakterystyczny dla badanego. Tym samym uczeń otrzy-
muje informację na temat dominujących obszarów, ale także na temat obszarów, któ-
re nie leżą wsferze jego zainteresowań.
Powyżej opisano trzy najbardziej charakterystyczne dla Ciebie obszary edu-
kacyjno-zawodowe. Poniższy wykres przedstawia natomiast Twoje wyniki,
jakie uzyskałeś wposzczególnych skalach testu. Każdy z13 obszarów eduka-
cyjno-zawodowych przedstawiono na skali od 1 do 10 – im wyższy wynik tym
bardziej dany obszar jest charakterystyczny dla Ciebie.
22
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Wykres 1. Przykładowa prezentacja graczna wyników testu
Ostatnia część informacji zwrotnej – identyczna dla wszystkich badanych – zawie-
ra dodatkowe wyjaśnienia iwskazówki do planowania kariery zawodowej:
Pamiętaj jednak, że każdy test może być obarczony błędem. Uzyskane przez
Ciebie wyniki nie są bezdyskusyjne iostateczne, ajedynie orientacyjne. Wyniki
tego testu nie przesądzają owyborze zawodu, mogą Ci jednak pomóc wpod-
jęciu tej decyzji.
W planowaniu kariery edukacyjno-zawodowej ważne są różne czynniki,
które powinieneś uwzględnić. Podejmując decyzję związaną zwyborem kie-
runku studiów wyższych izawodu, obok swoich zainteresowań, predyspozycji,
postaw, uzdolnień, umiejętności icech osobowości, weź także pod uwagę:
kondycję zyczną istan zdrowia (np. wytrzymałość zyczna, choroby
przewlekłe, wada wzroku, wada słuchu, niepełnosprawności);
wyniki wnauce;
talenty (np. plastyczne, muzyczne, aktorskie);
odporność na stres, monotonię, umiejętność działania pod presją czasu;
warunki pracy, wjakich chciałbyś pracować (np. poziom hałasu, praca
biurowa, praca na roli);
sytuację na rynku pracy (aktualna społeczna igospodarcza ranga da-
nego zawodu).
23
Rozdział1
OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
Pamiętaj, że w celu kompleksowej diagnozy Twoich predyspozycji eduka-
cyjno-zawodowych warto skontaktować się zdoradcą zawodowym, psycholo-
giem lub pedagogiem. Możesz też skorzystać zpomocy doradców, pracujących
wróżnych instytucjach np. Poradniach Psychologiczno-Pedagogicznych, Mło-
dzieżowych Centrach Kariery OHP itp. Warto również skontaktować się zdo-
radcą zawodowym, aby uzyskać informacje na temat interesujących Cię kie-
runków studiów izawodów. Zanim podejmiesz decyzję warto dokładnie zapo-
znać się zwarunkami icharakterem pracy wzawodzie, który chciałbyś wprzy-
szłości wykonywać.
Pełne informacje na temat rynku pracy możesz znaleźć na stronach: www.
psz.praca.gov.pl lub www.bezrobocie.org.pl. Warto też przeanalizować raporty
dotyczące trendów na rynku pracy, zawodów nadwyżkowych idecytowych,
oczekiwań pracodawców publikowane przez Obserwatoria Rynku Pracy dzia-
łające przy Wojewódzkich Urzędach Pracy.
Powinieneś również sprawdzić wymagania rekrutacyjne poszczególnych
uczelni wyższych, na których możesz podjąć studia, aby zdobyć wymarzony
zawód. Pełną informację owszystkich szkołach wyższych wPolsce znajdziesz
na stronie www.polon.nauka.gov.pl.
Pamiętaj, że decyzję owyborze studiów wyższych izawodu warto przedys-
kutować zrodzicami/prawnymi opiekunami.
Przy interpretacji wyników należy pamiętać, szczerość przy wypełnianiu testu
ma wpływ na trafność diagnozy. Ponadto każdy test może być obarczony błędem.
Test jest dobrym narzędziem diagnostycznym, zawężającym pulę wyborów do wska-
zanych obszarów edukacyjno-zawodowych, o najwyższych wynikach. Wyniki skal,
dotyczących obszarów biologiczno-medycznych oraz architektury ibudownictwa,
atakże gospodarki i administracji są dość dobrym prognostykiem przyszłych de-
cyzji zawodowych. Natomiast wyniki wskalach: zawody społeczne izawody rolni-
cze, zuwagi na niezadawalające wskaźniki trafności (patrz rozdział 6), należy trak-
tować ze szczególną ostrożnością. Nie powinny być one rozpatrywane pojedynczo.
Uwarunkowania społeczne mogą odgrywać istotną rolę wwielu innych zawodach,
np. w zawodach inżynieryjno-technicznych może być istotna współpraca w grupie
iumiejętność nawiązywania kontaktów albo wzawodach opiekuńczo-wychowaw-
czych (np. pracownik socjalny) ważną rolę może odgrywać znajomość sytuacji go-
spodarczej kraju izasad postępowania administracyjnego), czy też wzawodach przy-
rodniczo-medycznych, wpracy np. weterynarza, ważne zainteresowania związa-
ne zrolnictwem. Zatem uzyskane wyniki wteście nie są bezdyskusyjne iostateczne,
ajedynie orientacyjne.
Zawarte winterpretacji kierunki studiów i zawody należy traktować, jako przy-
kładowe dla danego obszaru zawodowego – nie jest to zbiór zamknięty. Analizu-
24
Rozdział1 OpisizastosowanieTestu„Edukacja–Zawód”
jąc wyniki testu warto zachęcać ucznia do reeksji nad wspólnym mianownikiem,
dominujących obszarów zawodowych ipróby opisu na tej podstawie sylwetki pra-
cownika i warunków oraz wymagań, dotyczących stanowiska pracy. Warto zatem,
na podstawie najwyższych uzyskanych wyników, podanych winterpretacji, spróbo-
wać wskazać obszar zawodowy czy też charakter pracy, wynikający ze wszystkich
uwzględnionych winformacji zwrotnej opisów skal. Chodzi ookreślenie najbardziej
odpowiedniego środowiska pracy dla ucznia, na podstawie jego kilku dominujących
preferencji edukacyjno-zawodowych.
Warto zwrócić uwagę, iż wsytuacji, gdy dana skala (obszar edukacyjno-zawodo-
wy) jest na poziomie niskim (1-4 sten na wykresie winformacji zwrotnej) to można
uznać, że opisywany przez nią obszar nie leży wsferze zainteresowania ucznia.
25
Rozdział 2. Realizacja treści podstawy
programowej podstaw
przedsiębiorczości podczas zajęć
edukacyjnych z wykorzystaniem
Testu „Edukacja – Zawód”
Lidia Nogowska
2.1.Podstawaprogramowapodstawprzedsiębiorczości
Realizacja treści podstawy programowej powinna być zgodna zrozporządzeniem
Ministra Edukacji Narodowej zdnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy pro-
gramowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego wposzczególnych
typach szkół (Dz.U. z2009 r. Nr 4, poz. 17).
2.1.1.Celekształceniaogólnego
W podstawie programowej kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponad-
gimnazjalnych określone cele kształcenia ogólnego, które osiągane w trakcie
realizacji programów poszczególnych przedmiotów.
Kształcenie ogólne stanowi integralną całość i jest fundamentem wykształcenia,
umożliwiającego zdobycie zróżnicowanych kwalikacji zawodowych, anastępnie ich
późniejsze doskonalenie lub modykowanie, otwierając proces kształcenia się przez
całe życie.
Celem kształcenia ogólnego określonego dla III iIV etapu edukacyjnego jest:
1. przyswojenie przez uczniów określonego zasobu wiadomości na temat faktów,
zasad, teorii ipraktyk,
2. zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystania posiadanych wiadomo-
ści, podczas wykonywania zadań irozwiązywania problemów,
26
Rozdział2 Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
3. kształtowanie u uczniów postaw, warunkujących sprawne iodpowiedzialne
funkcjonowanie we współczesnym świecie.
Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia wtrakcie kształcenia
ogólnego na III iIV etapie edukacyjnym należą:
1. czytanie – umiejętność rozumienia, wykorzystywania ireeksyjnego przetwa-
rzania tekstów, wtym tekstów kultury, prowadząca do osiągnięcia własnych
celów, rozwoju osobowego oraz aktywnego uczestnictwa wżyciu społeczeń-
stwa,
2. myślenie matematyczne umiejętność wykorzystania narzędzi matematyki
w życiu codziennym oraz formułowania sądów opartych na rozumowaniu
matematycznym,
3. myślenie naukowe – umiejętność wykorzystania wiedzy ocharakterze nauko-
wym do identykowania irozwiązywania problemów, atakże formułowania
wniosków, opartych na obserwacjach empirycznych, dotyczących przyrody
ispołeczeństwa,
4. umiejętność komunikowania się wjęzyku ojczystym iwjęzykach obcych, za-
równo wmowie, jak iwpiśmie,
5. umiejętność sprawnego posługiwania się nowoczesnymi technologiami infor-
macyjno-komunikacyjnymi,
6. umiejętność wyszukiwania, selekcjonowania ikrytycznej analizy informacji,
7. umiejętność rozpoznawania własnych potrzeb edukacyjnych oraz uczenia się,
8. umiejętność pracy zespołowej.
Jednym znajważniejszych zadań szkoły na III iIV etapie edukacyjnym jest konty-
nuowanie kształcenia umiejętności posługiwania się językiem polskim, wtym dbało-
ści owzbogacanie zasobu słownictwa uczniów. Wypełnianie tego zadania należy do
obowiązków każdego nauczyciela.
Ważnym zadaniem szkoły na III i IV etapie edukacyjnym jest przygotowanie
uczniów do życia wspołeczeństwie informacyjnym. Nauczyciele powinni stwarzać
uczniom warunki do nabywania umiejętności wyszukiwania, porządkowania iwy-
korzystywania informacji zróżnych źródeł, zzastosowaniem technologii informacyj-
no-komunikacyjnych, na zajęciach zróżnych przedmiotów.
Nauczyciele wszystkich przedmiotów powinni odwoływać się do zasobów biblio-
teki szkolnej iwspółpracować znauczycielami bibliotekarzami wcelu wszechstron-
nego przygotowania uczniów do samokształcenia iświadomego wyszukiwania, se-
lekcjonowania iwykorzystywania informacji.
Ponieważ środki społecznego przekazu odgrywają coraz większą rolę, zarówno
w życiu społecznym, jak iindywidualnym, każdy nauczyciel powinien poświęcić
dużo uwagi edukacji medialnej, czyli wychowaniu uczniów do właściwego odbioru
iwykorzystania mediów.
Wprocesie kształcenia ogólnego szkoła na III iIV etapie edukacyjnym kształtuje
uuczniów postawy sprzyjające ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu ispołecz-
nemu, takie jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczu-
27
Rozdział2
Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
cie własnej wartości, szacunek dla innych ludzi, ciekawość poznawcza, kreatywność,
przedsiębiorczość, kultura osobista, gotowość do uczestnictwa wkulturze, podejmo-
wania inicjatyw oraz do pracy zespołowej.
Wrozwoju społecznym bardzo ważne jest kształtowanie postawy obywatelskiej,
postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu, atakże postawy posza-
nowania dla innych kultur i tradycji. Szkoła podejmuje odpowiednie kroki wcelu
zapobiegania wszelkiej dyskryminacji.
Wiadomości iumiejętności, które uczeń zdobywa na III iIV etapie edukacyjnym
opisane są, zgodnie z ideą europejskich ram kwalikacji, w zyku efektów kształ-
cenia. Cele kształcenia sformułowane są w języku wymagań ogólnych, atreści na-
uczania oraz oczekiwane umiejętności uczniów sformułowane są wjęzyku wymagań
szczegółowych.
Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły oraz pro-
gram prolaktyki tworzą spójną całość imuszą uwzględniać wszystkie wymagania
opisane w podstawie programowej. Ich przygotowanie i realizacja zadaniem za-
równo całej szkoły, jak ikażdego nauczyciela.
Szkoła oraz poszczególni nauczyciele podejmują działania, mające na celu zindy-
widualizowane wspomaganie rozwoju każdego ucznia, stosownie do jego potrzeb
imożliwości. Nauczanie uczniów zniepełnosprawnościami, wtym uczniów zupo-
śledzeniem umysłowym wstopniu lekkim, dostosowuje się do ich możliwości psy-
chozycznych oraz tempa uczenia się. Na III iIV etapie edukacyjnym wymaga się
od uczniów także wiadomości iumiejętności zdobytych na wcześniejszych etapach
edukacyjnych.
Strategia uczenia się przez całe życie wymaga umiejętności podejmowania waż-
nych decyzji – poczynając od wyboru kierunku studiów lub konkretnej specjalizacji
zawodowej, poprzez decyzje owyborze miejsca pracy, sposobie podnoszenia oraz
poszerzania swoich kwalikacji, aż do ewentualnych decyzji ozmianie zawodu.
Łącznie III iIV etap edukacyjny zapewniają wspólny ijednakowy dla wszystkich
zasób wiedzy wzakresie podstawowym. Na IV etapie edukacyjnym możliwe jest po-
nadto kształcenie wzakresie rozszerzonym oistotnie szerszych wymaganiach wsto-
sunku do zakresu podstawowego.
Przedmiot podstawy przedsiębiorczości realizowany jest tylko na etapie IV wza-
kresie podstawowym. Nauczyciele tego przedmiotu są zobowiązani do uwzględniania
powyższych założeń wtrakcie realizacji tego innowacyjnego programu nauczania.
28
Rozdział2 Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
2.1.2.Celeogólnekształceniawzakresiepodstaw
przedsiębiorczości,realizowanepodczaszajęćedukacyjnych
zwykorzystaniemTestu„Edukacja–Zawód”
Test Edukacja – Zawód
czas realizacji 2 jednostki lekcyjne (90 min.)
Cele kształcenia – wymagania ogólne:
I. Komunikacja ipodejmowanie decyzji.
Uczeń wykorzystuje formy komunikacji werbalnej iniewerbalnej; podejmuje de-
cyzje iocenia ich skutki, zarówno pozytywne, jak inegatywne.
II. Planowanie ikariera zawodowa.
Uczeń opisuje mocne strony swojej osobowości; analizuje dostępność rynku pracy
wodniesieniu do własnych kompetencji iplanów zawodowych.
Treści nauczania – wymagania szczegółowe:
1. Człowiek przedsiębiorczy.
Wwyniku realizacji procesu kształcenia uczeń:
1. przedstawia cechy, jakimi charakteryzuje się osoba przedsiębiorcza,
2. rozpoznaje zachowania asertywne, uległe iagresywne; odnosi je do cech osoby
przedsiębiorczej,
3. rozpoznaje mocne isłabe strony własnej osobowości; odnosi je do cech osoby
przedsiębiorczej,
4. charakteryzuje swoje role społeczne itypowe dla nich zachowania,
5. zna korzyści wynikające zplanowania własnych działań iinwestowania wsie-
bie,
6. analizuje przebieg kariery zawodowej osoby, która zgodnie zzasadami etyki
odniosła sukces wżyciu zawodowym,
7. podejmuje racjonalne decyzje, opierając się na posiadanych informacjach
iocenia skutki własnych działań,
8. stosuje różne formy komunikacji werbalnej iniewerbalnej wcelu autoprezen-
tacji oraz prezentacji własnego stanowiska,
9. przedstawia drogę, jaką dochodzi się własnych praw w roli członka zespołu,
pracownika, konsumenta.
2. Rynek pracy.
Wwyniku realizacji procesu kształcenia uczeń:
1. wyjaśnia motywy aktywności zawodowej człowieka,
29
Rozdział2
Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
2. analizuje własne możliwości znalezienia pracy na rynku lokalnym, regional-
nym, krajowym ieuropejskim,
3. przygotowuje się do rozmowy kwalikacyjnej iuczestniczy wniej wwarun-
kach symulowanych,
4. wyszukuje oferty pracy, uwzględniając własne możliwości ipredyspozycje,
5. rozróżnia zachowania etyczne inieetyczne wroli pracodawcy ipracownika;
wyjaśnia zjawisko mobbingu wmiejscu pracy oraz przedstawia sposoby prze-
ciwdziałania.
2.2. Porównaniepodstawyprogramowejdla
przedmiotupodstawyprzedsiębiorczościdla
IVetapuedukacyjnegoztreściaminauczania
zawartymiwprogramiezajęćedukacyjnych:
Test„Edukacja–Zawód”.Diagnozawspierająca
decyzjeedukacyjno-zawodowe
Poniżej dokonano zestawienia treści nauczania podstaw przedsiębiorczości, za-
wartych wpodstawie programowej kształcenia ogólnego ztreściami zamieszczony-
mi wprogramie zajęć edukacyjnych związanych zTestem „Edukacja – Zawód”.
Zakres treści nauczania uporządkowano według kolejności celów podstawy pro-
gramowej, realizowanych na zajęciach zpodstaw przedsiębiorczości. Dzięki temu ze-
stawieniu, włatwy sposób można sprawdzić, wktórej części programu zajęć eduka-
cyjnych przewidziano realizację konkretnych treści nauczania zpodstawy progra-
mowej. Szczegółowy program zajęć edukacyjnych, obowiązujący na Teście „Eduka-
cja – Zawód”, zawarty jest wtabeli 1. Znajdują się tam treści nauczania, wukładzie
iw kolejności. wynikających zRozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej zdnia
23 grudnia 2008 r. wsprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz
kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.
30
Tabela 1. Porównanie podstawy programowej z treściami nauczania zawartymi w programie
zajęć edukacyjnych stanowiącym załącznik związanych z Testem „Edukacja –
Zawód”.
Treści nauczania zawarte wpodstawie
programowej
Treści nauczania zawarte w pro-
gramie nauczania odpowiadające
treściom z podstawy programowej
Cele kształcenia ogólne
Test „Edukacja – Zawód”
czas realizacji 2 jednostki lekcyjne (90 min.)
Cele kształcenia – wymagania ogólne
I. Komunikacja i podejmowanie decyzji.
Uczeń wykorzystuje formy komunikacji werbalnej i niewerbalnej; podejmuje decyzje
iocenia ich skutki, zarówno pozytywne, jak i negatywne.
II. Planowanie i kariera zawodowa.
Uczeń opisuje mocne strony swojej osobowości; analizuje dostępność rynku pracy
wodniesieniu do własnych kompetencji i planów zawodowych.
Wymagania szczegółowe
1. Człowiek przedsiębiorczy.
W wyniku realizacji procesu kształcenia
uczeń:
1. Człowiek przedsiębiorczy.
W wyniku realizacji procesu kształcenia
uczeń:
1. przedstawia cechy, jakimi charakteryzu-
je się osoba przedsiębiorcza;
1. przedstawia cechy, jakimi charakteryzu-
je się osoba przedsiębiorcza,
2. rozpoznaje zachowania asertywne, ule-
głe i agresywne; odnosi je do cech osoby
przedsiębiorczej;
2. rozpoznaje zachowania asertywne, ule-
głe i agresywne; odnosi je do cech osoby
przedsiębiorczej;
3. rozpoznaje mocne i słabe strony własnej
osobowości; odnosi je do cech osoby
przedsiębiorczej;
3. rozpoznaje mocne i słabe strony własnej
osobowości; odnosi je do cech osoby
przedsiębiorczej;
4. charakteryzuje swoje role społeczne i ty-
powe dla nich zachowania;
4. charakteryzuje swoje role społeczne i ty-
powe dla nich zachowania,
5. zna korzyści wynikające z planowania
własnych działań i inwestowania w sie-
bie;
5. zna korzyści wynikające z planowania
własnych działań i inwestowania w sie-
bie,
6. analizuje przebieg kariery zawodowej
osoby, która zgodnie z zasadami etyki
odniosła sukces w życiu zawodowym;
6. analizuje przebieg kariery zawodowej
osoby, która zgodnie z zasadami etyki
odniosła sukces w życiu zawodowym;
7. podejmuje racjonalne decyzje, opierając
się na posiadanych informacjach, i oce-
nia skutki własnych działań;
7. podejmuje racjonalne decyzje, opierając
się na posiadanych informacjach i oce-
nia skutki własnych działań,
31
8. stosuje różne formy komunikacji wer-
balnej i niewerbalnej w celu autoprezen-
tacji oraz prezentacji własnego stanowi-
ska;
8. stosuje różne formy komunikacji wer-
balnej i niewerbalnej w celu autoprezen-
tacji oraz prezentacji własnego stanowi-
ska,
9. przedstawia drogę, ja dochodzi się
własnych praw w roli członka zespołu,
pracownika, konsumenta;
9. przedstawia drogę, ja dochodzi się
własnych praw w roli członka zespołu,
pracownika, konsumenta.
10. zna prawa konsumenta oraz wymie-
nia instytucje stojące na ich straży;
przedstawia zasady składania reklama-
cji w przypadku niezgodności towaru
zumową;
11. odczytuje informacje zawarte w rekla-
mach, odróżniając je od elementów per-
swazyjnych; wskazuje pozytywne ine-
gatywne przykłady wpływu reklamy na
konsumentów.
6, Rynek pracy
Wwyniku realizacji procesu kształce-
nia uczeń:
6. Rynek pracy.
Wwyniku realizacji procesu kształce-
nia uczeń:
1. omawia mierniki iskutki bezrobocia dla
gospodarki oraz sposoby walki zbezro-
bociem;
1. wyjaśnia motywy aktywności zawodo-
wej człowieka,
2. wyjaśnia motywy aktywności zawodo-
wej człowieka;
2. analizuje własne możliwości znalezienia
pracy na rynku lokalnym, regionalnym,
krajowym ieuropejskim,
3. analizuje własne możliwości znalezienia
pracy na rynku lokalnym, regionalnym,
krajowym ieuropejskim;
3. przygotowuje się do rozmowy kwali-
kacyjnej i uczestniczy w niej w warun-
kach symulowanych;
4. wyszukuje oferty pracy, uwzględniając
własne możliwości ipredyspozycje;
4. wyszukuje oferty pracy, uwzględniając
własne możliwości ipredyspozycje;
5. rozróżnia sposoby zatrudnienia pra-
cownika i interpretuje podstawowe
przepisy Kodeksu pracy, w tym obo-
wiązki i uprawnienia pracownika ipra-
codawcy;
5. rozróżnia zachowania etyczne i nie-
etyczne wroli pracodawcy ipracownika;
wyjaśnia zjawisko mobbingu wmiejscu
pracy oraz przedstawia sposoby prze-
ciwdziałania.
6. sporządza dokumenty aplikacyjne doty-
czące konkretnej oferty pracy;
7. przygotowuje się do rozmowy kwali-
kacyjnej i uczestniczy w niej w warun-
kach symulowanych;
32
Rozdział2 Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
8. charakteryzuje różne formy wynagro-
dzeń i oblicza swoje wynagrodzenie
brutto i netto; wypełnia deklarację po-
datkową PIT, opierając się na przykła-
dowych danych;
9. rozróżnia zachowania etyczne inie-
etyczne wroli pracodawcy ipracow-
nika; wyjaśnia zjawisko mobbingu
wmiejscu pracy oraz przedstawia
sposoby przeciwdziałania.
2.3 Programzajęćedukacyjnychpodstawy
przedsiębiorczościzTestem„Edukacja–Zawód”
Poniższa tabela zawiera dokładny opis zajęć edukacyjnych z podstaw przedsię-
biorczości, zwykorzystaniem Testu „Edukacja – Zawód’ – diagnozy, wspierającej de-
cyzje edukacyjno-zawodowe wraz analizą wyników. Program odwołuje się do pod-
stawy programowej podstaw przedsiębiorczości.
Tabela 2. Program zajęć edukacyjnych zwykorzystaniem Testu „Edukacja – Zawód”
Temat: Test „Edukacja – Zawód”.
Diagnoza wspierająca decyzje edukacyjno-zawodowe.
Czas: 2 jednostki lekcyjne
Cele kształcenia (wymagania ogólne) i treści nauczania (wymagania szczegó-
łowe), wynikające z podstawy programowej przedmiotu podstawy przedsię-
biorczości
reści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Człowiek przedsiębiorczy. Uczeń:
1. przedstawia cechy, jakimi charakteryzuje się osoba przedsiębiorcza,
2. rozpoznaje mocne i słabe strony własnej osobowości; odnosi je do cech osoby
przedsiębiorczej,
3. charakteryzuje swoje role społeczne i typowe dla nich zachowania,
4. zna korzyści wynikające z planowania własnych działań i inwestowania wsiebie,
5. podejmuje racjonalne decyzje, opierając się na posiadanych informacjach iocenia
skutki własnych działań,
6. stosuje różne formy komunikacji werbalnej i niewerbalnej w celu autoprezentacji
oraz prezentacji własnego stanowiska,
7. przedstawia drogę, jaką dochodzi się własnych praw w roli członka zespołu, pra-
cownika, konsumenta.
33
Rozdział2
Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
II. Rynek pracy. Uczeń:
1. wyjaśnia motywy aktywności zawodowej człowieka,
2. analizuje własne możliwości znalezienia pracy na rynku lokalnym, regionalnym,
krajowym i europejskim, przygotowuje się do rozmowy kwalikacyjnej i uczestni-
czy w niej w warunkach symulowanych.
Efekty kształcenia
Poziom podstawowy Poziom ponadpodstawowy
charakteryzuje swoje role społeczne i ty-
powe dla nich zachowania;
podejmuje racjonalne decyzje, opierając
się na posiadanych informacjach i oce-
nia skutki własnych działań;
stosuje różne formy komunikacji wer-
balnej i niewerbalnej w celu autoprezen-
tacji oraz prezentacji własnego stanowi-
ska;
omawia zasady pracy zespołowej i wyja-
śnia, na czym polegają role lidera iwy-
konawcy; omawia cechy dobrego kie-
rownika zespołu;
identykuje i analizuje konikty w ze-
spole i proponuje metody ich rozwiąza-
nia szczególnie w drodze negocjacji;
wyjaśnia motywy aktywności zawodo-
wej człowieka.
krytycznie ocenia pełnione role i własne
zachowania;
podejmuje racjonalne decyzje w skom-
plikowanych sytuacjach, opierając się na
posiadanych informacjach,
ocenia skutki własnych działań i podaje
propozycje innych rozwiązań,
analizuje własne możliwości znalezienia
pracy na rynku lokalnym, regionalnym,
krajowym i europejskim, przygotowuje
się do rozmowy kwalikacyjnej i uczest-
niczy w niej w warunkach symulowa-
nych.
Procedura osiągania celów (metody
nauczania)
Praca z komputerem – ćwiczenia interak-
tywne z wykorzystaniem Testu „Edukacja –
Zawód”, ćwiczenia praktyczne, pogadanka.
Środki dydaktyczne Komputery. Poradnik Test „Edukacja – Za-
wód”. Film instruktażowy.
Zasoby Test „Edukacja Zawód” dostępny jest
w wersji on-line na stronie internetowej
www.test.oic.lublin.pl oraz w wersji o-line,
na załączonej płycie CD.
Wykorzystanie testu w planowaniu
kariery edukacyjnej i zawodowej lice-
alistów
Diagnoza czynników warunkujących pod-
jęcie decyzji o wyborze kierunku studiów
wyższych i zawodu.
34
Rozdział2 Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
2.4 Scenariuszezajęćprzedmiotupodstawy
przedsiębiorczości
Temat: Test „Edukacja - Zawód”.
Diagnoza wspierająca decyzje edukacyjno-zawodowe
Po zajęciach uczeń:
podejmuje decyzje owyborze dalszej ścieżki kształcenia,
rozumie konieczność dokonywania rozwoju zawodowego,
wyznacza sobie adekwatne cele zawodowe do ścieżki kształcenia,
planuje własną ścieżkę kariery edukacyjno-zawodowej,
rozumie konsekwencje wynikające zdokonania świadomego iodpowiedzial-
nego wyboru kształcenia.
Czas trwania: 2 x 45 min
Metody iformy pracy: Praca zkomputerem – ćwiczenia interaktywne zwykorzysta-
niem Testu „Edukacja – Zawód”, ćwiczenia praktyczne, pogadanka.
Niezbędne środki dydaktyczne: Komputer dla każdego ucznia, poradnik Test „Edu-
kacja – Zawód”, Film instruktażowy.
Zasoby: Test „Edukacja – Zawód” dostępny jest wwersji on-line na stronie interneto-
wej www.test.oic.lublin.pl oraz w wersji o-line na załączonej do tej publikacji płycie
CD.
Wcelu przygotowania się do zajęć:
Nauczyciel:
Opracowuje szczegółowy plan zajęć, dostosowany do danej klasy;
Opracowuje lub analizuje niezbędne materiały merytoryczne;
Przygotowuje niezbędne środki do realizacji zajęć;
Opracowuje sposoby iokreśla szczegółowe kryteria oceniania, zgodnie zWSO,
obowiązującym wszkole;
Dobiera lub opracowuje narzędzia umożliwiające pracę uczniów: Test „Eduka-
cja – Zawód”, ćwiczenia 1, 2 wraz zkartami pracy, zamieszczonymi na końcu
poradnika.
Przygotowuje salę iśrodki dydaktyczne.
Uczeń:
Zapoznaje się zinformacjami przekazanymi przez nauczyciela.
35
Rozdział2
Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
Wypełnia test, badający preferencje edukacyjno-zawodowe. Zapoznaje się
z wnioskami, dokonuje indywidualnych i grupowych przemyśleń na temat
wyniku testu.
Przynosi zeszyt przedmiotowy.
Przebieg zajęć:
1. Rozpoczęcie:
a. czynności organizacyjno-porządkowe,
b. zapoznanie uczniów zcelami zajęć iorganizacją pracy podczas zajęć.
2. Realizacja kolejno planowanych zajęć
Nauczyciel wtrakcie poniższych zajęć:
przekazuje instrukcję wypełnienia testu – zapoznaje uczniów ze sposobem
posługiwania się wersją elektroniczną testu (można wykorzystać lm instruk-
tażowy),
nadzoruje wypełnianie testu przez uczniów,
opisuje skale wchodzące wskład testu oraz wyjaśnia zasady generowania in-
formacji zwrotnej (koniec lekcji pierwszej),
przekazuje zasady interpretacji wyników testu,
omawia przykładowy wynik testu (dobrany do klasy, jako najczęściej się po-
wtarzający np. w klasie z rozszerzeniem biologii i chemii prawdopodobnie
najczęściej pojawią się zawody: biologiczno-medyczne, rolnicze, a w klasie
z rozszerzoną matematyką, zyką, informatyką: nauki ścisłe, inżynieryjno-
techniczne) (można wykorzystać lm instruktażowy),
wskazuje możliwości, wynikające zwykorzystania testu wplanowaniu kariery
edukacyjnej izawodowej licealistów,
dzieli uczniów na grupy na zasadzie podobieństwa uzyskanych wyników – bu-
rza mózgów, dyskusja nad znaczeniem wyników iich wykorzystania wplano-
waniu kariery zawodowej,
wskazuje na możliwości znalezienia pracy na rynku lokalnym, regionalnym,
krajowym i europejskim z odniesieniem do poszczególnych obszarów eduka-
cyjno-zawodowych, które diagnozuje test,
dba o porządek i dyscyplinę pracy,
udziela wskazówek, konsultuje wypowiedzi, reaguje w sytuacjach problemo-
wych.
3. Podsumowanie
Pozyskanie informacji zwrotnej od uczniów na następujące pytanie:
Co, oprócz wyników Testu „Edukacja – Zawód”, powinieneś wziąć pod uwagę wybie-
rając dla siebie studia wyższe, zawód?
36
Rozdział2 Realizacjatreścipodstawyprogramowejpodstaw...
Ćwiczenie 1.
Po diagnozie preferencji edukacyjno - zawodowych, przeanalizuj swoje słabe imoc-
ne strony, odnieś je do osoby przedsiębiorczej, anastępnie zastanów się, jak możesz
zmienić swoje wady. Następnie określ swoje cele edukacyjne (kierunek studiów) iza-
wodowe (wybrany zawód).
Ćwiczenie 2.
Na podstawie wyników testu oraz analizy swoich mocnych isłabych stron, opracuj
Indywidualny Plan Działania, zaplanuj poszczególne kroki swojej kariery zawodo-
wej, postaw krótko- idługoterminowe cele, określ konkretne działania, które musisz
podjąć, aby osiągnąć postawione cele.
Karty pracy do powielenia, które można wykorzystać do powyższych ćwiczeń
znajdują się na końcu poradnika.
Zapowiedź następnych zajęć.
Zadanie pracy domowej
Ćwiczenie
1. Korzystając np. zzasobu Internetu, informacji przekazywanych przez media,
przedstaw ogólne trendy na rynku pracy.
2. Wyjaśnij, co rozumie się przez pojęcie „zawody przyszłości”, „zawody decy-
towe, „zawody nadwyżkowe.
3. Dokonaj przemyśleń na następujący temat: jak zmiany demograczne ludno-
ści wkraju wpływają na oczekiwania rynku pracy?
Przeanalizuj ofertę kształcenia wybranej uczelni, zgodnie zobszarem zawodowym
iwynikiem podanym winterpretacji Testu „Edukacja – Zawód”.
37
Rozdział 3. Test „Edukacja – Zawód”
i Firma symulacyjna
Test „Edukacja – Zawód”, mimo że może być używany jako niezależna metoda
do diagnozy szeroko pojętych preferencji edukacyjno-zawodowych, został skonstru-
owany jako komplementarne narządzie do Firmy symulacyjnej – gry decyzyjnej, któ-
ra również została opracowana w ramach projektu „Innowacyjne metody kształcenia
w obrębie przedsiębiorczości”.
Wyniki testu mogą posłużyć nauczycielowi w przypisywaniu ról w trakcie zajęć
poświęconych Firmie symulacyjnej. Nauczyciel znając predyspozycje zawodowe
uczniów może przypisać im adekwatne role, jakie mogą pełnić w czasie gry, a tym
samym zapewnić im świadome w niej uczestnictwo.
Wykorzystując zatem obie części narzędzia – Test „Edukacja – Zawód” i Firmę sy-
mulacyjną – w procesie edukacyjnym w ramach przedmiotu podstawy przedsiębior-
czości powinno się najpierw przeprowadzić diagnozę preferencji edukacyjno-zawo-
dowych. Poszczególnym predyspozycjom zawodowym można przypisać role, jakie
należy przydzielić uczestnikom gry decyzyjnej. W tabeli 3 zamieszczono propozycje
połączenia wyników Testu „Edukacja – Zawód” z rolami, które uczniowie mogą od-
grywać w Firmie symulacyjnej.
Tabela 3. Propozycje połączenia wyników Testu „Edukacja – Zawód” z rolami w Firmie
symulacyjnej
Nazwa stano-
wiska – rola
wdziale Firmy
symulacyjnej
Opis roli pełnionej w dziale
Wyniki Testu
„Edukacja –
Zawód”
1. Prezes Zarządu Koordynacja i kontrola działań poszcze-
gólnych graczy, podejmowanie rozstrzy-
gających decyzji w przypadku różnic zdań
wgrupie. Uczeń w tej roli powinien spraw-
dzić przed zapisaniem gry poprawność
wszystkich podjętych decyzji, a następnie
dokonać jej zapisu (arkusz Menu).
Zawody związane
z gospodarką i ad-
ministracją oraz Za-
wody prawnicze
38
Rozdział3 Test„Edukacja–Zawód”iFirmasymulacyjna
2. Kierownik Biu-
ra Zarządu
Wspiera pracę Zarządu, w szczególności
zajmuje się archiwizacją decyzji podejmo-
wanych przez graczy (w szczególności za-
pisów dotyczących udziału w przetargach
- oferowanej ceny, jakość, itd.) oraz odpo-
wiada za przekazanie i odbiór od nauczycie-
la plików z grą. W przypadku braku takiej
roli w grze, obowiązki w zakresie archiwi-
zacji decyzji podejmowanych przez gra-
czy (w szczególności zapisów, dotyczących
udziału w przetargach – oferowane ceny, ja-
kość, itd.) przejmuje osoba odpowiedzialna
za sprzedaż, zaś pozostałe obowiązki przej-
muje Prezes zarządu.
Zawody związane
z gospodarką i ad-
ministracją oraz Za-
wody usługowe
3. Dyrektor Dzia-
łu Finansowe-
go
Odpowiedzialny za sytuację nansową rmy,
w szczególności może przeprowadzać sy-
mulacje dotyczące przychodów i kosztów,
wyniku nansowego oraz sytuacji pienięż-
nej rmy (arkusz gry Sprawozdania_nan-
sowe) a także odpowiada za operacje ban-
kowe zwiększania/spłatę kredytów, w tym
szczególnie kredytu lombardowego, a także
za stan lokat (arkusz Kredyty_i_lokaty).
Zawody związane
z naukami ścisłymi
oraz Zawody zwią-
zane z gospodarką
iadministracją
4. Dyrektor
ds.Zarządza-
nia ikontroli
Jakości
Odpowiedzialny za dostosowanie poziomu
jakości do celów jakościowych grupy oraz
wymagań klientów, w szczególności musi
sprawdzać poziom jakości w stosunku do
konkurencji i do oczekiwań klientów (ar-
kusz Przetargi), a także odpowiada za pod-
niesienie jakości i koszty z tym związane
(arkusz jakość).
Zawody społeczne,
Zawody usługowe
oraz Zawody huma-
nistyczne
5. Dyrektor
ds.Zatrudnie-
nia
Odpowiedzialny za utrzymanie odpo-
wiedniego poziomu wydajności pracow-
ników (arkusz Zatrudnienie_i_szkolenie);
w szczególności podejmuje po konsultacji
decyzje co do poziomu zatrudnienia oraz
ilości szkoleń; prowadzi symulacje w opar-
ciu ozdeniowane stawki kosztów.
Zawody artystycz-
ne, Zawody spo-
łeczne, Zawody
opiekuńczo-wycho-
wawcze, Zawody
humanistyczne oraz
Zawody związane
znaukami ścisłymi
39
Rozdział3
Test„Edukacja–Zawód”iFirmasymulacyjna
6. Dyrektor
ds.Sprzedaży
iMarketingu
Odpowiedzialny za zgłoszenie grupy do
przetargów, których wygranie jest równo-
znaczne z realizacją usługi (arkusz Prze-
targi); w szczególności analizuje przetargi
dostępne w danym okresie gry pod kątem
wymagań klienta ikonsultuje to zpozosta-
łymi członkami zespołu; analizuje rozstrzy-
gnięte w poprzednim okresie decyzyjnym
przetargi (własnej grupy i grup konku-
rencyjnych) w celu określenia optymalnej
strategii udziału wprzetargach; po konsul-
tacjach dotyczących ceny zgłasza grupę do
udziału wprzetargach.
Zawody społeczne,
Zawody usługowe,
Zawody humani-
styczne, Zawody
związane z gospo-
darką i administra-
cją, Zawody zwią-
zane z naukami
ścisłymi
Mechanizm przypisywania ról może być dwojaki. W podstawowym wariancie
nauczyciel może zaproponować podjęcie określonej roli uczniowi, który ma wyso-
kie rezultaty wdanej skali testu, posługując się przedstawionymi powyżej zasadami
doboru ról według wyników testu. Uczeń sprawdza wówczas swoje preferencje ido-
świadcza typowych dla danego zawodu sytuacji decyzyjnych.
Drugi wariant wykorzystania wyników testu w grze symulacyjnej bazuje na
celu edukacyjno-doskonalącym i zmierza do usprawnienia tych obszarów, które
u ucznia względnie najsłabiej ukształtowane, sądząc w oparciu owyniki testu,
amimo to preferencje edukacyjno-zawodowe ucznia obejmują daną grupę kierun-
ków kształcenia/pracy. Nauczyciel proponuje wówczas uczniowi podjęcie wgrze ta-
kiej roli, która odpowiada zawodom, dla których wyniki testu niskie, choć dana
rola zawodowa leży wsferze zainteresowania ucznia.
Wmiarę możliwości, wynikających z czasu, jakim dysponuje nauczyciel, można
też zaproponować uczniom skonfrontowanie się wdwóch kolejnych rozgrywkach gry
zrolami zgodnymi zpreferowanymi oraz przeciwstawnymi do nich. Takie przypisa-
nia, jeżeli będą prowadzone wdanej rozgrywce wjednolitym wariancie dla wszystkich
uczniów, powinny częściowo wpływać na rezultaty gry. Uczniowie grający wzespo-
łach stworzonych woparciu oprzypisanie ról zgodne zpreferencjami wskazywanymi
przez test „Edukacja – Zawód” powinni uzyskiwać wyższe wyniki, niż po przypisaniu
do zespołów woparciu odobór ról niezgodny zpreferencjami. Takie doświadczenie,
omówione zuczniami po rozegraniu gry może dać im dodatkowe wskazanie, dotyczą-
ce ważności kierowania się własnymi zainteresowaniami ipreferencjami wwyborze
kierunku dalszego rozwoju edukacyjno-zawodowego. Oczywiście różnice wyników
nie zawsze muszą być wyraziste, stąd konieczność traktowania takiego dodatkowe-
go wariantu wyłącznie jako uzupełniającego eksperymentu, podejmowanego jedynie
wklasach wktórych gra przebiega szybko ijest odbierana przez uczniów jako łatwa.
Jest to jedna zrozszerzających form zajęć możliwych do przeprowadzenia dzięki inte-
gracji narzędzi Test „Edukacja – Zawód” – gra Firma symulacyjna.
41
Rozdział 4. Podstawy koncepcyjne
i teoretyczne testu
Poszczególne skale testu – obszary edukacyjno-zawodowe – nawiązują do Rozpo-
rządzenia Rady Ministrów zdnia 6 maja 2003 r. (Dz. U. nr 98, poz. 895 zdnia3czerw-
ca 2003r.), które zawiera Polską Klasykację Edukacji. Klasykacja ta odnosi się
do Międzynarodowej Standardowej Klasykacji Edukacji (International Standard
Classication of Education - ISCED’ 97), opracowanej przez UNESCO. Dokument
ten wymienia dziewięć głównych grup edukacyjnych (Kształcenie, Nauki humani-
styczne i sztuka, Nauki społeczne, gospodarka i prawo, Nauka, Nauki techniczne,
Rolnictwo, Nauki medyczne, Usługi, Siły zbrojne iobrona kraju), podzielonych na
dwadzieścia dwie podgrupy, którym przypisano różne kierunki studiów wyższych.
Wopisie obszarów edukacji izawodów wzięto też pod uwagę Krajowe Ramy Kwali-
kacji (Chmielecka, 2010).
Uwzględniając kryterium głównych grup i podgrup kształcenia (specjalności,
kierunków studiów, dyscyplin nauki), wymienionych w tym dokumencie, eksperci
opracowali trzynaście obszarów edukacyjnych, które były podstawą trzynastu skal
tworzonego testu. Część podgrup wymienianych w Polskiej Klasykacji Edukacji
połączono na zasadzie podobieństwa pod względem wymagań maturalnych irekru-
tacyjnych na uczelnie wyższe oraz zainteresowań poszczególnymi przedmiotami, co
jest istotne przy podejmowaniu różnych kierunków studiów. Niektóre kategorie
również podobne pod względem środowiska czy charakteru pracy.
Wyróżniono następujące obszary edukacyjno-zawodowe:
1. Zawody opiekuńczo-wychowawcze;
2. Zawody artystyczne;
3. Zawody humanistyczne;
4. Zawody społeczne;
5. Zawody związane zgospodarką iadministracją;
6. Zawody prawnicze;
7. Zawody biologiczno-medyczne;
8. Zawody związane znaukami ścisłymi;
9. Zawody inżynieryjno-techniczne;
10. Architektura ibudownictwo;
42
Rozdział4 Podstawykoncepcyjneiteoretycznetestu
11. Zawody rolnicze;
12. Zawody usługowe;
13. Służby mundurowe.
Powyższy podział był podstawą do tworzenia nowego testu i punktem wyjścia
wpsychometrycznej procedurze opracowywania testu. Każdemu zwyodrębnionych
na podstawie Polskiej Klasykacji Edukacji obszarów zawodowych, przypisano kon-
kretne kierunki studiów oraz zawody, jakie można po ukończeniu danych studiów
wykonywać. Specyka icharakter poszczególnych grup zawodów była podstawą ko-
lejnego etapu prac - opracowania wyjściowej puli twierdzeń.
Tworząc pozycje testowe starano się, aby odzwierciedlone w nich zostały prefe-
rencje, zainteresowania oraz predyspozycje zawodowe iedukacyjne, atakże postawy,
uzdolnienia, umiejętności icechy osobowości, kluczowe przy wyborze edukacji na
poziomie studiów wyższych, atym samym przy określaniu ścieżki zawodowej przez
licealistów.
Zainteresowania, to czynnik brany pod uwagę przez osoby dokonujące wyboru
zawodu wpierwszej kolejności. Zainteresowania można rozpatrywać zdwóch per-
spektyw – jako właściwości ludzi ijako atrybuty obiektu zainteresowania. Zaintere-
sowania rozumiane jako właściwości, są zwykle ujmowane jako „źródło motywacji,
która pobudza człowieka do działania, zgodnie zpragnieniami wsytuacji, kiedy ist-
nieje możliwość swobodnego wyboru” (Hurlock, 1985, s. 244). Zainteresowania za-
wodowe można uznać za „względnie stabilne właściwości indywidualne, wpływające
na zachowanie poprzez preferencje wobec określonych rodzajów aktywności zawo-
dowej iśrodowiska pracy” (Iddekinge, Putka, Campbell, 2011, s. 14). Takie przekro-
jowe ujęcie podkreśla trwałość zainteresowań, wykraczającą poza kontekst aktualnej
sytuacji człowieka. Stabilność zainteresowań jest ważnym czynnikiem motywującym
do rozwoju edukacyjno-zawodowego, anastępnie efektywności wdziałaniu zawodo-
wym.
Silnie zaznaczone, trwale przejawiane zainteresowania mogą być jednym ze
wskaźników postaw, stanowiących perspektywiczne uwarunkowanie aktywności
edukacyjno-zawodowej. Postawy są deniowane jako „trwała ocena – pozytywna lub
negatywna – ludzi, obiektów ipojęć” (Aronson, Wilson, Akert, 2006, s. 313). Najczę-
ściej wyróżniane elementy składowe postawy to komponent poznawczy, emocjonal-
ny ibehawioralny. Postawy nie mają tak specycznego, wąskiego wpływu na decyzje
zawodowe, jak zainteresowania, jednak ich horyzont czasowy jest szerszy. Postawy
wpływają nie tyle na wybór konkretnego zawodu, co raczej dziedziny edukacyjno-
zawodowej, rozumianej jako np. zawody związane zpomocą lub zpieniędzmi, czy też
wywieraniem wpływu na zmiany społeczne lub rozwój gospodarczy, bądź naukowy.
Predyspozycje ujmuje się jako wrodzone, czasem także nabyte sprawności wza-
kresie jakiejś określonej dziedziny, ale też jako skłonności. Predyspozycje bywają czę-
sto łączone z zainteresowaniami jednostki (Szewczuk, 1985, s. 66-67). Do pojęcia
predyspozycji bywają również włączane uzdolnienia. Można przyjąć, że wyraźnie
ukierunkowane isilnie zaznaczone predyspozycje wokreślonej dziedzinie, to uzdol-
43
Rozdział4
Podstawykoncepcyjneiteoretycznetestu
nienia. Choć intuicyjnie jasne, pojęcie predyspozycji jest szerokie inieostre. Split-
ter (2010, s. 210-211) wymienia 30 pojęć używanych zamiennie z dyspozycjami
izbliżoną liczbę różnorodnych denicji tego pojęcia, zwracając uwagę na ich aspekty
zyczne ipsychiczne.
Struktura osobowości integruje wszystkie powyższe aspekty wjedną funkcjonalną
całość, ukierunkowującą większość aktywności człowieka. Osobowość bywa trakto-
wana jako struktura dynamicznie regulująca odpowiedź na zmieniające się warunki
oraz jako zestaw stabilnych, niezmiennych wciągu życia cech. Na osobowość rozu-
mianą jako zestaw cech składają się obserwowalne zachowania, uczucia, myśli imo-
tywy, dzięki czemu osobowość ujawnia się wformie stabilnych, spójnych wzorców
funkcjonowania w różnorodnych sytuacjach, pozwalających przewidywać przyszłe
działania człowieka idokonywane wybory życiowe, wtym zawodowe (Pervin, 2002,
s. 49-75).
45
Rozdział 5. Procedura konstruowania testu
Wtym rozdziale zaprezentowano kolejne etapy prac nad konstrukcją Testu „Edu-
kacja – Zawód, które przeprowadzono wpodejściu psychometrycznym teoretyczno-
kryterialnym, szeroko stosowanym wpsychologii.
5.1. Tworzeniewyjściowejpulitwierdzeń
Woparciu oprzedstawione wrozdziale czwartym rozważania dotyczące preferen-
cji, zainteresowań, predyspozycji, postaw, uzdolnień, umiejętności icech osobowości
istotnych przy wyborze edukacji idrogi zawodowej oraz zaproponowane, na podsta-
wie Polskiej Klasykacji Edukacji obszary edukacyjno-zawodowe, eksperci sporzą-
dzili pozycje testowe. Wtym etapie pracy wydatny udział miała Pani Danuta Sałęga.
Została opracowana wyjściowa pula 485 twierdzeń, na które możliwe było udziele-
nie odpowiedzi zgodnie znastępującą skalą: zdecydowanie nie zgadzam się – nie zga-
dzam się – nie mam zdania (równie trafne jak nietrafne) – zgadzam się – zdecydo-
wanie zgadzam się. Część twierdzeń miało odwróconą skalę odpowiedzi. Starano się
używać często stosowanych, jednoznacznych, zrozumiałych dla licealisty wyrażeń.
Twierdzenia zostały poddane ocenie trzech sędziów kompetentnych – doradców
zawodowych z wieloletnim doświadczeniem. Zadaniem sędziów była ocena, na ile
dane twierdzenie dobrze diagnozuje preferencje poszczególnych obszarów edukacyj-
no-zawodowych. Sędziowie posługiwali się skalą od 1 do 7, gdzie 1 oznaczało – zu-
pełnie nie pasuje, a7 – wpełni pasuje. Dodatkowo sędziowie mogli zaproponować
modykację twierdzeń. Do dalszego etapu prac nad testem weszły twierdzenia, dla
których średnia ocen sędziów kompetentnych była większa lub równa 5,67. Przy-
jęcie arbitralnie ustanowionego na wysokim poziomie progu włączenia pozwoliło
zmniejszyć liczbę twierdzeń testowych do 43% puli wyjściowej. Dzięki zastosowanej
metodzie w dalszej pracy nad testem, wzięto pod uwagę twierdzenia o najwyższej
trafności wocenie sędziów kompetentnych. Na poszczególne wymiary edukacyjno-
zawodowe przypadało od 11 do 18 twierdzeń. Łącznie do badań standaryzacyjnych
weszło 207twierdzeń. Na koniec tego etapu zostały one poddane ocenie pod wzglę-
dem językowym.
46
Rozdział5 Procedurakonstruowaniatestu
5.2.Procedurabadań
W celu oceny właściwości psychometrycznych poszczególnych twierdzeń i wy-
brania tych, które wejdą do ostatecznej wersji testu, przeprowadzono dwuetapowe
badania oparte na założeniach Klasycznej Teorii Testów, na ogólnopolskiej próbie
licealistów. Starano się dobrać uczniów do badań wsposób reprezentatywny dla śro-
dowiska liceów ogólnokształcących uwzględniając kryteria: płci, wieku (wszystkie
klasy), różnorodności proli (rozszerzeń przedmiotowych), miejscowości, w któ-
rej mieści się szkoła (małe iduże miejscowości zkażdego województwa). Podstawą
określenia struktury próby były dane statystyczne opisujące liczbę liceów w Polsce
wpodziale na duże imałe miejscowości oraz dane oliczebności dziewcząt ichłopców
zdających maturę. Dane pochodziły zroczników statystycznych iinformacji publiko-
wanych przez Centralną Komisję Egzaminacyjną. Wzięto pod uwagę także strukturę
najczęściej występujących wszkołach proli uzyskaną poprzez własną analizę ofert
szkół zamieszczanych winternetowych systemach rekrutacyjnych. Informacje prze-
kazywane ankieterom prowadzącym badania wcałej Polsce jednoznacznie wskazy-
wały, wjakim środowisku mają przeprowadzić badania iile osób, zjakiego poziomu
klasowego mają zbadać.
Wpierwszym etapie zmierzano do werykacji podstaw koncepcyjnych, na któ-
rych oparto konstruowanie testu iwstępnej oceny własności poszczególnych pozycji
testowych. Celem tego etapu było także dokonanie oceny trafności kryterialnej te-
stu wodniesieniu do kryterium zewnętrznego. Każdy zbadanych wpierwszym eta-
pie wypełnił internetową wersję testu zawierającą 207 twierdzeń ze wstępnej puli.
Dodatkowo każdy badany został poproszony o wybór trzech obszarów edukacyj-
no-zawodowych, którymi jest zainteresowany. Wybór był dokonywany z trzynastu
obszarów zawodowych (proponowanych skal testu). Ankieterzy poprosili również
wychowawców badanych uczniów o wskazanie, które obszary zawodowe, ich zda-
niem, są zgodne zpredyspozycjami ich wychowanków.
Tą samą wersją testu zostali przebadani studenci, reprezentujący trzynaście wyło-
nionych obszarów edukacyjno-zawodowych. Do badań starano się dobrać studentów
różnych kierunków studiów stacjonarnych (dziennych) tak, aby poszczególne obsza-
ry reprezentowane były przez szerokie spektrum kierunków studiów. Badaniami zo-
stali objęci studenci zuczelni wcałej Polsce.
Po zebraniu wyników zpierwszego etapu badań, przeprowadzono analizę właści-
wości psychometrycznych poszczególnych pozycji testowych icałego testu. Procedu-
ra zmierzała do przygotowania drugiej wersji narzędzia omniejszej liczbie twierdzeń
oraz werykacji właściwości psychometrycznych. Kryterium doboru była ocena
właściwości psychometrycznych twierdzeń, przeprowadzona na podstawie wyników
badań, wykonanych w pierwszym etapie. Ilościowe charakterystyki opisowe oraz
analiza czynnikowa przeprowadzona wmodelu opisanym wkolejnych rozdziałach,
były podstawą doboru twierdzeń do drugiej wersji testu. Do puli twierdzeń wdrugiej
47
Rozdział5
Procedurakonstruowaniatestu
wersji testu włączono te pozycje, dla których skośność ismukłość rozkładu odpowie-
dzi wskazywała na najwyższe podobieństwo do rozkładu normalnego. Po wstępnej
ocenie skośności ismukłości twierdzeń, poddano je analizie czynnikowej iwyodręb-
niono te, których ładunek czynnikowy wnoszony do skali, do której twierdzenie było
włączane był największy. Wrezultacie analizy pozostawiono wteście 162twierdzenia
wybrane zpierwotnej puli 207.
Wdrugim etapie badań zmierzano do stworzenia ostatecznej wersji narzędzia
i werykacji jego właściwości psychometrycznych. Był to etap testowania i udosko-
nalania wstępnej wersji testu, w który zaangażowanych było blisko 160 nauczycieli
podstaw przedsiębiorczości wraz ze swoimi uczniami z całej Polski. Wersją liczą-
cą 162 twierdzenia przeprowadzono ponowne badania na dużej, ogólnopolskiej
próbie licealistów. Procedura badawcza zastosowana w drugim etapie badań była
skierowana wyłącznie do uczniów, nie badano już studentów i nauczycieli. Podsu-
mowaniem drugiej tury badań była ponowna ocena własności psychometrycznych
twierdzeń i całego testu. Ocena skośności, smukłości oraz ponowna analiza czynni-
kowa zmierzała do dalszej redukcji liczby twierdzeń, zgodnie z postulatami zgłasza-
nymi przez osoby badane, jak i przez ankieterów oraz nauczycieli. Przeprowadzono
też werykację właściwości psychometrycznych nalnej wersji narzędzia. Analiza
końcowa została przeprowadzona na danych pochodzących z badań ponad 7400 li-
cealistów. Do ostatecznej wersji testu włączono zestaw 107 twierdzeń. Twierdzenia
te zostały wyłonione z puli 162 pozycji poddanych werykacji w trakcie drugiego
etapu badań.
5.3.Strukturapróbyuczestniczącejwbadaniach
Właściwości psychometryczne pierwszej wersji narzędzia liczącej 207 twierdzeń
oceniono woparciu obadanie próby liczącej łącznie 1348 osób. Wjej skład weszło
937 uczniów i411 studentów. Wstępna analiza danych, uzyskanych wbadaniach po-
wyższej grupy wskazywała, że niewielka grupa osób badanych wypełniła test wspo-
sób świadczący oryzyku nierzetelności lub tendencyjności. W oparciu o rozkłady
częstości odpowiedzi na poszczególne twierdzenia wyeliminowano z próby dane
respondentów zjakimikolwiek brakami danych, atakże osób zaznaczających mak-
symalną dla próby ilość kategorii środkowych i skrajnych górnych oraz dolnych.
Wkażdym przypadku usunięto dane 5% osób onajwiększej liczbie odpowiedzi skraj-
nych i środkowych. Ostatecznie w skład próby walidacyjnej pierwszej wersji testu
liczącej 207twierdzeń weszły 1024 osoby, wtym 709 uczniów i315 studentów.
Grupa uczniów badana wpierwszym etapie była złożona w 2/3 zkobiet, co jest
typowe dla szkół licealnych. Wśród uczniów przeważały osoby zmiejscowości do
25tys. mieszkańców (58%). Studenci częściej wywodzili się z miejscowości powy-
żej 25tys. mieszkańców (51,1%). Badaniami objęto przedstawicieli wszystkich wo-
48
Rozdział5 Procedurakonstruowaniatestu
jewództw. Względnie najliczniej były reprezentowane osoby zwojewództwa pomor-
skiego (15,1%) iśląskiego (10,9%). Najmniej badanych wywodziło się zwojewództwa
zachodniopomorskiego (0,6%), kujawsko-pomorskiego (2,5%), lubuskiego (3,5%)
oraz mazowieckiego (3,8%). Pozostałe województwa były reprezentowane wpropor-
cji od 5% do 8,5%.
Badaniami objęto przede wszystkim uczniów klas drugich. Była to sytuacja ade-
kwatna do celów konstrukcji narzędzia, adresowanego do uczniów, przygotowują-
cych się do podjęcia decyzji zawodowych, koniecznych do werbalizacji, w trakcie
wskazywania przedmiotów egzaminacyjnych, na początku trzeciej klasy liceum.
Struktura płciowa na poszczególnych poziomach wiekowych była statystycznie jed-
norodna (c2 = 1,23; p < 0,540). Prole nauczania osób, objętych badaniami wpierw-
szym etapie były reprezentowane wproporcjonalny ilościowo sposób, po ok. 20%
zkażdego prolu (typu rozszerzeń). W przeciwieństwie do wszystkich pozostałych
klas, wklasach zrozszerzeniami zmatematyki izyki było więcej mężczyzn niż ko-
biet. Jest to typowa właściwość uczniów liceów. Zpowyższego powodu struktura płci
uczniów klas o różnym typie rozszerzeń przedmiotowych różniła się istotnie staty-
stycznie (c2 = 80,24; p < 0,001).
Studenci objęci badaniami wpierwszym etapie walidacji testu stanowili grupę od-
niesienia wprocesie oceny trafności testu, ich dane nie były podstawą do wyodręb-
nienia skal testu ijego normalizacji. Grupa ta składała się z205 kobiet i110 mężczyzn,
reprezentujących kierunki, zaliczone do trzynastu obszarów edukacyjno-zawodo-
wych, będących podstawą konstrukcji testu. Wposzczególnych obszarach zbadano
od 4,8% do 10,5% łącznej grupy studentów. Roczniki studiów 1-4 były reprezento-
wane jednorodnie. W badaniach uczestniczyło względnie mniej osób zroczników
5 i 6 (medycyna). Struktura płciowa reprezentantów poszczególnych proli różni-
ła się istotnie, co jest typowe dla specyki kierunków technicznych wporównaniu
np. z kierunkami opiekuńczo-wychowawczymi czy humanistycznymi (c2 = 78,34;
p < 0,001).
Badania drugą wersją testu, liczącą 162 twierdzenia, przeprowadzono w grupie
8014 osób. Część badanych nie spełniała jednak kryteriów kwalikacji do próby nor-
malizacyjnej, ze względu na naukę w szkołach innych, niż licea ogólnokształcące,
braki odpowiedzi na część pozycji testowych, tendencyjnie niespójne odpowiedzi na
pytania metryczki. Po eliminacji nieprawidłowych danych pozostawiono do analizy
kompletne wyniki 7432 osób.
Grupa osób zbadanych w drugiej turze walidacji składała się w większości z dziew-
cząt (wykres 2).
49
Rozdział5
Procedurakonstruowaniatestu
Wykres 2. Płeć osób badanych ostateczną wersją testu
Osoby badane wywodziły się przede wszystkim z miejscowości powyżej 25 tys.
mieszkańców (71,3%). W małych miejscowościach zbadano istotnie więcej dziew-
cząt, niż chłopców (c2 = 56,29; p < 0,001) (tabela 4).
Tabela 4. Struktura grupy badanej ostateczną wersją testu – miejsce zamieszkania
Płeć
Kobiety Mężczyźni Ogółem
Liczeb-
ność %Liczeb-
ność %Liczeb-
ność %
W i e l k o ś ć
miejscowości
< 25 tys. 1459 31,8 671 23,6 2130 28,7
> 25 tys. 3136 68,2 2167 76,4 5303 71,3
Województwo
dolnośląskie 201 4,4 100 3,5 301 4,0
kujawsko-pomorskie 287 6,2 166 5,8 453 6,1
lubelskie 399 8,7 292 10,3 691 9,3
lubuskie 169 3,7 112 3,9 281 3,8
łódzkie 411 8,9 304 10,7 715 9,6
małopolskie 195 4,2 176 6,2 371 5,0
mazowieckie 236 5,1 130 4,6 366 4,9
opolskie 256 5,6 127 4,5 383 5,2
podkarpackie 530 11,5 201 7,1 731 9,8
podlaskie 139 3,0 90 3,2 229 3,1
pomorskie 479 10,4 288 10,1 767 10,3
śląskie 372 8,1 194 6,8 566 7,6
świętokrzyskie 273 5,9 211 7,4 484 6,5
warmińsko-mazurskie 197 4,3 123 4,3 320 4,3
wielkopolskie 281 6,1 202 7,1 483 6,5
zachodniopomorskie 170 3,7 122 4,3 292 3,9
50
Rozdział5 Procedurakonstruowaniatestu
Poszczególne województwa były reprezentowane w zróżnicowanym stopniu, od
3,1% dla woj. podlaskiego do 10,3% dla pomorskiego. Między województwami tak-
że występowały istotne różnice w strukturze płci zbadanych uczniów (c2 = 82,54);
p < 0,001).
Proporcja uczniów zklas pierwszych była niższa, niż uczniów zklas drugich itrze-
cich. Jest to adekwatne do celów testu przygotowanego przede wszystkim zmyślą
odrugo- itrzecioklasistach, podejmujących decyzje, co do wyboru przedmiotów ma-
turalnych idalszej ścieżki edukacyjno-zawodowej (tabela 5).
Tabela 5. Struktura grupy badanej ostateczną wersją testu – prol klasy
Płeć
Kobiety Mężczyźni Ogółem
Liczeb-
ność %Liczeb-
ność %Liczeb-
ność %
Klasa
1 969 21,1 552 19,5 1521 20,5
2 1960 42,7 1192 42 3152 42,4
3 1666 36,3 1093 38,5 2759 37,1
Prol / typ
rozszerzenia
matematyczno-zyczny 639 13,9 985 34,7 1624 21,9
humanistyczny 1044 22,7 386 13,6 1430 19,2
biologiczno-chemiczny 939 20,4 328 11,6 1267 17
językowy 274 6 69 2,4 343 4,6
inny 1699 37 1069 37,7 2768 37,2
Ogółem 4595 100 2837 100 7432 100
Liczba dziewcząt ichłopców zposzczególnych poziomów klasowych nie różniła
się istotnie (c2 = 4,88; p < 0,087). Odsetki osób zklas oróżnych prolach były zbli-
żone, oprócz prolu językowego, reprezentowanego względnie mniej licznie. Duże
zróżnicowanie autorsko tworzonych przez szkoły proli łączących różne przedmio-
ty wiodące spowodowała też znaczne rozbudowanie grupy zaliczonej do innych.
Struktura płci wposzczególnych prolach była istotnie różna (c2 = 522,1; p < 0,001).
5.4. Analizawłaściwościpsychometrycznychtwierdzeń
oraztworzenieskal
Skale testu wostatecznej wersji uzyskano woparciu owyniki analizy czynniko-
wej. Wcelu walidacji trafności teoretycznej odniesiono rezultaty analizy do założeń
konstrukcji testu. Woparciu oodpowiedzi respondentów zgrupy walidacyjnej, na
poszczególne pozycje testowe, usunięto zpuli 162 twierdzeń – te, które charakteryzo-
wały się wysoką skośnością iniskimi zasobami zmienności wspólnej. Na pozostałych
51
Rozdział5
Procedurakonstruowaniatestu
115 twierdzeniach przeprowadzono ocenę struktury czynnikowej testu, za pomocą
analizy czynnikowej, metodą głównych składowych irotacją ortogonalną Varimax.
Proporcja wariancji możliwej do wyjaśnienia za pomocą analizy czynnikowej była
wysoka (K-M-O= 0,96). Pozycje testowe uwzględnione wanalizie były powiązane,
poziom istotności testu sferyczności Bartletta wynosił poniżej 0,001, co umożliwia-
ło poprawne przeprowadzenie analizy. Uzyskano 14 czynników, dotyczących mery-
torycznej zawartości narzędzia, których struktura treściowa stanowi potwierdzenie
wymiarów teoretycznych.
Czynniki wyodrębnione ztestu wyjaśniały 57,8% wariancji wyników testu. Ostat-
ni zczynników, wktórego skład weszły trzy twierdzenia, został wyłączony zdalszej
analizy. Pominięto także 5 twierdzeń ozbliżonej przynależności do różnych czynni-
ków iwzględnie niskich ładunkach czynnikowych. Po usunięciu tych 8 pozycji testo-
wych, wostatecznej konstrukcji testu liczącego 107 twierdzeń, przyjęto rozwiązanie
ztrzynastoma skalami, wynikającymi zteoretycznej struktury narzędzia, kwaliku-
jąc twierdzenia do skal wsposób zgodny z wynikami analizy czynnikowej. Skalom
nadano nazwy, po sprawdzeniu, jakie twierdzenia weszły w skład poszczególnych
czynników. Nazewnictwo skal oparto na terminologii, opisującej obszary edukacyj-
no-zawodowe, zdeniowane wRozporządzeniu Rady Ministrów zdnia 6 maja 2003
r. (Dz. U. nr 98, poz. 895 zdnia 3 czerwca 2003r.), które zawiera Polską Klasykację
Edukacji. Ładunki czynnikowe twierdzeń są zawarte wtabeli zamieszczonej wanek-
sie.
Możliwym odpowiedziom na pozycje testowe (zdecydowanie nie zgadzam się
nie zgadzam się – nie mam zdania (równie trafne jak nietrafne) – zgadzam się – zde-
cydowanie zgadzam się) przypisano punkty od 1 do 5. Na tej podstawie obliczono
sumy wyników punktowych oraz odchylenia standardowe dla skal. Ilość twierdzeń,
które zostały włączone do poszczególnych skal, właściwości testu oraz porównanie
wyników średnich, wgrupach, wpodziale na płeć, przedstawia tabela 6.
52
Rozdział5 Procedurakonstruowaniatestu
Tabela 6. Właściwości skal testu oraz porównanie wyników średnich między kobietami
imężczyznami
Skala
Liczba
twier-
dzeń
Płeć Porównanie
Kobiety Mężczyźni Ogółem t p < d
M SD M SD M SD
Zawody opiekuńczo-wychowawcze 12 43,29 8,83 34,93 8,78 40,10 9,70 39,72 0,001 0,95
Zawody artystyczne 10 31,69 8,87 25,64 8,99 29,38 9,39 28,41 0,001 0,68
Zawody humanistyczne 8 22,41 6,85 19,68 6,72 21,37 6,93 16,77 0,001 0,40
Zawody społeczne 6 22,76 3,69 21,35 4,09 22,22 3,91 15,03 0,001 0,37
Zawody związane zgospodarką iadministracją 5 13,34 4,59 13,62 4,08 13,45 4,40 -2,79 0,005 0,06
Zawody prawnicze 8 20,56 6,23 23,98 6,52 21,87 6,56 -22,34 0,001 0,54
Zawody biologiczno-medyczne 12 34,95 11,57 31,10 10,81 33,48 11,44 14,53 0,001 0,34
Zawody związane znaukami ścisłymi 6 16,53 5,50 19,63 5,61 17,72 5,74 -23,44 0,001 0,56
Zawody inżynieryjno-techniczne 14 32,14 10,29 48,60 11,42 38,43 13,38 -62,65 0,001 1,53
Architektura ibudownictwo 11 32,29 9,14 34,40 8,94 33,10 9,12 -9,72 0,001 0,23
Zawody rolnicze 4 10,19 3,69 9,62 3,62 9,97 3,67 6,47 0,001 0,15
Zawody usługowe 5 15,21 4,43 13,26 4,40 14,47 4,52 18,45 0,001 0,44
Służby mundurowe 6 19,75 4,60 19,89 5,05 19,81 4,78 -1,24 0,217 0,03
Oznaczenia: M – średnia; SD – odchylenie standardowe; t – wynik testu t-Studenta;
p – poziom istotności dla testu t-Studenta; d – współczynnik mocy d-Cohena
Liczba twierdzeń, włączonych do poszczególnych skal, mieści się w przedziale
od 4 do 14. Wwiększości spośród 13 skal, oprócz jednej (służby mundurowe), wy-
stępują istotne różnice między średnimi wynikami dziewcząt i chłopców. Wielkość
efektu oszacowana współczynnikiem d Cohena, uwzględniającym wocenie istotno-
ści różnic wielkość grup, wskazuje na wysokie różnice wdwóch skalach – zawodów
inżynieryjno-technicznych i zawodów opiekuńczo wychowawczych. Umiarkowane
różnice między płciami, dotyczą zawodów artystycznych, ścisłych i prawniczych.
Różnice między płciami wzakresie pozostałych zawodów są małe, awodniesieniu
do zawodów, związanych z gospodarką i administracją, zawodów rolniczych oraz
służb mundurowych, można je uznać za nieznaczące.
Charakterystykę wyników skal oraz porównanie wyników średnich, wpodziale na
poziomy klasowe, przedstawia tabela 7. Etapy edukacji różnią się istotnie w9 skalach.
Ze względu na różnice między podgrupami osób badanych, przygotowano odrębne
normy dla płci idla poziomu klasowego.
53
Rozdział5
Procedurakonstruowaniatestu
Tabela 7. Właściwości skal testu oraz porównanie wyników średnich między poziomami
klasowymi
Skala
Klasa Porównanie
123F p < η2
MSDMSDMSD
Zawody opiekuńczo-wychowawcze 40,33 9,73 40,33 9,49 39,71 9,92 3,55 0,029 0,001
Zawody artystyczne 29,90 9,51 29,88 9,34 28,51 9,32 18,86 0,001 0,005
Zawody humanistyczne 22,10 6,90 21,68 6,88 20,61 6,93 28,49 0,001 0,008
Zawody społeczne 22,46 3,95 22,24 3,86 22,07 3,94 5,01 0,007 0,001
Zawody związane zgospodarką iadministracją 13,28 4,49 13,43 4,32 13,56 4,44 2,08 0,125 0,001
Zawody prawnicze 21,64 6,60 22,05 6,41 21,79 6,70 2,33 0,097 0,001
Zawody biologiczno-medyczne 34,01 11,77 34,12 11,33 32,48 11,31 17,17 0,001 0,005
Zawody związane znaukami ścisłymi 17,63 5,85 17,91 5,59 17,54 5,84 3,12 0,044 0,001
Zawody inżynieryjno-techniczne 37,27 13,26 38,78 13,06 38,67 13,79 7,21 0,001 0,002
Architektura ibudownictwo 33,33 9,44 33,52 8,87 32,48 9,19 10,29 0,001 0,003
Zawody rolnicze 9,94 3,74 10,11 3,64 9,83 3,66 4,23 0,015 0,001
Zawody usługowe 14,29 4,51 14,59 4,50 14,42 4,53 2,50 0,082 0,001
Służby mundurowe 19,69 4,81 19,86 4,68 19,81 4,86 0,64 0,527 0,000
Oznaczenia: M – średnia; SD – odchylenie standardowe; F – wynik testu F;
p – poziom istotności dla testu F-Levena.
Różnice między poziomami klasowymi wyjaśniają bardzo małą część zmienności,
uzyskiwanych wbadaniach rezultatów. Współczynniki η2 (eta-kwadrat) są bardzo ni-
skie, żaden nie przekracza granicznej wartości 0,01. Zdecydowana większość zmien-
ności wyników pochodzi więc z różnic między osobami badanymi, a nie etapami
edukacji.
Powiązania między skalami testu przedstawia tabela 8. Wartości współczynni-
ków korelacji rho Spearmana wynoszą od –0,26 do 0,58. Współczynniki korelacji
owartości przekraczającej 0,3 stanowią 19,2% analizowanych związków. Najsilniej-
sze związki zpozostałymi skalami testu dotyczą zawodów opiekuńczo-wychowaw-
czych, najsłabsze zawodów biologiczno-medycznych.
54
Rozdział5 Procedurakonstruowaniatestu
Tabela 8. Związki między skalami testu
Zawody opiekuńczo-wychowawcze
Zawody artystyczne
Zawody humanistyczne
Zawody społeczne
Zawody związane z gospodarką i administracją
Zawody prawnicze
Zawody biologiczno-medyczne
Zawody związane z naukami ścisłymi
Zawody inżynieryjno-techniczne
Architektura i budownictwo
Zawody rolnicze
Zawody usługowe
Zawody artystyczne 0,30**
Zawody humanistyczne 0,31** 0,58**
Zawody społeczne 0,48** 0,37** 0,37**
Zawody związane
zgospodarką i admini-
stracją
0,08** -0,08** -0,06** 0,09**
Zawody prawnicze 0,08** 0,04** 0,21** 0,20** 0,48**
Zawody biologiczno-
medyczne 0,35** 0,18** 0,16** 0,13** -0,01 0,06**
Zawody związane
znaukami ścisłymi -0,18** -0,07** -0,21** -0,05** 0,33** 0,24** 0,21**
Zawody inżynieryjno-
techniczne -0,26** -0,15** -0,18** -0,04** 0,27** 0,36** 0,00 0,53**
Architektura i budow-
nictwo -0,03* 0,32** 0,05** 0,14** 0,25** 0,29** 0,09** 0,45** 0,49**
Zawody rolnicze 0,29** 0,19** 0,13** 0,08** 0,10** 0,14** 0,35** 0,07** 0,15** 0,21**
Zawody usługowe 0,38** 0,27** 0,23** 0,28** 0,21** 0,18** 0,15** -0,10** -0,05** 0,20** 0,28**
Służby mundurowe 0,22** -0,04** 0,05** 0,11** 0,14** 0,29** 0,12** 0,02 0,16** 0,07** 0,21** 0,21**
* p < 0,05; ** p < 0,01
55
Rozdział 6. Właściwości psychometryczne
skal
Dla trzynastu skal testu oszacowano właściwości psychometryczne rzetelność,
trafność oraz normy, które zaprezentowano w poniższym rozdziale.
6.1.Rzetelność
Rzetelność skal testu została oszacowana z wykorzystaniem współczynnika alfa
Cronbacha. Rzetelność skal ostatecznej wersji testu przedstawia tabela 9.
Tabela 9. Rzetelność skal testu
Skala Rzetelność
alfa Cronbacha
Zawody opiekuńczo-wychowawcze 0,909
Zawody artystyczne 0,913
Zawody humanistyczne 0,851
Zawody społeczne 0,758
Zawody związane z gospodarką i administracją 0,784
Zawody prawnicze 0,862
Zawody biologiczno-medyczne 0,936
Zawody związane z naukami ścisłymi 0,841
Zawody inżynieryjno-techniczne 0,941
Architektura i budownictwo 0,894
Zawody rolnicze 0,798
Zawody usługowe 0,840
Służby mundurowe 0,787
Rozpiętość wyników współczynnika alfa Cronbacha wynosi od 0 do 1. Im współ-
czynnik jest bliższy wartości 1, tym bardziej dokładna jest dana skala, tym mniejszy
błąd wszacowaniu rzeczywistych preferencji edukacyjno-zawodowych badanej oso-
by. Rzetelność wszystkich skal jest zadowalająca i wpełni wystarczająca dla celów
badawczych. Wartość współczynnika alfa Cronbacha wynosi od 0,758 dla skali Za-
wody społeczne do 0,913 dla skali Zawody artystyczne. Do celów diagnozy indywidu-
alnej można wykorzystać wyniki 9 skal owspółczynniku alfa Cronbacha powyżej 0,8,
56
Rozdział5 Właściwościpsychometryczneskal
traktując pozostałe wyniki jako orientacyjne wskazania. Warunki stosowania wdia-
gnozie przesiewowej iwcelach naukowych spełnia każda ze skal. Test można uznać
za wystarczająco rzetelny do stosowania jako pomocnicze narzędzie wprowadzeniu
orientacji zawodowej.
6.2.Trafność
Trafność kryterialna skal (na ile skale mierzą to, co wzałożeniu mają mierzyć)
została określona dla pierwszej wersji narzędzia, w oparciu ozbieżność obszarów
edukacyjno-zawodowych, wskazywanych w teście, wykonywanym przez uczniów,
jako wiodące zdwoma kryteriami: niezależnym wskazaniem preferowanych obsza-
rów zawodowych, dokonanym przez uczniów oraz oceną predyspozycji uczniów, do-
konaną przez nauczycieli-wychowawców. Nauczyciel-wychowawca jako osoba, która
zna ucznia, wskazywał spośród 13 obszarów dwa, które jego zdaniem szczególnie
dobrze odpowiadają predyspozycjom izainteresowaniom ucznia. Ankieterzy prowa-
dzący badania poprosili wychowawców oprzypisanie każdemu uczniowi, biorącemu
udział wbadaniach, dwóch obszarów edukacyjno-zawodowych, które jego zdaniem
są najbardziej odpowiednie dla jego wychowanka.
Porównanie wyników testu zkryterium samooceny ucznia, jak izewnętrznej oceny
nauczyciela, posiadającego wiedzę na temat szkolnych ocen ucznia ijego zachowania
wgrupie rówieśniczej pozwoliło zobiektywizować ocenę trafności. Dodatkowym spo-
sobem oceny trafności kryterialnej pierwszej wersji testu było zestawienie wyników
studentów zinformacją oich kierunku studiów. Ostateczna wersja testu została pod-
dana ocenie trafności kryterialnej tylko za pomocą sprawdzenia zgodności wyników
testu zzainteresowaniami, deklarowanymi przez badanych uczniów. Spektrum kryte-
riów zewnętrznych, wykorzystanych wocenie trafności kryterialnej pierwszej wersji
testu było szersze, niż dla wersji ostatecznej. Zestaw skal pierwszej wersji testu jest
identyczny zwersją ostateczną (zmieniła się tylko liczba twierdzeń), przedstawiono
poniżej dokładne wyniki oceny trafności dla obydwu wersji narzędzia.
Związek między wynikami pierwszej wersji testu a preferencjami zawodowymi,
oceniony za pomocą współczynnika tau-b Kendalla, wynosi 0,29. Relacje między
trzema skalami onajwyższym średnim wyniku wteście atrzema deklaracjami osób
badanych, dotyczącymi najbardziej interesujących ich obszarów zawodowych oce-
niono zwykorzystaniem współczynników V-Cramera. Związek dominującej prefe-
rencji wskazanej skalami testu zobszarem zawodowym, wskazywanym przez ucznia
na pierwszym miejscu wynosił 0,33. Zależność była wyraźna, choć mała. Związki
wiodącej preferencji izainteresowań lokowanych na kolejnych pozycjach były syste-
matycznie niższe, nieznaczące (odpowiednio 0,25 i0,20).
W identyczny sposób sprawdzono związek preferencji, wskazywanej w oparciu
owyniki pierwszej wersji testu, zoceną dwóch wiodących obszarów dyspozycji zawo-
57
Rozdział5
Właściwościpsychometryczneskal
dowych, wskazywanych przez wychowawcę. Związek wynosił 0,27, zależność była ni-
ska. Jednak przy ocenie trafności kryterialnej nie oczekuje się wysokich korelacji zkry-
terium – wartość współczynnika na poziomie około 0,3 uznaje się za satysfakcjonującą.
Ocenę trafności kryterialnej pierwszej wersji testu przeprowadzono także dla każdej
ze skal odrębnie, woparciu ozestawienie zgodności jej najwyższego wyniku wteście
ikryterium. Ocenę przeprowadzono za pomocą współczynnika korelacji phi. Dodat-
kowo oszacowano odsetek zgodności wyborów izgodność odrzuceń między wynika-
mi testu ikryterium. Obszary edukacyjno-zawodowe, które znalazły się na pierwszym
miejscu wteście ijednocześnie były wymieniane przez daną osobę na pierwszym miej-
scu wkryterium, potraktowano jako zgodny wybór. Obszary, znajdujące się wteście
na dalszych pozycjach ijednocześnie będące poza pierwszym miejscem wkryterium,
zaliczano do zgodnych odrzuceń. Powyższa procedura, określona jako binarna (zero-
jedynkowa) predykcja pokazywała wiarygodność informacji, płynącej ze wskazania
danego obszaru na pierwszym miejscu w wynikach testu. Wyniki zawarte w tabeli
10 wskazywały, że trafność kryterialna skal, zestawionych zwyborami uczniów, była
zróżnicowana, współczynniki korelacji phi wynosiły od 0,04 dla skali Zawody społecz-
ne (11% binarnej trafności predykcji) do 0,40 dla skali Zawody biologiczno-medyczne
(65% binarnej trafności predykcji) oraz 0,43 dla skali Architektura ibudownictwo (45%
binarnej trafności predykcji). Należy też podkreślić, że tylko dla jednej skali onajniż-
szym phi (zawody społeczne) ten współczynnik jest nieistotny statystycznie.
Tabela 10. Trafność skal pierwszej wersji – grupa uczniów iwychowawców
Skala
Wybór ucznia Opinia wychowawcy
Phi p <
Zgodność
odrzuceń
(%)
Zgodność
wyborów
(%)
Phi p <
Zgodność
odrzuceń
(%)
Zgodność
wyborów
(%)
Zawody opiekuńczo-wychowawcze 0,41 0,001 93,2 45,3 0,40 0,001 93,1 43,6
Zawody artystyczne 0,31 0,001 93,0 38,2 0,18 0,001 95,3 19,7
Zawody humanistyczne 0,20 0,001 91,7 40,9 0,02 0,64 89,0 14,3
Zawody społeczne 0,04 0,27 92,3 10,7 0,07 0,09 89,7 15,7
Zawody związane zgospodarką iadministracją 0,18 0,001 94,5 33,3 0,14 0,001 94,0 27,8
Zawody prawnicze 0,24 0,001 96,6 25,6 0,11 0,005 96,1 13,5
Zawody biologiczno-medyczne 0,40 0,001 89,5 64,7 0,34 0,001 89,4 56,0
Zawody związane z naukami ścisłymi 0,22 0,001 93,2 36,7 0,19 0,001 92,8 33,3
Zawody inżynieryjno-techniczne 0,28 0,001 91,7 42,6 0,17 0,001 92,5 26,7
Architektura i budownictwo 0,43 0,001 96,7 45,5 0,24 0,001 96,6 25,0
Zawody rolnicze 0,33 0,001 99,7 33,3 0,33 0,001 99,7 33,3
Zawody usługowe 0,17 0,001 96,7 14,9 0,10 0,01 92,4 16,4
Służby mundurowe 0,34 0,001 97,6 25,9 0,22 0,001 98,0 15,0
Oznaczenia: Phi – współczynnik korelacji; p – poziom istotności.
58
Rozdział5 Właściwościpsychometryczneskal
Werykacja trafności kryterialnej pierwszej wersji liczącej 162 twierdzenia została
dodatkowo przeprowadzona dla całego testu ikażdej ze skal na próbie 315 studentów
różnych kierunków, reprezentujących 13 grup zawodowych, woparciu ozgodność
uzyskiwanych dla nich wyników testu zobszarem edukacyjno-zawodowym kierun-
ku, na jakim studiują. Kryterium przypisywania kierunków studiów do poszczegól-
nych obszarów edukacyjno-zawodowych była Polska Klasykacja Edukacji. Wyniki
są zawarte wtabeli 11.
Ogólny związek, wskazywanego wynikami testu obszaru preferencji ztypem stu-
diów badanych studentów, wynosi 0,37. Dla kryterium poszczególnych kierunków
studiów, uzyskiwane wskaźniki są zbliżone do wyników uczniów, dotyczących zbież-
ności testu zich deklarowanymi preferencjami, mają jednak w większości wyższy
poziom niż wprzypadku uczniów (od 0,04 dla skali Zawody społeczne do 0,48 dla
skali Architektura ibudownictwo oraz 0,55 dla skali Zawody artystyczne).
Tabela 11. Trafność skal pierwszej wersji – grupa studentów
Skala
Kierunek studiów
Phi p <
Zgodność
odrzuceń
(%)
Zgodność
wyborów
(%)
Zawody opiekuńczo-wychowawcze 0,30 0,001 97,2 25,0
Zawody artystyczne 0,55 0,001 95,6 54,5
Zawody humanistyczne 0,21 0,001 95,7 26,7
Zawody społeczne 0,04 0,48 93,5 9,0
Zawody związane zgospodarką iadministracją 0,05 0,41 89,6 0,0
Zawody prawnicze 0,43 0,001 94,7 60,0
Zawody biologiczno-medyczne 0,42 0,001 95,0 56,3
Zawody związane znaukami ścisłymi 0,15 0,01 93,1 30,0
Zawody inżynieryjno-techniczne 0,25 0,001 94,4 28,6
Architektura ibudownictwo 0,48 0,001 92,7 78,6
Zawody rolnicze 0,28 0,001 95,4 38,5
Zawody usługowe 0,33 0,001 96,0 29,7
Służby mundurowe 0,37 0,001 95,6 40,9
Oznaczenia: Phi – współczynnik korelacji; p – poziom istotności.
Ocenę trafności ostatecznej wersji testu przeprowadzono wsposób identyczny do
opisanego powyżej, porównując kierunki edukacyjno-zawodowe, w których osoba
badana uzyskała najwięcej punktów w teście, z dwiema deklaracjami jej najważ-
niejszych zainteresowań zawodowych. Analizę wykonano na danych 6776 uczniów,
którzy podali swoje najważniejsze zainteresowanie i5341 osób, wskazujących drugi
wkolejności interesujący ich obszar. Zgodność między wynikami testu a preferen-
59
Rozdział5
Właściwościpsychometryczneskal
cjami deklarowanymi przez uczniów, oceniona współczynnikiem tau-b Kendalla,
wynosi 0,26 ijest istotna statystycznie. Związek dominującej preferencji wskazanej
skalami testu z obszarem edukacyjno-zawodowym, wskazywanym przez ucznia na
pierwszym miejscu wynosi 0,29. Zależność jest słaba, choć istotna statystycznie.
Związek wiodącej dyspozycji wskazywanej testem izainteresowań lokowanych na
drugim miejscu jest niższy, choć też istotny statystycznie (0,24). Wszystkie wskaźniki
trafności kryterialnej wposzczególnych skalach, obliczone dla uczniów współczyn-
nikiem phi, są niewielkie, ale satysfakcjonujące ze względu na zbieżność ze wskaźni-
kami uzyskanymi dla studentów.
Wyniki oceny trafności kryterialnej, ostatecznej wersji testu dla każdej ze skal od-
rębnie, woparciu ozestawienie zgodności jej dominującej pozycji wteście iwkryte-
rium deklaracji ucznia, przedstawia tabela 12. Współczynniki korelacji phi wynoszą
od 0,08 dla skali Zawody społeczne (12,1% binarnej trafności predykcji) do 0,53 dla
skali Zawody biologiczno-medyczne (84% binarnej trafności predykcji). Bardzo dobre
wyniki uzyskano też dla skali Architektura ibudownictwo (phi = 0,37, 52,4% binarnej
trafności predykcji), jak izawodów związanych zGospodarką iadministracją (phi =
0,26, 51% binarnej trafności predykcji). We wszystkich skalach uzyskano znaczną
trafność odrzuceń, co oznacza, że przy braku wskazania danej skali w teście jako
sugerowanej sfery edukacyjno-zawodowej, prawdopodobieństwo tego, iż uczeń inte-
resuje się nią jest bardzo niskie.
Tabela 12. Trafność skal ostatecznej wersji – wszyscy uczniowie
Skala
Wybór ucznia
Phi p <
Zgodność
odrzuceń
(%)
Zgodność
wyborów
(%)
Zawody opiekuńczo-wychowawcze 0,25 0,001 97,3 18,7
Zawody artystyczne 0,30 0,001 98,0 23,8
Zawody humanistyczne 0,15 0,001 94,5 25,4
Zawody społeczne 0,08 0,001 93,0 12,1
Zawody związane zgospodarką iadministracją 0,26 0,001 89,5 51,0
Zawody prawnicze 0,16 0,001 94,5 30,7
Zawody biologiczno-medyczne 0,53 0,001 88,1 84,0
Zawody związane znaukami ścisłymi 0,17 0,001 95,0 19,5
Zawody inżynieryjno-techniczne 0,22 0,001 89,0 40,3
Architektura ibudownictwo 0,37 0,001 93,5 52,4
Zawody rolnicze 0,11 0,001 99,7 4,3
Zawody usługowe 0,13 0,001 93,0 21,8
Służby mundurowe 0,33 0,001 98,1 23,9
Oznaczenia: Phi – współczynnik korelacji; p – poziom istotności.
60
Rozdział5 Właściwościpsychometryczneskal
Poziom korelacji między wynikami testu akryteriami przekracza typowy poziom
dla narzędzi psychometrycznych, zestawianych zpojedynczym kryterium zewnętrz-
nym, wynoszący 0,2-0,3 (Mischel, 1968, s. 77-78). Uzyskane korelacje są też wyższe,
niż korelacje wyników kwestionariusza zainteresowań, opartego na modelu Hollanda
zkryteriami zewnętrznymi (maksymalnie 0,23 – Iddekinge, Putka, Campbell, 2011,
s. 23-24), uzyskanymi wtrakcie rekrutacji personelu wojskowego na różne stano-
wiska w armii Stanów Zjednoczonych. Trafność kryterialną testu można uznać za
satysfakcjonującą, typową dla tej grupy narzędzi.
Trafność teoretyczna w pierwszej wersji testu została zwerykowana przepro-
wadzeniem analizy czynnikowej wgrupie studentów różnych kierunków. Struktura
czynników, wyodrębnionych z testu w oparciu odane 315 studentów, była ogólnie
zbieżna zuzyskaną wanalizie wyników uczniów. Wpierwszym kroku analizy czyn-
nikowej uzyskano 45 czynników, dotyczących merytorycznej zawartości narzędzia,
będących uszczegółowieniem 13 skal, wynikających zklasykacji obszarów eduka-
cyjno-zawodowych. Skale wyjaśniały 73,2% wariancji. Zgodność zakresu treściowe-
go wyników analizy czynnikowej, przeprowadzonej w grupie studentów z analizą
czynnikową, przeprowadzoną wśród uczniów, oceniono woparciu oliczbę twierdzeń
zaklasykowanych do tego samego czynnika, wanalizach przeprowadzonych wkaż-
dej zgrup, na tej samej puli pozycji testowych. Zakres treściowy czynników wgrupie
studentów był wwiększości zbliżony do czynników wyróżnionych wgrupie uczniów.
Przyporządkowanie do różnych czynników dotyczyło 27 twierdzeń (16,7%).
Trafność teoretyczna ostatecznej wersji testu została określona, woparciu owyniki
analizy czynnikowej, przeprowadzonej na odpowiedziach uczniów. Struktura czyn-
nikowa narzędzia jest ogólnie zbieżna zzałożoną strukturą koncepcyjną narzędzia.
Czynniki stanowią uszczegółowienie zakładanych skal. Zakres treściowy wyodręb-
nionych czynników nie odbiega znacząco od przyjętej kategoryzacji zawodów, wy-
jaśniając – dla ostatecznej wersji testu zawierającej 107 twierdzeń i13 skal 55,8%
wariancji ogólnej testu.
Wyniki wskazują, że test może być stosowany do określania obszaru zaintereso-
wań, preferencji, predyspozycji edukacyjno-zawodowych, awprzypadku części skal
także do formułowania zaleceń, wramach preorientacji iorientacji zawodowej. Test
jest dobrym narzędziem eliminacyjnym, zawężającym pulę wyborów do wskazanych
obszarów edukacyjno-zawodowych onajwyższych wynikach. Na podstawie przed-
stawionych wyżej danych można stwierdzić, że wyniki skal, dotyczących obszarów
biologiczno-medycznych oraz architektury ibudownictwa, atakże gospodarki iad-
ministracji są dość dobrym prognostykiem przyszłych decyzji zawodowych.
Najniższy poziom trafności kryterialnej wgrupie uczniów wobydwu kryteriach
(wybór ucznia, wskazania wychowawcy) mają zawody społeczne irolnicze. Wysokie
wyniki wtych dwóch skalach rozpatrywanych pojedynczo nie są więc wystarcza-
jąco trafnymi wskaźnikami dla prowadzenia orientacji zawodowej, mogą być jednak
podstawą do inspirującej iwiarygodnej reeksji na temat ogólnych kierunków roz-
61
Rozdział5
Właściwościpsychometryczneskal
sądnej decyzji. Jednocześnie ze względu na dobre własności testu wzakresie okre-
ślania obszarów zawodowych, mało atrakcyjnych dla uczniów (wysoka zgodność
odrzuceń), warto stosować zasadę eliminacji tych ścieżek edukacyjno-zawodowych,
które znalazły się na najniższych pozycjach wwynikach testu. Zwysokim prawdopo-
dobieństwem można uznać, że byłyby one dla ucznia złym wyborem.
6.3.Normalizacja
Normy dla skal ostatecznej wersji testu, zawierającej 107 twierdzeń, zostały przy-
gotowane jako tabela przeliczeniowa na wyniki stenowe. Rozpiętość skali stenowej
wynosi od 1 do 10, średnia 5,5 oraz odchylenie standardowe równe 2. Steny 1–4
wskazują na wyniki niskie, 5–6 przeciętne, a7–10 wyniki wysokie wdanej skali. Ta-
bele norm umożliwiają przekształcenie indywidualnych wyników surowych na wy-
nik przeliczony, atym samym nadanie znaczenia wynikom testowym. Normy po-
zwalają zatem zrozumieć co oznacza wynik, uzyskany wteście przez osobę badaną.
Normy zostały opracowane na podstawie wyników. uzyskanych wbadaniach, opi-
sanej wyżej grupy 7432 osób (patrz podpunkt 5.3, tabela 4 i5). Grupa ogólnopolska
ostrukturze płci reprezentatywnej dla liceów ogólnokształcących wywodzi się zklas
oróżnych prolach. Normy stenowe stanowią więc bardzo wiarygodny punkt odnie-
sienia dla badań indywidualnych. Ze względu na istotne różnice wyników między
płciami oraz między poziomami klasowymi, normy dla wszystkich skal zostały skon-
struowane odrębnie dla dziewcząt i chłopców oraz dla poszczególnych klas. Klucz
inormy są wbudowane wprogram obliczeniowy. Program automatycznie wyświetla
bezpośrednio po badaniu najwyższe uzyskane wyniki oraz przedstawia ich krótką
interpretację jakościową. Ogólna, bezpłatna dostępność testu iłatwość uzyskania wy-
ników przeliczonych wraz ze wskazaniami interpretacyjnymi czynią ztestu wwersji
elektronicznej wygodne narzędzie, dla szerokiej grupy użytkowników, wtym także
dla osób nieposiadających przygotowania psychologicznego.
63
Zakończenie
Niezwykle istotne jest zapewnienie profesjonalnego doradztwa zawodowego dla
młodego człowieka ucznia liceum ogólnokształcącego, dokonującego tak ważnej
decyzji wswojej karierze zawodowej, jaką jest wybór studiów wyższych. Diagno-
za preferencji, zainteresowań, predyspozycji edukacyjno-zawodowych jest jednym
zelementów procesu doradczego. Ustalenie dominujących obszarów edukacyjnych
ucznia może służyć wplanowaniu jego kariery zawodowej. Opracowany test stanowi
wstępny krok w kierunku określenia dalszej drogi edukacyjnej licealistów. Wersja
elektroniczna testu jest łatwa wobsłudze inie wymaga znajomości obliczania wyni-
ków iich interpretacji. Starano się, aby opracowane narzędzie było ciekawe imożli-
wie proste wobsłudze atakże umożliwiające rzetelny pomiar preferencji edukacyj-
no-zawodowych licealistów.
Właściwości psychometryczne większości skal satysfakcjonujące, jednak
wprzypadku części powinny być traktowane zostrożnością. Wodniesieniu do wy-
miarów: społecznego oraz rolniczego, interpretacja powinna być prowadzona zza-
znaczeniem, że są to zainteresowania istotne dla licznych obszarów zawodowych
iwyniki tych skal niezależnie od poziomu nie mogą być podstawą jednoznacznej
decyzji.
Test może być pomocny wtrakcie zajęć przygotowujących do samodzielnego funk-
cjonowania na rynku pracy poprzez wskazanie sugerowanego obszaru edukacyjne-
go izawodowego lub wyeliminowanie obszarów niewskazanych. W razie potrzeby
pogłębionego określenia możliwego kierunku kształcenia, wykorzystanie informacji,
uzyskiwanych ztestu do skonkretyzowania decyzji edukacyjno-zawodowych, będzie
trafniejsze po uzupełnieniu jej diagnozą dyspozycji, realizowaną przez psychologów
wporadniach psychologiczno-pedagogicznych iszkołach. Szczególnie wskazane jest
połączenie informacji płynących z testu zoceną potencjału intelektualnego ucznia,
struktury jego osobowości oraz dynamiki funkcjonowania woparciu o ocenę tem-
peramentu.
Mamy nadzieję, że opracowane narzędzie do pomiaru preferencji, zainteresowań,
predyspozycji edukacyjno-zawodowych będzie cenną pomocą wpracy pedagogicz-
nej, ubogaci ofertę edukacyjną liceów ogólnokształcących, aprzede wszystkim przy-
czyni się do głębszych reeksji młodych ludzi, stających przed ważnymi decyzjami
życiowymi, związanymi zwyborem zawodu ikierunku studiów wyższych.
65
Bibliograa
Aronson, E., Wilson, T.D., Akert, R.M. (2006). Psychologia społeczna. Serce i umysł.
Poznań: Zysk i S-ka.
Chmielecka, E. (2010). Autonomia programowa uczelni. Ramy kwalikacji dla szkol-
nictwa wyższego. Warszawa: MNiSW.
Czerkawska, A., Czerkawski A. (2005). Etyczny wymiar poradnictwa zawodowego.
Warszawa: Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej.
Hurlock, E.B. (1985). Rozwój dziecka. Tom II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo
Naukowe.
Iddekinge Van, C.H., Putka, D.J., Campbell, J.P. (2011). Reconsidering vocational in-
terests for personnel selection: e validity of an interest-based selection test in
relation to job knowledge, job performance, and continuance intentions. Journal
of Applied Psychology, Vol 96(1), s. 13-33.
Mischel, W. (1968). Personality and Assessment. New York: Wiley.
Pervin, L.A. (2002). Psychologia osobowości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psy-
chologiczne.
Splitter, L.J. (2010). Dispositions in education: nonentities worth talking about. Edu-
cational eory, Vol. 60(2), s. 203-230.
Szewczuk, W. (1985). Słownik psychologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna.
67
Aneks
Tabela 13. Ładunki czynnikowe twierdzeń wchodzących w skład ostatecznej wersji testu
Zawody inżynieryjno-
techniczne
Zawody biologiczno-
medyczne
Zawody opiekuńczo-
wychowawcze
Zawody artystyczne
Architektura i budownictwo
Zawody prawnicze
Zawody humanistyczne
Zawody usługowe
Zawody związane z naukami
ścisłymi
Służby mundurowe
Zawody związane z
gospodarką i administracją
Zawody rolnicze
Zawody społeczne
Potraę sam złożyć komputer 0,765 -0,022 -0,153 -0,085 -0,018 0,092 0,026 -0,076 -0,052 -0,029 0,078 -0,073 0,022
Potraę naprawiać różne
urządzenia (np. sprzęt agd,
urządzenia elektryczne itp.)
0,762 0,013 -0,052 -0,003 0,075 0,094 -0,065 -0,028 0,031 0,021 0,028 0,129 0,072
Lubię poznawać zasady działania
różnych maszyn i urządzeń 0,753 0,029 -0,108 -0,068 0,209 0,140 -0,064 -0,003 0,212 0,014 -0,020 0,055 -0,043
Znam budowę komputera 0,753 -0,004 -0,127 -0,081 -0,010 0,058 0,068 -0,051 -0,114 -0,001 0,150 -0,165 0,046
Fascynuje mnie poznawanie
budowy rożnych maszyn 0,741 0,003 -0,114 -0,073 0,238 0,159 -0,064 -0,021 0,225 0,007 -0,061 0,101 -0,062
Znam różne urządzenia
techniczne 0,736 0,005 -0,067 -0,051 0,156 0,104 -0,069 -0,017 0,035 0,016 0,077 -0,018 0,053
Instalacje techniczne są bardzo
interesujące 0,730 0,003 -0,100 -0,067 0,218 0,152 -0,058 -0,024 0,210 0,025 0,012 0,074 -0,065
Lubię majsterkować 0,723 0,011 -0,033 0,023 0,164 0,033 -0,111 -0,019 0,105 0,076 -0,054 0,206 0,031
Lubię posługiwać się różnymi
urządzeniami (np. piły, wiertarki
itp.)
0,720 -0,003 -0,084 -0,030 0,113 0,097 -0,103 -0,007 0,120 0,084 -0,079 0,223 0,022
Interesuję się motoryzacją
imechaniką 0,710 -0,006 -0,102 -0,091 0,134 0,184 -0,082 0,037 0,036 0,070 -0,068 0,118 0,026
Znam dobrze zasady działania
komputera 0,685 -0,036 -0,094 -0,060 0,005 0,033 0,076 -0,027 -0,144 -0,028 0,210 -0,205 0,069
Nowinki techniczne to bardzo
ciekawy temat do rozmowy 0,660 0,039 -0,165 -0,044 0,184 0,191 -0,007 0,047 0,169 -0,032 -0,004 -0,065 -0,038
Operator urządzeń to ciekawe
zajęcie 0,625 -0,020 0,008 -0,073 0,159 0,063 -0,065 0,115 0,082 0,139 0,050 0,166 -0,109
Interesuję się pracami
budowlanymi 0,519 -0,025 -0,040 -0,048 0,484 0,165 -0,107 0,031 0,201 0,048 0,004 0,180 -0,045
Poznawanie anatomii i zjologii
organizmów żywych sprawia mi
przyjemność
0,017 0,826 0,080 0,051 -0,004 -0,022 0,032 -0,005 0,041 0,012 -0,036 0,110 0,001
Interesuję się nowinkami
medycznymi 0,037 0,812 0,124 0,036 0,027 0,079 0,003 -0,012 0,040 0,014 -0,009 0,012 0,015
Lubię czytać książki o budowie
biologicznej organizmów 0,000 0,801 0,063 0,052 -0,026 -0,007 0,051 -0,017 0,059 -0,012 -0,030 0,181 -0,018
Tajniki funkcjonowania
ludzkiego organizmu są dla mnie
bardzo ważne
0,011 0,786 0,139 0,047 0,020 0,043 0,018 0,002 0,016 0,036 -0,043 -0,006 0,017
68
Aneks
Zawody inżynieryjno-
techniczne
Zawody biologiczno-
medyczne
Zawody opiekuńczo-
wychowawcze
Zawody artystyczne
Architektura i budownictwo
Zawody prawnicze
Zawody humanistyczne
Zawody usługowe
Zawody związane z naukami
ścisłymi
Służby mundurowe
Zawody związane z
gospodarką i administracją
Zawody rolnicze
Zawody społeczne
Lubię nauki przyrodnicze
(np.biologię, chemię) -0,003 0,777 0,034 0,032 -0,046 -0,086 -0,024 -0,008 0,165 0,020 0,015 0,127 0,038
Ciekawi mnie mechanizm
działania leków 0,077 0,774 0,102 0,032 0,059 0,096 0,024 -0,006 0,054 -0,030 0,004 -0,035 0,003
Interesuję się przyczynami
chorób -0,005 0,770 0,206 0,040 0,028 0,074 0,033 0,008 0,007 0,007 -0,009 -0,018 -0,001
Chciałbym leczyć innych ludzi -0,045 0,744 0,269 0,024 -0,037 -0,031 -0,010 -0,005 -0,020 0,043 -0,006 0,014 0,025
Lubię uczyć się botaniki
izoologii -0,028 0,711 0,041 0,073 0,003 -0,069 0,073 0,070 0,016 0,012 -0,016 0,298 -0,004
Medycyna jest bardzo ważną
iciekawą dziedziną życia -0,031 0,690 0,182 0,022 0,043 0,021 0,007 0,005 0,000 0,099 -0,012 -0,070 0,017
Interesuję się odnową
biologiczną -0,090 0,626 0,154 0,067 0,074 0,020 -0,071 0,134 -0,086 0,019 0,072 0,146 0,062
Lubię czytać książki
ozwierzętach i roślinach -0,016 0,585 0,080 0,097 0,015 -0,043 0,152 0,049 0,034 0,007 -0,058 0,350 -0,032
Chętnie opiekuję się
potrzebującymi -0,122 0,191 0,765 0,107 -0,020 -0,005 0,046 0,042 -0,023 0,062 0,001 0,095 0,012
Chciałbym w przyszłości
wychowywać i pomagać innym
ludziom
-0,135 0,184 0,745 0,092 -0,041 0,005 0,049 0,090 -0,041 0,075 -0,013 0,092 -0,016
Chciałbym pomagać biednym,
uzależnionym i rodzinom
wielodzietnym
-0,135 0,165 0,743 0,065 -0,016 0,024 0,063 0,061 -0,079 0,089 -0,022 0,072 -0,082
Chętnie pomagam chorym -0,081 0,305 0,708 0,075 -0,030 -0,015 0,009 0,005 -0,038 0,070 -0,019 0,055 0,017
Lubię opiekować się dziećmi -0,127 0,038 0,682 0,048 0,011 -0,107 0,001 0,127 -0,059 0,078 0,170 0,160 0,046
Wspieram potrzebujących -0,063 0,134 0,681 0,107 -0,034 0,042 0,040 0,031 -0,004 0,069 -0,025 0,066 0,059
Lubię organizować czas
dzieciom -0,082 0,038 0,670 0,066 0,027 -0,067 0,045 0,174 -0,046 0,080 0,163 0,177 0,074
Chętnie oglądam programy na
temat ludzi skrzywdzonych,
niepełnosprawnych,
potrzebujących
-0,142 0,193 0,637 0,037 0,004 -0,011 0,038 0,039 -0,136 0,088 0,030 0,069 -0,064
Zainteresowanie problemami
społecznymi zbliża mnie do
ludzi
-0,120 0,087 0,618 0,110 -0,010 0,221 0,115 0,115 -0,036 0,039 0,014 -0,022 0,106
Lubię rozmawiać z innymi o ich
problemach i trudnościach -0,124 0,065 0,594 0,077 0,025 0,038 0,112 0,092 -0,012 0,003 0,003 -0,076 0,301
Cierpliwie wyjaśniam zawiłości
świata młodszym osobom 0,050 0,093 0,521 0,059 0,020 0,071 0,141 0,092 0,128 0,036 0,021 0,067 0,169
Interesuję się relacjami
międzyludzkimi -0,166 0,115 0,490 0,156 0,002 0,209 0,146 0,158 0,006 -0,030 -0,033 -0,106 0,252
Interesuję się sztuką, (np.
malarstwem, teatrem, śpiewem) -0,116 0,061 0,100 0,817 0,133 -0,023 0,178 0,064 -0,037 -0,029 -0,047 0,003 0,027
Mam zmysł artystyczny -0,016 0,049 0,029 0,784 0,213 -0,095 0,124 -0,013 -0,084 -0,021 -0,025 0,025 0,172
Mam zdolności (np. plastyczne,
muzyczne, aktorskie) -0,013 0,045 0,054 0,770 0,157 -0,120 0,069 -0,028 -0,102 0,004 0,007 0,038 0,199
Z przyjemnością rozmawiam
o sztuce -0,078 0,049 0,057 0,755 0,137 0,086 0,266 0,066 0,037 -0,076 -0,086 0,000 -0,018
Cenię ludzi wrażliwych na
sztukę -0,118 0,065 0,171 0,665 0,093 0,024 0,223 0,071 0,044 -0,049 -0,064 -0,039 -0,072
Lubię rysować, śpiewać, tańczyć
itp. -0,112 0,058 0,195 0,661 0,167 -0,169 0,040 0,060 -0,123 0,051 0,044 0,046 0,189
Interesują mnie techniki
malarskie -0,024 0,117 0,043 0,653 0,328 -0,031 0,102 0,020 -0,067 -0,026 -0,017 0,119 -0,070
Chętnie uczestniczę
wdziałalności kulturalnej -0,095 0,008 0,249 0,585 0,013 0,146 0,137 0,206 0,073 -0,022 -0,035 -0,001 0,164
Spektakle teatralne są moją pasją -0,143 0,061 0,161 0,583 0,022 0,080 0,270 0,172 0,096 -0,024 -0,028 0,046 -0,032
69
Aneks
Zawody inżynieryjno-
techniczne
Zawody biologiczno-
medyczne
Zawody opiekuńczo-
wychowawcze
Zawody artystyczne
Architektura i budownictwo
Zawody prawnicze
Zawody humanistyczne
Zawody usługowe
Zawody związane z naukami
ścisłymi
Służby mundurowe
Zawody związane z
gospodarką i administracją
Zawody rolnicze
Zawody społeczne
Uwielbiam analizę ciekawych
aktów twórczych -0,011 0,087 0,101 0,529 0,158 0,161 0,381 0,071 0,039 -0,047 -0,037 0,051 -0,020
Chciałbym projektować wielkie
konstrukcje budowlane 0,354 -0,033 -0,062 0,034 0,702 0,071 -0,056 0,037 0,178 0,010 0,045 0,041 -0,029
Lubię marzyć o ciekawych
iwygodnych budowlach 0,225 0,013 0,028 0,034 0,680 0,096 0,014 0,118 0,056 -0,003 0,056 0,040 -0,033
Projektowanie domów pozwala
na realizację wyszukanych
fantazji
0,044 0,045 0,096 0,146 0,678 -0,057 0,027 0,124 -0,047 0,035 0,108 -0,029 0,028
Szukam nowych rozwiązań
architektonicznych 0,285 0,044 -0,024 0,136 0,677 0,161 -0,021 0,029 0,122 -0,010 0,034 0,088 -0,011
Zaprojektuję dom moich marzeń 0,030 0,059 0,100 0,133 0,657 -0,045 0,019 0,072 -0,080 0,018 0,097 0,027 0,166
Ciekawi mnie konstrukcja
nowoczesnych budynków 0,399 0,007 -0,063 0,022 0,649 0,178 -0,053 0,069 0,160 -0,009 -0,002 0,002 -0,034
Intrygują mnie formy, które
spotykam w architekturze 0,140 0,026 -0,036 0,269 0,641 0,153 0,037 0,098 0,113 -0,033 -0,031 0,041 -0,072
Projektowanie to moje hobby 0,132 0,028 0,000 0,303 0,639 0,009 0,013 0,013 -0,015 -0,013 0,108 0,099 0,060
Z łatwością wyobrażam sobie
nowe konstrukcje, kształty,
formy
0,374 0,024 -0,106 0,171 0,532 0,057 -0,015 -0,062 0,205 0,029 0,031 0,027 0,158
Interesuję się architekturą
miasta, które zwiedzam 0,083 0,029 -0,012 0,263 0,525 0,231 0,103 0,188 0,109 -0,059 -0,088 0,059 -0,069
Mam dobrą wyobraźnię
przestrzenną 0,322 0,025 -0,091 0,204 0,412 -0,024 -0,035 -0,086 0,142 0,055 0,061 0,029 0,267
Analizuję problemy
ekonomiczne i polityczne
naszego kraju
0,191 -0,039 -0,049 -0,009 0,070 0,726 0,047 0,054 0,084 -0,022 0,081 0,038 0,056
Interesują mnie prawa
iobowiązki obywateli 0,048 0,015 0,190 0,028 0,026 0,676 0,132 0,057 -0,105 0,185 0,087 -0,032 0,029
Obserwuję zmiany zachodzące
wgospodarce 0,274 0,000 -0,081 -0,012 0,104 0,669 -0,016 0,114 0,092 -0,068 0,075 0,133 0,035
Lubię poznawać zasady
regulujące gospodarkę 0,258 0,007 -0,070 -0,024 0,124 0,652 -0,016 0,122 0,125 -0,076 0,153 0,133 0,029
Znam zasady stanowienia prawa 0,145 0,044 0,074 0,012 0,037 0,620 0,142 0,005 -0,124 0,151 0,127 -0,024 0,141
Szukam logiki postępowania
wprawie 0,129 0,053 0,027 0,026 0,105 0,608 0,151 -0,008 0,086 0,125 0,097 -0,106 0,062
Lubię pracę z kodeksem 0,078 0,045 0,114 0,017 0,032 0,595 0,167 0,009 -0,048 0,196 0,240 0,034 -0,018
Lubię wyszukiwać nieścisłości
ikruczki prawne w umowach 0,171 0,058 0,056 0,006 0,093 0,585 0,121 -0,008 0,034 0,072 0,252 -0,031 0,055
Lubię analizy literackie -0,125 0,040 0,146 0,357 -0,020 0,165 0,650 0,042 -0,023 -0,030 -0,042 0,069 -0,032
Mam łatwość pisania -0,043 0,025 0,089 0,111 0,023 0,034 0,647 0,007 -0,134 0,048 0,030 0,016 0,347
Lubię przedmioty, jak np. język
polski, historia -0,159 -0,060 0,127 0,211 -0,063 0,256 0,627 0,074 -0,266 0,059 -0,149 0,023 0,026
Chętnie uczestniczę w
dyskusjach literackich -0,088 0,049 0,119 0,379 -0,039 0,212 0,624 0,068 0,051 -0,037 -0,086 0,055 0,035
Pisownia i stylistyka są łatwe
izrozumiałe -0,040 0,036 0,085 0,106 0,025 0,062 0,617 0,038 -0,145 0,048 0,089 -0,046 0,205
Pisanie wierszy to fascynujące
zajęcie -0,027 0,061 0,153 0,384 -0,009 0,023 0,599 0,046 -0,009 -0,004 -0,004 0,090 -0,027
Piszę własne teksty 0,024 0,031 0,050 0,353 -0,016 0,053 0,593 -0,004 0,010 -0,027 -0,013 0,067 0,111
Czytanie książek jest moim
ulubionym zajęciem w wolnym
czasie
-0,206 0,099 0,059 0,249 -0,036 0,003 0,438 0,018 0,234 -0,052 -0,055 0,062 -0,075
Praca w branży turystycznej jest
dla mnie pasjonująca -0,062 0,043 0,144 0,097 0,122 0,034 0,054 0,777 -0,064 0,065 0,073 0,083 0,018
Mógłbym być pilotem wycieczek -0,009 0,048 0,131 0,106 0,061 0,061 0,114 0,741 0,036 0,073 -0,047 0,099 0,115
70
Aneks
Zawody inżynieryjno-
techniczne
Zawody biologiczno-
medyczne
Zawody opiekuńczo-
wychowawcze
Zawody artystyczne
Architektura i budownictwo
Zawody prawnicze
Zawody humanistyczne
Zawody usługowe
Zawody związane z naukami
ścisłymi
Służby mundurowe
Zawody związane z
gospodarką i administracją
Zawody rolnicze
Zawody społeczne
Interesuje mnie organizacja
działań turystycznych
ihotelarskich
-0,044 0,034 0,161 0,078 0,150 0,081 0,031 0,736 -0,095 0,053 0,154 0,091 0,010
Lubię oprowadzać grupy
wycieczkowe -0,020 0,048 0,214 0,155 0,020 0,081 0,116 0,702 0,059 0,077 -0,012 0,129 0,115
Praca w hotelu pozwala poznać
wielu ciekawych ludzi -0,029 0,027 0,246 0,036 0,118 -0,041 0,021 0,555 -0,150 0,138 0,147 -0,009 0,008
Lubię przedmioty ścisłe
(np.matematykę, zykę, chemię) 0,265 0,183 -0,117 -0,046 0,151 -0,028 -0,206 -0,111 0,695 -0,024 0,274 -0,054 0,022
Mam umysł ścisły 0,291 0,149 -0,131 -0,070 0,144 -0,028 -0,251 -0,109 0,641 -0,022 0,283 -0,042 0,066
Obliczanie objętości wielościanu
nieforemnego jest pasjonującym
wyzwaniem
0,261 0,001 -0,047 -0,011 0,213 0,047 -0,081 -0,073 0,596 0,003 0,295 0,043 -0,062
Widzę zależności matematyczne
i zyczne w budowlach 0,434 0,022 -0,102 -0,014 0,344 0,119 -0,093 -0,073 0,502 0,004 0,160 0,001 0,000
Moim zdaniem praca naukowa
jest bardzo interesująca 0,211 0,397 -0,037 -0,015 0,150 0,092 0,171 -0,009 0,470 0,012 0,013 -0,083 -0,031
Pasjonują mnie odkrycia
naukowe 0,325 0,388 -0,118 -0,017 0,186 0,148 0,113 0,035 0,410 -0,034 -0,145 -0,106 0,008
Służby mundurowe umożliwia
rozwinięcie najlepszych cech
człowieka
0,098 0,067 0,092 -0,036 0,018 0,104 0,003 0,077 -0,031 0,787 0,039 0,109 -0,005
Ciekawi mnie praca w służbach
mundurowych 0,165 0,078 0,059 -0,076 0,003 0,125 -0,014 0,117 -0,039 0,746 0,021 0,100 0,023
Służby mundurowe są dla
bezmyślnych ludzi -0,078 -0,017 0,060 -0,033 -0,019 -0,038 -0,019 0,005 0,036 0,685 0,001 -0,049 0,025
Bycie policjantem zapewnia
szacunek i uznanie -0,023 0,077 0,158 -0,003 -0,012 0,040 0,034 0,093 -0,003 0,628 0,122 0,099 -0,051
Obrona kraju jest dla mnie
ważna 0,158 0,006 0,138 -0,040 0,024 0,380 0,025 0,037 0,000 0,519 -0,118 0,018 0,013
Obrona kraju jest obowiązkiem
narodu 0,116 -0,029 0,128 -0,048 0,008 0,279 0,029 0,057 -0,002 0,505 -0,108 -0,019 0,031
Chętnie zajmuję się rachunkami 0,168 -0,025 0,019 -0,066 0,113 0,261 -0,081 0,070 0,293 -0,002 0,659 0,049 -0,015
Lubię uzupełniać druki
urzędowe 0,050 -0,002 0,152 -0,015 0,052 0,274 0,043 0,121 0,042 0,092 0,650 0,091 -0,059
Księgowanie rachunków jest
bardzo nudne -0,019 -0,055 0,048 -0,092 0,039 0,142 -0,062 0,041 0,156 -0,004 0,615 0,030 -0,088
Mógłbym pracować
zinteresantami w biurze 0,067 -0,075 0,108 -0,052 0,100 0,243 -0,009 0,282 -0,014 0,032 0,553 -0,055 0,102
Finanse i bankowość nie są mi
obce 0,238 -0,024 -0,022 -0,050 0,102 0,401 -0,093 0,067 0,132 -0,031 0,492 0,038 0,119
Chętnie pracuję w ogrodzie lub
na działce 0,132 0,146 0,168 0,025 0,110 -0,012 0,002 0,093 -0,027 0,076 0,019 0,692 0,021
Uprawa ziemi daje dużo radości 0,132 0,162 0,115 0,049 0,087 0,053 0,055 0,089 -0,012 0,062 0,005 0,681 -0,066
Uprawiam rośliny 0,082 0,247 0,102 0,071 0,044 0,030 0,050 0,052 -0,012 0,010 0,035 0,669 0,020
Nie ma nic piękniejszego, niż
praca w dużym sadzie 0,034 0,152 0,152 0,067 0,087 0,032 0,105 0,128 -0,060 0,104 0,065 0,586 -0,058
Łatwo nawiązuję kontakty -0,010 0,003 0,299 0,042 0,012 0,070 -0,012 0,136 -0,029 0,021 0,003 0,011 0,669
Łatwo się wypowiadam 0,046 0,012 0,102 0,093 -0,027 0,175 0,283 0,073 0,022 -0,009 -0,044 -0,037 0,638
Jestem twórczy i pomysłowy 0,149 0,017 0,013 0,404 0,186 0,038 0,115 -0,044 0,032 -0,044 -0,035 -0,005 0,513
Potraę dobrze doradzić innym
w ich problemach -0,055 0,070 0,452 0,049 0,040 0,077 0,122 0,061 -0,024 -0,020 0,026 -0,078 0,495
Ludzie chętnie mi się zwierzają -0,127 0,060 0,457 0,097 0,040 -0,028 0,118 0,076 -0,015 0,018 0,003 -0,049 0,474
Jestem aktywny społecznie 0,014 0,021 0,396 0,227 -0,037 0,243 -0,007 0,138 0,041 0,071 0,000 0,071 0,406
71
Karty pracy
Ćwiczenie 1.
Po diagnozie preferencji edukacyjno-zawodowych, przeanalizuj swoje słabe i moc-
ne strony, odnieś je do osoby przedsiębiorczej, anastępnie zastanów się jak możesz
zmienić swoje wady. Następnie określ swoje cele edukacyjne (kierunek studiów) iza-
wodowe (wybrany zawód).
Moje mocne strony Moje słabe strony
Co możesz zrobić, aby
wyeliminować swoje
słabe strony?
Moje cele edukacyjne i zawodowe …………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
Projekt „Innowacyjne metody kształcenia wobrębie przedsiębiorczości”
zrealizowany przez Polską Fundację Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodarczego „OIC Poland”
iWyższą Szkołę Ekonomii iInnowacji wLublinie.
Robert Porzak, Wiesław Talik, Test „Edukacja – Zawód”
K A R T Y P R A C Y
(o pr ac . L id ia No g o w sk a)
Ćwiczenie 2.
Na podstawie wyników testu oraz analizy swoich mocnych i słabych stron opracuj
Indywidualny Plan Działania, zaplanuj poszczególne kroki swojej kariery zawodo-
wej, postaw krótko- idługoterminowe cele, określ konkretne działania, które musisz
podjąć, aby osiągnąć postawione cele?
Indywidualny Plan Działania - kroki kariery zawodowej
Cele krótkoterminowe
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
Cele długoterminowe
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
Konkretne działania umożliwiające osiągnięcie powyższych celów:
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
.
Projekt „Innowacyjne metody kształcenia wobrębie przedsiębiorczości”
zrealizowany przez Polską Fundację Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodarczego „OIC Poland”
iWyższą Szkołę Ekonomii iInnowacji wLublinie.
Robert Porzak, Wiesław Talik, Test „Edukacja – Zawód”
K A R T Y P R A C Y
(o pr ac . L id ia No g o w sk a)
Innovatio Press Wydawnictwo Naukowe
Wy¿szej Szko³y Ekonomii i Innowacji w Lublinie
20-209 Lublin, ul. Projektowa 4
tel./fax: +48 81 749 17 77
www.wsei.lublin.pl
ISBN 978-83-62074-89-1
Test „Edukacja – Zawód” jest (...) narzêdziem umo¿liwiaj¹cym autodiagnozê i diagnozê
psychologicznych uwarunkowañ edukacyjno-zawodowych m³odzie¿y licealnej. Posiada
wersjê elektroniczn¹ (zarówno on-line jak i off-line), co zwiêksza dostêpnoœæ badañ
i znacznie obni¿a koszty jego stosowania. Prosta i czytelna instrukcja prowadzi nastolatka
przez kolejne etapy badañ (od wstêpnej instrukcji do pe³nej diagnozy), umo¿liwiaj¹c mu
uporz¹dkowan¹ analizê i ocenê w³asnych preferencji edukacyjnych i zawodowych. Co wiêcej,
pozwala mu na krytyczne odniesienie siê do uzyskanych wyników, albowiem wskazuje, ¿e
oprócz wyników testowych w podejmowanych decyzjach edukacyjnych i zawodowych
wskazane s¹ jeszcze dodatkowe kroki, jak np. analiza w³asnego stanu zdrowia, rozmowy
z rodzicami czy nawet z doradc¹ zawodowym.
Dodatkowym atutem Testu „Edukacja – Zawód” jest mo¿liwoœæ wykorzystywania go jako
narzêdzie komplementarne do „Firmy symulacyjnej” (opracowanej w tym samym projekcie
gry decyzyjnej). Znaj¹c bowiem predyspozycje uczniów mog¹ oni podejmowaæ okreœlone
role symulacyjne (zgodne lub opozycyjne wobec zdiagnozowanych predyspozycji),
a w efekcie weryfikowaæ w bezpiecznej sytuacji swoje potencjalne wybory ¿yciowe. Wszystko
to mo¿e siê toczyæ w ramach realizowania przedmiotu podstawy przedsiêbiorczoœci, co
zwiêksza atrakcyjnoœæ i podwy¿sza skutecznoœæ nauczania.
z recenzji dr. hab. Zbigniewa Gasia, prof. WSEI
Opracowanie stanowi ca³oœciow¹ prezentacjê interesuj¹cej metody diagnostycznej, która daje
m³odzie¿y mo¿liwoœæ rozeznania w³asnych preferencji edukacyjno-zawodowych. Metoda ta
mo¿e stanowiæ interesuj¹ce narzêdzie dla nauczycieli, doradców zawodowych, pedagogów
i psychologów. Poniewa¿ jest dostêpna w wersji elektronicznej, dostarcza szybkiej informacji
zwrotnej, mo¿e byæ dziêki temu atrakcyjna dla uczniów. Jej wykorzystanie w szkole pomo¿e
w urozmaiceniu lekcji, wzbudzeniu zainteresowania i motywacji do lepszego poznania siebie,
wa¿nego dla dokonywania trafnych wyborów dalszej drogi kszta³cenia.
z recenzji dr hab. Marioli £aguny, prof. KUL
Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ w ramach Europejskiego Funduszu Spo³ecznego
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Article
The concept of dispositions has commanded considerable attention in both philosophy and education. In this essay, Laurance Splitter draws on philosophy to take a fresh look at dispositions in education, specifically teacher education. Bypassing the pitfalls of both subjectivity and crude behaviorism, he proposes a conceptual framework in which dispositions figure as drivers or triggers of our intentional behavior, one that gives prominence to language in general and to dialogue in particular. Splitter draws on an emerging school of thought that treats classrooms as inquiring communities to argue that students at all levels—including teacher education—should engage in dialogue about what does or does not, and should or should not, move them to behave in certain ways. Finally, Splitter offers a way through the sociopolitical battleground on which the topic of dispositions in teacher education has recently found itself.
Article
Although vocational interests have a long history in vocational psychology, they have received extremely limited attention within the recent personnel selection literature. We reconsider some widely held beliefs concerning the (low) validity of interests for predicting criteria important to selection researchers, and we review theory and empirical evidence that challenge such beliefs. We then describe the development and validation of an interests-based selection measure. Results of a large validation study (N = 418) reveal that interests predicted a diverse set of criteria—including measures of job knowledge, job performance, and continuance intentions—with corrected, cross-validated Rs that ranged from .25 to .46 across the criteria (mean R = .31). Interests also provided incremental validity beyond measures of general cognitive aptitude and facets of the Big Five personality dimensions in relation to each criterion. Furthermore, with a couple exceptions, the interest scales were associated with small to medium subgroup differences, which in most cases favored women and racial minorities. Taken as a whole, these results appear to call into question the prevailing thought that vocational interests have limited usefulness for selection.
Psychologia społeczna. Serce i umysł
  • E Aronson
  • T D Wilson
  • R M Akert
Aronson, E., Wilson, T.D., Akert, R.M. (2006). Psychologia społeczna. Serce i umysł. Poznań: Zysk i S-ka.
Autonomia programowa uczelni. Ramy kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego
  • E Chmielecka
Chmielecka, E. (2010). Autonomia programowa uczelni. Ramy kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego. Warszawa: MNiSW.
Etyczny wymiar poradnictwa zawodowego. Warszawa: Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej
  • A Czerkawska
  • A Czerkawski
Czerkawska, A., Czerkawski A. (2005). Etyczny wymiar poradnictwa zawodowego. Warszawa: Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej.
Rozwój dziecka. Tom II
  • E B Hurlock
Hurlock, E.B. (1985). Rozwój dziecka. Tom II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Słownik psychologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna
  • W Szewczuk
Szewczuk, W. (1985). Słownik psychologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Psychologia osobowości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
  • L A Pervin
Pervin, L.A. (2002). Psychologia osobowości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.