ArticlePDF Available
Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu
Wrocław 2015
PRACE NAUKOWE
Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu
RESEARCH PAPERS
of Wrocław University of Economics
Nr
395
Finanse i rachunkowość
na rzecz zrównoważonego rozwoju –
odpowiedzialność, etyka, stabilność nansowa
T
om 1. Finanse
Redaktorzy naukowi
Grażyna Borys
Robert Kurek
str_3_PN.indd 1 2015-09-29 19:43:10
Redakcja wydawnicza: Elżbieta Kożuchowska
Redakcja techniczna: Barbara Łopusiewicz
Korekta: Magdalena Kot
Łamanie: Małgorzata Czupryńska
Projekt okładki: Beata Dębska
Informacje o naborze artykułów i zasadach recenzowania
znajdują się na stronie internetowej Wydawnictwa
www.pracenaukowe.ue.wroc.pl
www.wydawnictwo.ue.wroc.pl
Publikacja udostępniona na licencji Creative Commons
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska
(CC BY-NC-ND 3.0 PL)
© Copyright by Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu
Wrocław 2015
ISSN 1899-3192
e-ISSN 2392-0041
ISBN 978-83-7695-519-3
Wersja pierwotna: publikacja drukowana
Zamówienia na opublikowane prace należy składać na adres:
Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu
ul. Komandorska 118/120
53-345 Wrocław
tel./fax 71 36 80 602; e-mail:econbook@ue.wroc.pl
www.ksiegarnia.ue.wroc.pl
Druk i oprawa: TOTEM
Spis treści
Wstęp ................................................................................................................ 9
Joanna Antczak: Wpływ opłat środowiskowych na wyniki przedsiębior-
stwa ............................................................................................................. 11
Bartosz Bartniczak: Możliwości wykorzystania instrumentów zwrotnych
w projektach z zakresu gospodarki odpadami ............................................ 21
Sylwia Bożek, Beata Dubiel: Realizacja ryzyka nadzwyczajnego a kompen-
sata jego skutków przez ubezpieczenie ...................................................... 30
Dorota Burzyńska: Zrównoważona gospodarka wodna na przykładzie me-
tropolii paryskiej ......................................................................................... 42
Iwona Dorota Czechowska: Poszukiwanie rzetelności w kontekście kodek-
sów zawodowych na przykładzie sektora bankowego ............................... 53
Karolina Daszyńska-Żygadło, Bożena Ryszawska: Rola społecznej odpo-
wiedzialności przedsiębiorstw w sustainability transition ......................... 62
Anna Dąbkowska: Udział kredytu bankowego w nansowaniu małych
i średnich przedsiębiorstw w Polsce i w Niemczech .................................. 73
Leszek Dziawgo, Danuta Dziawgo: Wybrane aspekty CSR na rynku nanso-
wym. Wyniki badań na reprezentatywnej próbie polskiego społeczeństwa 84
Małgorzata Gorzałczyńska-Koczkodaj: Dysfunkcje systemu sprawozdaw-
czości w jednostkach sektora nansów publicznych .................................. 94
Renata J. Jedlińska: Wpływ gospodarki wirtualnej na gospodarkę realną
wybrane zagadnienia .................................................................................. 104
Szymon Kasprowski: Kontrola zasadności pobierania świadczeń w razie
choroby i macierzyństwa w polskim systemie ubezpieczeń społecznych
w latach 2005–2013 .................................................................................... 117
Lidia Kłos: Źródła nansowania ochrony środowiska w Polsce ..................... 129
Magdalena Kogut-Jaworska: Problem nadmiernego zadłużania się jedno-
stek samorządu terytorialnego w Polsce wobec wyzwań rozwojowych
w nowej perspektywie nansowej Unii Europejskiej 2014–2020 .............. 139
Jan Koleśnik: Postkryzysowe narzędzia analizy nadzorczej a poziom bezpie-
czeństwa europejskiego systemu bankowego ............................................. 149
Bożena Kołosowska, Agnieszka Huterska: Wykupy obligacji korporacyj-
nych na rynku Catalyst w latach 2013–2014 na przykładzie obligacji
deweloperskich ........................................................................................... 158
Jolanta Korkosz-Gębska: Wspieranie i promocja innowacji ekologicznych
na przykładzie województwa lubelskiego .................................................. 168
6 Spis treści
Andrzej Koza: System kwotowy a zatrudnienie osób niepełnosprawnych
w Czechach i w Polsce ............................................................................... 178
Wojciech Krawiec: Inwestowanie zaangażowane społecznie jako forma re-
alizacji koncepcji SRI ................................................................................. 190
Danuta Król: Wybrane instrumenty wspierania rozwoju lokalnego ............... 201
Barbara Kryk: EREŚ jako wyraz rangi środowiska naturalnego w statystyce
publicznej ................................................................................................... 210
Robert Kurek: Bitcoin a ekonomiczne funkcje pieniądza .............................. 219
Elwira Leśna-Wierszołowicz: Istota nadzoru nad otwartymi funduszami
emerytalnymi w Polsce ............................................................................... 229
Irena Łącka: Problemy oceny efektywności podmiotów ekonomii społecznej 241
Ewa Mazur-Wierzbicka: Nakłady inwestycyjne w ochronie środowiska
w Polsce ...................................................................................................... 252
Jarosław Pawłowski: Ekorating telefonów komórkowych ............................. 263
Tomasz Potocki: Instytucjonalne uwarunkowania i mechanizmy podnoszenia
świadomości nansowej ............................................................................ 274
Adriana Przybyszewska: Zagrożenia i grupy ryzyka współczesnych mikro-
nansów ..................................................................................................... 286
Ewa Spigarska: Opłata za gospodarowanie odpadami jako dochód gminy .... 297
Błażej Suproń: Wpływ elektronicznego systemu poboru opłat drogowych na
inwestycje przedsiębiorstw na przykładzie województwa zachodniopo-
morskiego ................................................................................................... 307
Magdalena Swacha-Lech: Problem świadomości nansowej w kontekście
gromadzenia oszczędności emerytalnych ................................................... 317
Marta Szaja: Realizacja koncepcji zrównoważonego rozwoju a planowanie
przestrzenne na szczeblu lokalnym ............................................................ 331
Marek W. Szewczyk: Przestrzenne zróżnicowanie rozwoju ekonomicznego
powiatów województwa lubelskiego .......................................................... 342
Magdalena Ślebocka: Finansowy aspekt koncepcji rewitalizacji miast
w świetle założeń do projektu ustawy o rewitalizacji ................................ 355
Aneta Tylman: Rewitalizacja jako kluczowy aspekt polityki nansowania
i rozwoju zrównoważonego miast .............................................................. 364
Stanisław Wieteska: Emisja dwutlenku węgla przez pojazdy mechaniczne
jako element zewnętrznych kosztów transportu drogowego w Polsce ....... 372
Rafał Wilczyński: Znaczenie struktury właścicielskiej spółek publicznych
dla rozwoju polskiego rynku kapitałowego w latach 2008–2012 .............. 386
Andrzej Wołoszyn, Romana Głowicka-Wołoszyn: Nierówności dochodo-
we gospodarstw domowych w Polsce w kontekście zrównoważonego roz-
woju ............................................................................................................ 396
Justyna Zabawa: Ekologiczne wyzwania współczesnej bankowości – przy-
padek grupy Deutsche Bank ....................................................................... 408
Agnieszka Żołądkiewicz: Ekogospodarka w działalności banków jako prze-
jaw koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu ................................ 418
Spis treści 7
Summaries
Joanna Antczak: Impact of environmental fees on company’s nancial re-
sults ............................................................................................................. 11
Bartosz Bartniczak: The ability to use repayable instruments in projects re-
lating to waste management ........................................................................ 21
Sylwia Bożek, Beata Dubiel: Materialization of the exceptional risk vs. com-
pensation of its effects by insurance ........................................................... 30
Dorota Burzyńska: Sustainable water management on the example of Paris
Metropolis ................................................................................................... 42
Iwona Dorota Czechowska: The search for fairness in the context of profes-
sional codes on the example of the banking sector ..................................... 53
Karolina Daszyński-Żygadlo, Bożena Ryszawska: The role of corporate
social responsibility in sustainability transition ......................................... 62
Anna Dąbkowska: The share of bank credit as sources of SMEs nancing in
Poland and in Germany .............................................................................. 73
Leszek Dziawgo, Danuta Dziawgo: Selected aspects of CSR in the nancial
market – survey results on a representative sample of Polish society ........ 84
Małgorzata Gorzałczyńska-Koczkodaj: Dysfunctions of the reporting sys-
tem in public nance sector units ............................................................... 94
Renata J. Jedlińska: The effect of virtual economy on the real economy
selected issues ............................................................................................. 104
Szymon Kasprowski: The inspection of legitimate receiving of benets in
case of sickness and maternity in the Polish social insurance system in the
years 2005–2013 ......................................................................................... 117
Lidia Kłos: Sources of nancing the environmental protection in Poland ...... 129
Magdalena Kogut-Jaworska: Problems of excessive indebtedness of self-
-government units in Poland in the context of rising challenges for deve-
lopment in the European Union’s nancial perspective for 2014–2020 ..... 139
Jan Koleśnik: Post-crisis tools of the supervisory review process vs. the level
of safety of the European banking system .................................................. 149
Bożena Kołosowska, Agnieszka Huterska: Corporate bond redemption on
the Catalyst market in the years 2013–2014 – the example of the property
developers bonds ........................................................................................ 158
Jolanta Korkosz-bska: Supporting and promotion of eco-innovations ba-
sed on The Lubelskie Voivodeship ............................................................ 168
Andrzej Koza: Quota scheme vs. employment of people with disabilities in
The Czech Republic and Poland ................................................................. 178
Wojciech Krawiec: Impact investing as a form of the realization of SRI con-
ception ......................................................................................................... 190
Danuta Król: Some local development support tools ..................................... 201
8 Spis treści
Barbara Kryk: EEEA as evidence for the importance of the natural environ-
ment in public statistics .............................................................................. 210
Robert Kurek: Bitcoin vs. economic functions of money .............................. 219
Elwira Leśna-Wierszołowicz: The essence of supervision of open pension
funds in Poland ........................................................................................... 229
Irena Łącka: Problems of effectiveness evaluation of social economy entities 241
Ewa Mazur-Wierzbicka: Investment outlays in the environmental protection
in Poland ..................................................................................................... 252
Jarosław Pawłowski: Eco rating of mobile phones ........................................ 263
Tomasz Potocki: Institutional conditions and mechanisms which improve the
level of nancial capabilities ...................................................................... 274
Adriana Przybyszewska: Hazards and risk groups of modern micronance 286
Ewa Spigarska: Fee for waste management as an income of a commune ...... 297
Blażej Suproń: Inuence of electronic road toll collection system on business
investments on the example of The West Pomeranian Voivodeship .......... 307
Magadlena Swacha-Lech: The problem of nancial awareness in the context
of gathering of retirement savings .............................................................. 317
Marta Szaja: The realisation of sustainable development concept vs. lo-
cal-level spatial planning ............................................................................ 331
Marek W. Szewczyk: Spatial diversity of economic development of poviats
of The Lubelskie Voivodeship ................................................................... 342
Magdalena Ślebocka: Financial aspect of the concept of urban renewal in the
light of the objectives of the project of Revitalization Act ......................... 355
Aneta Tylman: Revitalization as the key aspect of the nancing and urban
sustainable development policy .................................................................. 364
Stanisław Wieteska: Carbon dioxide emissions by motor vehicles as part of
the external costs of road transport in Poland............................................. 372
Rafał Wilczyński: Signicance of public companies ownership structure for
Polish capital market development in the years 2008–2012 ...................... 386
Andrzej Wołoszyn, Romana Głowicka-Wołoszyn: Income inequality of
Polish households in the context of sustainable development .................... 396
Justyna Zabawa: Environmental challenges of contemporary banking – the
case of Deutsche Bank Group .................................................................... 408
Agnieszka Żołądkiewicz: Ecomanagement in the activities of banks as
a manifestation of the concept of corporate social responsibility ............... 418
PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU
RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr 395 2015
Finanse i rachunkowość na rzecz zrównoważonego rozwoju – ISSN
1899-3192
odpowiedzialność, etyka, stabilność nansowa e-ISSN 2392-0041
Tom 1. Finanse
Sylwia Bożek, Beata Dubiel
Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
e-mails: sylwia.bozek@ue.katowice.pl; beata.dubiel@ue.katowice.pl
REALIZACJA RYZYKA NADZWYCZAJNEGO
A KOMPENSATA JEGO SKUTKÓW
PRZEZ UBEZPIECZENIE
MATERIALIZATION OF THE EXCEPTIONAL RISK
VS. COMPENSATION OF ITS EFFECTS
BY INSURANCE
DOI: 10.15611/pn.2015.395.03
Streszczenie: Obecnie coraz częściej identyfikuje się znaczenie ryzyka, którego źródło jest
zewnętrzne względem aktywności organizacji, a którego realizacja jest szczególnie dotkliwa
dla tej aktywności. Ten profil ryzyka można określić mianem ryzyka nadzwyczajnego, do któ-
rego zaliczyć można między innymi ryzyko katastroficzne, ryzyko ekologiczne oraz ryzyko
środowiskowe. Celem artykułu jest przedstawienie i analiza teoretycznych aspektów funkcjo-
nowania organizacji w kontekście oceny ekspozycji na ryzyko nadzwyczajne oraz wskazanie
ubezpieczenia jako adekwatnego instrumentu do kompensaty strat powstałych z tytułu reali-
zacji ryzyka nadzwyczajnego. Zastosowane metody badawcze opierają się na studiach lite-
raturowych z badanego zakresu oraz ocenie stanowiska przedsiębiorstw ubezpieczeniowych
wobec ryzyka nadzwyczajnego.
Słowa kluczowe: ryzyko, ryzyko nadzwyczajne, kompensata strat, ubezpieczenie.
Summary: Nowadays we more and more often identify the significance of risk which source is
external to the organization’s activities, and which accomplishment is particularly severe for its
activities. This profile of risk can be referred to as an exceptional risk, which includes, among
others, catastrophic risk, ecological risk and environmental risk. The objective of the article is to
present and analyse the theoretical aspects of the organization’s functioning within the context
of the evaluation of exposure to exceptional risk and pointing out insurance as an instrument
adequate for the compensation of losses arising from the materialization of exceptional risk. The
applied research methods are based on the literature study from the examined period and on the
evaluation of the position of the insurance companies towards the exceptional risk.
Keywords: risk, exceptional risk, compensation of losses, insurance.
Realizacja ryzyka nadzwyczajnego a kompensata jego skutków przez ubezpieczenie 31
1. Wstęp
Niepewność i ryzyko wpisane w aktywność organizacji i życie jednostki, stąd
wykształciły się różne, mniej lub bardziej strukturalnie zorganizowane, mechanizmy
minimalizacji, ograniczania ryzyka, w konsekwencji zwiększając poziom bezpie-
czeństwa. Można bowiem przyjąć, że dla podmiotu (w szczególności indywidual-
nego) „sposoby i metody ograniczenia ryzyka tworzą katalog sposobów zabezpie-
czenia, inaczej zwanych metodami zwiększającymi bezpieczeństwo (poczucie czy
świadomość bezpieczeństwa” [Bożek 2013]. Niewątpliwie sprawdzonym sposobem
postępowania z ryzykiem w przypadku jego realizacji jest stosowanie metody ubez-
pieczenia, szczególnie jeśli jest ona wpisana w kontekst zintegrowanego zarządza-
nia ryzykiem organizacją, którą może być przedsiębiorstwo lub inna forma organi-
zacyjno-strukturalna, na przykład jednostki sektora finansów publicznych [Bożek
2014]. Dla aktywności jednostki, włączając w to jej życie lub zdrowie, ale także dla
funkcjonowania organizacji (m.in. przedsiębiorstw) ogromne znaczenie mają ryzy-
ka, których skala oddziaływania jest ponadlokalna, co może w najmniej korzystnym
scenariuszu przyjąć globalną skalę oddziaływania. Taka globalna skala oddziały-
wania jest szczególnie charakterystyczna dla ryzyka, którego profil można określić
jako nadzwyczajny. Aktywność jednostki ludzkiej, w tym aktywność gospodarcza,
może generować ryzyka o nadzwyczajnym charakterze, adekwatnym do typu, zakre-
su, a zwłaszcza skali podejmowanego przedsięwzięcia. Tak zwanym naturalnym ro-
dzajem ryzyka nadzwyczajnego jest ryzyko najczęściej niezwiązane z aktywnością
ludzką, ponieważ jego źródło jest zewnętrzne w stosunku do tej aktywności, czyli
siły natury i ryzyko katastrof naturalnych, ryzyko środowiskowe. Odpowiedzią na
ten typ ryzyk nadzwyczajnych jest stosowanie ochrony ubezpieczeniowej, świad-
czonej przez instytucje ubezpieczeniowe. Celem artykułu jest identyfikacja i analiza
źródeł ryzyka nadzwyczajnego oraz wskazanie ubezpieczeń jako adekwatnej meto-
dy kompensacji strat katastroficznych. Zastosowane metody badawcze opierają się
na studiach literaturowych oraz ocenie postawy sektora ubezpieczeń wobec skutków
realizacji ryzyka nadzwyczajnego.
2. Ryzyko nadzwyczajne – istota i cechy
Zdarzenia losowe do których zaliczyć można zjawiska przyrodnicze stanowiące
zagrożenie dla ludzi i ich środowiska – występują niezależnie od woli ubezpiecza-
jącego, to zdarzenia przyszłe i niepewne, których nastąpienie powoduje uszczerbek
w dobrach osobistych lub w dobrach majątkowych albo zwiększenie potrzeb mająt-
kowych po stronie ubezpieczającego lub innej osoby objętej ochroną ubezpieczenio-
wą [Ustawa z dnia 22 maja 2003].
Zdarzenia te muszą być:
nadzwyczajne – nieznany jest czas realizacji zdarzenia, grozi wielu podmiotom,
a następuje jedynie w stosunku do niektórych z nich,
32 Sylwia Bożek, Beata Dubiel
niezależne od woli jednostek, które zostały dotknięte tym zdarzeniem,
losowe – zagraża wielu podmiotom, ale nie jest możliwe wskazanie podmiotu,
który zostanie nim dotknięty,
statystyczne – można je określić za pomocą metod statystycznych.
Zdarzenia tego typu skutkują dużą liczbą pojedynczych strat, powodując znisz-
czenie lub uszkodzenie mienia, zagrażają utratą zdolności do pracy lub życiu czło-
wieka. Właśnie działalność ubezpieczeniowa, w myśl ustawy o działalności ubez-
pieczeniowej z 22 maja 2003 r., udziela ochrony na wypadek ryzyka wystąpienia
skutków zdarzeń losowych [Ustawa z dnia 22 maja 2003]. Ochrona ta obejmuje
także ryzyka o specyficznej naturze, które na przykład tworzą kategorię ryzyk nad-
zwyczajnych.
Ryzyko nadzwyczajne stanowi odrębną kategorię ryzyka ubezpieczeniowego.
Do grupy ryzyk nadzwyczajnych należy zaliczyć m.in. ryzyko katastroficzne, ryzy-
ko ekologiczne oraz ryzyko środowiskowe. Ryzyko nadzwyczajne generuje m.in.
zagrożenia powodujące zanieczyszczenia środowiska, które mogą być wywołane:
awarią instalacji produkcyjnej, rurociągów, środków transportu,
awarią urządzeń zabezpieczających środowisko przed skażeniem i degradacją,
katastrofą na skutek wybuchów, erupcji wulkanów, pożarów, powodzi, huraga-
nów, trzęsień ziemi itp.,
oddziaływaniem ścieków i odpadów,
stopniową degradacją środowiska na skutek wadliwego działania instalacji pro-
dukcyjnych,
wypadkami drogowymi, kolejowymi, morskimi lub lotniczymi [Dubiel 2011].
Pogłębiająca się degradacja środowiska naturalnego, spowodowana działalnością
człowieka, wywołuje zauważalne zmiany klimatyczne coraz częściej odczuwalne
przez całe społeczeństwo. Zmianom tym przypisuje się wywoływanie licznych na-
turalnych katastrof, np. powodzi, huraganów, które dodatkowo potęgują efekt degra-
dacji środowiska. Z tego względu coraz częściej zauważa się wzrost zainteresowania
problematyką ekologiczną oraz katastroficzną. Przeciwdziałanie tym niekorzystnym
zmianom następuje poprzez stosowanie różnego rodzaju instrumentów prawno-fi-
nansowych wykorzystywanych w walce o czyste i zdrowe otoczenie człowieka.
W literaturze wymienia się również inne właściwości ryzyka nadzwyczajnego
wykraczające poza kanon cech ryzyka. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują:
rozmiar ryzyka (skala możliwych szkód),
stopień złożoności ryzyka,
stopień trudności identyfikacji,
nieodwracalność niektórych zdarzeń,
horyzont czasowy (krótki i długi) [Kaczmarek 2005].
Duże rozmiary ryzyka nadzwyczajnego oznaczają skalę możliwych strat, które
mogą doprowadzić do poważnych problemów finansowych, nawet bankructwa wie-
lu podmiotów gospodarczych. W tym kontekście należy wspomnieć o możliwym
katastroficznym charakterze skutków realizacji omawianego ryzyka.
Realizacja ryzyka nadzwyczajnego a kompensata jego skutków przez ubezpieczenie 33
Katastrofa jest pojęciem ściśle związanym z ryzykiem, jest jego wyznaczni-
kiem1. Wynika z połączenia zagrożeń i warunków wyznaczających podatność na
zagrożenie oraz niewystarczających możliwości i działań redukujących potencjalnie
negatywne konsekwencje ryzyka2. Ryzyko katastroficzne można zatem analizować
jako jednoczesne zaistnienie dwóch czynników: zagrożenia i podatności [Hoffmann
(red.) 2002]. Zachodzi ono tylko wtedy, gdy występuje podatność na zagrożenie
potencjalnie ekstremalnym zdarzeniem, takim jak powódź, trzęsienie ziemi lub atak
terrorystyczny.
Definicji ryzyk katastroficznych należy poszukiwać w terminologii ubez-
pieczycieli i głównych reasekuratorów światowych oraz innych instytucji bada-
jących zjawiska katastroficzne, np.: NASA, NOAA, USGS3, ponieważ ryzyka te
zostały w Polsce rozpoznane stosunkowo niedawno. Podstawowym krajowym
źródłem, które definiuje pojęcie katastrofy naturalnej, jest Ustawa z dnia 18 kwiet-
nia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej [Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r]. Ustawa
ta w art. 2 wskazuje sytuacje, w których może być ogłoszony na określonym terenie
stan klęski żywiołowej. Otóż stanem klęski żywiołowej może być taka sytuacja lub
okoliczność, które wymagają podjęcia nadzwyczajnych działań w celu „zapobie-
żenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona
klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia”. Klęskę żywiołową może wywołać za-
równo katastrofa naturalna, jak i awaria techniczna. Istotą definicji ujętych w powo-
łanym prawodawstwie jest podkreślenie potencjału szkodowego, tkwiącego w siłach
natury, a także negatywnych skutków występujących jako efekt działania żywiołów.
3. Źródła ryzyka nadzwyczajnego
Źródła ryzyka nadzwyczajnego mogą być różne. Spośród wielu klasyfikacji, w które
obfituje literatura przedmiotu, na uwagę zasługuje podział na następujące źródła
ryzyka:
natura,
technika,
gospodarka,
społeczeństwo,
państwo,
stosunki międzyludzkie.
1 Według International Strategy for Disaster Reduction katastrofa stanowi funkcję ryzyka, zob.
Basic terms of disaster risk reduction, International Strategy for Disaster Reduction, www.unisdr.org
(2.02.2015).
2 Tamże.
3 NASA National Aeronautics and Space Administration, www.naturalhazards.nasa.gov
(2.02.2015); NOAA – National Oceanic and Atmospheric Administration, www.noaa.gov (2.02.2015);
USGS – United States Geological Survey, www.usgs.gov (2.02.2015).
34 Sylwia Bożek, Beata Dubiel
Źródłem ryzyka ekologicznego, środowiskowego może być korzystanie ze śro-
dowiska, wprowadzanie w nim zmian, jego ochrona czy też działanie naturalnych
sił przyrody, które przejawia się podczas ruchów tektonicznych, erupcji wulkanów,
wstępowania zjawiska El Nino itp.
3.1. Źródła antropogeniczne
Źródłem ryzyka nadzwyczajnego jest działalność antropogeniczna człowieka prze-
jawiająca się w postępie technologicznym, rozwoju gospodarczym, społecznym
i cywilizacyjnym. Analizując czynniki sprawcze wobec ryzyka powiązane z roz-
wojem techniki oraz współczesnym wzrostem gospodarczym, można wskazać na
szeroki zakres oddziaływania na środowisko naturalne. Gospodarka, podmioty go-
spodarcze, przedsiębiorstwa w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą
stanowią źródło ryzyka ekologicznego, które można rozpatrywać jako zewnętrzne
i wewnętrzne. Ryzykiem ekologicznym zewnętrznym jest ryzyko wynikające z od-
działywania środowiska na przedsiębiorstwa, podmioty gospodarcze, jego źródłami
są więc zjawiska i procesy, które zachodzą w środowisku niezależnie od tego, czy
wywołane działaniem sił natury czy działaniem człowieka. Środowisko od za-
wsze i niezależnie od woli i skali działania człowieka determinowało antroposferę.
Współcześnie działania człowieka powodujące zanieczyszczenie lub przeobrażenie
środowiska, występowanie efektu cieplarnianego, wyczerpywanie zasobów natural-
nych lub pojemności środowiska powodują powstawanie zjawisk, które uprzednio
w środowisku nie zachodziły bądź zachodziły z niższą częstotliwością [Wojtkow-
ska-Łodej 2009]. Konsekwencją tych działań jest wzrost zanieczyszczenia zasobów
rzeczowych przedsiębiorstwa, nasilenie występowania klęsk żywiołowych, wzrost
cen czynników produkcji oraz odprowadzanych ścieków i odpadów będących skut-
kiem ubocznym działalności przedsiębiorstwa. Uwarunkowane ekologicznie ryzyka
prowadzą do szkód, strat środowiskowych, za które odpowiedzialne jest przedsię-
biorstwo. Szkody mogą wystąpić w takich komponentach środowiska, jak: powie-
trze, woda, gleba, krajobraz, klimat akustyczny itp.
Źródła wewnętrznego ryzyka ekologicznego są związane z działalnością przed-
siębiorstwa, a realizują się podczas awarii lub bieżącego, niczym niezakłóconego
procesu produkcyjnego lub usługowego. Przedmiotowe ryzyko może być także po-
wodowane:
zakładowymi katastrofami ekologicznymi,
zmniejszeniem płynności i rentowności przedsiębiorstwa wskutek pojawienia
się problemów ekologicznych, np. uciążliwe dla środowiska odpady, ścieki, emi-
sje, toksyczne substancje,
obniżeniem rentowności stosowanych prototypowych rozwiązań inżynierii śro-
dowiskowej,
zakazem uruchomienia inwestycji niespełniającej wymogów ochrony środo-
wiska.
Realizacja ryzyka nadzwyczajnego a kompensata jego skutków przez ubezpieczenie 35
Przedsiębiorstwo oddziałujące na środowisko musi liczyć się z bezpośrednimi
fizycznymi następstwami, jakie oddziaływanie to przyniesie dla zasobów rzeczo-
wych, osobowych i finansowych. Szkody w zasobach związane z wewnętrznym
ryzykiem mogą dotyczyć fizycznego uszkodzenia lub zniszczenia zasobów rzeczo-
wych bądź spadku ich wartości rynkowej. Wśród strat finansowych można wskazać
m.in. na utratę spodziewanego zysku, która może mieć przyczynę w przerwach spo-
wodowanych w zasobach oraz w przerwach spowodowanych koniecznością prze-
prowadzenia akcji ratowniczej na terenie zakładu. Podmioty są narażone na pono-
szenie coraz większych kosztów lub utratę korzyści w związku z dotychczasowym
sposobem korzystania ze środowiska, do których można zaliczyć: wyczerpywanie
się złóż kopalin, ograniczenie sposobu korzystania ze środowiska, np. poprzez skła-
dowanie odpadów, emisję hałasu, konieczność przeprowadzania audytów i przeglą-
dów ekologicznych, występowanie o coraz liczniejsze pozwolenia, cofnięcie otrzy-
manych wcześniej pozwoleń, wprowadzanie do procesu produkcji coraz droższych,
ekologicznych maszyn i technologii itp. Szkody osobowe w personelu lub pośród
pracowników przedsiębiorstwa mają swe odzwierciedlenie w zwiększonej często-
tliwości wypadków przy pracy, utracie zdrowia lub w szczególnych przypadkach
nawet życia, np. uwolnienie z instalacji toksycznych lub promieniotwórczych sub-
stancji.
W dotychczasowym rozwoju gospodarczym i społecznym środowisko przyrod-
nicze traktowano z jednej strony jako siedlisko człowieka, a z drugiej jako źródło
energii, materii oraz odbiornik wszelkich odpadów poprodukcyjnych i pokonsump-
cyjnych. Działania takie w konsekwencji prowadziły do nieograniczonej eksploata-
cji środowiska, dewastacji oraz utraty zasobów naturalnych. Dynamiczny wzrost
bieżącej konsumpcji przy jednoczesnym braku uwzględniania wartości dóbr śro-
dowiskowych charakteryzował się znaczną dewastacją poszczególnych komponen-
tów środowiska, nasileniem występowania środowiskowych efektów zewnętrznych,
a w konsekwencji zmniejszeniem produktywności innych czynników wytwórczych.
Rozwój zrównoważony (sustainable development) jest koncepcją rozwoju prze-
ciwstawiającą się wąsko rozumianemu wzrostowi gospodarczemu, która powstała
jako reakcja na powszechny i globalny charakter zagrożeń środowiska. Idea zrówno-
ważonego rozwoju (ekorozwoju) może być wyrażana jako ład zintegrowany oparty
na harmonizacji ładu ekologicznego, społecznego, gospodarczego i przestrzennego.
W teorii zrównoważonego rozwoju wykorzystywana jest koncepcja tzw. gospodarki
okrężnej (circular economy) charakteryzującej się następującymi cechami:
zasoby naturalne zużyte w procesach produkcji tworzą poprzez proces konsump-
cji użyteczność (dobrobyt),
w obrębie podsystemu zasobów ekologiczne skutki gospodarowania zależą
głównie od relacji między stopą odtworzenia a stopą eksploatacji,
związki pomiędzy gospodarką a środowiskiem polegają również na bezpośred-
nim (pozytywnym lub negatywnym) oddziaływaniu jakości środowiska na po-
ziom dobrobytu,
36 Sylwia Bożek, Beata Dubiel
przyjmując szeroko rozumiane odpady, środowisko staje się ich swoistym rezer-
wuarem. Ich negatywne oddziaływanie na środowisko zależy od dwóch czynni-
ków: relacji pomiędzy ilością odpadów a zdolnością asymilacyjną środowiska
oraz zakresu recyklingu [Lorek (red.) 2002, s. 13–14, 16].
Należy wskazać na dwa aspekty polityki ekologicznej, które z jednej strony
związane są z użyciem instrumentów polityki celem osiągnięcia danej jakości środo-
wiska, z drugiej zaś ustalają normy jakości dla poszczególnych komponentów śro-
dowiska. Do realizacji ustalonej polityki ekologicznej państwo wykorzystuje instru-
menty oddziaływania bezpośredniego (prawne) oraz pośredniego (ekonomiczne).
W procesach gospodarowania zasobami środowiska nie można pomijać istot-
nych ograniczeń wynikających ze specyficznych cech komponentów środowiska
przyrodniczego. Poszczególne elementy środowiska nie poddają się normalnej wy-
cenie, gdyż w ich przypadku występują określone niedoskonałości rynkowe, a mia-
nowicie:
brak precyzyjnie określonego systemu praw prywatnej własności w zakresie za-
sobów środowiskowych,
wykazywanie cech właściwych dobrom publicznym,
niedoskonała informacja o funkcji kosztów i korzyści związanych z gospodar-
czym użytkowaniem środowiska,
występowanie kosztów transakcyjnych [Lorek (red.) 2002].
W przypadku braku ingerencji państwa w procesy gospodarowania i ochrony
środowiska wymienione powyżej ułomności prawdopodobnie mogłyby stanowić
źródło powstania ryzyka ekologicznego w środowisku. Państwo wykorzystuje in-
strumenty prawne, a coraz częściej także ekonomiczne, lub instrumentami pośredni-
mi zastępuje bezpośrednie, aby przeciwdziałać negatywnym skutkom środowisko-
wym. Podejmowane działania wynikają z faktu, iż regulacje bezpośrednie stają się
coraz mniej skuteczne w praktyce, gdyż są zbyt statyczne i nie reagują elastycznie na
zmiany warunków ekonomicznych lub technologicznych. Główną zaletą natomiast
instrumentów ekonomicznych jest możliwość tworzenia celowych funduszy ekolo-
gicznych, które mogą znacznie wspierać działalność prośrodowiskową.
3.2. Źródła naturalne
Naturalne źródła ryzyka nadzwyczajnego najczęściej związane z działaniem sił
natury. Do ryzyk generujących wysokie szkody finansowe, społeczne i środowisko-
we można zakwalifikować: powodzie, huraganowe wiatry, trzęsienia ziemi, osuwi-
ska i inne.
Powódź, a zwłaszcza katastrofalna, może być czynnikiem inicjującym nad-
zwyczajne zagrożenie środowiska. W przypadku powodzi i zniszczenia wałów
ochronnych następuje zatopienie znacznych obszarów terenu zagospodarowanego.
Podtopione lub zalane miasta, tereny gminne, tereny przemysłowe często z różny-
mi substancjami niebezpiecznymi, które mogą się uaktywnić w wyniku zatopie-
Realizacja ryzyka nadzwyczajnego a kompensata jego skutków przez ubezpieczenie 37
nia obszarów wodami powodziowymi, stanowią poważne zagrożenie. Do skutków
katastrofy powodziowej dochodzi wówczas groźne zanieczyszczenie środowiska.
Mogą także wystąpić takie negatywne efekty, jak: wyłączenie zasilania energetycz-
nego, zniszczenie rurociągów, zbiorników, magazynów i instalacji zawierających
niebezpieczne materiały. Niektóre materiały stają się niebezpieczne pod wpływem
kontaktu z wodą, jak np. sód, karbid itp. Należy liczyć się również z możliwością
kumulacji zanieczyszczeń w osadach i namułach popowodziowych. Zalanie przez
wodę terenów, na których składowane odpady i materiały niebezpieczne, może
w tym przypadku spowodować nadzwyczajne zagrożenie środowiska.
Powódź, z uwagi na losowy charakter przyczyn, jest ryzykiem katastroficznym,
które w takich warunkach klimatycznych, jakie występują na obszarze Polski, cha-
rakteryzuje się dość wysokim prawdopodobieństwem realizacji. Jednocześnie nale-
ży podkreślić, że z punktu widzenia edukacji i świadomości ubezpieczających się
powódź jest tym ryzykiem katastroficznym, o którym ubezpieczający wiedzą naj-
więcej, jest ryzykiem katastroficznym najbardziej popularnym, jeśli chodzi o prze-
kaz medialny.
Wiatry huraganowe zjawiskiem niezwykle często występującym na Ziemi,
z reguły nawiedzają rejony w pasie międzyzwrotnikowym. Określane jako cy-
klony tropikalne wiejące ze średnią prędkością wiatru powyżej 33 m/s. Zmieniają-
cy się klimat powoduje, że zjawisko to staje się coraz powszechniejsze w strefach
klimatycznych, gdzie dotąd huragany nie występowały, np. w Europie Zachodniej
i Środkowej, w tym w Polsce. Wiatry huraganowe wieją w Polsce w ostatnich latach
coraz częściej, w miesiącach zimowych oraz letnich, powodując ogromne szkody
majątkowe oraz środowiskowe.
Obok huraganów i powodzi dużo strat wyrządzają także trzęsienia ziemi. Są to
zjawiska bardzo gwałtowne, niemożliwe do opanowania i charakteryzujące się ma-
sową koncentracją szkód. Obszary, gdzie trzęsienia ziemi stosunkowo częstym
i silnym zjawiskiem, określa się jako strefy sejsmiczne. Szkody katastrofalne będące
następstwem trzęsień ziemi są bardzo mocno odczuwalne przez człowieka zarówno
pod względem ekonomicznym, jak i społecznym.
Podsumowując, można stwierdzić, że ze względu na położenie geograficzne
i określone warunki klimatyczne w Polsce najczęstszymi katastrofami naturalnymi
są powodzie, następnie huragany, pożary, silne mrozy i śniegi, grad i osuwiska.
Klęski żywiołowe i katastrofy wywołane przez człowieka generują bardzo wy-
sokie straty materialne, które tylko częściowo objęte ochroną ubezpieczeniową.
Zaprezentowane w tabeli 1 dane pokazują skalę szacunkowych strat spowodowa-
nych przez ryzyka nadzwyczajne, a także udział ubezpieczycieli w wypłaconych
odszkodowaniach. Zestawienie przygotowano na podstawie danych publikowanych
przez towarzystwo reasekuracyjne Swiss Re, które obejmują zdarzenia w skali glo-
balnej.
Klęski żywiołowe jako zdarzenia nieoczekiwane, trudne do przewidzenia, a jed-
nocześnie powodujące ogromne straty materialne stanowią problem dla wielu osób –
38 Sylwia Bożek, Beata Dubiel
Tabela 1. Szacunek strat materialnych spowodowanych klęskami żywiołowymi i spowodowanymi
przez człowieka oraz udział ubezpieczycieli w szkodach w mld USD na świecie
Skala/Rok 2010 2011 2012 2013 2014
Straty materialne ogółem 226 350 196 130 113
Wysokość odszkodowań
wypłaconych przez ubezpieczycieli 48 108 81 44 31
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z www.swissre.com (8.05.2015).
właścicieli nieruchomości, zarówno prywatnych, jak i związanych z działalnością
gospodarczą, samorządów terytorialnych, władz regionów oraz państw narażonych
na ryzyko nadzwyczajne. Problem zabezpieczenia się przed skutkami ryzyk żywio-
łowych stanowi również motywację dla podmiotów świadczących ochronę ubez-
pieczeniową. Dane zaprezentowane powyżej wskazują na niezbyt wysoki udział
ubezpieczycieli w pokryciu strat materialnych spowodowanych przez katastrofy na-
turalne, wahał się on od 21% w 2010 r. do 41% w 2012 r. Oznacza to, że większość
mienia nie jest objęta ochroną ubezpieczeniową.
4. Kompensata skutków ryzyka nadzwyczajnego
a ubezpieczenie jako metoda jego transferu
Model finansowania strat spowodowanych żywiołami w Polsce bazuje na dominują-
cej roli państwa i redystrybucji środków budżetowych. Dominują działania ex post,
których głównym celem jest pomoc poszkodowanym w wyniku zdarzeń katastro-
ficznych. Można uznać takie działania za nierynkowe wśród metod transferu ryzyka.
Istotniejsze, w aspekcie ekonomicznym, wydają się rynkowe instrumenty transferu
ryzyka ze szczególnym wskazaniem na ubezpieczenia.
Przedsiębiorstwa ubezpieczeniowe odpowiednimi podmiotami działającymi
na rynku, wyposażonymi w narzędzia oraz wyszkolone kadry, aby zapewniać ochro-
ubezpieczeniową swoim klientom. Ubezpieczyciele zwracają uwagę na wiele
problemów, z którymi boryka się sektor ubezpieczeń w aspekcie realizacji ochrony
ubezpieczeniowej wobec ryzyk nadzwyczajnych. Przedsiębiorstwa ubezpieczenio-
we wskazują kilka kluczowych obszarów, które wymagają dopracowania, a często
także współpracy sektora publicznego i prywatnego w sferze pokrycia ryzyk nad-
zwyczajnych, są to m.in.4:
niski poziom świadomości ubezpieczeniowej w Polsce,
dynamiczny wzrost ilości i skali szkód katastroficznych,
niska powszechność ubezpieczenia mienia od ognia i innych żywiołów,
4 Na podstawie wywiadu bezpośredniego przeprowadzonego w jednostkach ubezpieczyciela re-
gionu śląskiego w grudniu 2014 r.
Realizacja ryzyka nadzwyczajnego a kompensata jego skutków przez ubezpieczenie 39
brak kompleksowego systemu analizy kumulacji ryzyk katastroficznych,
za wysoki udział subsydiowanych programów publicznych w likwidacji szkód,
częsty brak jednolitych standardów likwidacji i kontroli jakości w zakresie szkód
nadzwyczajnych,
niespójne procedury katastroficzne i inne.
Interwencja państwa w sferze kompensacji ryzyk katastroficznych jest uzasad-
niona zarówno w oparciu o przesłanki ogólnogospodarcze, jak i polityczne [Klima-
szewski-Blettner 2010]. Zaangażowanie środków publicznych nie może być jednak
zbyt silne, ponieważ ponoszenie przez rząd kosztów katastrof powoduje brak ja-
kiejkolwiek presji, zachęt wśród obywateli do redukowania ryzyka [Freeman, Scoot
2005]. Działania takie implikują wzrost oczekiwań natury ekonomicznej wobec rzą-
du oraz prowadzą do zniechęcania społeczeństwa do sektora ubezpieczeń.
Współpraca sektora ubezpieczycieli, reasekuratorów, likwidatorów oraz sfery
publicznej, państwa powinna koncentrować się także na edukacji ubezpieczeniowej
społeczeństwa polskiego. Właściwe kształtowanie, podnoszenie świadomości ubez-
pieczeniowej będzie kluczowym działaniem w dalszym rozwoju rynku ubezpieczeń
katastroficznych, które są reakcją rynkową na bardzo specyficzne ryzyka.
Odpowiedzią na bieżące problemy sektora ubezpieczeń w zakresie zarządzania
ryzykiem nadzwyczajnym, ze szczególnym wskazaniem na ryzyko powodziowe, są
wytyczne powodziowe. Dokument przygotowała w połowie 2014 r. Komisja Nad-
zoru Finansowego wraz z ubezpieczycielami i Polską Izbą Ubezpieczeń. Zapropo-
nowane zalecenia mają ułatwić identyfikację ryzyka, jego ocenę oraz podejmowanie
właściwych decyzji, wprowadzają jednolite standardy w procesie zarządzania ryzy-
kiem powodziowym, monitorowania i raportowania w zależności od skali, złożono-
ści i profilu działalności zakładu ubezpieczeń. Wytyczne wskazują, jakie dane, w ja-
kim zakresie, z jaką dokładnością i szczegółowością powinny być zbierane przez
zakłady, więc niewątpliwie przyczynią się do tego, że ocena ryzyka powodziowego
będzie dokładniejsza. Po przeprowadzeniu konsultacji publicznych powinny zostać
wdrożone do końca 2015 r. Implementacja wytycznych lepiej przygotuje polskie
firmy ubezpieczeniowe do wprowadzenia unijnego systemu Wypłacalność II (So-
lvency II).
5. Zakończenie
Można uznać, że wśród ryzyk nadzwyczajnych, katastroficznych rozróżnia się ryzy-
ka zdarzeń naturalnych i ryzyka zdarzeń cywilizacyjnych, będących konsekwencją
działalności człowieka, szczególnie w obszarze narzędzi technologicznych. Percep-
cja ryzyka podlega zmianom wynikającym zarówno z uwarunkowań świadomościo-
wych, społecznych, ekonomicznych, jak i zmian o zasięgu oddziaływania poszcze-
gólnych ryzyk, a w przypadku ryzyk nadzwyczajnych jest to często globalny zasięg
oddziaływania.
40 Sylwia Bożek, Beata Dubiel
W kontekście antropogenicznych źródeł ryzyka ekologicznego warto podkreślić,
że prowadzenie jakiejkolwiek działalności człowieka (cywilizacyjnej czy gospo-
darczej) zawsze wiąże się z występowaniem ryzyka, często nadzwyczajnego, przy
czym różne jest jego nasilenie i wielkość w zależności od podejmowanego przed-
sięwzięcia. Z pewnością niebezpieczeństwo powstania szkody dotyczy środowiska,
różnych podmiotów i osób, a jej konsekwencje zarówno finansowe, jak i niefinan-
sowe mogą być bardzo niekorzystne. Każda jednostka ludzka oraz organizacja (jako
podmiot gospodarczy) powinna liczyć się z możliwością wystąpienia ryzyka, które-
go nie będzie w stanie przewidzieć czy przeciwdziałać samodzielnie jego skutkom,
a które wpłynie na poziom jej kondycji finansowej, jakość życia czy aktywności
gospodarczej.
Należy stwierdzić, że ubezpieczenie jest właściwą metodą kompensacji szkód
nadzwyczajnych. Połączenie ochrony ubezpieczeniowej zwłaszcza z innymi ak-
tywnościami (instrumentarium), np. z procesem zarządzania ryzykiem, prewencją,
edukacją, metodami technicznymi i nietechnicznymi, zapewnia stosunkowo mało
kosztochłonną możliwość zabezpieczenia przed negatywnymi skutkami realizacji
ryzyka nadzwyczajnego.
Literatura
Basic terms of disaster risk reduction, International Strategy for Disaster Reduction, www.unisdr.org.
Bożek S., 2013, Ryzyko jako determinanta aktywności jednostki oraz organizacji. Aspekt teoretyczny,
[w:] Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego
nr 786, „Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia” nr 64, US, Szczecin, s. 331.
Bożek S., 2014, The meaning of insurance in the enterprises risk management in public finance sector
units on the ex ample of application of insurance for tax office employees, [w:] Trends of Develop-
ment in The Insurance 2014, University of Economics in Bratislava, Bratislava, s. 47 i nast.
Dubiel B., 2011, Ubezpieczeniowe aspekty ryzyka ekologicznego, [w:] Prace Naukowe Uniwersytetu
Ekonomicznego we Wrocławiu nr 228, Ubezpieczenia wobec wyzwań XXI wieku, red. W. Ron-
ka-Chmielowiec, UE, Wrocław, s. 127 i nast.
Freeman P.K., Scoot K., 2005, Comparative analysis of large scale catastrophe compensation schemes,
[w:] Catastrophe Risk and Insurance, „Policy Issues in Insurance” no. 8, OECD, Paris, s. 189.
Hirschberg S., Spiekerman G., Dones R., 1998, Severe Accidents in The Energy Sector, Paul Scherer
Institut, Villigen.
Hoffmann B. (red.), 2002, Katastrophenvorsorge-Arbeitskonzept, Deutsche Gesellschaft für Tech-
nische Zusammenarbeit (GTZ) GmbH, Eschborn.
Kaczmarek T.T., 2005, Ryzyko i zarządzanie ryzykiem. Ujęcie interdyscyplinarne, Difin, Warszawa.
Klimaszewski-Blettner B., 2010, Management von Katastrophenrisiken. Herausforderungen, An-
satzpunkte und Strategien im Rahmen einer Public-Private-Partnership, Verlag Versicherung-
switschaft, Karlsruhe.
Lorek E. (red.), 2002, Rozwój rynku dóbr i usług ekologicznych w regionie śląskim, AE w Katowicach,
Katowice.
Mowbray A.H., Blanchard R.H., 1961, Insurance. Its Theory and Practice in the United State,
McGraw-Hill, New York.
Realizacja ryzyka nadzwyczajnego a kompensata jego skutków przez ubezpieczenie 41
Sułkowska W. (red.), 2013, Rynek ubezpieczeń. Współczesne problemy, Difin, Warszawa.
Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej, DzU nr 62, poz. 558, ze zm.
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, DzU nr 124, poz. 1151, ze zm.
Wojtkowska-Łodej G., 2009, Uwarunkowania realizacji pakietu klimatyczno-energetycznego w Pol-
sce, [w:] Zmiany europejskiej polityki klimatycznej i energetycznej – konsekwencje dla polskiej
gospodarki, red. G. Wojtkowska-Łodej, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa, s. 10 i nast.
http://www.naturalhazards.nasa.gov (2.02.2015).
http://www.noaa.gov (2.02.2015).
http://www.usgs.gov (2.02.2015).
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Conference Paper
This article presents the issue of adjustment of the integrated approach of risk management, base on the guidelines of the international standards of the risk management, to the units of the public finance sector on the example of tax offices. The integrated risk management in the organization, including public sector institutions is based on a mature approach to risk management, namely enterprise risk management (ERM). The use of an adequate reaction as a risk response is a very important in the effective planning and implementing of enterprise risk management, also in tax administration and tax inspection bodies. The insurance protection, constituting protection against risks generated by the employees (functionaries) of tax administration, has been deemed to be an appropriate method of risk response.
Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr 786
  • S Bożek
Bożek S., 2013, Ryzyko jako determinanta aktywności jednostki oraz organizacji. Aspekt teoretyczny, [w:] Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr 786, "Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia" nr 64, US, Szczecin, s. 331.
Ubezpieczeniowe aspekty ryzyka ekologicznego
  • B Dubiel
Dubiel B., 2011, Ubezpieczeniowe aspekty ryzyka ekologicznego, [w:] Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu nr 228, Ubezpieczenia wobec wyzwań XXI wieku, red. W. Ronka-Chmielowiec, UE, Wrocław, s. 127 i nast.
Comparative analysis of large scale catastrophe compensation schemes, [w:] Catastrophe Risk and Insurance
  • Freeman P K Scoot
Freeman P.K., Scoot K., 2005, Comparative analysis of large scale catastrophe compensation schemes, [w:] Catastrophe Risk and Insurance, " Policy Issues in Insurance " no. 8, OECD, Paris, s. 189.
Severe Accidents in The Energy Sector
  • S Hirschberg
  • G Spiekerman
  • R Dones
Hirschberg S., Spiekerman G., Dones R., 1998, Severe Accidents in The Energy Sector, Paul Scherer Institut, Villigen.
Ryzyko i zarządzanie ryzykiem Ujęcie interdyscyplinarne, Difin
  • T T Kaczmarek
Kaczmarek T.T., 2005, Ryzyko i zarządzanie ryzykiem. Ujęcie interdyscyplinarne, Difin, Warszawa. Klimaszewski-Blettner B., 2010, Management von Katastrophenrisiken. Herausforderungen, Ansatzpunkte und Strategien im Rahmen einer Public-Private-Partnership, Verlag Versicherungswitschaft, Karlsruhe.
Rozwój rynku dóbr i usług ekologicznych w regionie śląskim
  • E Lorek
Lorek E. (red.), 2002, Rozwój rynku dóbr i usług ekologicznych w regionie śląskim, AE w Katowicach, Katowice.
Uwarunkowania realizacji pakietu klimatyczno-energetycznego w Polsce Zmiany europejskiej polityki klimatycznej i energetycznej – konsekwencje dla polskiej gospodarki, red. G. Wojtkowska-Łodej, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa, s. 10 i nast
  • G Wojtkowska-Łodej
Wojtkowska-Łodej G., 2009, Uwarunkowania realizacji pakietu klimatyczno-energetycznego w Polsce, [w:] Zmiany europejskiej polityki klimatycznej i energetycznej – konsekwencje dla polskiej gospodarki, red. G. Wojtkowska-Łodej, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa, s. 10 i nast. http://www.naturalhazards.nasa.gov (2.02.2015). http://www.noaa.gov (2.02.2015). http://www.usgs.gov (2.02.2015).