ArticlePDF Available

Abstract and Figures

A emerxencia do sector eólico e a súa crecente achega económica require un corpo lexislativo co obxectivo de planificar o seu desenvolvemento en Galicia. Asemade, a implementación dun marco normativo que facilite a difusión e consolidación desta enerxía renovable é esencial debido aos seus efectos positivos macroeconómicos e na cohesión territorial. O obxectivo deste artigo consiste na análise dos trazos e dinámicas dos principais instrumentos normativos que afectan ao desenvolvemento do sector eólico galego, tanto dende o nivel da administración central, como da galega. A metodoloxía empregada baséase na análise da lexislación, así como no emprego de fontes secundarias. Neste sentido, amósase que os sucesivos cambios normativos en diferentes niveis administrativos causan unha elevada inestabilidade lexislativa dende o ano 2008. Esta situación volátil, combinada cun contexto de restrición financeira, paralizan o desenvolvemento sectorial.
Content may be subject to copyright.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
151
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
A REGULACIÓN DO SECTOR EÓLICO EN GALICIA: INSTRUMENTOS,
CARACTERÍSTICAS E EVOLUCIÓN
Pedro VARELA VÁZQUEZ  María del Carmen SÁNCHEZ CARREIRA
Departamento de Economía Aplicada. Universidade de Santiago de Compostela
Recibido 17.04.2015 / Aceptado 26.06.2015
RESUMO:A emerxencia do sector eólico e a súa crecente achega económica require un
corpo lexislativo co obxectivo de planificar o seu desenvolvemento en Galicia. Asemade, a
implementación dun marco normativo que facilite a difusión e consolidación desta enerxía
renovable é esencial debido aos seus efectos positivos macroeconómicos e na cohesión
territorial. O obxectivo deste artigo consiste na análise dos trazos e dinámicas dos
principais instrumentos normativos que afectan ao desenvolvemento do sector eólico
galego, tanto dende o nivel da administración central, como da galega. A metodoloxía
empregada baséase na análise da lexislación, así como no emprego de fontes secundarias.
Neste sentido, amósase que os sucesivos cambios normativos en diferentes niveis
administrativos causan unha elevada inestabilidade lexislativa dende o ano 2008. Esta
situación volátil,combinada cun contexto de restrición financeira,paralizan o
desenvolvemento sectorial.
PALABRAS CLAVE: enerxía eólica, Galicia, réxime retributivo, concursos eólicos,
Canon Eólico, Fondo de Compensación Ambiental.
ABSTRACT: Wind energy emergence and its increasing economic contribution
haverequired a regulation framework aiming at planning its development in Galicia.
Likewise, implementing a regulation framework which makes easier the diffusion and
consolidation of this renewable energy is essential, due to positive macroeconomic as well
as territorial cohesion effects. The main aim of this paper is to analyse the features and
dynamics of the main regulative instruments which determine the Galician wind energy
development, both at regional and national levels. The methodology applied is based on
regulation analyses, as well as secondary sources. In this way, consecutive changes in the
regulation framework at different levels trigger a high degree of legislative instability since
2008. This volatile situation, combined with a context of financial restrictions, hinders the
sectoral development.
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
152
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
KEYWORDS: wind energy, Galicia, regulation, remuneration model, public tenderings,
Wind Fee, Environmental Compensation Fund.
SUMARIO: 1. INTRODUCIÓN. 2. OS INSTRUMENTOS DO RÉXIME
RETRIBUTIVO. 3. PRINCIPAIS CARACTERÍSTICAS DA NORMATIVA SOBRE
O APROVEITAMENTO EÓLICO. 4. O CANON EÓLICO E O FONDO DE
COMPENSACIÓN AMBIENTAL: RECADACIÓN E INVESTIMENTO. 5.
CONCLUSIÓNS. 6. BIBLIOGRAFÍA
1. INTRODUCIÓN
A emerxencia do sector eólico galego, a comezos da década dos noventa, e a súa
crecente relevancia na esfera económica sinalan a necesidade de establecer un marco
lexislativo que regule o seu aproveitamento.O deseño e implementación dun marco
normativo que facilite a difusión e consolidación desta enerxía renovable é esencial debido
aos seus efectos positivos macroeconómicos, na cohesión territorial e no crecemento
endóxeno1. A lexislación sobre o réxime retributivo, o aproveitamento eólico e os
concursos eólicos, entre outros, poden constituír instrumentos incentivadoresou inhibidores
da activade ecónomica do sector.
Dada a distribución de competencias no eido enerxético dentro do Estado Español,
as principais administracións partícipes son a central e a autonómica, polo que o marco
lexislativo interactúa en diferentes niveis.Dende o ano 2008, o sector eólico galego está
suxeito adiversos cambios normativos en relación ao marco competencial autonómico, así
como no estatal. Os sucesivos cambios no réxime retributivo, na normativa relacionada co
1BLANCO, M. E RODRIGUES, G., "Direct employment in the wind energy sector: An EU study",
Energy Policy, Volume 37, Número 8, 2009, pp. 2847-2857.
MARTÍNEZ, A., BAYOD, A.A. E PÉREZ, M., "La industria de la energía eólica en España.
Tecnología y desarrollo regional endógeno", Boletín Económico de ICE, Número 2740, 2002, pp. 19-29.
PINTOR, J.M., LERA, F., GARCÍA, J. E FAULÍN,J., "Energía eólica y empleo: El caso de Navarra
como paradigma", Tribuna de Economía, Número 829, 2006, pp. 253-271.
BURGUILLO, M., E DEL RÍO, P., "La contribución de las energías renovables al desarrollo rural
sostenible en la Unión Europea: Pautas teóricas para el análisis empírico", Tribuna de Economía, Número
845, 2008, pp. 149-165.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
153
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
aproveitamento e planificación do recurso eólico e nos concursos eólicos, fan necesaria
unha análise sistemática das tendencias lexislativas actuais.
O principal obxectivo deste artigo consiste na análise dos trazos e dinámicas dos
principais instrumentos normativos que afectan ao desenvolvemento do sector eólico
galego, tanto dende o nivel da administración central, como da galega. En particular,
estúdanse os principais cambios no réxime retributivo, nas normativas sobre o
aproveitamento eólico e nos concursos eólicos. A metodoloxía empregada baséase na
análise da lexislación nos eidos estatais e autonómicos, así como no emprego de fontes
secundarias.
O artigo estrutúrase en tres seccións. Na primeira sección estúdanse os
instrumentos do réxime retributivo, especialmente o sistema de prima variable e mailo
sistema derendibilidade razoable. O primeiro instrumento estivo vixente ata a reforma
enerxética do ano 2013, dando paso ao segundo. Posteriormente, na segunda sección
analízanse os principais aspectos das normativas relativas ao aproveitamento do recurso
eólico en Galicia e os seus correspondentes concursos públicos. Finalmente, examínanse
polo miúdo as características fundamentais do Canon Eólico e o Fondo de Compensación
Ambiental, destacando a evolución dos ingresos e os fluxos de investimento.
2. OS INSTRUMENTOS DO RÉXIME RETRIBUTIVO
Os sistemas retributivos das enerxías renovables constitúen políticas de apoio polo
lado da demanda,e a súa implementación baséase no obxectivo de facilitar a difusión destas
fontes enerxéticas.Deste modo, fomentar a expansión das enerxías renovables promove un
desprazamento na curva de aprendizaxe, coa conseguinte redución de custos, así como a
consecución de obxectivos ambientais, de seguridade enerxética e socioeconómicos. Dentro
destes últimos, pódese destacar a contribución ao PIB, a creación de emprego, os efectos de
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
154
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
arrastre noutros sectores e a cohesión territorial2. Neste sentido, Varela, Sánchez e
Pereira3estiman a contribución do sector eólico á economía galega para o período 2000-
2010. A competencia lexislativa neste eido correspóndelleao goberno central e, en
particular, ao Ministerio de Industria, Enerxía e Turismo.
Existen dous esquemas tradicionais de apoio á difusión das enerxías renovables,
un baseado na intervención nos volumes producidos, os green electricity certificates
(certificados verdes eléctricos); e outro fundado na intervención vía prezos, feed-in-tariffs
(sistema de primas)4. O esquema de primas, que se pode clasificar entre dependentes ou
independentes do prezo de mercado da electricidade, é o máis estendido en gran parte de
Europa. Non obstante, os certificados verdes contan cunha ampla traxectoria en países
como Suecia ou Noruega.
Un terceiro modelo retributivo, baseado na rendibilidade razoable dos parques
eólicos, constitúe un instrumento completamente diferente aos sinalados anteriormente.
Neste sentido, xurdiu en España tras a reforma enerxética de 2013, e estipúlase, en función
da tecnoloxía e da antigüidade das instalacións, unha remuneración ligada á rendibilidade
do bono español a dez anos. Este modelo é único en Europa.
Na Figura 1indícanse sinteticamente estes instrumentos e as súas correspondentes
variantes. Neste epígrafe a análise céntrase, principalmente,no sistema de primas variables
(dependentes do prezo de mercado) e no sistema de rendibilidade razoable. O primeiro
deles estivo vixente dende 2006 ata 2013, e o segundo é o sistema de remuneración en
vigor.O seu estudo individualizado xustifícase polas distintas implicacións no mercado
2BURGUILLO, M., E DEL RÍO, P., "La contribución de las energías renovables al desarrollo rural
sostenible en la Unión Europea: Pautas teóricas para el análisis empírico", Tribuna de Economía, Número
845, 2008, pp. 149-165.
MENÉNDEZ, E.,Energías renovables, sustentabilidad y creación de empleo. Una economía
impulsada por el sol, Madrid, 2001, pp. 1-270.
3VARELA, P., SÁNCHEZ, M., E PEREIRA, X., "Estimación del impacto económico del sector eólico
en Galicia en el periodo 2000-2010", Revista de Métodos Cuantitativos para la Economía y la Empresa,
Volumen 18, Número 2, 2014, pp. 18-33.
4SÖDERHOLM, P., "The political economy of international Green certificate markets", Energy Policy,
Volume 36, Número 6, pp. 2051-2062.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
155
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
eléctrico, así como nos resultados ligados á penetración desta enerxía renovable nos
mercados nacionais.
Nesta tipoloxía, o instrumento máis básico é aquel que estipula unha prima fixa
sobre o prezo da electricidade. Neste sentido, o prezo total pagado pola enerxía eólica
flutuaría en consonancia coas variacións do prezo da electricidade no mercado eléctrico. A
principal desvantaxe deste modelo consiste nos posibles altos custos para o sistema
eléctrico, no caso de que o prezo da electricidade aumente, posto que a prima manterase
invariable5. Este esquema aplicouse en países como República Checa, Eslovenia,
Dinamarca ou España6. Neste último caso, dou paso a un sistema de primas variable.
Figura 1. Principais instrumentos do réxime retributivo da enerxía eólica
5 Ibid. pp. 955-965.
6Ibid. pp. 955-965.
Sistemas de primas
Intervención vía prezos
Independentes do
prezo do mercado
eléctrico
Certificados verdes
eléctricos
Intervención nos
volumes
Sistema de rendibilidade
razoable
Dependentes do
prezo do mercado
eléctrico
Prezo fixo con ou sen axuste coa
inflación
Front-endloadedmodel
Spotmarket gap model
Prima constante sobre o prezo de
mercado
Prima variable en función do prezo
de mercado
Prima en función dunha porcentaxe
do prezo de mercado
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
156
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
Fonte: Elaboración propia a partir de Couture e Gagnon7; Söderholm8; Real Decreto-lei 9/20139
O segundo modelo é o sistema de primas variable. Co obxectivo de garantir unha
remuneración mínima aos produtores, así como evitar un custo insostible para o sistema
eléctrico, este modelo establece uns valores de referencia mínimos e máximos10. O prezo
mínimo resultante permite garantir unha remuneración "básica" e o prezo máximo
funcionaría como unha ferramenta para non incorrer nuns beneficios excesivos,
comunmente coñecidos coma "beneficios caídos do ceo"11. Deste modo, evítanse, en gran
medida, os vaivéns nos incentivos dada a volatilidade do prezo de mercado da
electricidade. O seu funcionamento é o seguinte. Cando a suma do prezo do mercado
eléctrico e a prima de referencia se sitúa entre os dous limiares, os produtores reciben a
prima de referencia, sumándose ao prezo do mercado. Porén, cando dita suma non acada o
limiar inferior especificado na normativa, a prima de referencia calcularíase como a
diferenza entre o limiar inferior e o prezo de mercado. Neste caso, a prima acadaría o valor
máximo. Pola contra, se o prezo de mercado se sitúa entre o límite máximo menos a prima
de referencia, a prima de referencia será a diferenza entre o valor máximo menos o prezo de
mercado. Deste modo, a prima de referencia descenderá ata o punto no que o prezo de
mercado acade o valor do limiar superior. Nese momento, a prima é nula e os produtores
obteñen unicamente o prezo de mercado. A Figura 2 sintetiza este sistema de prima
variable, definindo catro tramos diferentes a partir dos dous limares e a prima de referencia.
Este modelo retributivo híbrido posibilitou un forte desenvolvemento da enerxía eólica en
España ao amparo do Real Decreto 661/200712.
7COUTURE, T. E GAGNON, Y., "An analysis of feed-in tariffs remuneration models: Implication for
renewable energy investment", Energy Policy, Volume 38, Número 2, 2010, pp. 955-965.
8SÖDERHOLM, P., "The political economy of international Green certificate markets", Energy Policy,
Volumen 36, Número 6, pp. 2051-2062.
9BOE nº 167, de 12 de xullo 2013.
10COUTURE, T. E GAGNON, Y., "An analysis of feed-in tariffs remuneration models: Implication for
renewable energy investment", Energy Policy, Volume 38, Número 2, 2010, pp. 955-965.
SCHALLENBERG-RODRÍGUEZ, J. E HAAS, R., "Fixed feed-in tariffs versus premium: A Review of
the current Spanish system", Renewable and Sustainable Energy Rerviews, Volume 16, Número 1, 2012,
pp.293-305.
11Ibid. pp.955-965; pp.293-305.
12BOE nº 126, de 26 de maio 2007.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
157
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
Figura 2. Sistema de primas variable
Nota: A liña de maior grosor indica a contía total recibida polos produtores de enerxía eléctrica
de orixe eólico. Pola contra, a de menor grosor representa a prima percibida. Fonte: Couture e Gagnon13
Por último, pódese definir unha prima a partir dunha porcentaxe fixa do prezo da
electricidade no mercado14. Deste modo, a prima varía en función do prezo de mercado,
pero nunha proporción fixa e determinada. A principal vantaxe de establecer unha
porcentaxe fixa sobre o prezo de mercado é que se minimiza o xurdimento de beneficios
caídos do ceo. Asemade garante un mínimo de seguridade ao investimento en caso dunha
caída no prezo da electricidade. Este modelo foi implementado nos anos 90 en Alemaña e
Dinamarca e, no período 2004-2006, en España15.
O último modelo retributivo que se analiza é o máis recente. Regulouse, por
primeira vez en España, polo Real Decreto-lei 9/201316, posteriormente ampliado pola Lei
24/2013, do Sector Eléctrico17; Real Decreto 413/201418 e a Orde IET/1045/201419. Este
réxime retributivo é o primeiro da súa tipoloxía en Europa. Atallar o crecente e estrutural
13COUTURE, T. E GAGNON, Y., "An analysis of feed-in tariffs remuneration models: Implication for
renewable energy investment", Energy Policy, Volume 38, Número 2, 2010, pp. 955-965.
14Ibid. pp. 955-965.
15Ibid. pp. 955-965.
16BOE nº 167, de 13 de xullo 2013.
17BOE nº 310, de 27 de decembro 2013.
18BOE nº 140, 10 de xuño 2014.
19BOE nº 150, de 16 de xuño 2014.
Prezo de mercado
Contía
total
Prima
Prima de
referencia
Limiar inferior
Limiar superior
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
158
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
déficit tarifario20, desequilibrio entre os ingresos do sistema eléctrico polas peaxes (fixadas
pola administración e pagadas polos consumidores) e os custos regulados21, representa
unhas das principais motivacións do cambio do réxime retributivo. En España, as partidas
referidas a obxectivos de política enerxética e social incorpóranse aos custos asociados á
tarifa de acceso en vez de trasladarse ao orzamento público, polo que se xerou un elevado
número de custos superando anualmente aos ingresos obtidos22. Mediante este cambio
lexislativo, os principais retallos recaen nas enerxías renovables do antigo réxime especial,
particularmente sobre a enerxía eólica e a solar fotovoltaica.
O réxime especial das enerxías renovables dá paso ao chamado réxime retributivo
específico (Real Decreto 413/2014), no que se englobarían as fontes de produción
renovables, a coxeración de alta eficiencia e os residuos que non alcancen a cubrir os custos
para competir co resto de tecnoloxías no libre mercado obtendo unha rendibilidade
razoable. Neste novo marco retributivo, as instalacións eólicas poden recibir unha
retribución específica composta por un termo por unidade de potencia instalada que cubra
os custos de investimento dunha instalación tipo e que non poidan ser recuperados pola
venda da electricidade no mercado. Analogamente, estipúlase un termo que cubre a posible
diferenza entre os custos de operación e os ingresos. En todo caso, este réxime retributivo
non excedería un limiar mínimo que cubra os custos que faciliten a libre competencia entre
tecnoloxías e que asegure unha "rendibilidade razoable" ás instalacións.
Establécese o principio central de "rendibilidade razoable" como o rendemento
medio no mercado secundario das Obrigacións do Estado Español a dez anos, sumando o
diferencial correspondente. En particular, o Real Decreto 413/2014 establece que a
rendibilidade razoable calcularase como o rendemento medio das Obrigacións do Estado a
dez anos no mercado secundario dos 24 meses previos ao mes de maio do ano anterior ao
20O desfase entre ingresos e custos durante os anos 2000 e 2014 foi de 36.000 millóns de euros (Costa,
2014), e o saldo de débeda acumulada en maio de 2013 ascendeu a 26.062 millóns de euros (Real Decreto-lei
9/2013).
21COSTA, M., "El proceso de liberalización de la economía española: El caso del Sector Eléctrico",
Ensayos sobre Economía Española: Homenaje a José Luis García Delgado (Eds. ALONSO, J. e MYRO, R.),
Pamplona, 2014, pp. 298-309.
22Ibid. pp. 298-309.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
159
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
do inicio do período regulatorio incrementado cun diferencial. Neste sentido, os parámetros
retributivos poden ser obxecto de modificación en cada período regulatorio. No caso de
instalacións, que antes da entrada en vigor do Real Decreto-lei 9/2013, tiveran dereito ao
réxime primado, a rendibilidade razoable é o rendemento medio no mercado secundario dos
últimos dez anos antes da entrada en vigor deste Decreto das Obrigacións do Estado
Español a dez anos, incrementado cun diferencial de 300 puntos básicos.
En relación aos resultados deste modelo retributivo, dada a recente promulgación
destes cambios lexislativos, aínda non existe un horizonte temporal suficientemente amplo
como para avaliar os resultados. Porén, unha das principais eivas que se lle atribúeao
modelo é a súa retroactividade, pola cal, as instalacións primadas anteriormente á vixencia
da Lei 24/2013, do Sector Eléctrico, perden o réxime primado previo do Real Decreto
661/2007. Isto provoca inseguridade xurídica, esencial nun sector intensivo en capital como
o enerxético e, particularmente, o eólico. Fondos de investimento internacionais que
apostaron principalmente pola enerxía eólica e a fotovoltaica antes destas modificacións
normativas interpoñen recursos ante a xustiza española23. Asemade, como a rendibilidade
razoable calcúlase para a vida de cada instalación, os parques eólicos anteriores a 2005 non
recibirían incentivo. Gran parte dos parques eólicos galegos foron instalados antes desta
data, polo que pode supoñer unha traba á viabilidade desas instalacións, xusto no momento
no que se pon en tea de xuízo a viabilidade dos novos parques do concurso de 200924.
23MONFORTE, C., "Los técnicos de la CNE creen que el nuevo decreto de renovables es
retroactivo",Cinco Días(11 de Noviembre de 2013).
MONFORTE, C.,"El zafarrancho judicial de las renovables",Cinco Días(17 de julio de 2014).
24EL PAÍS "Fenosa desiste de instalar el 40% de los megavatios que obtuvo en 2010", El País(17 de
julio de 2014).
PÉREZ, J., "Gas Natural renuncia al 41% de la potencia del concurso eólico y prevé 11 parques hasta
2020", Faro de Vigo(15 de julio de 2014).
BERAMENDI, M.,"La eólica gallega da por muerto el concurso con el fin de las primas", ,La Voz de
Galicia (13 de Xuño de 2014).
MURCIA, J. E FERNÁNDEZ, F., "El Gobierno castiga al eólico gallego dejando al 70% de los parques
sin incentivos", La Voz de Galicia(4 de febrero de 2014).
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
160
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
3. ASPRINCIPAIS CARACTERÍSTICAS DA NORMATIVA SOBRE O
APROVEITAMENTO EÓLICO
Os concursos públicos de potencia constitúen un instrumento polo lado da
demanda que poden estimular a penetración da enerxía eólica nun territorio, así como
fomentar beneficios socioeconómicos en termos de nova produción industrial, creación de
emprego ou conservación ambiental. Actualmente, o principal modelo que se implementou
baséase nunha poxa de potencia instalada que organiza a administración pública
competente, na cal os potenciais promotores ofrecen un prezo pola enerxía que van
producir25. Porén, este tipo de poxas poden conter criterios adicionais para favorecer
algunha tipoloxía de promotor en particular, coma os axentes locais26.
En España, a competencia para autorizar instalacións eléctricas que afecten
unicamente a unha comunidade autónoma reside nos gobernos autonómicos27. Neste
sentido, existen dous tipos de concursos públicos para autorización de parques en España28:
Concursos baseados na iniciativa dos promotores. Este tipo de normativas
foron as primeiras en implementarse e os promotores eran os axentes que iniciaban os
procedementos de autorización. Esta tipoloxía de concursos rexíase por uns amplos
criterios técnicos, financeiros, ambientais e socioeconómicos que tiñan que ser
demostrados polos propios promotores, como no caso das obrigas de contido local. As
autorizacións administrativas en Galicia ao amparo do Decreto 205/199529 seguiron este
patrón. A mentalidade imperante tras este deseño de concurso era a "produtivista"
25IGLESIAS, G., DEL RÍO, P. E DOPICO, J., "Policy analysis of authorisation procedures for wind
energy deployment in Spain", Energy Policy, Volume 39, Número 7, 2011, pp. 4067-4076.
26CAMPOS, P. E KLAGGE, B., "The evolution of the wind industry and the rise of Chinese firms:
From Industrial policies to global innovation networkds", European Planning Studies, Volume 21, Número 9,
2013, pp. 1341-1356.
27BACIGALUPO, M., "La distribución de competencias entre el Estado y las Comunidades
Autónomas en materia de energías renovables", REAF, Número 10, 2010, pp. 286-329.
28IGLESIAS, G., DEL RÍO, P. E DOPICO, J., "Policy analysis of authorisation procedures for wind
energy deployment in Spain", Energy Policy, Volume 39, Número 7, 2011, pp. 4067-4076.
29DOG nº 136, de 6 de xullo 1995.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
161
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
(more is better; en terminoloxía anglosaxona), posto que se primaba o crecemento da
potencia instalada sobre outros parámetros30.
Concursos baseados na iniciativa dos reguladores. Nesta tipoloxía de
concursos, os gobernos autonómicos deseñan previamente uns criterios e requirimentos
técnicos, financeiros e socioeconómicos explícitos. Pola súa parte, os promotores
preséntanse á poxa e as súas propostas son avaliadas en consonancia cos parámetros
prefixados. Por exemplo, adoitase fixar criterios de solvencia económica ou de impacto
económico que terían as actividades de explotación eólica (empregos creados ou
capacidade industrial xerada, entre outros). A lexislación galega adaptouse a esta
tipoloxía tras a promulgación do Decreto 242/200731 e a Lei 8/200932.
A maioría da potencia instalada en Galicia realizouse ao abeiro do Decreto
205/1995, que estipulou unha nova figura encargada da planificación da enerxía eólica, os
Plans Eólicos Estratéxicos/Plans Eólicos Empresariais (PEE)33. A potencia instalada ao
abeiro desta normativa superou os 3.000 MW de potencia instalada acumulada. A figura do
PEE encárgase da planificación, dentro do territorio galego, de dous ou máis parques
eólicos, eventualmente tamén das instalacións de industria auxiliar, ligados a un mesmo
promotor.Neste sentido, cómpre sinalar que un PEE non é o mesmo que un parque eólico,
posto que o primeiro constitúe unha figura administrativa que, tras a aprobación, lle confire
uns dereitos (entre os que cabe mencionar a exclusividade de explotación eólica dentro dun
prazo determinado) e unha serie de obrigas (deber de instalar unha determinada potencia,
realizar certos investimentos en investigación eólica e, promover un plan industrial propio).
Polo tanto, un PEE implica unha planificación integral dos recursos eólicos dentro dunha
zona determinada. Non obstante, a autorización dun parque eólico, que constitúe un
proceso administrativo independente á aprobación dun PEE, provoca a explotación directa
dos recursos eólicos, seguindo as premisas estipuladas no PEE no que se sitúa. Neste
30Ibid. pp. 4067-4076.
SIMÓN, X. ET AL., Os Plans Eólicos Empresariais no sector eólico galego. Unha análise do seu grado
de desenvolvemento, Vigo, 2010, pp. 1-122.
31DOG nº 2, de 13 de decembro 2007.
32DOG nº 252, de 22 de decembro 2009.
33O Decreto 302/2001 cambiou o termo e pasaron a denominarse Plans Eólicos Empresariais.
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
162
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
sentido, se un axente económico quere ser o titular de máis dun parque eólico teríase que
constituírse tamén como promotor do PEE.
No Decreto 205/1995 estipúlanse dous tipos de dereitos para as entidades que
foron beneficiarias das aprobacións de PEE (artigo 8):
Investigación da área nos termos contidos na aprobación administrativa do
plan.
Dereito preferente, na área aprobada, á autorización de instalacións para
aproveitamento da enerxía eólica contidas no plan eólico estratéxico, en caso de existir
proxectos en competencia.
Este último dereito é de suma importancia na posterior adxudicación de parques
eólicos en Galicia, posto que derivou nunha forte concentración das adxudicacións nas
mans dos promotores de PEE, aínda despois de caducar este dereito (a data de caducidade
depende de cada resolución de aprobación; pero, en todo caso, non ten un carácter
vitalicio). Neste sentido, por exemplo, na Orde do 31 de xaneiro de 2002 admitíronse
358,85 MW dos cales 343,85 MW eran de promotores de PEE, arredor do 95,82% do total
da potencia34.
O primeiro dereito consiste no estudo detallado da área delimitada pola aprobación
do Plan, que é un conxunto de áreas poligonais delimitadas por coordenadas UTM35. O
principal obxectivo é analizar o potencial eólico. Non obstante, o resultado destas
investigacións non pode ser apropiado polo promotor, senón que debe facilitárselle á Xunta
de Galicia.
Neste punto, o Decreto 302/200136 engade unha novidade e un requisito no dereito
de explotación eólica en exclusiva. Así, sinálase que o promotor tamén ten o dereito de que
se lle recoñezan ampliacións ou modificacións dos PEE anteriormente aprobados. De feito,
foron bastante habituais as diferentes ampliacións e modificacións ao longo da vida dos
34SIMÓN, X. ET AL., Os Plans Eólicos Empresariais no sector eólico galego. Unha análise do seu
grado de desenvolvemento, Vigo, 2010, pp. 1-122.
35Sistema de Coordenadas Universal Transversal de Mercator.
36DOG nº 235, de 25 de outubro 2001.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
163
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
PEEs. Finalmente, este Decreto estipula un requisito que antes non existía en canto ao
dereito en exclusiva á autorización de parques eólicos durante a vida do PEE: o promotor
ten que cumprir coas actuacións previstas no PEE; e que a implantación dos parques eólicos
previstos siga a planificación do plan tecnolóxico industrial presentado polo promotor no
momento da aprobación. Así pois, o Decreto do ano 2001 afonda máis no aspecto legal do
control e seguimento das actuacións dos promotores, aínda que na práctica os
incumprimentos das obrigas foi algo cotiá nos 18 PEE, pola falta de medios e instrumentos
axeitados de control.
En relación ás obrigas dos titulares dos PEEs, a normativa estipulaba o deber de
realizar investigación eólica dentro da área correspondente a cada Plan e poñer en
coñecemento da Xunta os resultados obtidos. Asemade, o promotor estaba obrigado a
desenvolver unha potencia instalada determinada en MW. En terceiro lugar, en tódalas
resolucións aprobadas de PEEs instábase ao promotor a executar un plan de investimento e
a consignar unha porcentaxe do gasto que se ía efectuar con empresas galegas. Esta obriga
constituía un claro exemplo de políticas de contido local, medida polo lado da oferta, que
tiña como obxectivo fomentar un tecido produtivo galego de industrias de compoñentes
eólicos. Finalmente, o promotor estaba obrigado a implementar un plan tecnolóxico-
industrial asociado coa súa actividade principal. Neste sentido, sinalábase que se valoraría
positivamente o desenvolvemento de tecnoloxías propias, a creación de infraestruturas
enerxéticas rexionais e o emprego directo e indirecto asociado ao desenvolvemento do
proxecto.
No ano 2007 promúlgase o Decreto 242/2007 que modifica os principais trazos da
lexislación autonómica do sector eólico e, polo tanto, das dinámicas dos concursos
públicos. Neste sentido, os procesos de autorización administrativa dos parques eólicos
comezan a seguir o modelo baseado na iniciativa do lexislador en vez dos promotores.
Asemade, faise especial fincapé en que esta enerxía renovable actúe como vector de
desenvolvemento socioeconómico, polo que se abre a posibilidade da participación do
sector público nos proxectos eólicos. No eido da protección ambiental, lexislouse a favor
dunha maior protección das áreas naturais sensibles, especialmente das zonas de especial
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
164
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
protección ambiental da Rede Natura.Neste sentido, ao abeiro deste decreto, o goberno
autonómico planificou uns obxectivos de potencia instalada de 6.500 MW para o ano 2012.
Para a consecución desta meta, as autoridades competentes deseñaron e implementaron o
concurso eólico do 2008. Porén, este concurso público de potencia foi recorrido
xudicialmente, fundamentalmente polos axentes que non foron beneficiados pola
adxudicación e por aqueles aos que non se lles permitían instalar a potencia aprobada no
seus PEEs previamente ao concurso do 2008. Nesta etapa inaugúrase unha fase de
inestabilidade institucional no sector eólico, caracterizada por un estancamento do
crecemento da potencia instalada. Este fenómeno combinouse posteriormente coas
modificacións substanciais que introduciu a Lei 8/2009, os fortes cambios no réxime
retributivo a nivel estatal e, por último, hai que considerar os efectos da crise económica e
as restricións financeiras.
A última normativa vixente ata o momento de aproveitamento eólico en Galicia é
a Lei 8/2009, supoñendo un punto de inflexión co anterior real decreto, posto que nega a
participación de capital público nas sociedades propietarias de parques eólicos. Deste
modo, arguméntase que, no aspecto legal, o sector eléctrico é de "libre iniciativa
empresarial" e que a participación pública provoca a toma de decisións en moitos consellos
de administracións, actividades que se consideran alleas ao propio funcionamento da
administración.Ademais, esta normativa inclúe dúas novas figuras: o Canon Eólico e o
Fondo de Compensación Ambiental. Estes dous instrumentos serán analizados detidamente
na seguinte epígrafe.
Tras a promulgación desta nova normativa, no ano 2009 houbo un novo concurso
público de potencia, regulado pola Orde do 29 de marzo do 201037,que tiña como obxectivo
a autorización de ata 2.325 MW. Non obstante, dada a inestabilidade institucional e o débil
contexto macroeconómico, moitas das empresas beneficiarias do concurso eólico
renunciaron a realizar os proxectos debido á falta de viabilidade económica. Neste sentido,
o principal beneficiario do concurso, Gas Natural Fenosa, renunciou ao 40% dos 339 MW
aprobados no concurso, e Finsa e Estela Eólica renunciaron á totalidade dos 207 MW da
37DOG nº 82, de 29 de abril 2010.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
165
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
súa titularidade38. Nunha circular da Consellería de Industria, facilítaselles aos promotores
recuperar os avais depositados que se constituían como garantía para poder instalar os
aeroxeradores aprobados, aínda no caso de que renunciasen. Co fin das primas as empresas
vinculadas ao último concurso non o consideran viable39. As cifras do Instituto Enerxético
de Galicia (INEGA) ilustran o estancamento do sector, posto que dende o ano 2010 ata o
2013, a potencia instalada acumulada incrementouse en apenas 40 MW40.
En relación cos plans industriais asociados cos proxectos eólicos no último
concurso eólico, existe a obrigatoriedade de indicar unha potencia mínima de compromiso
a partir da cal os promotores están obrigados a levar a cabo o plan industrial. No caso de
que a potencia aprobada sexa inferior á solicitada, pero superior á de compromiso, os
promotores poden adaptar o proxecto. En cambio, se o promotor obtén unha cantidade
inferior á de compromiso pode renunciar ao proxecto ou monetarizalo41. Os plans
industriais, combinados coas políticas de contido local, poden constituír unha ferramenta
útil para fomentar un tecido de empresas fabricantes de compoñentes e de servizos do
sector eólico en Galicia. En definitiva, representan unha oportunidade para incrementar a
achega económica do sector á economía galega e unha forma de socializar os beneficios
derivados do sector. Porén, foron habituais os plans industrias ligados co sector
conserveiro, forestal ou agroalimentario, polo que se perdeu esa panca que favorecese unha
industria local auxiliar de compoñentes e de servizos.
4. O CANON EÓLICO E O FONDO DE COMPENSACIÓN AMBIENTAL:
RECADACIÓN E INVESTIMENTO
38VIZOSO, S., "Fenosa se libra de pagar por renunciar a megavatios eólicos", El País(17 de Julio de
2014). PÉREZ, J., "Gas Natural renuncia al 41% de la potencia del concurso eólico y prevé 11 parques hasta
2020",Faro de Vigo(15 de julio de 2014).
39BERAMENDI, M.,"La eólica gallega da por muerto el concurso con el fin de las primas", La Voz de
Galicia(13 de Xuño de 2014).
40INEGA. (2014). "Parques eólicos no réxime especial en Galicia", Instituto Enerxético de Galicia.
Dipoñible en [outubro 2014]: http://www.inega.es/enerxiagalicia/listaxecentrais.html
41REGUEIRO, R.M., A propiedade do vento galego, Santiago de Compostela, 2011, p.117.
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
166
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
As maiores novidades que introduce a Lei 8/2009, que derrogou o Decreto
242/2007, son a incorporación de dous instrumentos de política enerxética e medio
ambiental: o Canon Eólico e o Fondo de Compensación Ambiental. De seguido,
analizaranse estas dúas figuras complementarias, posto que a primeira é un tributo que
pretende gravar as externalidades negativas que se producen pola instalación dos parques
eólicos; e a segunda constitúe unha partida conformada polas achegas do Canon e que ten
como finalidade a reparación e a ordenación do territorio onde se sitúan as instalacións
eólicas.
No artigo 8 da Lei 8/2009, defínese o Canon Eólico como un ingreso de carácter
compensatorio e, como prestación patrimonial de dereito público de natureza extrafiscal e
real (que non ten en conta as particularidades específicas de cada suxeito pasivo). De
acordo con iso, no artigo 9 establécese que a suma recadada, descontándose os custos de
xestión, se dedicará ás áreas que se vexan "afectadas" polos parques eólicos, sendo unha
compensación desta actividade, chamándolle a este fondo, o Fondo de Compensación
Ambiental. Neste punto, cómpre sinalar que o Canon pode funcionar, ademais do seu
carácter medio ambiental, coma un instrumento redistributivo a nivel rexional; posto que
retraería parte dos beneficios dos promotores e investiríaos en diversas infraestruturas
necesarias nos concellos locais. Non obstante, os problemas aparecen, fundamentalmente,
no feito impoñible42, a base impoñible43 e o tipo de gravame44. Neste sentido, o feito
impoñible é a instalación de parques eólicos, o que provoca un impacto medio ambiental,
fenómeno que na actualidade crea consenso; posto que ademais do impacto visual dos
propios muíños de vento, hai que engadir o impacto terrestre das pistas de acceso, tendido
eléctrico, infraestruturas de medición e de control e, en xeral, tódalas zonas de servidume,
etc.Porén, a base impoñible está constituída polo número de aeroxeradores, sen ter en
conta as construcións complementarias. Iso, unido a que o tipo de gravame é crecente co
número de muíños, provoca que non se teña en conta que os danos ao medio ambiente de
todo tipo de modificación do entorno excluíndo os muíños, son moi similares nunha
42 Actividade pola cal nace a obriga de pagar o tributo.
43A cuantificación monetaria do feito impoñible.
44 Porcentaxe aplicable á base impoñible para acadar a cota íntegra.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
167
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
instalación con 7 muíños e noutra con 10 ("custos fixos medio ambientais"). Por exemplo,
se un parque conta con 3 aeroxeradores, a súa cota íntegra é cero, pero se son 4, ten que
pagar 2.300 euros por aeroxerador (9.200 € anuais)e, non polo que exceda do terceiro (así
sucede sucesivamente ao longo da escala de gravame, causando que por un incremento
marxinal na potencia total dun parque, se pague unha cantidade total, en comparación, moi
superior que anteriormente). Non obstante, para mitigar este efecto tense en conta o efecto
positivo da repotenciación (substituír total ou parcialmente os aeroxeradores instalados por
outros de maior potencia unitaria que dea, como resultado, unha redución do número de
muíños), mediante unha bonificación na base (artigo 16). Esta bonificación consiste en que,
se a redución non provoca cambio do tramo da base, se aplicará unha redución que será o
resultado de multiplicar por 5 o número de aeroxeradores que se eliminaron. A
repotenciación cobra gran importancia na actualidade, porque a tecnoloxía eólica é
escenario de grandes cambios tecnolóxicos, nos que o crecemento da potencia unitaria e a
redución dos custos unitarios son significativos. Non obstante, o contexto institucional e
macroeconómico non é propicio para a repotenciación, posto que se caracteriza pola
carencia de incentivos económicos explícitos, a eliminación do sistema de primas, así como
as restricións financeiras.
Finalmente, cómpre sinalar que ao longo do desenvolvemento normativo do
Canon Eólico especifícanseas externalidades negativas, basicamente o impacto medio
ambiental, pero non se fai referencia ó impacto neto; é dicir, se a enerxía eólica crea,
globalmente, unha externalidade positiva ou negativa. Neste sentido, están globalmente
recoñecidos a nivel mundial os seus efectos netos positivos, polo que a existencia dun
canon non ten razón de ser, e crea ineficiencia no mercado da enerxía eólica,
prexudicando o futuro desenvolvemento. Asemade, debe engadirse que as administracións
están enviando incentivos contraditorios, posto que, por unha parte, o goberno estatal
implementa un sistema retributivo pola enerxía vendida e, por outro lado, a administración
autonómica grava a actividade mediante un canon. En todo caso, é necesario modular o
valor dos incentivos, para ter en conta tódolos efectos e, así distorsionar o menos posible o
mecanismo de asignación do mercado. Na actualidade, o papel que xoga o Canon Eólico no
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
168
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
desenvolvemento da enerxía eólica en Galicia cobra maior relevancia debido ao novo
imposto estatal á xeración eléctrica. O efecto distorsionador no desenvolvemento desta
fonte de enerxía renovable será, considerablemente máis forte para os novos parques
eólicos debido ao fin do sistema de primas. Por esta razón, a propia motivación deste
tributo tería un efecto negativo non esperado no sector, incrementando o efecto pernicioso
da supresión das primas que pode afectar á viabilidade do último concurso eólico da
administración autonómica. Deste modo, dadas as últimas tendencias nas políticas referidas
ao réxime retributivo, cómpre unha nova configuración do Canon Eólico e, incluso, unha
paralización temporal.
Nos artigos 23, 24, 25 e 26 da Lei 8/2009 regúlase o Fondo de Compensación
Ambiental. Este finánciase co Canon Eólico e destínase aos concellos nos que se sitúan
parques eólicos e as liñas de evacuación. Nesta liña, as actuacións principais nas que se
centra o Fondo de Compensación son a preservación da biodiversidade e a súa posta en
valor e, o impulso da eficiencia e a utilización sustentable das enerxías renovables.
No ámbito da xestión, o Instituto Enerxético de Galicia (INEGA) constitúe o ente
encargado da recadación do Canon. Pola súa banda, a Dirección Xeral competente en
materia local da Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza encárgase
da xestión do investimento ligado ao Fondo de Compensación Ambiental.
O Canon Eólico empezouse a esixir o 1 de xaneiro de 2010, polo que existen
dispoñibles datos da recadación efectiva para os anos 2010-2013 e previsións iniciais de
ingresos para 2010-2015. Na Figura 3 amósanse estes valores. Neste sentido, pódese
apreciar, para o primeiro ano, dous millóns e medio de euros de desfase entre a previsión de
ingresos e a recadación efectiva. Isto supón unha desviación negativa do 10%. Neste
sentido, chama a atención non só o propio feito cuantitativo da desviación, senón as
posibles causas, debido a que a base impoñible (número de aeroxeradores) mantívose
practicamente estable entre 2009 e 2010, cun moi lixeiro crecemento da potencia instalada.
Desta forma, contando cos datos da potencia instalada e número de aeroxeradores a finais
de 2009, a desviación non debería ser moi ampla entre a previsión e a recadación final.
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
169
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
Progresivamente, as previsións iniciais de ingresos e a recadación líquida total equipáranse,
seguramente debido a unha maior experiencia co funcionamento do tributo. Os ingresos
anuais polo Canon Eólico estabilízanse nunha cifra arredor dos 23,8 millóns de euros, dado
que a potencia instalada acumulada apenas creceu nos últimos anos.
Figura 3. Ingresos e previsións do Canon Eólico (2010-2015; millóns de euros)
Fonte: Elaboración propia a partir de IGE e Consellería de Facenda
Por outra banda, as contías do Fondo de Compensación Ambiental derívanse da
cifra recadada en concepto de Canon Eólico, descontándose os custos de xestión. Non
obstante, segundo a disposición final primeira da Lei 15/201045 que modifica o artigo 25 da
Lei 8/2009, desta asignación inicial, a lei anual de orzamentos poderá establecer criterios
específicos de afectación da asignación inicial do Fondo, sen superar dito monto o 50% dos
recursos dispoñibles. Polo tanto, anualmente poderase investir nos diferentes proxectos un
máximo da metade dos recursos dispoñibles do Canon Eólico, unha vez descontados os
custos de xestión. Neste sentido, as convocatorias anuais de subvencións reflicten dous
tipos de concorrencias, as competitivas e as non competitivas. Estas últimas destínanse aos
concellos nos que se sitúan os aeroxeradores e os tendidos eléctricos ligados aos parques
eólicos. Pola contra, a convocatoria de subvencións competitivas repártese ao resto de entes
locais de Galicia. A maioría dos investimentos asócianseás convocatorias non competitivas.
Deste modo, as actuacións subvencionables deben ser creadoras de emprego e orientadas á
45DOG. nº 250, de 28 de decembro.
21,0
21,5
22,0
22,5
23,0
23,5
24,0
24,5
25,0
25,5
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Recadación líquida total
Previsión inicial de ingresos
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
170
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
conservación da biodiversidade e o uso eficiente das enerxías renovables. Asemade, é
necesario mencionar a existencia doutro tipo de subvencións ligadas ao Fondo de natureza
diversa para os anos 2010 e 2011. Desta forma, no ano 2010 dedicáronse un total de dous
millóns de euros a investimentos de apoio a concellos que contan con corpos de policía
local e protección civil, consistentes na cesión en propiedade de vehículos todoterreo para
desenvolver actividades medio ambientais. Pola súa banda, a dotación desta rúbrica do ano
2011, integrada nos orzamentos da Dirección Xeral de Emerxencias e Interior, destínase á
prevención, extinción e xestión de situación de sinistro ou risco. Nos sucesivos anos, esta
partida intégrase nas subvencións competitivas e non competitivas.
Na Figura 4 amósanse as contías desagregadas de cada rúbrica para o período
2010-2015 do Fondo de Compensación Ambiental. As subvencións de natureza non
competitiva presenta unha tendencia descendente durante os anos analizados, pasando de
representar aproximadamente 7,8 millóns de euros anuais en 2010 a 6,6 millóns de euros
dispoñibles en 2015. Pola súa banda, as subvencións de natureza competitiva amosan unha
evolución máis errática, situándose nun máximo de case 2,9 millóns de euros en 2012 e nun
mínimo de 1,3 millóns en 2014. Non obstante, a contía total dedicada do Fondo descendeu
paulatinamente, dende os 11,2 millóns de 2010 ata os 8,9 millóns dispoñibles para as
corporacións locais en 2015.
Figura 4. Distribución dos investimentos iniciais en euros do Fondo de Compensación Ambiental
(2010-2015; en euros)
0
1000000
2000000
3000000
4000000
5000000
6000000
7000000
8000000
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Subvencións de natureza non competitiva
Subvencións de natureza competitiva
Outros
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
171
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
Fonte: Elaboración propia a partir da Orde do 25 de xuño de 2010 (DOG nº 125), da Orde do 10
de febreiro de 2011 (DOG nº 30), Orde do 4 de maio de 2012 (DOG 92), Orde do 13 de maio de 2013
(DOG nº 93), Orde do 29 de abril de 2014 (DOG nº 82) e Orde do 27 de marzo de 2015 (DOG nº 60)
5. CONCLUSIÓNS
A emerxencia e a crecente importancia posterior do sector eólico na esfera
económica fixo necesario establecer un marco normativo, tanto a nivel estatal como
autonómico, que poida regular as súas actividades. Os principais instrumentos que inflúen
directamente no desenvolvemento sectorial son o réxime retributivo e o conxunto de
normativas que regulan o aproveitamento eólico e a súa planificación temporal e espacial.
O primeiro deles representa unha competencia exclusivamente estatal e os segundos son de
competencia autonómica.
O réxime retributivo mudou substancialmente nos últimos anos, causando unha
redución dos ingresos para os produtores de enerxía de orixe eólico e, consecuentemente,
un incremento da inestabilidade. Este feito acentúase debido a un contexto paralelo de
volatilidade macroeconómica. Neste sentido, as instalacións eólicas pasaron de percibir uns
incentivos baseados nun sistema de primas variable (sistema dependentes do prezo do
mercado eléctrico) a outro de rendibilidade razoable dependente do rendemento do bono
español a dez anos. O primeiro confire un certo grao de flexibilidade ao asegurar unhas
retribucións mínimas, pero tamén limita os chamados "ingresos caídos do ceo" en
situacións nas cales o prezo do kWh se incrementaba por riba do limiar superior. Porén,
xustificándose polo crecente déficit de tarifa (as súas causas e motivacións non son o centro
do presente artigo) implementouse o sistema de rendibilidade razoable, o que supón unha
diminución dos ingresos percibidos polas instalacións e, mesmo a desaparición total da
percepción de incentivos económicos.
No eido das competencias autonómicas, a normativa sobre o aproveitamento do
recurso eólico e os concursos eólicos de potencia constitúen instrumentos esenciais polo
lado da demanda para promover a difusión desta enerxía renovable. Este conxunto
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
172
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
lexislativo transformouse dende unha óptica na que o promotor posuía a iniciativa para
solicitar a obtención de megavatios, a outra na que é a administración a que determinaos
requisitos explícitos, e os promotores se presentan ás poxas. O incremento exponencial da
potencia instalada realizouse ao abeiro do primeiro modelo, posto que priorizaba o
incremento da potencia instalada sobre outros tipos de obxectivos. Asemade, a
combinación deste modelo cos plans industriais e as políticas de contido local apoiou o
xurdimento dunha industria auxiliar.
O cambio de modelo para o aproveitamento eólico e os seus concursos públicos
implicou un incremento da inestabilidade normativa. A xudicialización dos concursos
sumado aos cambios lexislativos rápidos, que impiden unha correcta avaliación dos
resultados, causaron unha situación de estancamento e de crecente inseguridade xurídica.
Ademais, a crise económica e a restrición crediticia afondan aínda máis nesta eiva.
Na última normativa que regula o aproveitamento eólico en Galicia, cómpre
sinalar a aparición de dous instrumentos complementarios: o Canon Eólico e o Fondo de
Compensación Ambiental. A aplicación do primeiro, que constitúe un tributo para
compensar os efectos ambientais negativos dos parques eólicos, agudiza o problema da
viabilidade económica destas instalacións ao sumarse á redución dos incentivos
económicos e a instauración do imposto á xeración de electricidade. Asemade, a dotación
do Fondo foise reducindo co paso do tempo, polo que o efecto da redistribución de ingresos
dende os promotores aos concellos diminúe moderadamente.
Analizando as principais características e cambios que afectaron ao marco
normativo da enerxía eólica en Galicia, pódese afirmar que a inestabilidade normativa e os
contextos macroeconómicos volátiles teñen un impacto negativo neste sector intensivo en
capital. En definitiva, a inseguridade xurídica penaliza os plans de investimento sectoriais
que precisan dun horizonte plurianual de máis de 10 anos para a súa amortización.
6. BIBLIOGRAFÍA
CEEJ Núm. 4, Año 2015 (Junio), pp. 151 - 174 VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA, M.C.
173
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
BACIGALUPO, M.,"La distribución de competencias entre el Estado y las Comunidades
Autónomas en materia de energías renovables",REAF, nº 10, 2010,pp.286-329.
BERAMENDI, M., "La eólica gallega da por muerto el concurso con el fin de las
primas",La Voz de Galicia (13 de Xuño de 2014).
BLANCO, M.E RODRIGUES, G.,"Direct employment in the wind energy sector: An EU
study",Energy Policy, vol. 37, nº 8, 2009, pp. 2847-2857.
BURGUILLO, M.EDEL RÍO, P.,"La contribución de las energías renovables al desarrollo
rural sostenible en la Unión Europea: pautas teóricas para el análisis empírico",Tribuna de
Economía, nº 845, 2008,pp. 149-165.
CAMPOS, P.,EKLAGGE, B.,"The evolution of the wind industry and the rise of Chinese
firms: From industrial policies to global innovation networks",European Planning Studies,
vol. 21, nº 9, 2013,pp. 1341-1356.
COSTA, M.,"El proceso de liberalización de la economía española: El caso del sector
eléctrico" (Eds. Alonso, J.e Myro, R.)Ensayos sobre Economía Española: Homenaje a José
Luis García Delgado, Pamplona: Civitas, 2014, pp. 298-309.
COUTURE, T.EGAGNON, Y., "An analysis of feed-in tariffs remuneration models:
Implication for renewable energy investment", Energy Policy, vol. 38, nº 2,2010, pp. 955-
965.
EL PAÍS,"Fenosa desiste de instalar el 40% de los megavatios que obtuvo en 2010",El
País(17 de julio de 2014).
IGLESIAS, G., DEL RÍO, P.EDOPICO, J., "Policy analysis of authorisation procedures for
wind energy deployment in Spain,Energy Policy, vol.39,nº 7, 2011,pp. 4067-4076.
INEGA (2014). Parques eólicos no réxime especial en Galicia. Dipoñible en [outubro
2014]: http://www.inega.es/enerxiagalicia/listaxecentrais.html
MARTÍNEZ, A., BAYOD, A.A., EPÉREZ, M.,"La industria de la energía eólica en España.
Tecnología y desarrollo regional endógeno",Boletín Economómico de ICE, 2740,
2002,pp. 19-29.
MENÉNDEZ, E.,Energías renovables, sustentabilidad y creación de empleo. Una
economía impulsada por el sol (2º ed.), Madrid: Fundación 1º de mayo, 2001.
MONFORTE, C., "Los técnicos de la CNE creen que el nuevo decreto de renovables es
retroactivo",Cinco Días (11 de Noviembre de 2013).
MONFORTE, C.,"El zafarrancho judicial de las renovables",Cinco Días(17 de julio de
2014).
MURCIA, J., EFERNÁNDEZ, F., "El Gobierno castiga al eólico gallego dejando al 70% de
los parques sin incentivos",La Voz de Galicia(4 de febrero de 2014).
PÉREZ, J.,"Gas Natural renuncia al 41% de la potencia del concurso eólico y prevé 11
parques hasta 2020",Faro de Vigo(15 de julio de 2014).
VARELA VÁZQUEZ, P.//SÁNCHEZ CARREIRA M.C. A regulación do sector eólico en Galicia: Instrumentos ...
174
Cuaderno Electrónico de Estudios Jurídicos ISSN 2341- 0116
www.ceej.es
PINTOR, J.M., LERA, F., GARCÍA, J.,E FAULÍN, J.,"Energía eólica y empleo: El caso de
Navarra como paradigma",Tribuna de Economía, nº 829, 2006, pp 253-271.
RAGWITZ, M., HELD, A., RESCH, G., FABER, T., HAAS, R., HUBER, C. E HEYDER,
B, Assessment and optimisation of renewable energy support schemes in the European
electricity market, Karlsruhe: Optimization of Renewable Energy Support (OPTRES),
2009.
REGUEIRO, R.M.,A propiedade do vento galego, Santiago de Compostela: Laiovento,
2011.
SCHALLENBERG-RODRÍGUEZ, J., EHAAS, R.,"Fixed feed-in tariffs versus premium: A
review of the current Spanish system",Renewable and Sustainable Energy Reviews, vol. 16,
nº 1, 2010,pp. 293-305.
SIMÓN, X., MONTERO, M., GIMÉNEZ, E.L.,ECASTRO, F., Os Plans Eólicos
Empresariais no sector eólico galego. Unha análise do seu grado de desenvolvemento,
Vigo: Consello Social, 2010.
SÖDERHOLM, P.,"The political economy of international green certificate
markets",Energy policy, vol. 36, nº 6, 2008,pp. 2051-2062.
VARELA, P., SÁNCHEZ, M., EPEREIRA, X.,"Estimación del impacto económico del
sector eólico en Galicia en el periodo 2000-2010",Revista de Métodos Cuantitativos para la
Economía y la Empresa, vol. 18, nº 2, 2014, pp. 18-33.
VIZOSO, S., "Fenosa se libra de pagar por renunciar a megavatios eólicos", El País(17 de
Julio de 2014).
Article
Full-text available
The development of the Spanish wind sector stands out for the industrial development and the installed capacity. This evolution is not homogeneous at the territorial level, so these singularities should be analysed. The main aim of this paper is to analyse the different patterns of wind sector development from the regional perspective. The methodology is based on the revision of technical reports and the consultation of specialised databases. The main results indicate the existence of two models of development: one based on the evolution of the installed capacity, and the other based on the industrial and technological capabilities.
Article
Full-text available
El sector eólico español ha destacado por su desarrollo industrial y la potencia instalada. Esta evolución no es homogénea a nivel territorial, por lo que deben estudiarse estas singularidades. El principal objetivo de este artículo es analizar las diferentes pautas de desarrollo del sector eólico desde una perspectiva regional. La metodología se basa en la revisión de los informes técnicos y el análisis de bases de datos especializadas. Los principales resultados señalan la existencia de dos modelos de desarrollo: uno basado en la potencia instalada, y otro en las capacidades industriales y tecnológicas.
Article
Full-text available
Wind energy stands out among the main domestic renewable energy sources in Galicia. The economic impact quantification is crucial but there are several difficulties due to the differential analysis of the temporal and permanent activities, among other factors. The main aim of this paper consists of the economic impact estimation of wind energy. The methodology is based on the input-output analysis, by means of the value chain examination and the productive structure updating, using a RAS variation. The results show a sector with additional output increase, both in temporal as well as permanent activities. Nevertheless, the paralysation of new wind farms restricts substantially the economic impact on the regional GDP.
Article
Full-text available
This book was written in the frame of the OPTRES project, which was supported by the European Commission within the framework of the Intelligent Energy for Europe programme. The consortium, consisting of six European partners, analysed the effectiveness as well as the economic efficiency of currently implemented support schemes for renew-able energies in the electricity sector (RES-E) in the enlarged European Union. The analysis gives recommendations for future improvements of the existing RES-E promotion measures. Furthermore the consortium carried out an extensive stakeholder consultation, focussing on the identification of existing market barriers to the development of renewable electricity in the EU. The effectiveness and efficiency of current and future RES-E support schemes were analysed with particular focus on a single European market for renewable electricity products. Current best practices were identified and an assessment made of the (future) costs of RES-E and the relevant support necessary to initiate stable growth. The main barriers to a higher RES-E deployment as perceived by market actors and stakeholders were assessed.
Article
Full-text available
El marco en el que se desenvuelve actualmente el sector agrario europeo sitúa al mundo rural en una encrucijada en la que su propia supervivencia como espacio de reproducción social y económica dependerá en buena parte de las funciones social y ambiental de una agricultura abocada a ser multifuncional y del éxito de las políticas del segundo pilar de la PAC, a la sazón denominado Desarrollo Rural. En ese contexto, cobra una gran relevancia la función del mundo rural como espacio proveedor de energías renovables. El presente artículo se centra en esta nueva realidad y pretende, ante la escasez de estudios que de forma empírica analicen la contribución de la producción de energías renovables al desarrollo rural sostenible, dar unas pautas teóricas que de forma sistemática y genérica permitan llevar a cabo estudios empíricos que contrasten el papel que las energías renovables pueden jugar en el mundo rural.
Article
Powered by a growing environmental awareness and the perception of ending fossil-based energy sources, wind energy has evolved as a reliable, mature and increasingly price-competitive alternative to fossil and nuclear energy sources. Along with incremental technological progress, the wind industry, i.e. the development and manufacturing of wind turbines, has developed very dynamically both with respect to organization and location. Originating mainly in small and medium-sized enterprises in a core region of Northern Europe, the wind industry is now a global industry with an increasing significance of Chinese turbine manufacturers. Informed by evolutionary thinking and recent discussions on the concept of path dependence, we will trace this organizational change and geographical shift over time and space. We will show that the development of the wind industry is an example of on-path evolution in which the accumulation of small and incremental change has led to fundamentally new structures. The main drivers of this development have been politics and various types of public policies as well as, more recently, the globalization of knowledge production in global innovation networks—thus illustrating the need to better integrate the role of the state and of institutions at multiple levels into evolutionary thinking.
Article
Since 1998 the Spanish Government established a feed-in system where RES-E generators could choose between two alternatives: fixed feed-in tariff and premium. Nowadays, all RES-E11RES-E: electricity from renewable energy sources. can be sold in the electricity market (getting an additional premium) except for solar photovoltaic. One important novelty established in 2007 is a cap and floor system for facilities under the premium option. The aim of this paper is to analyze and compare these two alternative options, fixed-FIT and premiums, which coexist at the same time in Spain, describe the evolution of both systems and evaluate its performance. The introduction of this support system in Spain led to very good results in terms of RES-E deployment. The main advantage of the premium option is that it is a scheme integrated in the electricity market. One disadvantage is that it can occasionally lead to overcompensation; one way to try to avoid it is to set a cap value. In order to evaluate the performance of this dual support system not only RES-E deployment has been assessed but also the policy stability, the adequacy of RES-E production to the electricity demand pattern and the changes in the investors’ behaviour.
Article
The aim of this paper is to analyse the administrative procedures for the granting of authorisations for the siting of wind farms in Spain, currently the competency of regional authorities. The analysis reveals some commonalities and differences between the procedures across regions. Furthermore, some aspects regarding these procedures have raised the concern of different stakeholders, including the central government and wind energy investors. A conflict between the interests of the central and regional governments can be observed. Lack of coordination between the different administrative levels and the "more is better mentality" of regional authorities have led to a significant growth of wind energy requests for the (national) feed-in tariff. In turn, investors have complained about the discretionarity and non-transparency of those procedures and the lack of homogeneity across regions. This is likely to result in delays, uncertainty for investors and higher transaction costs. Although there has been a trend to a model which involves the use of multicriteria bidding procedures with more explicit, objective and precise criteria regarding project selection, the aforementioned problems suggest the need to improve coordination between the different administrative levels.
Article
Wind energy is often said to have positive effects on employment, but few studies have systematically dealt with this matter. This article presents estimates of direct wind energy employment in all EU countries, gathered for the first time. By using a thematic survey, the authors have been able to analyse aspects such as gender distribution, company profiles and the shortage of skilled workers reported by wind energy companies. The outcomes show that wind energy deployment creates a significant number of jobs (over 104,000 in 2008), and does so at a time when other energy sectors are shrinking. There is a clear relationship between MW installed and number of jobs, but the use of a single EU job/MW ratio is not feasible, due to differences in the export/import capacity. Wind turbine manufacturers—including major sub-components—are responsible for the lion's share of the jobs, and there is a marked prevalence of males in the workforce. The scarcity of specialist roles—project managers, engineers and O&M technicians—is not likely to be solved unless a series of educational, mobility and dissemination measures are put into practice.
Article
Recent experience from around the world suggests that feed-in tariffs (FITs) are the most effective policy to encourage the rapid and sustained deployment of renewable energy. There are several different ways to structure a FIT policy, each with its own strengths and weaknesses. This paper presents an overview of seven different ways to structure the remuneration of a FIT policy, divided into two broad categories: those in which remuneration is dependent on the electricity price, and those that remain independent from it. This paper examines the advantages and disadvantages of these different FIT models, and concludes with an analysis of these design options, with a focus on their implications both for investors and for society.
Article
This paper aims to examine the distribution of powers between the stateand the autonomous communities in regard to renewable energy. Based onthe delimitation of powers under state law, the first part of the paper describesthe distribution of responsibilities in reference to special regime productionof electrical energy. The second part examines a number of practicalassumptions that provide insight into some current problems. The first refersto the right of access of special regime producers to distribution networksand, in particular, how some autonomic procedures can affect the exerciseof said right from state competition. The paper also analyzes the case ofcertain autonomic awarding of wind power using mechanisms of dubiouscompatibility with the order of distribution of powers and some of the substantiveprinciples that inform existing regulation of the energy sector. Followingalong with a recent ruling by the Constitutional Court (STC 136/2009),we also examine the distribution of jurisdictional distribution on matters ofsubsidies for renewable energy. Finally, we address two controversial issues:the inspection of photovoltaic plants by the National Energy Commission,and the creation of the Registry for the Pre-assignment of Remuneration.