Doubezpieczecznie społeczne. Idea i kontynuacja

Book · January 2015with303 Reads

Edition: 1st, Publisher: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie - Oficyna Wydawnicza, Editor: Marcin Kawiński, ISBN: 978-83-7378-960-9
Abstract
Codzienna praca naukowa, której na kolejnych szczeblach kariery przybywa, nie pozwala na dokonywanie częstych retrospekcji i podsumowań. Dlatego jubileusze stają się ważnym momentem podsumowania udziału w dyskursie naukowym, pozwalają na chwilę zatrzymać się i odnieść do znaczenia dorobku Jubilata. Identyfikacja tego dorobku staje się ważka, bo przecież chodzi nie tylko o jego omówienie, lecz także o krytyczne nawiązanie i ewentualną kontynuację. Najcenniejsze rozważania i ustalenia naukowe charakteryzuje bowiem to, że są podejmowane i twórczo rozwijane. I nie ma chyba większej satysfakcji dla naukowca, niż kiedy widzi taką właśnie kontynuację swoich myśli, tez, idei, koncepcji. Praca naukowo-badawcza Jubilata Profesora Tadeusza Szumlicza tworzy spójną całość, podporządkowaną „szkole” ubezpieczenia społecznego, wyróżniającej się społecznym podejściem do zastosowania metody ubezpieczenia. Najogólniej mówiąc: zastosowanie ochrony ubezpieczeniowej powinno się – z jednej strony – rozpatrywać w kontekście polityki społecznej, a w szczególności systemu zabezpieczenia społecznego, a z drugiej – rozważać w kontekście rozwoju rynku ubezpieczeniowego, którego coraz aktywniejszym uczestnikiem jest gospodarstwo domowe. Na tle szkoły ubezpieczenia społecznego rozważania dotyczące idei doubezpieczenia społecznego można uznać za jedne z najważniejszych w dorobku naukowym Profesora Tadeusza Szumlicza. Idea ta była rozwijana przez Profesora w odniesieniu do polityki społecznej w ogóle i jej modeli, problematyki zatrudnienia i rynku pracy, bezpieczeństwa socjalnego, zarządzania ryzykiem społecznym, zabezpieczenia społecznego, zabezpieczenia zdrowotnego, zabezpieczenia emerytalnego, metody ubezpieczenia i jej społecznych aspektów oraz instytucjonalizacji rynku ubezpieczeniowego. Wszystkie opracowania zebrane w tej publikacji nawiązują w jakimś stopniu do wymienionych zagadnień. Pretekstem do powstania tej publikacji stały się 70. urodziny Profesora Tadeusza Szumlicza. Jednak nie ma ona charakteru wspominkowego, chociaż w zamyśle jest prezentacją kontynuacji idei niezwykle ważnej w dorobku naukowym Jubilata. Profesor nadzwyczaj ceni sobie możliwość dyskusji z młodszymi adeptami nauki, których poglądy i krytycyzm uważa za szczególnie istotny dla rozwoju studiów i badań. Z tego powodu do udziału w przedsięwzięciu publikacyjnym zostały zaproszone osoby, z którymi Profesor nawiązywał współpracę w różnych formach – jako promotor rozpraw doktorskich, recenzent prac habilitacyjnych i doktorskich, kierownik projektów badawczych i dydaktycznych. Jak pokazuje lista ośrodków naukowych reprezentowanych przez autorów niniejszej publikacji, krąg oddziaływania naukowego Profesora jest niezwykle szeroki. Można zatem mówić o kontynuacji idei, która jest mniej lub bardziej rozwijana, także przez polemiczne odniesienia w tym zakresie do poglądów Profesora Tadeusza Szumlicza. Rozważania rozpoczyna tekst Ryszarda Szarfenberga, który omawia egalitaryzm, charakterystyczny dla metody ubezpieczenia, w szerszym kontekście polityki społecznej. Autor akcentuje kluczowe znaczenie dla polityki społecznej problematyki nierówności rozpatrywanej w różnych wymiarach. Tekst wprost nawiązuje do modeli polityki społecznej, które były przedmiotem książki habilitacyjnej Profesora. Kolejny tekst autorstwa Marcina Kawińskiego analizuje związki między ubezpieczeniem społecznym a finansami osobistymi, wychodząc z założenia, że w finansach osobistych łączy się zagadnienia ubezpieczenia społecznego oraz udziału części bazowej i dodatkowej w systemie zabezpieczenia społecznego. Pierwsza część opracowania jest poświęcona ubezpieczeniu społecznemu, druga – finansom osobistym, zaś kolejna omawia relacje między obiema dziedzinami. W tekście podkreślono, że dobrym „łącznikiem” między ubezpieczeniem społecznym i finansami osobistymi może być koncepcja doubezpieczenia i dozabezpieczenia autorstwa Profesora. Małgorzata Mierzejewska jest autorką opracowania, które dotyczy budżetów gospodarstw domowych. Jej rozważania obejmują dwa rodzaje transferów na rzecz państwa: podatków i składek. Wywód ma częściowo charakter ogólny, ale też odnosi się bezpośrednio do aktualnych polskich rozwiązań i regulacji. Tekst dotyka bardzo ważnej kwestii indywidualizacji systemu zabezpieczenia społecznego, a więc ważnego aspektu obecnego w pracach Profesora. O pokryciu gwarancji realizacji świadczeń w ubezpieczeniu społecznym traktuje opracowanie Radosława Pacuda. Dotyczy on fundamentalnej problematyki w ubezpieczeniu społecznym, odpowiedzi na pytanie: co jest źródłem pokrycia gwarancji w realizacji świadczeń? Autor dokonuje analizy najnowszych rozwiązań w polskim systemie emerytalnym i tendencji zmian w zobowiązaniach. Zwraca uwagę na ograniczenia gwarancji realizacji świadczeń oraz konieczność ograniczania wydatków na świadczenia (m.in. przywilejów emerytalnych). Tekst jest szczególnie ciekawy w kontekście ekspertyz dotyczących budżetów FUS i ZUS dokonywanych przez Profesora Tadeusz Szumlicza dla Sejmu RP. Opracowanie Dariusza Stańki to prezentacja koncepcji systemu emerytalnego, wskazująca na problemy w projektowaniu systemu (obszar kształtowania polityki emerytalnej), jego regulacji i nadzoru. W pierwszej części przedstawiono elementy składowe systemu z wyznaczonym celem emerytalnym. Druga część omawia podstawowe wyzwania stojące przed twórcami takiego systemu, a trzecia – problemy, jakie mogą się pojawić w zakresie nadzoru emerytalnego. Opracowanie to wpisuje się dyskurs związany z przejściem w Polsce od systemu o zdefiniowanym świadczeniu do systemu o zdefiniowanej składce, w którym Profesor bierze aktywny udział. Z kolei Wojciech Sieczkowski analizuje wpływ konstrukcji systemu na adekwatność zabezpieczenia emerytalnego. Skupia się na przeglądzie rozwiązań z punktu widzenia problemu decyzji (wyborów) emerytalnych, podejmowanych przez przyszłych emerytów. Temat ten jest szczególnie ważny w dodatkowym zabezpieczeniu emerytalnym. Ta problematyka zajmuje szczególne miejsce w dorobku naukowym Profesora. Zagadnienie powszechności uczestnictwa w dodatkowym zabezpieczeniu emerytalnym kontynuuje Sylwia Pieńkowska-Kamieniecka, analizując przesłanki tworzenia i funkcjonowania automatycznych planów emerytalnych. Opracowanie pokazuje, na podstawie doświadczeń różnych krajów, że zastosowanie automatycznych planów emerytalnych powoduje wzrost udziału pracujących w oszczędzaniu prywatnym na cele emerytalne. Wpisuje się to w postulaty Profesora dotyczące reformowania dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego. Joanna Ratajczak-Tuchołka opisuje i ocenia doubezpieczenie w systemie zabezpieczenia emerytalnego w Niemczech na przykładzie Riester-Rente. W opracowaniu dokonano opisu rozwiązań, przedstawiono dane obrazujące rozwój tej instytucji, dokonano też jej oceny, zestawiając podstawowe wnioski i uwagi krytyczne dotyczące doubezpieczenia w Niemczech. Ważnym elementem tego rozwiązania są ulgi podatkowe, które są uznawane przez Profesora za istotny problem w upowszechnianiu dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego. Opracowanie Tomasza Orlika dotyczy udziału funduszy inwestycyjnych w oszczędnościach gospodarstw domowych. Autor przedstawia strukturę oszczędności gospodarstw domowych, udział funduszy inwestycyjnych w oszczędnościach finansowych gospodarstw domowych w Polsce oraz możliwości wykorzystania funduszy inwestycyjnych w dobrowolnych programach emerytalnych: PPE, IKE i IKZE. Szczególną uwagę autor zwraca na bariery w upowszechnieniu wykorzystania funduszy inwestycyjnych w celu oszczędności emerytalnych. Jak wiadomo, problem oszczędności emerytalnych Polaków był wielokrotnie poruszany przez Profesora. Barbara Więckowska omawia możliwości wykorzystania rozwiązań ubezpieczeniowych w systemie ochrony zdrowia. Opracowanie koncentruje się na ograniczeniach, jakie napotyka zastosowanie polityki ubezpieczeniowej w systemie ochrony zdrowia. Autorka zwraca szczególna uwagę na znaczenie solidaryzmu ubezpieczeniowego, wzmacniającego więzy instytucjonalne. Tekst ten stanowi ciekawą kontynuację rozważań Profesora na temat zastosowania rozwiązań ubezpieczeniowych w systemach ochrony zdrowia. Z kolei Magdalena Osak analizuje doubezpieczenie społeczne w kontekście dodatkowego (prywatnego) zabezpieczenia zdrowotnego. Autorka wychodząc od luki pokrycia w zabezpieczeniu bazowym, wyznaczającej pole dla dodatkowego zabezpieczenia zdrowotnego, nawiązuje wprost do idei doubezpieczenia społecznego Profesora. Przedstawia australijski system opieki zdrowotnej, w którym występuje doubezpieczenie, a zwłaszcza stymulowanie popytu na prywatne ubezpieczenia zdrowotne. Na przykładzie rozwiązań australijskich uogólnia też problemy i perspektywy zastosowania dodatkowego zabezpieczenia zdrowotnego. Wiesław Koczur w swoim opracowaniu przeanalizował świadczenia z ubezpieczenia społecznego przyznawane w szczególnym trybie, zwłaszcza emerytury i renty przyznawane przez prezesa Rady Ministrów na specjalnych warunkach oraz emerytury i renty przyznawane w drodze wyjątku przez prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Opracowanie to, nie negując zasadności istnienia takich świadczeń, zwraca uwagę na niezasadność włączania ich do systemu ubezpieczenia społecznego. Jest to ciekawe nawiązanie do zagadnień terminologii ubezpieczeniowej, do której dużą wagę przywiązuje Profesor. Książkę zamyka opracowanie Marka Monkiewicza poświęcone ochronie poszkodowanych, ze szczególnym uwzględnieniem celów, zadań i architektury systemów tworzonych w tym celu w państwach Unii Europejskiej. Systemy te są doskonałym przykładem instytucjonalizacji zapewniającej też realność ochrony ubezpieczeniowej w wypadku upadłości zakładu ubezpieczeń. Systemy gwarancyjne są niezbędnym elementem prawidłowego rozwoju rynku ubezpieczeniowego, na co zwracał uwagę Profesor, przedstawiając społeczną politykę ubezpieczeniową.