POLEMIKI: Dwuznaczny urok rankingu

Article (PDF Available) · January 2005with 17 Reads
Cite this publication
Abstract
We wrześniowym numerze "Polityki" (nr 40) M. Czubaj przedstawił raport o kryzysie polskiego szkolnictwa wyższego na podstawie wyników rankingu światowego, opracowanego w Uniwersytecie Jiao Tong w Szanghaju. Tylko dwa polskie uniwersytety, UW i UJ, znalazły się w " Top 500 World Universities", i to w czwartej setce. Artykuł wywołał duże poruszenie i polemiki (" Polityka", nr 44), co uwidaczniało się już w trakcie wystąpień z okazji inauguracji roku akademickiego 2004/05. Zasady klasyfikowania uniwersytetów zostały jednak nakreślone bardzo lakonicznie i w dodatku nieudolnie, a już nic nie wspomniano o metodologicznych ułomnościach owej listy najlepszych uczelni (a pi­szą o tym wyraźnie autorzy " Acade­mic Ranking of World Universities -2004"; http://ed.sjtu.edu.cn/rank/ 2004/2004Main .htm).
POLEMIKI Forum Akademickie, 200^1, s. 40
W ie wrześniowym numerze Polityki" (nr 40) M. Czubaj
przedstawił raport o kryzysie polskiego szkolnictwa
wyższego na podstawie wyników rankingu światowego,
opracowanego w Uniwersytecie Jiao Tong w Szanghaju.
DWUZNACZNY
UROK RANKINGU
Grzegorz Racki
Tylko dwa polskie uniwersyte
ty, UW i UJ, znalazły się
w „Top 500 World Universi
ties", i to w czwartej setce. Artykuł
wywołał duże poruszenie i polemiki
(„Polityka", nr 44), co uwidaczniało
się już w trakcie wystąpień z okazji in
auguracji roku akademickiego
2004/05. Zasady klasyfikowania uni
wersytetów zostały jednak nakreślone
bardzo lakonicznie i w dodatku nie
udolnie, a już nic nie wspomniano
o metodologicznych ułom nościach
owej listy najlepszych uczelni (a pi
szą o tym wyraźnie autorzy „Acade
mic Ranking of World Universities -
2004"; http://ed.sjtu.edu.cn/rank/
2004/2004Main .htm).
BRAK WIARYGODNYCH
KRYTERIÓW
Otóż każdy z pięciu ocenianych
wskaźników w większym lub mniej
szym stopniu faworyzuje nauki przy
rodnicze kosztem nauk społecznych,
a zwłaszcza humanistycznych. Przy
tworzeniu rankingu uczelni o profilu
społeczno-humanistycznym słusznie
nie uwzględniano w ogóle liczby arty
kułów w „Naturę" i „Science", gdyż
taka problematyka w zasadzie tam nie
gości. Spoza zakresu nauk przyrodni
czych noblistami mogą być tylko eko
nomiści. Przy korzystaniu z filadelfij
skich indeksów cytowań ISI też ogra
niczono się do obszaru podrzędnie
uwzględnionych nauk społecznych:
wykorzystano rankingi 250 najczęściej
cytowanych badaczy (a nie prac - jak
podał autor) w 21 dziedzinach (HiCi)
i liczbę zarejestrowanych publikacji
(a nie cytowań!) w czasopismach z tzw.
listy filadelfijskiej („ISI master jour
nals"). W tej pierwszej kategorii na li
ście najbardziej uznanych badaczy
z dziedziny nauk społecznych jest wie
lu psychologów i psychiatrów, choc ISI
wyróżnia osobno taką dziedzinę. Na
leży jednak podkreślić za autorami ran
kingu, że nie dopracowano się dotąd
bardziej wiarygodnych kryteriów sta-
tystyczno-porównawczych w skali mię
dzynarodowej, a szczególnie brakuje
ich w humanistyce. Nic dziwnego, że
sens rankingu może być kwestionowa
ny. Komentując niezbyt dobre wyniki
uczelni z Indii, P. Balaram („Current
Science", nr 86/10,2004) podkreślił, że
według jego subiektywnej opinii szcze
gólnie przypadkowa jest pozycja mniej
renomowanych uczelni, choć nie czo
łówki uniwersyteckiej z USA i Anglii.
TRADYCYJNA STRUKTURA
Istotnie, o tak kalku
lowanym „prestiżu"
większości uczelni fak
tycznie zadecydowały
osiągnięcia niektórych
zespołów, przede wszy
stkim z kręgu nauk bio-
logiczno-medycznych,
a w dalszej kolejności -
z fizyki i chemii. Z ko
lei wkszości innych
wydziałów mogłoby
w ogóle nie b, bo
w zasadzie nie miały
szansy na odegranie ja
kiejkolwiek roli. I tak
np. Uniwersytet Jagiel
loński „punktował"
w kategorii HiCi dzięki
obecności prof. Ryszar
da Gryglewskiego z Katedry Farma
kologii Collegium Medicum wśród naj
częściej cytowanych farmakologów. No
tabene, drugi (i zarazem ostatni) tak wy
różniony badacz z polskiej instytucji
(biochemik prof. Grzegorz Grynkie-
wicz) nie pracuje w szkolnictwie wy
ższym tylko w Instytucie Farmaceu
tycznym w Warszawie... To właśnie
dziedziny biomedycyny, takie jak bio
chemia, biologia molekularna czy gene
tyka, są traktowane jako wiodące i naj
bardziej perspektywiczne w nauce świa
towej XXI wieku (por. tematyka lanso
wana w „Naturę" i „Science").
Tymczasem w Polsce - w spadku po
poprzednim systemie - mamy wciąż
mocno tradycyjną strukturę nauki nie
tylko uniwersyteckiej. Ale nie tylko
my. Rosja i Chiny też wypadły słabo
w uniwersyteckim rankingu 35 państw
obecnych w „Top 500 World Universi
ties" (odpowiednio 17 i 19 pozycja;
Polska - 31-32 razem z Grecją). Z Czech
odnotowano tylko praski Uniwersytet
Karola w końcówce listy.
RODEK
POMOCY SPOŁECZNEJ
Te krytyczne uwagi wskazują na
sporą dwuznaczność rankingu z Szang
haju, zwłaszcza w obliczu realiów pol
skiego szkolnictwa wyższego, ale nie
negują postawionej diagnozy o jego
generalnie żałosnej kondycji. Rzecz ja
sna, wciąż utrzymująca się zasadnicza
różnica w poziomie finansowania i wy
posażeniu aparaturowym wyklucza
szybsze odrobienie dystansu do nauki
światowej. Aby jednak poradzić sobie
np. ze skostnieniem personalnym na
drodze rotacji kadry, musi dojść do wy
miany pokoleń profesorskich na myślą
ce mniej socjalistycznie. Dziś uczelnia
spełnia wciąż częściowo rolę ośrodka
pomocy społecznej.
Z jedopinią z raportu „Polityki"
nie zgadzam się jednak zupełnie: ha
bilitacja nie musi bhamulcem roz
woju naukowego. Nie trzeba tworz
żadnego (cytuję) „akademickiego gnio
", zwłaszcza w fizyce, gdyż wystar
czy do tego kilka tematycznie zbliżo
nych artykułów w klasowych periody
kach. A habilitację będzie można i na
leży znieść dopiero po radykalnym
podniesieniu poziomu doktoratów -
przede wszystkim w wyniku upu
blicznienia całego przewodu przez je
go przeprowadzanie poza macierzy
stym ośrodkiem, jak proponowali nie
dawno prof. L. Malicki i prof. S. Na
wrocki („Sprawy Nauki", nr 9/02).
Prof, d r hab. G rzegorz Ratki, geolog, paleon
tolog, jest kierownikiem Ka tedry Stratygrafii
Ekosystem owej US.
Foru m A ka de m ic kie nr 1/2005
This research hasn't been cited in any other publications.
This research doesn't cite any other publications.